ආයෙත් ආර්ථික අර්බුදයක් එයිද?

පසු ගිය සිකුරාදා (මැයි 15) වන විට ඩොලරයක සාමාන්‍ය විකිණුම් මිල රුපියල් 331.16 දක්වාත්, මැදි මිල රුපියල් 324.72 දක්වාත් ඉහළ ගිහින් තිබුණා. මේ වෙන්න යන්නේ මොකක්ද?

ආණ්ඩුව "කෙළවගන්න පුළුවන් හොඳම එකෙන් කෙළවගෙන" කියලා මම කියන්නේ නැහැ. තවමත් රටේ සාර්ව ආර්ථිකය තියෙන්නේ 2022දී වගේ අර්බුදයකට නොගොස් ගොඩ දා ගන්න පුළුවන් තැනකයි. හැබැයි ඒ  විදිහට වැඩේ ගොඩ දා ගැනීම සඳහා මේ වෙලාවේ හෝ ජනප්‍රිය නොවන ක්‍රියාමාර්ග ගන්න වෙනවා. 

ඩොලරය වේගයෙන් ඉහළ යන්නේ ඇයි?

ඩොලර් වලට තිබෙන ඉල්ලුම සැපයුම ඉක්මවා ගිය විට මිල ඉහළ යනවා. මහ බැංකුව මැදිහත් වී සංචිත විකිණීම මගින් තාවකාලිකව මේ තත්ත්වය යටපත් කළ හැකියි. මේ වෙලාවේ එක්කෝ මහ බැංකුව එවැනි මැදිහත්වීම් කරන්නේ නැහැ. එහෙම නැත්නම් මහ බැංකුව විසින් කරන සීමිත මැදිහත්වීම් මිල පාලනය කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් නැහැ. මම හිතන විදිහට, බොහෝ විට, දෙවැන්න.

ඩොලර් වලට තිබෙන ඉල්ලුම සැපයුම ඉක්මවා  ඉහළ යාමට හේතු මොනවාද?

මෙයට හේතුව වාහන ආනයනනම් නෙමෙයි. පසු ගිය (2025) වසර ඇතුළත ඩොලර් මිලියන 2,047ක වාහන ආනයන සිදු වුනා. එවැනි ප්‍රමාණයක වාහන ආනයන සිදු වීමෙන් පසුවත්, මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 1,992.4ක් මිල දී ගත්තා. 

මේ (2026) අවුරුද්දේ පළමු මාස දෙක ඇතුළත ඩොලර් මිලියන 418ක වාහන ආනයන සිදු වුනා. එසේ වෙද්දී, මහ විසින් වෙළඳපොළෙන් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 661.3ක් මිල දී ගත්තා. 

ඒ කියන්නේ ප්‍රශ්නයට හේතුව වාහන ආනයන නෙමෙයිනේ. වාහන ආනයන සිදු වෙද්දීත් රටේ ඩොලර් සැපයුම ඉල්ලුමට වඩා සැලකිය යුතු තරමින් වැඩියි. 

සංචාරක පැමිණීම් අඩු වීමේ සැලකිය යුතු බලපෑමක් තිබෙනවා. මාර්තු මාසයේ සංචාරක ඉපැයීම් ඩොලර් මිලියන 157.1ක් පමණයි. පෙර වසරේ මාර්තු මාසයේ එම ගණන ඩොලර් මිලියන 256.7ක්. ඒ කියන්නේ මාසයක ලැබීම් ඩොලර් මිලියන 100කින් පමණ අඩු වී තිබෙනවා. නමුත් විගමණික ප්‍රේෂණ වල, පෙර වසරට සාපේක්ෂව, මේ අඩුව ඉක්මවන ඉහළ යාමක් තිබෙනවා. 

ඒ කියන්නේ සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් අඩු වීම විගමණික ප්‍රේෂණ වැඩිවීම් වලින් ඕනෑවටත් වඩා කැපිලා ගිහින් තියෙනවා. ඒ නිසා, දෙකම එකට ගත් විට සැපයුමේ අඩු වීමක් නැහැ. ඒ නිසා, ප්‍රශ්නය තියෙන්නේ මෙතැනත් නෙමෙයි.

