තෙල් මිල කොයිබටද?

මහ බැංකුවේ දෛනික වාර්තා අනුව, මැද පෙරදිග යුද තත්ත්වය ඇති වීමෙන් පසුව, 2026 පෙබරවාරි 27 සිට 2026 අප්‍රේල් 2 දක්වා කාලය ඇතුළත, පිරිපහදු කළ ඉන්ධන බැරලයක මිල (Singapore Platts) වැඩි වී තිබෙන්නේ පහත ආකාරයටයි. 

පැට්‍රෝල්: ඩොලර් 79.30 සිට 139.35 දක්වා 

ඩීසල්: ඩොලර් 91.39 සිට 287.04 දක්වා 

භූමි තෙල්: ඩොලර් 93.45 සිට 229.40 දක්වා 

මිල වැඩි වීමට හේතුව ඉරාන යුද තත්ත්වය බව අපි කවුරුත් දන්නවා. යුද්ධය අවසන් වන දිනයක් ගැන අපි කවුරුවත්ම හරියටම දන්නේ නැහැ. ඒ ගැන විශ්ලේෂණය කරන එක යුද විශේෂඥයින්ට ඉතිරි කරමු. 

ඉන්ධන මිල වැඩි වීම හෝ අඩු වීම මත යුද තත්ත්වයේ බලපෑම ඉතාම පැහැදිලියි. ඉන්ධන මිල බොහෝ ව්‍යාපාරික තීරණ හා ක්‍රියාකාරකම් කෙරෙහි බලපානවා. ඒ නිසා අනාගතයට බලපාන ව්‍යාපාරික තීරණ ගනිද්දී ඉන්ධන මිල පිළිබඳ යම් පුරෝකථනයක් අවශ්‍ය වෙනවා. ඊට අමතරව, ලෝක ඉන්ධන මිල ලංකාවේ සාර්ව ආර්ථික තුලනය කෙරෙහිද විශාල බලපෑමක් කරනවා. 

ලෝක ඉන්ධන වෙළඳපොළේ සිදු වන ගනුදෙනු එතැන් ගනුදෙනු සහ ඉදිරි සුරැකුම් ගනුදෙනු ලෙස වර්ග කළ හැකියි. එතැන් ගනුදෙනුවක් කියන්නේ මේ මොහොතේ සිදු වන සාමාන්‍ය ගනුදෙනුවක්. සරලව කිවුවොත්, අද සල්ලි ගෙවලා අද තෙල් ලබා ගන්නා ගනුදෙනු. ඉහත මහ බැංකු දත්ත වල තිබෙන්නේ එතැන් ගනුදෙනු සිදු වන මිල ගණන්.

ඉදිරි සුරැකුම් ගනුදෙනු යන්නෙන් අදහස් වන්නේ අනාගතයේ දවසක තෙල් ලබා ගැනීම සඳහා අද කරන ගනුදෙනුවක්. මේ ගනුදෙනු වලදී අද මිල එකඟතාවයකට පැමිණියත් ගනුදෙනුව සිදු වන්නේ අනාගතයේ දවසකයි. මේ දවස මාසයකට, දෙකකට හෝ අවුරුද්දකට පසු දවසක් වෙන්න පුළුවන්.

මාසයකට පසුව කරන ගනුදෙනුවක් හා අදාළව අද ඇති කරගන්නා එකඟතාවයක් මගින් පෙන්නුම් කෙරෙන්නේ මාසයකට පසුව තෙල් මිල තිබිය හැකි මට්ටම පිළිබඳව ගනුදෙනුවේ දෙපාර්ශ්වය අද සිතන ආකාරයයි. මාසයකට පසුව ඇත්තම මිල වෙනකක් විය හැකි වුවත්, මාසයකට පසුව මිල පිළිබඳව අද තිබෙන වෙළඳපොළ මතය මෙවැනි ඉදිරි සුරැකුම් ගනුදෙනු වල මිල ගණන් මගින් පෙන්නුම් කරනවා. 

උදාහරණයක් ලෙස, මාසයකට පසුව පැට්‍රෝල් බැරලයක මිල ඩොලර් 120 දක්වා අඩු වේයැයි කවුරු හෝ විශ්වාස කරනවානම්, එවැන්නෙකුට මාසයකට පසුව ඊට වඩා වැඩි මිලකට පැට්‍රෝල් ලබා දීම සඳහා එකඟ වෙමින් අද වෙනත් අයෙකු සමඟ ගිවිසුම් ගත වෙන්න පුළුවන්. ඒ මිල ඩොලර් 130ක් කියා හිතමු. මාසයකට පසුව පැට්‍රෝල් බැරලයක මිල ඩොලර් 150 දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි සිතන කෙනෙක් මෙවැනි ගනුදෙනුවකට එකඟ වෙන්න පුළුවන්. 

මෙවැනි ගිවිසුමකට යන අය ඇත්තටම තෙල් විකුණන්න අවශ්‍ය නැහැ. අදාළ දිනයේ ඇත්තම තෙල් මිල සහ එකඟ වූ මිල අතර වෙනස පාඩුව සිදු වන පාර්ශ්වයට ලබා දීම පමණයි කළ යුත්තේ. ඒ නිසා, තමන්ට ඇත්තටම තෙල් අවශ්‍යද කියන එක වුනත් අදාළ කරුණක් නෙමෙයි. 

අනාගත තෙල් මිල හා අදාළව විවිධ අයට විවිධ පුරෝකථන තියෙන්න පුළුවන්. ඉදිරි සුරැකුම් ගිවිසුම් සිදු වන මිල ඒ පුරෝකථන වල මැදි අගයක් සේ සැලකිය හැකියි. මේ වෙද්දී 92 පැට්‍රෝල් බැරලයක ඉදිරි සුරැකුම් ගිවිසුම් (Singapore Mogas 92 Unleaded (Platts) Futures) සිදු වන මිල ගණන් පහත පරිදියි. 

අප්‍රේල් 2026 - ඩොලර් 142.95

මැයි 2026 - ඩොලර් 129.59

ජූනි 2026 - ඩොලර් 117.27

ජූලි 2026 - ඩොලර් 107.68

අගෝස්තු 2026 - ඩොලර් 101.23

සැප්තැම්බර් 2026 - ඩොලර් 96.10

ඔක්තෝබර් 2026 - ඩොලර් 91.42

නොවැම්බර් 2026 - ඩොලර් 87.88

දෙසැම්බර් 2026 - ඩොලර් 85.24

මේ මිල ගණන් වලින් පෙන්නුම් කරන්නේ යුද තත්ත්වය අවසන් වීම පිළිබඳ වෙළඳපොළ අපේක්ෂාවන් සහ ඉන්ධන මිල මත එහි බලපෑම කියා කියන්න පුළුවන්. වෙළඳපොළ අපේක්ෂාවන් අනුව, 2026 පෙබරවාරි 27 දින පැවති මට්ටම දක්වා නැවත පැට්‍රෝල් මිල පහත වැටිය හැක්කේ 2027 ඔක්තෝබර් වන විටයි.

ඩීසල් මිල හා අදාළවද මේ තත්ත්වයේ වැඩි වෙනසක් නැහැ.

අප්‍රේල් 2026 - ඩොලර් 230.50

මැයි 2026 - ඩොලර් 165.56

ජූනි 2026 - ඩොලර් 138.50

ජූලි 2026 - ඩොලර් 125.23

අගෝස්තු 2026 - ඩොලර් 118.86

සැප්තැම්බර් 2026 - ඩොලර් 115.09

ඔක්තෝබර් 2026 - ඩොලර් 111.63

නොවැම්බර් 2026 - ඩොලර් 108.22

දෙසැම්බර් 2026 - ඩොලර් 104.89

වෙළඳපොළ අපේක්ෂාවන් අනුව, 2026 පෙබරවාරි 27 දින පැවති මට්ටම දක්වා නැවත ඩීසල් මිල පහත වැටිය හැක්කේ 2028 අප්‍රේල් වන විටයි.

වෙළඳපොළ අපේක්ෂාවන් හැම විටම නිවැරදි නැහැ. නමුත් මේ වෙළඳපොළ අපේක්ෂාවන් වැරදියැයි සිතන කෙනෙකුට, තමන් ගැන ඊට වඩා විශ්වාසනම්, පහසුවෙන් ලාබයක් ලැබීමේ අවස්ථාවක් තිබෙනවා. එවැනි අය එක පැත්තක පමණක් සිටීනම් මේ අපේක්ෂිත මිල ගණන්ද වෙනස් වෙනවා. මේ මිල ගණන් වලින් නිරූපණය වන්නේ අනාගත මිල ගණන් ගැන විවිධ අය හිතන විදිහ හරි මැදින් බෙදන තැන. 

මේ තත්ත්වය ලංකාවට බලපාන්නේ කොහොමද?

පළමුව, තවත් කාලයකට ලෝක  තෙල් මිල අඩු වෙන්නේ නැහැ. යුද්ධය අවසන් වුනත් යම් කාලයක් යන තුරු කලින් එකඟ වූ ඉදිරි සුරැකුම් ගිවිසුම් වල බලපෑම තිබෙනවා. මේ තත්ත්වය එක්ක ලංකාවේ තෙල් මිල ගණන් බොහෝ විට තවත් ඉහළ දමන්න වෙනවා. එසේ නැත්නම්, බදු අඩු කිරීම් හෝ සහනාධාර මගින් පාඩුව රජයට දරා ගන්න සිදු වෙනවා. 

පාඩුව රජය විසින් දරා ගත්තොත්, යම් සීමාවකින් එහාට යද්දී, රාජ්‍යමූල්‍ය ඉලක්ක තුළ රැඳී ඉන්න අමාරු වෙනවා. ඒ නිසා, පසුව හෝ මිල වැඩි කරන්නම වෙනවා. අනෙක් අතට පාඩුව රජය විසින් දරා ගන්නවා කියන්නේ පසුව ලෝක තෙල් මිල අඩු වෙද්දීත් ලංකාවේ තෙල් මිල අඩු නොකර ඒ පාඩුව අල්ල ගන්න වෙනවා කියන එක.

තෙල් මිල වැඩි වීම, විදුලි ගාස්තු හා ප්‍රවාහන ගාස්තු ආදියටත් බලපාන නිසා මේ හේතුවෙන් උද්ධමනය ඉහළ යනවා. බොහෝ විට මහ බැංකුවේ උද්ධමන ඉලක්කය ඉක්මවීමක් සිදු වෙන එකක් නැහැ. යම් හෙයකින් එසේ වුවත්, මහ බැංකුවට කළ හැකි දෙයකුත් නැහැ. 

මහ බැංකුවට කළ හැක්කේ දේශීය ඉල්ලුම පාලනය කරන එක පමණයි. නමුත් ලෝක තෙල් මිල ඉහළ ගොස් තියෙන්නේ ලංකාවේ දේශීය ඉල්ලුම වැඩි වීම නිසා නෙමෙයි. ඒ නිසා ලංකාවේ දේශීය ඉල්ලුම පාලනය කිරීම මගින් මේ ප්‍රශ්නය විසඳන්න බැහැ. කරන්න පුළුවන් එකම දෙයයි. ඒ මෙතෙක් කල් මහ බැංකුව විසින් කරමින් සිටි දේශීය ඉල්ලුම වැඩි කර "උද්ධමනය හදන එක" නවත්වන එක. ඒ සඳහා මහ බැංකුව විසින් දැනටමත් යම් පියවර අරගෙන තිබෙනවා.

ලෝක තෙල් මිල වැඩි වීමේ බලපෑමට අමතරව ඒ නිසාම විනිමය අනුපාතය මතද පීඩනයක් ඇති වෙනවා. මේ දවස් වල ඩොලරයක මිල දිහා බලද්දී කාට වුනත් ඒ තත්ත්වය පැහැදිලිව පේනවා. ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම නිසාත් ඉන්ධන පිරිවැය ඉහළ යාමක් වෙනවා. ඒ නිසා, ප්‍රායෝගිකව රජයට තව දුරටත් ඉන්ධන මිල ගණන් වැඩි කරන්නම වෙනවා. 

රටේ ආර්ථිකය දැන් තිබෙන තැන...

කිසියම් නිශ්චිත වසරක් තුළ රටක ආර්ථිකය වර්ධනය වෙන්න වගේම හැකිළෙන්නත් පුළුවන්. නමුත් ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටක් වසරින් වසර එක දිගටම වර්ධනය වීම සාමාන්‍ය තත්ත්වයයි. මෙහිදී ආර්ථිකය කියන එකෙන් අදහස් කරන්නේ මූර්ත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය. ඒ කියන්නේ රටේ නිපදවන භාණ්ඩ හා සේවා ප්‍රමාණය. 

නිදහසෙන් පසුව 2019 දක්වා කාලය තුළ ලංකාවේ ආර්ථිකය එක දිගටම මෙන් වර්ධනය වුනා. එම දීර්ඝ කාලයේදී ආර්ථිකය හැකිළුනේ කටුනායක ගුවන් ප්‍රහාරය එල්ල වුනු 2001 වසරේදී පමණයි. කාලයක් ඇදුණු සිවිල් යුද්ධයක් රටේ උතුරු නැගෙනහිර ප්‍රදේශ වල තිබුණත්, දකුණේ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් දිගින් දිගටම වර්ධනය වූ නිසා අනෙකුත් වසර වලදී ආර්ථික වර්ධන වේගය ඉහළ මට්ටමක තිබුණා. 

රට පුරාම දේපොළ විනාශයක් සිදු වූ 1971දී රටේ ආර්ථික වර්ධන වේගය 0.2% මට්ටම දක්වා පහත වැටුණත්, ආර්ථිකය යාන්තමින් හෝ වර්ධනය වුනා මිසක් හැකිළුනේ නැහැ. ඉන් පසුව, 1987-89 කාලයේදී සිදු වූ දේපොළ විනාශය නිසා සිදු වුනෙත් ආර්ථික වර්ධන වේගය අඩු වීම පමණයි. මහ බැංකු ප්‍රහාරය එල්ල වූ 1996දීත් ආර්ථික වර්ධන වේගය තරමක් අඩු වුනා පමණයි. ඔය කිසිම අවුරුද්දක ආර්ථිකය යම් තරමකින් හෝ වර්ධනය වුනා මිසක් හැකිළුනේ නැහැ. 2001දී ආර්ථිකය හැකිළුනත්, ඊළඟ වසරේදී (2002) ඒ හැකිලීම ඉක්මවා ආර්ථිකය ප්‍රසාරණය වුනා. ඒ නිසා, ලංකාවට 2019 වන තුරුම ආර්ථිකයේ හැකිළීමක් හරියකට අත් විඳින්න ලැබිලා තිබුණේ නැහැ.

එහෙත්, 2019 සිට ගත වුනු වසර පහක කාලයෙන් වසර හතරකදීම රටේ ආර්ථිකය හැකිළුනා. ඔය අතර, 2021දී යම් වර්ධනයක් සිදු වුනත්, එම වර්ධනය පෙර (2020) වසරේදී වසංගතය හමුවේ ආර්ථිකය 4.6%කින් හැකිලීම ඉක්මවා ගිය වර්ධනයක් නෙමෙයි. ඉන් පසුව, 2022දී ආර්ථිකය පෙර කිසිදු වසරක සිදු නොවූ අයුරින්, 7.3%කින් විශාල ලෙස හැකිළුනා. 2020දී වසංගතයේ බලපෑම තිබුණත්, 2022දී ආර්ථිකය මේ විදිහට විශාල ලෙස හැකිළුනේ බාහිර හෝ අභ්‍යන්තර කම්පනයක් නිසා නෙමෙයි. සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය නැති වූ නිසා. වසංගතයට පෙරම රටේ සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය නැති වෙලයි තිබුණේ.

පසු ගිය 2024 සහ 2025 දෙවසර තුළ රටේ ආර්ථිකය 5.0% බැගින් වන වේගයකින් වර්ධනය වී ඇතත්, එමගින් 2019-2023 හැකිළීම ආවරණය වන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, දැනටද රටේ මූර්ත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය පවතින්නේ 2018 පැවති මට්ටමට වඩා 0.8%කින් අඩු මට්ටමකයි. 2018 සිට වසර අටකට පසුව රටේ ආර්ථිකය යම් තරමකින් හෝ ඇත්තටම වර්ධනය විය හැක්කේ 2026 වසරේදීයි. ඒ කියන්නේ, තවමත් රටේ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් සිදු වන්නේ ධාරිතා මට්ටමට පහළින්.