පැහැදිලි වශයෙන්ම ප්‍රශ්නය තියෙන්නේ වැඩි වුනු ඉන්ධන ආනයන වියදමේ. ඒ නිසා, ඒ ප්‍රශ්නය විසඳන්නේ නැතිව "පය බරවායට පිටිකර බෙහෙත් බැඳලා" මේ අවුලෙන් ගොඩ යන්න බැහැ. 

ඉන්ධන ආනයන වියදම් ඉහළ ගියේ ඇයි?

ඉන්ධන ආනයන වියදම් ඉහළ යාමට ප්‍රධාන හේතුව ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම. ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල කියන්නේ ලංකාවට පාලනය කළ හැකි දෙයක් නෙමෙයි. ලංකාවට කළ හැක්කේ ඉල්ලුම පාලනය කරන එකයි. ඒ වෙනුවෙන් දැනට කරලා තියෙන්නේ මොනවාද?

අප්‍රේල් 1-30 අතර කාලයේ පිරිවැය අනුව, තෙල් සංස්ථාව විසින් ලංකා ඔටෝ ඩීසල් ලීටරයක පිරිවැය ගණනය කරලා තියෙන්නේ පහත පරිදියි.

ගොඩබෑමේ පිරිවැය (V1) = රුපියල් 560.85

සැකසුම් පිරිවැය (V2) = රුපියල් 14.21

සංචිත පවත්වා ගැනීමේ පිරිවැය (V3) = එකතු කර නැත 

බදු (V4) = රුපියල් 163.27

අනෙකුත් වියදම් (V5) = රුපියල් 11.36

ලාභ ආන්තිකය (V6) = එකතු කර නැත

පිරිපහදු නිෂ්පාදන පිරිවැය වෙනස සමග ගැලපීම (V7) = සිදු කර නැත

මුළු පිරිවැය = රුපියල් 749.70

වත්මන් මිල = රුපියල් 382.00

මිල වෙනස = රුපියල් (367.70ක පාඩුවක්)

ඔය විදිහටම අනෙකුත් ඉන්ධන වර්ග වල මුළු පිරිවැයද ගණනය කර තිබෙනවා. 

පැට්‍රෝල් 92 = රුපියල් 432.59 (පාඩුව රුපියල් 34.59)

පැට්‍රෝල් 95 = රුපියල් 477.46 (පාඩුව රුපියල් 22.46)

සුපිරි ඩීසල් = රුපියල් 840.07 (පාඩුව රුපියල් 397.07)

පහත තිබෙන්නේ, යුද්ධය පටන් ගන්න කලින්, පෙබරවාරි අවසානයේ පිරිවැය.

පැට්‍රෝල් 92 = රුපියල් 293.0 

පැට්‍රෝල් 95 = රුපියල් 330.54

ලංකා ඔටෝ ඩීසල් = රුපියල් 282.67

සුපිරි ඩීසල් = රුපියල් 328.99

දැන් මේ ගණන් උඩින් තිබෙන ගණන් එකක සංසන්දනය කර බැලුවොත්, මේ කිසිම ඉන්ධන වර්ගයක පිරිවැය තුන් ගුණයකින් වැඩි වී නැහැ. නමුත් ජනාධිපති දිසානායකගේ සංඛ්‍යාලේඛණ අනුව, තෙල් සංස්ථාවේ ඉන්ධන ආනයන වියදම් 5.3 ගුණයකින් වැඩි වී තිබෙනවා. ඒ අනුව පෙනෙන්නේ, ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල ගණන් ඉහළ යාමට අමතරව, ඉල්ලුම වැඩි වීමක්ද සිදු වී ඇති බවයි.

බදු මුදල් වැය කරමින් වියදමෙන් බාගයකට තෙල් විකුණද්දී ඉල්ලුම වැඩි නොවී තියෙයිද?

ඉල්ලුම ඉහළ යාමට හේතු විය හැකි කරුණු කිහිපයක්ම අපට පෙනෙනවා. 