ඉහත කතා කළේ රටේ මූර්ත ආර්ථික වර්ධනය හෙවත් සැබෑ ආර්ථික වර්ධනය ගැනයි. මූර්ත ආර්ථික වර්ධනයක් නැතත්, උද්ධමනය නිසා නාමිකව ආර්ථිකය වර්ධනය වී තිබෙනවා. ඒ නිසා, නාමිකව රටේ ආදායම්ද ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 2018දී රටේ ආදායම රුපියල් 100ක් සේ සැලකුවහොත්, 2025දී එම ආදායම රුපියල් 213.33ක්. නමුත් එම මුදල වැය කර 2025දී මිල දී ගෙන පරිභෝජනය කළ හැක්කේ 2018දී මිල දී ගත හැකිව තිබුණු භාණ්ඩ හා සේවා ප්‍රමාණයෙන් 99.2%ක් පමණයි. ඒ නිසා, කවුරු හෝ කෙනෙක් 2018 වැනි වසරක් එක්ක සංසන්දනය කරලා පසුගිය දෙවසරක කාලය තුළ වූ ආර්ථික වර්ධනය තමන්ට දැනෙන්නේ නැහැ කියනවානම්, ඒ කියන දෙයෙහි වැරැද්දක් නැහැ,

උද්ධමනය නිසා භාණ්ඩ හා සේවා මිල ඉහළ යනවා. එහිදී නාමිකව දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයද ඉහළ යනවා. ඒ වගේම, රටේ ආදායම්ද නාමිකව ඉහළ යනවා. නමුත් ඒ හා සමානව හෝ ඊටත් වඩා වැඩියෙන් වියදම් ඉහළ ගියහොත් පරිභෝජනය අනුපාතිකව වැඩි වෙන්නේ නැහැ. 2018-2025 කාලය සමස්තයක් ලෙස සැලකුවොත් වෙලා තියෙන්නේ ඔය වැඩේ. 

මූර්ත ආර්ථික වර්ධනය යනු උද්ධමනයේ බලපෑම ඉවත් කිරීමෙන් පසු රටේ නිෂ්පාදනයෙහි සැබෑවටම සිදු වන වර්ධනයයි. පරිභෝජනය ඉහළ යන්නේ මූර්ත ආර්ථික වර්ධනය නිසා. ජීවන තත්ත්වය ඉහළ යන්නේ ආර්ථික වර්ධනය නිසා. උද්ධමනය නිසා වෙන්නේ අතට ලැබෙන රුපියල් ප්‍රමාණය ඉහළ යන එක පමණයි. හැබැයි අතට ලැබෙන රුපියල් ප්‍රමාණය ඉහළ යන නිසා උද්ධමනයෙන් ජීවන තත්ත්වය පහත වැටීමක් වෙන්නෙත් නැහැ. එසේ වෙන්නේ උද්ධමනයක් ඇතිව හෝ නැතිව ආර්ථිකය හැකිළෙන විටයි. සමස්තයක් ලෙස රටේ ආර්ථිකය, ඒ කියන්නේ භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය, මේ වෙද්දී තියෙන්නේ 2018 මට්ටමට වඩා 0.8%ක් පහළින් වුවත්, ඇතැම් අංශ මේ වන විට කඩා වැටීම ඉක්මවා වර්ධනය වී තිබෙනවා. විශේෂයෙන්ම සේවා ආර්ථිකය.

සේවා ආර්ථිකය:

සමස්තයක් ලෙස රටේ ආර්ථිකය හැකිළුණු සෑම වසරකදීම රටේ සේවා ආර්ථිකය හැකිළුනේ නැහැ. සේවා ආර්ථිකය හැකිළුනේ 2020 සහ 2022 වසර දෙකේදී පමණයි. 2020 හැකිළීම ඉක්මවා යමින් 2021දී සේවා ආර්ථිකය වර්ධනය වුනා. 2022 හැකිළීම ආවරණය වෙන්න වසර දෙකක් ගියා. නමුත් 2024 වෙද්දී ඒ හැකිළීම ඉක්මවා උඩට ආවා. 2025දී තවත් උඩට ආවා. 2025 වෙද්දී රටේ සේවා ආර්ථිකය 2018දී පැවති මට්ටමට වඩා 8.1%කින් විශාලයි. ඒ කියන්නේ සේවා අංශ වල, සමස්තයක් ලෙස, උද්ධමනය එපමණකින් ඉක්මවා යන ආදායම් වර්ධනයක් සිදු වී තිබෙනවා. 

සේවා ආර්ථිකය කියන්නේ රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 58.5%ක (2025දී) විශාල කොටසක්. සේවා නිෂ්පාදන සිදු කරන ආයතන සහ එම ආයතන වලට සම්බන්ධ පුද්ගලයින් මේ වන විටත් ආර්ථික අර්බුදයේ කඩා වැටීම ඉක්මවා පරිභෝජනය වැඩි කරගෙන ඉවරයි. මෙම වසරේදී සේවා ආර්ථිකය තව දුරටත් ප්‍රසාරණය වෙයි.

සංචාරක කර්මාන්තය:

ලංකාවේ සේවා ආර්ථිකයේ එක් කොටසක් වන සංචාරක කර්මාන්තය ලංකාවට ගොඩක් වැදගත්. නමුත් සංචාරක කර්මාන්තයෙන් රටේ ආර්ථික වර්ධනයට ලැබෙන සෘජු දායකත්වය ඒ තරම්ම විශාල නැහැ. සංචාරක කර්මාන්තය වැදගත් වෙන්නේ විදේශ අංශයේ තුලනය තියා ගන්නයි. වෙනත් විදිහකින් කිවුවොත් රටේ සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීම සඳහා මේ කර්මාන්තය ගොඩක් වැදගත්. සංචාරක කර්මාන්තය ප්‍රධාන වශයෙන්ම රටේ නිෂ්පාදනය කෙරෙහි බලපාන්නේ හෝටල් සහ ආහාරපාන සේවා සැපයීම් හරහා. 

- 2019 පාස්කු ප්‍රහාර වලින් පසුව හෝටල් සහ ආහාරපාන සේවා සැපයීම් 6.0%කින් අඩු වුනත්, සමස්තයක් ලෙස සේවා ආර්ථිකය වර්ධනය වුනා.

- 2020දී වසංගතය හා රට වැසීම නිසා ඉහත අංශ වල 40.8%ක දැවැන්ත සංකෝචනයක් සිදු වුනත්, රටේ සේවා ආර්ථිකය හැකිළුනේ 1.9%කින් පමණයි.

- 2022දී ඉහත අංශ 27.0%කින් වර්ධනය වෙද්දී සේවා ආර්ථිකය 2.6%කින් හැකිළුනා.

- 2023දී ඉහත අංශ 25.9%කින් වර්ධනය වෙද්දී සේවා ආර්ථිකය වර්ධනය වුනේ 0.6%කින් පමණයි.

- 2024දී ඉහත අංශ 32.4%කින් වර්ධනය වෙද්දී සේවා ආර්ථිකය වර්ධනය වුනේ 2.6%කින් පමණයි.

- 2025දී ඉහත අංශ වල වර්ධනය 12.4%ක් පමණක් වුවත් සේවා ආර්ථිකය 3.3%කින් වර්ධනය වුනා. 

මේ අනුව පෙනෙන පරිදි, සංචාරක කර්මාන්තයේ සිදු වන වර්ධනයන් වගේම පසුබෑම් වලින් සමස්තයක් ලෙස රටේ ආර්ථිකයට වගේම සමස්තයක් ලෙස සේවා ආර්ථිකයට වුවද විශාල බලපෑමක් වන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, කවර ආකාරයකින් හෝ, එහි බලපෑම විශාල වශයෙන් දැනෙන, විදේශ අංශය කළමනාකරණය කරගත හැකිනම්, සංචාරක කර්මාන්තයේ සිදු වන කඩා වැටීමක් හමුවේ වුවද, ආර්ථික වර්ධන වේගය සැලකිය යුතු හොඳ මට්ටමක පවත්වා ගන්න පුළුවන්.

කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකය:

රටේ ආහාර සුරක්ෂිතතාවය, රැකියා නියුක්තිය වැනි හේතු නිසා වැදගත් වුනත්, කෘෂිකාර්මික අංශයෙන් රටේ ආර්ථිකයට ලැබෙන දායකත්වය 7.1%ක් පමණයි. ඒ නිසා, මෙම කොටසේ සිදු වන විචලනයන් රටේ ආර්ථික වර්ධන වේගය කෙරෙහි කරන්නේ සීමිත බලපෑමක්.

සේවා ආර්ථිකය වගේම, 2018 වර්ෂයෙන් පසුව, කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකය හැකිළුනේත් 2020 සහ 2022 දෙවසර තුළදී පමණයි. එයින් 2020 හැකිළීම 0.9%ක සුළු හැකිලීමක්. වසංගත කාලයේ සිදු වූ ඒ හැකිලීම 2021 වෙද්දී ආවරණය වුනා. නමුත් ඉන් පසුව 2022දී සිදු වූ 4.1%ක "කාබනික" හැකිලීමෙන් තවමත් ගොඩ යා හැකි වී නැහැ. 2018 වසරට සාපේක්ෂව කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදිතය තවමත් තිබෙන්නේ 1.7%ක් පසුපසින්. 2021ට සාපේක්ෂව 2.2%ක් පසුපසින්. 

මේ අඩුව 2026දී හෝ 2027දී ආවරණය කරගන්න පුළුවන් වෙයි. එහෙත් මේ අංශයේ මූර්ත ආදායම් තවමත් අර්බුදයට පෙර පැවති මට්ටමට ඇවිත් නැහැ. ආර්ථිකයට ලැබෙන දායකත්වය අඩු වුනත් රටේ ශ්‍රම බලකායෙන් සැලකිය යුතු පිරිසක් ඉන්නේ කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකය ඇතුළේ.

ඉදි කිරීම් අංශය:

ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදය ඉදි කිරීම් බුබුළ පුපුරා යාමක් ලෙසත් හඳුන්වන්න පුළුවන්. මෙය ආරම්භ වූයේ 2018 සිටයි. ඉන් පසුව, 2023 දක්වාම ඉදිකිරීම් අංශයේ අඛණ්ඩව සිදු වූ හැකිලීම පැහැදිලිව නිරීක්ෂණය කරන්න පුළුවන්. 2017 මට්ටමට සාපේක්ෂව, 2023 වන විට ඉදි කිරීම් අංශයේ ක්‍රියාකාරකම් 53.6%කින් පහත වැටී තිබුණා. පසුගිය දෙවසර තුළ ඉදි කිරීම් අංශයේ වර්ධනයක් දැකිය හැකි වුවත්, 2025 මට්ටම සැලකුවද, එය 2017 මට්ටමට වඩා 39.1%කින් අඩු මට්ටමක්.

ලංකාවේ ඉදි කිරීම් කර්මාන්තය තවමත් "පැරණි ශ්‍රී විභූතිය" ගැන සිහින මවනවා වෙන්න පුළුවන්. රාජ්‍යමූලික, පරපෝෂිත කර්මාන්තයක් විදිහට කාලයක් පවත්වා ගත් ඉදි කිරීම් අංශයේ "ශ්‍රී විභූතිය" නැවත ගොඩ නගා ගත හැකි එකක් නෙමෙයි. එම කර්මාන්තයට රාජ්‍ය ව්‍යාපෘති වල උදවු නොමැතිව ස්වාධීනව ගොඩ නැගෙන්නට සිදු වෙනවා. රටේ ආර්ථිකය සමස්තයක් ලෙස ගොඩ ගියත් ඉදි කිරීම් කර්මාන්තයට තවත් විශාල කාලයක් යන තුරු පෙර පැවති මට්ටමට යා නොහැකියි. (කර්මාන්තය වෙනුවෙන් රජයට මුදල් වැය කිරීම අසීරු මේ වගේ වෙලාවක තමන්ට දෙමවුපියන්ගෙන් හෝ වෙනත් ක්‍රමයකින් ලැබුණු විශාල මුදලක් තිබෙන කෙනෙකුට අවශ්‍යනම් ලොකු ගෙයක් හදලා කඩා වැටී තිබෙන ඉදි කිරීම් කර්මාන්තයට පොඩි තල්ලුවක් දෙන්න පුළුවන්!)

කර්මාන්ත අංශය:

ඉදි කිරීම් අංශයද ඇතුළුව කර්මාන්ත අංශය සමස්තයක් ලෙස ගත් විට 2018-2023 වසර හයෙන් 2021 වසර හැර අනෙක් වසර පහේදීම හැකිලීමක් දැකිය හැකි වුවත්, මේ සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන්ම දායක වූයේ ඉදි කිරීම් අංශයේ සිදු වූ හැකිලීමයි. ඉදි කිරීම් අංශය ඉවත් කළ විට, වසංගතය හමුවේ 2020දී සිදු වූ හැකිලීම 2021දී ආවරණය වුනා. ඉන් පසුව, ආර්ථික අර්බුදය හේතුවෙන් 2022 හා 2023 වසර වලදී හැකිලීමක් සිදු වුනා. 

මේ වන විට (2025) ඉදි කිරීම් අංශය හැර කර්මාන්ත අංශයේ නිෂ්පාදිතය පවතින්නේ 2018 මට්ටමට වඩා 0.5%ක් පසුපසින් වන අතර 2021 මට්ටමට වඩා 4.8%ක් පසු පසින්. මේ අනුව, 2026දී හෝ 2027දී මෙම අංශ වල සැබෑ ප්‍රසාරණයක් දකින්නට හැකි විය හැකියි. 

සමස්ත චිත්‍රය:

රටේ ආර්ථිකයට වැඩිම දායකත්වයක් ලබා දෙන සේවා අර්ථීකය මේ වන විටද ආර්ථික අර්බුදයට පෙර පැවති ප්‍රමාණය ඉක්මවා ප්‍රසාරණය වී ඇති අතර තව දුරටත් ප්‍රසාරණය වෙමින් තිබෙනවා. එහෙත් කෘෂිකාර්මික හා කර්මාන්ත අංශ තවමත් ආර්ථික අර්බුදයට පෙර පැවති නිෂ්පාදන මට්ටම් වලට පැමිණ නැහැ. කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදිතය මෙන්ම ඉදි කිරීම් කර්මාන්තය හැර අනෙකුත් කර්මාන්ත අංශ වලටද 2026 වසර තුළ හෝ 2027 වසර තුළ ආර්ථික අර්බුදයට පෙර පැවති මට්ටම ඉක්මවා යා හැකියි. එහෙත් ඉදි කිරීම් අංශයටනම් නැවත පහසුවෙන් පෙර සිටි මට්ටමට පැමිණිය නොහැකියි. එම කර්මාන්තයට රජයේ උදවු නොමැතිව ස්වාධීනව දියුණු වීමට සිදු වෙනවා. 

සේවා අංශයට අඩු හානියක් සිදු වීමට හේතු වූයේ මුදල් ප්‍රතිපත්ති හා රාජ්‍යමූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති වල උදවුවෙන් එම අංශය යම් සීමාවක් දක්වා උත්තේජනය කිරීමේ හැකියාවක් පැවතීමයි. එහෙත්, එය සීමාව ඉක්මවා යද්දී විදේශ අංශයේ තුලනය කෙරෙහි බලපෑමක් ඇති වෙනවා. ආර්ථික අර්බුදය හමුවේ ඉදි කිරීම් අංශය පමණක් නොව කෘෂි කාර්මික නිෂ්පාදිතය පවා බිඳ වැටෙන තත්ත්වයක් ඇති වීමට හේතු වූයේ විදේශ අංශයේ තුලනය පවත්වා ගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඒ නිසා, රජයට විදේශ අංශයේ තුලනය පවත්වා ගනිමින් ඉදි කිරීම් කර්මාන්තය උත්තේජනය වන මට්ටමක ආයෝජන කිරීමේ හැකියාවක් තවමත් නැහැ. එහෙත් ආර්ථිකයේ හැකිලීමක් සිදු නොවන සහ යම් වර්ධන වේගයක් පවත්වා ගත පරිදි, විදේශ අංශයේ බාහිර කම්පන හමුවේ වුවද, සාර්ව ආර්ථික තුලනය පවත්වා ගැනීමට බැරිකමක් නැහැ. 

මේ සඳහා කළ යුතු අනිවාර්ය සහ වැදගත්ම දෙය විණිමය අනුපාතය ඉල්ලුම හා සැපයුම අනුව සකස් වීමට ඉඩ හැරීමයි. විණිමය අනුපාතය ඉන්ධන ඇතුළු ආනයනික භාණ්ඩ වල මිල ගණන් කෙරෙහිද බලපානවා. ඒ අනුව, ආනයන වියදම් මත පදනම්ව මිල ගණන් හා සේවා ගාස්තු පිරිවැය හා ගැලපීමද අනිවාර්යයෙන්ම කරන්නට සිදු වෙනවා. එය උද්ධමනය කෙරෙහි බලපානවා. උද්ධමනය පාලනය කළ යුතු වුවත්, එය කළ යුත්තේ ඉල්ලුම පාලනය කිරීම මගින් මිස විණිමය අනුපාතය හෝ මිල පාලනය කිරීම මගින් නෙමෙයි. 

මාර්තු මාසයේ විදේශ අංශය කොයිබටද?

ගිය (2026) මාර්තු මාසයේදී ලංකාවට පැමිණ තිබෙන්නේ සංචාරකයින් 183,979 දෙනෙකු පමණයි. මෙය සංචාරක මණ්ඩලයේ අපේක්ෂිත සාමාන්‍ය ගණන වූ 248,660ට සාපේක්ෂව 26.0%ක අඩු වීමක්. පෙර (2025) වසරේ මාර්තු මාසයට සාපේක්ෂව 19.8%ක අඩු වීමක්.

පෙබරවාරි මාසය තුළ සංචාරකයින් 279,328 දෙනෙකු රටට පැමිණුනු අතර එම ප්‍රමාණය සංචාරක මණ්ඩලය විසින් අපේක්ෂා කළ සාමාන්‍ය ගණන වූ 270,255ට වගේම, උපරිම ඇස්තමේන්තුව වූ 278,255ටත් වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක්. මෙය පෙබරවාරි මාසය තුළ සැලකිය යුතු විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් රටට ලැබීමට හේතු වුනා. මාර්තු මාසයේදී මේ තත්ත්වය ආපසු හැරී තිබෙනවා. 

සංචාරක පැමිණීම් අඩු වීමට හේතුව ඉරාන යුද්ධය බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නැහැ. එහි බලපෑම තිබෙන්නේ සංචාරක කර්මාන්තයට පමණක් නෙමෙයි. සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් පහත වැටීමට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාව විසින් ඉන්ධන ආනයනය සඳහා දැරිය යුතු පිරිවැයද සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් තිබෙනවා.

ඉහත තත්වයන් විසින් රටේ විදේශ අංශය විශාල ලෙස ආතතියට ලක් කර ඇති බව පැහැදිලි කරුණක්. කෙසේ වුවද, ඩොලරයක මිල ඉහළ යාමට ඉඩ හැරීම මගින් මහ බැංකුව විසින් තත්ත්වය කළමනාකරණය කර ගැනීමට සමත් වී තිබෙනවා. 

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් අනුගමනය කරන පාලිත පාවෙන විණිමය ප්‍රතිපත්තිය අනුව, පසු ගිය මාසය තුළ මහ බැංකුව විසින් ඩොලරයක මිල ඕනෑවට වඩා ඉහළ යන දින වල වෙළඳපොළට ඩොලර් සපයමින් සහ අනෙකුත් දින වල ඩොලර් මිල දී ගනිමින් විණිමය අනුපාතයේ අහිතකර විචලනයන් සීමා කරන අතරම ශුද්ධ වශයෙන් යම් ඩොලර් ප්‍රමාණයක් එකතු කර ගැනීමටද සමත් වී තිබෙනවා. මෙවැනි අසීරු තත්ත්වයක් යටතේ වුවද, විදේශ සංචිත නොවිකුණා කීයක් හෝ එකතු කර ගැනීම අගය කළ යුතු දෙයක්.

විදේශ අංශය යහපත්ව පැවති වසරේ පළමු දෙමස තුළ මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිලියන 661.3ක මුදලක් ශුද්ධ වශයෙන් එකතු කර ගෙන තිබුණා. මාර්තු මාසයේ පැවති අහිතකර තත්ත්වයන් තුළද තවත් ඩොලර් මිලියන 48.8ක මුදලක් ශුද්ධ වශයෙන් එකතු කර ගැනීමට මහ බැංකුව සමත්ව තිබෙනවා. මේ අනුව පැහැදිලිවම පෙනෙන්නේ නිවැරදි සාර්ව ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කරන්නේනම් මෙවැනි දරුණු කම්පනයකට වුවද මුහුණ දීම අසීරු නොවන බවයි.

මාර්තු මාසය අවසාන වන විට පැවති දළ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය තවමත් ප්‍රසිද්ධ කර නැහැ. මාසය තුළ ශුද්ධ වශයෙන් විදේශ විණිමය මිල දී ගෙන ඇතත්, මහ බැංකුවේ ණය ගෙවීම් වෙනුවෙන් ඊට වඩා වැඩි මුදලක් වැය කර ඇත්නම් විදේශ සංචිත යම් තරමකින් පහළ යා හැකියි. 

යුද වාතාවරණයේ වෙනසක් නොමැති බැවින් අප්‍රේල් මාසයේ තත්ත්වය මාර්තු මාසයේ තත්ත්වයට වඩා හොඳ වීමට හේතුවක් නැහැ. කෙසේ වුවද, අප්‍රේල් මාසය තුළ නොවේනම් මැයි මාසයේදී හෝ මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික දෙකක්ම එක වර ලැබීමට නියමිතයි. එම ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 700කට ආසන්න මුදලක්.

මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ සංචිත - පෙබරවාරි 2026

ඉරාන යුද්ධය ආරම්භ වීමෙන් පසුව විදේශ අංශයේ යම් ආතති තත්ත්වයක් පවතින බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නැහැ. එම ආතතිය මුදා හැරෙන අයුරින්, මහ බැංකුව විසින් ඩොලරයක මිල ඉහළ යාමට ඉඩ සලසා තිබෙනවා. කෙසේ වුවද, යුද්ධය ආරම්භ වීමට පෙර, පසුගිය පෙබරවාරි මාසය තෙක්, විදේශ අංශය පැවතුණේ ශක්තිමත් තැනකයි. 

ජනවාරි හා පෙබරවාරි දෙමස තුළ මහ බැංකුව විසින් සැලකිය යුතු විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබුණා. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පෙබරවාරි මාසය අවසානයේදී දළ නිල සංචිත ඩොලර් මිලියන 7,284 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබුණා. කෙසේ වුවද, මහ බැංකුව විසින් ආර්ථික අර්බුදයට ආසන්න කාලයේදී ලබාගත් විදේශ ණය නිසා ශුද්ධ විදේශ සංචිත තිබුණේ මීට වඩා සැලකිය යුතු තරමකින් අඩු මට්ටමකයි.

පසු ගිය වසර තුළද මහ බැංකුව විසින් ඩොලර් බිලියනය ඉක්මවන විදේශ ණය ප්‍රමාණයක් ආපසු ගෙවා ඇතත්, වසර අවසන් වන විට මහ බැංකුව විසින් තවත් සැලකිය යුතු විදේශ ණය ප්‍රමාණයක් ආපසු ගෙවිය යුතුව තිබුනා. මෙම ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 3,854ක්. (2022 ජූනි මාසය අවසන් වන විට මෙම ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 6,364ක්ව පැවතුණා.)

පසුගිය වසර අවසන් වන විට චීනයට, ඉන්දියාවට සහ මූල්‍ය අරමුදලට මහ බැංකුව විසින් පහත සඳහන් මුදල් ආපසු ගෙවිය යුතුව තිබුණා.