1. වියදමට වඩා අඩුවෙන් තෙල් විකුණද්දී ඒ වැඩේ දිගටම කරන්න බැහැ කියන එක සිහි බුද්ධියක් ඇති ඕනෑම කෙනෙකුට තේරෙනවා. ඒ අනුව, ඉදිරි කාලයේදී එක්කෝ අනිවාර්යයෙන්ම මිල වැඩි කිරීමක් වෙන්න ඕනෑ. එහෙම නැත්නම් තෙල් හිඟයක් ඇති වෙන්න ඕනෑ. ඔය අවදානම් දෙකටම විසඳුම පුළුවන් තරම් තෙල් එකතු කර ගන්න එකයි. ඔන්න ඉල්ලුම වැඩි වෙනවා. QR ක්‍රමය දැම්මා කියලා මේ ප්‍රශ්නය විසඳෙන්නේ නැහැ. එයින් වෙන්නේ ඇහැට පේන තෙල් පෝලිම් නැති වෙන එක පමණයි. මිල වැඩි නොකර QR දැමීම මගින් පමණක් සැබෑ ඉල්ලුම යටපත් කරන්න බැහැ. සාමාන්‍යයෙන් ලොකුවට දුවන්නේ නැති වාහන සෑහෙන ප්‍රමාණයක් රටේ තියෙනවා. මේ වගේ වාතාවරණයක් යටතේ තෙල් අවශ්‍ය අය වෙන අයෙකුගේ QR කෝඩ් එකකින් හෝ තෙල් අරගෙන තෙල් එකතු කර ගන්නවා.

2. විශේෂයෙන්ම ඩීසල් මිල දිහා බලද්දී, විශාල මිල වෙනසක් තිබෙනවා. රජයෙන් දෙන රුපියල් සීයක සහනාධාරයෙන් ඒ පාඩුව ආවරණය වෙන්නේ නැහැ. ඒ වගේම, මේ පිරිවැය ගණනය කරලා තියෙන්නෙත් හරි මිල සූත්‍රය අනුව නෙමෙයි. සංචිත පවත්වා ගැනීමේ පිරිවැය (V3), ලාභ ආන්තිකය (V6) සහ පිරිපහදු නිෂ්පාදන පිරිවැය වෙනස (V7) මේ පිරිවැයට එකතු කරලා නැහැ. මෙයින් මුල් කොටස් දෙක අනෙකුත් සමාගම් වලටත් දරන්න වෙන පිරිවැයක් නිසා ඔවුන්ගේ පාඩුව මෙහි පේන පාඩුවටත් වඩා වැඩියි. ඒ නිසා එම සමාගම් ව්‍යාපාර පවත්වා ගැනීම පිණිස තෙල් විකුණනවා මිසක්, පුළුවන් තරම් තෙල් විකුණන්න උත්සාහ කරන්නේ නැහැ. එහි ප්‍රතිඵලය තෙල් සංස්ථාවේ ඉන්ධන ඉල්ලුම ඉහළ යාමයි. 

තෙල් සංස්ථාව මේ තරම්ම පාඩුවට සුපිරි ඩීසල් විකුණන්නේ කා වෙනුවෙන්ද? සුපිරි ඩීසල් ගහන වාහන පාවිච්චි කරන්නේ රටේ කවර ආදායම් මට්ටමක ඉන්න අයද? මේවා වෙනම ප්‍රශ්න.

3. ඉහත කරුණු දෙකට අමතරව තුන්වන හා ප්‍රධානම කරුණ විදුලිය නිපදවීම සඳහා වැය වන ඩීසල් ප්‍රමාණය ඉහළ ගොස් තිබීම. හේතුව කියන්න අවශ්‍ය නැහැනේ. විදුලිය නිපදවීම සඳහා මේ විදිහට අඩුවට ඩීසල් දෙනවා කියන්නේ විදුලිබලය නිපදවීමේ පාඩුව ඔය පේන පාඩුවට වඩා ගොඩක් වැඩියි කියන එක. ඒ කියන්නේ විදුලි ගාස්තු ආකාර තුනකින් සුබසාධනය වෙනවා කියන එක.

- සෘජුව අයවැයෙන් මුදල් වෙන් කිරීම මගින් 

- තෙල් සංස්ථාවට අයවැයෙන් මුදල් වෙන් කිරීම මගින් 

- තෙල් සංස්ථාවේ පාඩු අනාගත බදු ගෙවන්නන්ට ඉතිරි කිරීම මගින්

පසු ගිය කාලයේ රජයේ සෘජු වියදම් පාලනය කිරීමක් සිදු වෙලා තියෙනවා කියන එක ඇත්ත. නමුත් තෙල් සංස්ථාවේ, විදුලිබල සමාගම් වල පාඩු ආදිය රජයේ වියදම් විදිහට ගිණුම් වල සටහන් වෙන්නේ නැහැ. 2022 දක්වා කාලයේ කරපු ඔය සෙල්ලම 2022දී තෙල් සංස්ථාවට අයවැයෙන් විශාල මුදලක් වෙන් කරලා අවසන් කළා. දැන් වෙන්නේ ඒ සෙල්ලම නැවත පටන් ගැනීමක්.

වාහන ආනයන සීමා කිරීම මේ ප්‍රශ්නයට විසඳුමක්ද?

විසඳුමක් නෙමෙයි කියලා මම කියන්නේ නැහැ. එයින් යම් සහනයක් ලැබෙනවා. නමුත් පහත සීමාවන් අමතක කළ යුතු නැහැ.

- බදු වැඩි කර තිබෙන්නේ තාවකාලිකව වුවත්, විදේශ අංශයේ ලොකු වෙනසක් සිදු නොවුවහොත්, ඔය වැඩි කළ බදු නැවත අඩු කරන්න වෙන්නේ නැහැ. අධික ආනයන බදු නිසා, දැනටත්, පරිභෝජන භාණ්ඩ විය යුතු වාහන, ලංකාවේ සන්දර්භයේදී වත්කම් වෙලයි තියෙන්නේ. බදු නිසා මිල ඉහළ යනවා. මිල ඉහළ යද්දී පරිභෝජන භාණ්ඩ වල ඉල්ලුම අඩු වෙනවා. නමුත් වත්කම් වල මිල ඉහළ යද්දී ඉල්ලුම වැඩි වෙන එකයි වෙන්නේ.

- බදු වැඩි කර නැති කාණ්ඩ වල ඉල්ලුම ඉහළ යන්න පුළුවන්. විදේශ අංශයේ තත්ත්වය ස්ථාවර වුනේ නැත්නම්, "බදු සහනය" මේ වාහන වලටත් තැපෑලෙන් එන බව මිනිස්සුන්ට තේරෙන්න ගන්නවා. 

වාහන ආනයන සඳහා මාසයකට ඩොලර් මිලියන 200කට වඩා අඩුවෙනුයි යන්නේ. එයින් යම් ඉතිරියක් වෙයි. නමුත් ඉන්ධන ආනයන පිරිවැය වැඩිවීම ඒ ඉතිරියෙන් ආවරණය කරගන්න අමාරු වෙයි.

මේ තත්ත්වයන් එක්ක රටේ විදේශ අංශය මේ වෙද්දීත් විශාල අර්බුදයකට ගිහින් නැත්තේ IMF වැඩ සටහනක ඉන්න නිසා. ඩොලරයක මිල ඉහළ යනවා තමයි. නමුත් මේ වෙන්නේ 2022දී සිදු වූ දෙයම නෙමෙයි. 

පෙර අවස්ථාවේදී සිදු වුනේ විණිමය අනුපාතය පාලනය කිරීම සඳහා මහ බැංකුව සතු වූ හැකියාව මුළුමනින්ම ගිලිහී නූල කඩාගත් සරුංගලයක් මෙන් ඩොලරයක මිල ඉහළට ඉහළට පාවී ගිය එකයි. නමුත් දැන් වෙන්නේ ඒ වගේ දෙයක් නෙමෙයි. මහ බැංකුව නූල අතේ තියාගෙන සරුංගලය උඩ යවන එක. මේ මිල ඉහළ යාමෙන් ප්‍රශ්න ඇති වෙන්නේ නැහැ කියලා කියන්න බැරි වුනත්, 2022දී වගේ අර්බුදයක් ඇති වෙන්නේ නැහැ.

මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික දෙකක් බොහෝ විට මැයි 27 දින ලැබෙනවා. එය ඩොලර් මිලියන 700ක පමණ මුදලක්. අමාරුම කාලය ඉදිරි මාස දෙක. ලංකාවට කොහොමටත් සංචාරකයින් අඩුවෙන් එන්නේ ඒ මාස වල. ඉන් පසුව සංචාරක පැමිනීම් ක්‍රමක්‍රමයෙන් වැඩි වෙයි. ඒ වගේම, ඇමරිකාවේ මැදි වාර මැතිවරණ වලට කලින් තෙල් ප්‍රශ්නය ඇමරිකාව පැත්තෙන් විසඳන්නම වෙනවා. තෙල් මිල නැවත පෙබරවාරි මට්ටමට පහත වැටෙන එකක් නැති වුනත් යම් පාලනයක් සිදු විය යුතුයි. IMF වාරික දෙකේ උදවුවෙන් ඔය අමාරු කාලය ගෙවාගන්න බැරිකමක් නැහැ.