චීනයට - ඩොලර් මිලියන 1,416ක් 

ඉන්දියාවට - ඩොලර් මිලියන 655ක් 

මූල්‍ය අරමුදලට - ඩොලර් මිලියන 1,783ක් 

ඉහත විදේශ ණය නිසා, මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ සංචිත දළ විදේශ සංචිත වලට වඩා ඩොලර් මිලියන 3,854කින් අඩු වුවත්, දළ නිල සංචිත ඉහළ යද්දී ශුද්ධ විදේශ සංචිතද ඉහළ යනවා. පෙබරවාරි මාසය අවසන් වන විට ශුද්ධ විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය රුපියල් බිලියන 979.5 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ඉන් පසුව, පසුගිය මාර්තු මාසයේදී විදේශ අංශය හා සංචිත කෙරෙහි ඇති වූ බලපෑම දෙස විමසිල්ලෙන් බලා සිටිය යුතුයි.

ආයෝජන වියදම් අඩු වෙලාද?

පසුගිය දවස් වල ප්‍රශ්න හා ප්‍රතිචාර ගණනාවකටම මාතෘකාව වී තිබුණු ආයෝජන වියදම් පිළිබඳව සටහනක් දැමීම මෙතෙක් ප්‍රමාද වූයේ ඒ සඳහා අවශ්‍ය සියළුම දත්ත ප්‍රකාශයට පත් කෙරෙන තුරු බලා ඉන්න සිදු වූ නිසා. මේ වෙද්දී අවශ්‍ය සියලුම දත්ත ප්‍රසිද්ධ කර තිබෙනවා.

පසුගිය (2025) වසරේ ලංකාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය රුපියල් බිලියන 32,751ක්. රටේ කාගේ හෝ ආදායමක් සේ සැලකිය හැකි මේ මුදල් ප්‍රමාණය වැය කෙරී තිබෙන්න පහත ආකාරයෙනුයි.

රජයේ පරිභෝජන වියදම්ද ඇතුළුව පරිභෝජන වියදම = රුපියල් බිලියන 24,311යි

ආයෝජන වෙනුවෙන් වැය කර ඇති වියදම = රුපියල් බිලියන 9,709යි.

මේ අනුව, රටේ දදේනියෙන් 74.2%ක කොටසක් පරිභෝජන වියදම් වෙනුවෙන් වෙන් වෙද්දී, 29.6%ක කොටසක් ආයෝජන වෙනුවෙන් වෙන් වී තිබෙනවා (මේ කොටස් දෙකේ එකතුව 100% ඉක්මවන්නේ අපනයන වලට වඩා වැඩියෙන් ආනයනය කර පරිභෝජනය කර තිබෙන නිසා).

ඊට පෙර (2024) වසරේ ආයෝජන වියදම වූ රුපියල් බිලියන 7,929ට සාපේක්ෂව පසුගිය වසරේ ආයෝජන වෙනුවෙන් වැය කර තිබෙන මුදල 24.4%කින් වැඩියි. ඊට සාපේක්ෂව බලද්දී පරිභෝජන වියදම් ඉහළ ගොස් තිබෙන්නේ 6.0%කින් පමණයි. මෙය සෑහෙන්න හොඳ තත්ත්වයක්. 2024දී ආයෝජන වෙනුවෙන් වැය කර තිබුණේ එම වසරේ දදේනියෙන් 26.3%ක් පමණයි.

රටක ආර්ථිකය වර්ධනය කර ගැනීම සඳහා ආයෝජන අවශ්‍ය වෙනවා. නමුත් රටක ආයෝජන කියන්නේ ඇතැම් අය හිතාගෙන ඉන්නවා වගේ රජය විසින් කරන ප්‍රාග්ධන වියදම් පමණක් නෙමෙයි. ඇත්ත වශයෙන්ම රජය විසින් කරන ප්‍රාග්ධන වියදම් කියන්නේ ලංකාව ඇතුළු බොහොමයක් රටවල වසරක් තුළ සිදු කෙරෙන ආයෝජන වියදම් වලින් සාපේක්ෂව කුඩා කොටසක්.

පසු ගිය (2025) වසර තුළ ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් රුපියල් බිලියන 998ක ප්‍රාග්ධන වියදමක් වැය කර තිබුණා. තේරුමක් නැති සංසන්දනයක් වුනත්, රුපියල් ගණන අනුව, ඉතිහාසයේ වැඩිම රාජ්‍ය ප්‍රාග්ධන වියදම. මෙය තේරුමක් නැති සංසන්දනයක් වන්නේ ප්‍රාග්ධන වියදම් පෙර වසර වලට වඩා වැඩි මට්ටමක තිබීම බොහෝ වසර වල සිදු වන සාමාන්‍ය දෙයක් නිසා. 

කෙසේ වුවත්, රටේ මුළු ආයෝජන වියදම් එක්ක බලද්දී මෙම ප්‍රමාණය 10.3%ක කොටසක් පමණයි. මෙය පසුගිය අවුරුද්දේ පැවති විශේෂ තත්ත්වයක් නෙමෙයි. 2024 වසරේ වැය කළ ප්‍රාග්ධන වියදම වූ රුපියල් බිලියන 791 සැලකුවත්, එම වසරේ මුළු ආයෝජන ප්‍රමාණයෙන් 10.0%ක් පමණයි. ප්‍රාග්ධන වියදම් වලින් 90.0%ක්ම සිදු කර තිබෙන්නේ පෞද්ගලික අංශය විසින්. ඒ නිසාම, රටේ ආර්ථික වර්ධනය කෙරෙහි වැඩි බලපෑමක් කරන්නේ පෞද්ගලික අංශය විසින් සිදු කරන ආයෝජන මිසක් රාජ්‍ය අංශයේ ආයෝජන නෙමෙයි. 2024 සහ 2025 දෙවසර තුළ 5.0% බැගින් වන ආර්ථික වර්ධනයක් වාර්තා වීම අනුව වුනත්, එම දෙවසර තුළ ආයෝජන මදි කමක් තිබී නැති බව පේනවා.

අඩු වෙලා කියන රාජ්‍ය අංශයේ ප්‍රාග්ධන වියදම් සැලකුවත්, 2025 ප්‍රාග්ධන පිරිවැය පෙර වසරට වඩා 26.2%කින් වැඩියි. මෙය සැලකිය යුතු වැඩි වීමක්. එහෙමනම්, මේ ප්‍රාග්ධන වියදම් අඩු වෙලා කියන කතාවේ පදනම කුමක්ද? 

වසර මුල ඉදිරිපත් කළ අයවැය ඇස්තමේන්තු වල ප්‍රාග්ධන වියදම් ලෙස රුපියල් බිලියන 1,315ක් වෙන් කර තිබුණා. නමුත්, පසු ගිය වසර වලදී වගේම, ඇත්තටම වියදම් කරලා තියෙන ප්‍රමාණය මේ වෙන් කළ මුදලට වඩා අඩුයි. අඩුව රුපියල් බිලියන 317ක්. 

රජය විසින් ඔය රුපියල් බිලියන 317ත් වියදම් කළානම් ආර්ථිකය මාර විදිහට වර්ධනය වෙලා තියෙයිද? කිසිසේත්ම නැහැ. ඇත්ත වශයෙන්ම බොහෝ විට ඇහැට පෙනෙන කිසිම වෙනසක් වෙන්නේ නැහැ. 

මේ මුදල වියදම් කළානම් රජයට ඒ ප්‍රමාණයට තවත් ණය ගන්න සිදු වෙනවා. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අයවැය හිඟය දදේනියෙන් 2.3% සිට 3.2% දක්වා ඉහළ යනවා. ප්‍රාථමික අයවැය අතිරිත්තය දදේනියෙන් 5.4% සිට 4.5% දක්වා අඩු වෙනවා. ඒ වගේම, මේ විදිහට තවත් ණය ගැනීම සඳහා රජයට පෞද්ගලික අංශයත් එක්ක තරඟ කරන්න වෙනවා. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පෞද්ගලික අංශයේ ණය ගැනීම් අඩු වෙනවා. පෞද්ගලික අංශයේ ණය වලින් වැඩි කොටසක් ආයෝජන සඳහා ලබා ගන්නා ණය නිසා පෞද්ගලික අංශයේ ආයෝජන අඩු වෙනවා. 