දැනට තිබෙන ප්‍රශ්නය ආණ්ඩුව විසින් මිල සූත්‍ර නොසලකා හැරීම. ඉතිරි වාරික දෙක ලබා ගන්නනම්, ආණ්ඩුවට අනිවාර්යයෙන්ම නැවත මිල සූත්‍ර ක්‍රියාත්මක කරන බවට සහතික වෙන්න සිදු වෙනවා. ඔය වාරික නැතුව දැන් ඉන්න තැනින් අඟලක්වත් එහාට යන්න බැහැ. ඒ කියන්නේ බොහෝ විට ඉදිරි සතියේ තෙල් මිල සංශෝධනයක් එන්න පුළුවන්.

වාරික දෙක ලැබුනා කියලා මහ බැංකුවට දිගින් දිගටම ඩොලර් විකුණමින් ඩොලරයක මිල පාලනය කරන්න බැහැ. ඩොලරයක මිල ඉහළ යන්න ඉඩ අරින්නම වෙනවා. කෙටි කාලයක් ඇතුළත ලොකු ඉහළ යාමක් වෙද්දී පමණක් මැදිහත් වීම් කරන්න වෙනවා. සංචිත තියා ගන්නෙම ඒ වගේ අවස්ථාවක ප්‍රයෝජනයට ගන්න. 

ඩොලරයක මිල ඉහළ යනවා කියන්නේ තෙල් පිරිවැය තවත් ඉහළ යනවා කියන එක. ඒ කියන්නේ තෙල් මිල වගේම විදුලි ගාස්තු, ප්‍රවාහන ගාස්තු ආදියද වැඩි වී උද්ධමනය ඉහළ යනවා කියන එක. 2022දී වගේ 70% මට්ටමට යන එකක් ගැන නෙමෙයි මේ කියන්නේ. එහෙම වෙන්නේ නැහැ. නමුත් මහ බැංකුවේ උද්ධමන ඉලක්කය ඉක්මවා යන්න පුළුවන්.

ඔය තත්ත්වයත් එක්ක මහ බැංකුවට උද්ධමනය පාලනය කිරීම සඳහා මුදල් සැපයුම පාලනය කරන්නම වෙනවා. ඒ කියන්නේ නැවත පොලී අනුපාතික වැඩි වෙන්න ඉඩ හරින්න වෙනවා. පොලී අනුපාතික වැඩි වෙද්දී රජයේ වියදම්ද සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යනවා. පසුගිය අවුරුද්දේ පුනරාවර්තන වියදම් සීමා වී තිබුනේ පොලී අනුපාතික පහළ ගිය නිසා. දැන් මේ තත්ත්වය ආපසු හැරෙන්නයි යන්නේ. අලුත් තත්ත්වයත් එක්ක, දැන් කරන විදිහට දිගින් දිගටම ඉන්ධන, විදුලි ගාස්තු සුබසාධනය කරන්න ගියොත් නැවත වරක් රාජ්‍යමූල්‍ය තුලනය අවුල් වෙන්න පුළුවන්. 

අවසාන වශයෙන්, කෙටියෙන් කිවුවොත්, නැවතත් 2022 වැනි අර්බුදයක් ඇති වීමේ අවදානම කළමණාකරණය කරගන්න අමාරු නැහැ. හැබැයි ජනප්‍රිය තීරණ ගනිමින් ඒ වැඩේ කරන්න බැහැ. 

හැකරුන්ට කප්පමක්!

ගෙවුණු බ්‍රහස්පතින්දා (මැයි 7) දින සයිබර් ප්‍රහාරයක් හේතුවෙන් ලෝකයේ, විශේෂයෙන්ම ඇමරිකාවේ, අධ්‍යාපන ආයතන දහස් ගණනක අධ්‍යයන කටයුතු අකර්මන්‍ය වුනා. මෙම සයිබර් ප්‍රහාරය එල්ල වූයේ ඉන්ස්ට්‍රක්චර් සමාගම විසින් සපයන කැන්වස් ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධතියටයි.

ඇමරිකාවේ උසස් අධ්‍යයන ආයතන වලින් 41%ක් පමණත්, පාසැල් විශාල ප්‍රමාණයකුත් කැන්වස් ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධතිය භාවිතා කරන අතර එම ආයතන වල උගන්වන පාඨමාලා හා අදාළ සටහන්, පැවරුම් හා විභාග ආදිය සිසුන් වෙත ලබා දෙන්නේ කැන්වස් යෙදුම් මෘදුකාංග වේදිකාව හරහායි. පසු ගිය බ්‍රහස්පතින්දා ෂයිනිහන්ටර්ස් නම් වූ සයිබර් අපරාධකරුවන් කණ්ඩායමක් විසින් මෙම පද්ධතියට අනවසර ප්‍රවේශයක් ලබා ගැනීමට සමත් වී තිබෙනවා.

ලෝකයේ වෙනත් රටවල් ගණනාවක ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධති වෙළඳපොළ තුළ වෙළඳපොළ ප්‍රමුඛයා වන්නේ මූඩල් යෙදුම් මෘදුකාංගය හෝ D2L, බ්ලැක්බෝඩ් වැනි වෙනත් යෙදුම් මෘදුකාංගයක් වුවද, එම අනෙකුත් රට වලටද, වෙළඳපොළ ප්‍රමුඛයා නොවේනම්, කැන්වස් යෙදුම් මෘදුකාංගටද සැලකිය යුතු වෙළඳපොළ පංගුවක් තිබෙනවා. 

සයිබර් ප්‍රහාරකයින්ට අනුව, මෙම සයිබර් ප්‍රහාරය ලොව පුරා අධ්‍යයන ආයතන නව දහසකට පමණ බලපෑමක් සිදු කර තිබෙනවා. මෙම උසස් අධ්‍යාපන ආයතන අතර ඇමරිකාවේ හාවඩ්, MIT, කොලොම්බියා, බර්කලී වැනි විශ්ව විද්‍යාල මෙන්ම ඔක්ස්ෆර්ඩ්, ටොරොන්ටෝ, ඇඩිලේඩ්, ඕක්ලන්ඩ්, හොන්කොන් පොලිටෙක්නික් වැනි ලොව පුරා රටවල් ගණනාවක පිහිටි ප්‍රධාන පෙළේ සරසවි ගණනාවක් තිබෙනවා.

ඇමරිකාව, කැනඩාව, එක්සත් රාජධානිය ඇතුළු රටවල අධ්‍යයන වර්ෂය සාමාන්‍යයෙන් අවසන් වන්නේ මැයි මාසයේදීයි. මෙම ප්‍රහාරය සිදු වූයේ බොහෝ උසස් අධ්‍යාපන ආයතන වල අවසන් විභාග පැවැත්වෙන සතියේදී වන අතර, එම හේතුවෙන් එහි බලපෑම විශාල ලෙස වැඩි වී තිබුණා.

බ්‍රහස්පතින්දා ප්‍රහාරය සිදු වූයේ අදාළ කණ්ඩායම විසින් ඊට පෙර සිදු කර ඇති දත්ත සොරකමක දෙවෙනි පියවරක් ලෙසයි. මෙම පළමු අදියරේදී කැන්වස් යෙදුම් මෘදුකාංගය හරහා සිසුන් මිලියන ගණනකගේ පෞද්ගලික තොරතුරු ලබා ගැනීමට සමත් වූ බව දැනුම් දෙමින් අදාළ කණ්ඩායම විසින් ඉන්ස්රක්චර් සමාගම වෙතින් කප්පම් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කළද, එයට ප්‍රතිචාර ලෙස ඉන්ස්රක්චර් සමාගම විසින් කළේ සිය පද්ධතියේ ආරක්ෂාව තර කෙරෙන ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමයි. තමන්ගේ මුල් ඉල්ලීම නොසලකා හැරීම පිළිබඳව නොසතුටට පත් වූ හැකර් කණ්ඩායම විසින් ඉන්ස්රක්චර් සමාගමේ පාරිභෝගිකයින් වන ආයතන නව දහසකට ආසන්න ප්‍රමාණයක ලැයිස්තුවක් ප්‍රසිද්ධ කර එම ආයතන වලින් කප්පම් ඉල්ලා සිටියා.