පෞද්ගලික අංශයේ ණය වලින් 75%ක් පමණ ආයෝජන ණය සේ සැලකුවොත්, ශුද්ධ වශයෙන් බලද්දී ආයෝජන අඩු වෙන්නේ රුපියල් බිලියන 79ක් වැනි ප්‍රමාණයකින්. ඒ වගේ සුළු වෙනසකින් ආර්ථික වර්ධන වේගයේ ඇහැට පෙනෙන වෙනසක් වෙන්නේ නැහැ. රජය කරන්න හිටපු රුපියල් බිලියන 317ක පමණ ආයෝජනයෙන් රටේ ආර්ථිකයට ලැබෙන්න තිබුණු ප්‍රතිලාභ වලට වඩා එයින් 75%ක් පෞද්ගලික අංශය විසින් ආයෝජනය කිරීමේ ප්‍රතිලාභ වැඩි වෙන්න වුනත් පුළුවන්.

රජයකට ආයෝජන කරන්න වෙන්නේ එක්කෝ බදු ලෙස එකතු කර ගන්නා මුදල් වලින්. නැත්නම් ණය අරගෙන. ණය අරගෙන ආයෝජන කරද්දී පෞද්ගලික අංශයට ණය ගන්න තිබෙන හැකියාව සීමා වෙනවා. කලින් විස්තර කළේ  ඒ තත්ත්වය. අනෙක් ක්‍රමය වන බදු මුදල් වලින් ආයෝජන කිරීම ප්‍රතිඵලදායක වන්නේ අඩු ආදායම්ලාභීන් මත බදු ගසා ආයෝජනය කළොත් පමණයි. වැඩි ආදායම්ලාභීන් විසින් ඔවුන්ගේ අතිරික්ත අරමුදල් කොහොමටත් ආයෝජනය කරන නිසා රජය විසින් ඒ සල්ලි එකතු කරගෙන ආයෝජනය කරද්දී වෙන්නේ වඩා කාර්යයක්ෂම ආයෝජනයක් වෙනුවට අකාර්යක්ෂම ආයෝජනයක් ආදේශ වීම පමණයි. අඩු ආදායම්ලාභීන් මත බදු ගසා ආයෝජනය කළොත්නම්, ඔවුන්ගේ පරිභෝජනය සීමා වී ඒ සල්ලි ආයෝජනය වීමක් සිදු වෙනවා.

ඔය ක්‍රම දෙකටම අමතරව තිබෙන අනෙක් ක්‍රමය විදේශ ණය අරගෙන ආයෝජනය කරන එක. ඒ ක්‍රමයේදී, මුලදී වෙනත් හානියක් නැතිව ආර්ථිකය වර්ධනය වෙනවා. නමුත් ණය ආපසු ගෙවන්න සිදු වූ විට ඒ ආර්ථික වර්ධනය ආපසු හැරෙනවා. ඒ නිසා, එවැනි ආර්ථික වර්ධනයක් තිරසාර වර්ධනයක් නෙමෙයි. විදේශ ණය අරගෙන ආයෝජනය කළ වකවානු වල ආර්ථික වර්ධන වේගය තරමක් වැඩි වුනේත්, පසුව ඒ ණය ආපසු ගෙවන්න සිදු වෙද්දී ආර්ථිකය හැකිළෙන්න ගත්තේත් ඒ නිසා. 

පසු ගිය දශක හතරකට ආසන්න කාලය තුළ රජයේ ප්‍රාග්ධන වියදම් දදේනි අනුපාතයක් ලෙස ඉහළ මට්ටමක තිබුණු සෑම වසරකදීම අයවැය හිඟය තිබුණේ ඊට වඩා වැඩි මට්ටමකයි. එයින් අදහස් වන්නේ ප්‍රාග්ධන ආයෝජන නිසා රජය සතු වත්කම් වැඩි වෙනවාට වඩා වැඩියෙන් රාජ්‍ය ණය වැඩි වෙලා කියන එකයි. පසු ගිය අවුරුද්දේදී වසර 38කට පසුව මේ තත්ත්වයේ වෙනසක් සිදු වී තිබෙනවා. අයවැයේ ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් තිබෙනවා කියන එකෙන් අදහස් වෙන්නේ ණය වැඩි වීම ඉක්මවා වත්කම් වැඩි වී ඇති බවයි. 

අටවන වරටත් මහ බැංකුවේ උද්ධමන ඉලක්කය ගිලිහේ!

කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය අනුව, 2026 මාර්තු මාසයේ උද්ධමනය 2.2%ක් බව ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබෙනවා. මේ අනුව, 2026 පළමු කාර්තුවේ සාමාන්‍ය උද්ධමන වේගය 2.0%ක් සේ සටහන් වෙනවා. 

ශ්‍රී ලංකා රජය සහ මහ බැංකුව අතර තිබෙන ගිවිසුම අනුව, මහ බැංකුව විසින් කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය මත පදනම් වූ උද්ධමනය 3%-7% සීමාව ඇතුළත රඳවා ගනිමින් 5%ක සාමාන්‍ය උද්ධමන වේගයක් ඉලක්ක කළ යුතුයි. මෙම උද්ධමන ඉලක්කය පරීක්ෂාවට ලක් කෙරෙන්නේ කාර්තුවකට (මාස තුනකට) වරක්. 

ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ සහ මහ බැංකු අධිපති අතර 2023 ඔක්තෝබර් 3 දින මේ හා අදාළ ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසුව මහ බැංකුවට ඉලක්කය තුළ රැඳී සිටින්නට හැකි වූයේ 2024 පළමු කාර්තුවේදී පමණයි. 2024 දෙවන කාර්තුවේ සිට 2026 පළමු කාර්තුව දක්වා එක දිගට කාර්තු අටක්ම මහ බැංකුවට රජය විසින් ලබා දුන් උද්ධමන ඉලක්කය ලඟා කර ගැනීමට හැකි වූයේ නැහැ. 

මෙහිදී සිදු වූයේ උද්ධමනය එකඟ වූ ඉලක්ක සීමාව ඉක්මවා යාම නොව ඉලක්කයට වඩා පහතින් පැවතීමයි. 2026 පළමු කාර්තුවේදීද උද්ධමන ඉලක්කය ගිලිහී ඇති බැවින් මහ බැංකුවට නැවත වරක් රජයට කරුණු දැක්වීමට සිදු වෙනවා.

මහ බැංකුවට දෙවසරක කාලයක් පුරා රජය විසින් ලබා දුන් උද්ධමන ඉලක්කය ලඟා කර ගැනීමට නොහැකි වීමට එක් ප්‍රධාන හේතුවක් වූයේ ඉන්ධන සහ විදුලි ගාස්තු ආදියේ මිල රජය විසින් පහත හෙළීමයි. අනෙක් ප්‍රධාන හේතුව වූයේ ඩොලරයක මිල පහත වැටීමයි.

මේ වන විට ඉන්ධන හා විදුලි ගාස්තු ඉහළ දැමීමක් සිදු වී ඇති බැවින් සහ ඩොලරයක මිලද ඉහළ යමින් ඇති බැවින්, උද්ධමනයේද වැඩි වීමක් සිදු වෙමින් තිබෙනවා. ඒ අනුව, 2026 දෙවන කාර්තුව තුළ මහ බැංකුවට සිය උද්ධමන ඉලක්කය සාක්ෂාත් කර ගැනීමට හැකි වේයැයි සිතිය හැකියි.

පසුගිය මාර්තු මාසය තුළ ඉන්ධන මිල ගණන් ඉහළ ගොස් ඇතත්, සහල්, පොල්, එළවලු වැනි ආහාර ද්‍රව්‍ය ගණනාවක මිල පහත වැටීම හේතුවෙන් උද්ධමනය කෙරෙහි සිදු විය හැකිව තිබුණු ඉන්ධන මිල ඉහළ යාමේ බලපෑමෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් නිශේධනය වී තිබෙනවා.

රාජ්‍යමූල්‍ය අංශයේ ප්‍රවණතා සහ අනාගතය

පසුගිය සටහනෙන් පැහැදිලි කළේ රාජ්‍ය අයවැයෙහි ප්‍රාථමික අතිරික්තය ඉහළ යද්දී රජයේ ණය බර ක්‍රමක්‍රමයෙන් අඩු වී යන ආකාරයයි. 

- ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය පසුගිය (2025) වසර තුළ පැවති දදේනියෙන් 5.4% මට්ටමේ දිගටම තියාගෙන ගියහොත්, 2040 වර්ෂය වන විට රජයේ ණය සම්පූර්ණයෙන්ම ගෙවී අවසන් වෙනවා. 

- එසේ නැතිව, දැනට සැලසුම් වල සඳහන්ව තිබෙන, දදේනියෙන් 2.4% මට්ටමේ දිගටම තියාගෙන ගියහොත්, 2055 වර්ෂය වන විට රජයේ ණය සම්පූර්ණයෙන්ම ගෙවී අවසන් වෙනවා.

- යම් හෙයකින්, ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය දදේනියෙන් 0.4% මට්ටම දක්වා අඩු වුවහොත්, ණය ගෙවී අවසන් වන්නේ 2126 වර්ෂයේදීයි!

රාජ්‍ය ණය ප්‍රමාණය වෙනස් වන ආකාරය කෙරෙහි ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය බලපාන ආකාරය මේ අනුව පැහැදිලියිනේ. මේ කෙරෙහි ආර්ථික වර්ධනය වැනි අනෙකුත් සාධක වල බලපෑමක් තිබුණත්, ප්‍රධාන වශයෙන්ම බලපාන්නේ ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයයි.

එහෙමනම්, දැන් ප්‍රශ්නය වන්නේ පසුගිය වර්ෂයේ වාර්තා වූ 5.4% අනුපාතය දිගටම පවත්වා ගත හැකි අනුපාතයක්ද කියන එකයි. විශේෂයෙන්ම මේ වන විට පවතින අභියෝගාත්මක සාර්ව ආර්ථික වාතාවරණය හමුවේ මේ වගේ ඉහළ මට්ටමක අතිරික්තයක් නඩත්තු කරන්න පුළුවන්ද? කෙටි පිළිතුර බැරිකමක් නැහැ කියන එකයි.

මෙහිදී අපට මේ 5.4% මට්ටම කරා ආ ගමන් මග දෙස ආපසු හැරී බලන්න වෙනවා. මෙම සංඛ්‍යාලේඛනය ඇතුළේ, පැහැදිලි ලෙසම, පසුගිය (2025) වර්ෂයේ මනා රාජ්‍යමූල්‍ය කළමනාකරණයේ බලපෑම තිබෙනවා. නමුත් එපමණකින්ම මෙවැනි මට්ටමකට යන්න බැහැ. එක් වර්ෂයක් තුළ ඔය වගේ වැඩක් කළ හැකිනම්, ණය ගෙවා අවසන් කරන්න දශක ගණනක් බලා ඉන්න අවශ්‍ය වන්නේ නැහැනේ. 

පසුගිය වර්ෂයේ ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය දදේනියෙන් 5.4% දක්වා වැඩි කර ගත හැකි වූයේ ඊට පෙර වසරේදී දදේනියෙන් 2.2%ක ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් පැවති නිසා. ඒ කියන්නේ 2024 වර්ෂයේ මනා රාජ්‍යමූල්‍ය කළමනාකරණයේ බලපෑම නිසා. ඒ වගේම, 2024 වර්ෂයේදී දදේනියෙන් 2.2% මට්ටමට යා හැකි වූයේ, 2021 වර්ෂයේදී දදේනියෙන් 5.7%ක හිඟයක්ව පැවති ප්‍රාථමික අයවැය ශේෂය 2023 වන විට දදේනියෙන් 0.6%ක අතිරික්තයක් බවට හරවාගෙන තිබුණු නිසා.

රජයේ ප්‍රාථමික අයවැය ශේෂය (දදේනි ප්‍රතිශත ලෙස)

2021: (-5.7%)

2022: (-3.7%)

2023: +0.6

2024: +2.2

2025: +5.4

අයවැයෙහි ජංගම ගිණුමේ වසර 38කට පසුව අතිරික්තයක් වාර්තා වූයේද, ඔය විදිහටම, වසර කිහිපයක් එක දිගටම මනා රාජ්‍යමූල්‍ය කළමනාකරණයක් පැවති නිසා. සාර්ව ආර්ථික කළමනාකරණයෙන් ප්‍රතිඵල ලබා ගැනීම සහාය දීවීමක් වගේ දෙයක් මිසක් මීටර සියය දුවනවා වගේ වැඩක් නෙමෙයි. කලින් දුවපු අය පරතරයක් තියාගෙන ඉදිරියෙන්ම සිට ඇත්නම්, වැඩි දක්ෂතාවයක් නැති ක්‍රීඩකයෙකුට වුවත් ඒ පරතරය තියාගෙන දුවන්න  පුළුවන්. ඒ වගේම දක්ෂ ක්‍රීඩකයෙකුට පරතරය තවත් වැඩි කරගන්න පුළුවන්. එහෙත් ක්‍රීඩකයෙකුට දුවන්න පටන් ගන්න වෙන්නේම අවසාන ස්ථානයේ සිටනම්, කොයි තරම් වේගයෙන් දිවුවත්, උපරිම වශයෙන් කරන්න පුළුවන් වෙන්නේ ඉදිරියෙන්ම ඉන්න තරඟකරු එක්ක තිබෙන පරතරය අඩු කර ගන්න එක පමණක් වෙන්න පුළුවන්. තරඟය දිනන එක පහසු නැහැ. 

පසුගිය වසර පහ දිහා හැරී බැලුවොත්, සෑම වසරකදීම, ප්‍රාථමික අයවැය ශේෂය හා අදාළව, පෙර වසරේ මට්ටම පවත්වා ගන්නවාට අමතරව තරමක් හෝ ඉදිරියට ගිහින් තිබෙනවා. 

2022දී: +2.0%කින් 

2023දී: +4.3%කින් 

2024දී: +1.8%කින් 

2025දී: +3.2%කින් 

ඔය රටාව අනුව බැලුවොත්, 2026දී ප්‍රාථමික අතිරික්තය තවත් වැඩි කර ගැනීමේ හැකියාවක් පෙනෙන්න තිබෙනවා. ඒ නිසා, පවතින අහිතකර බාහිර සාධක හමුවේ දුවන වේගය තවත් වැඩි කරගන්න අමාරු විය හැකි වුවත්, අඩු වශයෙන් වේගය එලෙසම පවත්වා ගනිමින් දැනට තිබෙන පරතරය පවත්වා ගන්න එක අමාරු නැහැ.

මීට පෙරද මේ විදිහටම ආරම්භයක් ගත් අවස්ථා තිබුණා. 2017 වර්ෂයේදී සුළු ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් හදාගෙන, 2018දී එය දදේනියෙන් 0.6% දක්වා වැඩි කරගනු ලැබුවා. නමුත් ඊට පස්සේ හුළඟක් හමලා ඔය අතිරික්තය වාෂ්ප වී හිඳී ගියා. ඔය විදිහට ප්‍රාථමික අතිරික්තය හින්ද හුළඟින් පසුව, අතිරික්තය හිඟයක් වී ටිකෙන් ටික හිඟය ඉහළ ගියා. වැඩේ කෙළවර වුනේ ශ්‍රී ලංකා රජය ණය පැහැර හරින තැනටම ගිහින්.

රජයේ ප්‍රාථමික අයවැය ශේෂය (දදේනි ප්‍රතිශත ලෙස)

2017: +0.0%

2018: +0.6%

2019: (-3.4)

2020: (-4.4)

2021: (-5.7)

ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව මේ තත්ත්වය ආපසු හැරවිය හැකි වූයේ ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාමාර්ග තුනක උදවුවෙන්.

- බදු කප්පාදුව ආපසු හැරවීම

- ආර්ථිකය නැවත ප්‍රසාරණය වෙද්දී බදු පදනම පුළුල් වීමට ඉඩ හැරීම මගින් බදු ආදායම් වැඩි කර ගැනීම 

- වියදම් ඉහළ යාම පාලනය කර ගැනීම

මේ තුනෙන් දෙවන හා තෙවන ක්‍රියාමාර්ග වල උදවුවෙන් ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය වැඩි අපහසුවක් නොමැතිව තව දුරටත් වැඩි කර ගැනීමේ හැකියාවක් තිබෙනවා.