ඉහත ආයතන වලට එම ආයතන වල රහසිගත තොරතුරු ප්‍රසිද්ධ කරනු ලැබීම වලක්වා ගැනීම සඳහා හැකරුන් සමඟ එකඟතාවයකට පැමිණීමට ලබා දී තිබුණු අවසන් දිනය අද දිනයයි (මැයි 12). මේ වන විට වාර්තා වන පරිදි, ඉන්ස්ට්‍රක්චර් සමාගම විසින් ෂයිනිහන්ටර්ස් කණ්ඩායම සමඟ එකඟතාවයකට පැමිණ ඇති අතර, සොරකම් කරන ලද දත්ත මකා දැමීමට ඔවුන් එකඟ වී තිබෙනවා. 

මේ සමස්ත සිදු වීම මෙවැනි තවත් සයිබර් අපරාධ ප්‍රවර්ධනය කෙරෙන පූර්වාදර්ශයක් වෙයිද? 

ඔපෙක් සංවිධානයේ දෙදරීමක්!

සතියකට පමණ පෙර සිදු වූ ඉතා වැදගත් සිදු වීමක් වූයේ මැයි 1 දින සිට එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ඔපෙක් සංවිධානයෙන් ඉවත් වීමයි. මෙය ඔපෙක් සංවිධානයේ දෙදරීමක් හා ලෝක තෙල් වෙළඳපොළේ සුක්කානම තව දුරටත් ඇමරිකානු අක්ෂය වෙත විතැන් වීමක් ලෙස මෙන්ම මැද පෙරදිග කලාපයේ අනාගත බල තුලනයේ සිදු විය හැකි වෙනස්කම් පිළිබඳව ඉඟි කරන්නක් ලෙසද සැලකිය හැකියි. 

ඔපෙක් සංවිධානය තුළ සිටි විශාලතම තෙල් නිෂ්පාදකයන් වූයේ, සවුදි අරාබිය, ඉරාකය, ඉරානය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය සහ කුවේටයයි. වසර හැටක පමණ කාලයක් ඔපෙක් සාමාජිකයෙකුව සිටි එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය එම සංවිධානයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසුව, ඔපෙක් සාමාජික රටවල් ගණන එකොළහක් දක්වා අඩු වෙනවා. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ඔපෙක් සංවිධානයෙන් මෙන්ම වඩා පුළුල් සංවිධානයක් වන ඔපෙක් ප්ලස් සංවිධානයෙන්ද ඉවත් වී තිබෙනවා. 

ලෝකයේ දැනට හඳුනාගත් තෙල් සංචිත වලින් 79.2%ක්ම ඔපෙක් සංවිධානයේ පාලනය යටතේ පැවති අතර, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ඉවත් වීමෙන් පසුවද මෙම ප්‍රතිශතය 72.0%ක්ව පවතිනවා. මෙම හඳුනාගත් සංචිත වල ඇති ඉන්ධන පවතින වෙළඳපොළ මිලට වඩා බොහෝ අඩුවෙන් නිපදවිය හැකි වුවද, ඔපෙක් සංවිධානය පිහිටුවීමෙන් පසුව එම සංවිධානයේ උපාය මාර්ගය වූයේ ඉන්ධන නිෂ්පාදනය සීමා කිරීම මගින් මිල ඉහළ මට්ටමක පවත්වා ගැනීමයි. 

කෙසේ වුවද, ශල්ක තෙල් නිෂ්පාදනය හරහා ඇමරිකාව ලෝකයේ විශාලතම තෙල් නිෂ්පාදකයා බවට පත් වීමෙන් පසුව ඔපෙක් සංවිධානයේ උපාය මාර්ගය අභියෝගයට ලක් වී තිබෙනවා. ඔපෙක් සංවිධානයට නිෂ්පාදනය සීමා කිරීම මගින් ඇමරිකාවේ ශල්ක තෙල් නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉක්මවා වැඩි කාලයක් මිල ඉහළින් තබා ගැනීමේ හැකියාවක් නැහැ. ඒ සඳහා, තෙල් මිල පහත වැටෙන්නට ඉඩ හැරීම මගින් වරින් වර ඇමරිකාවේ තෙල් නිෂ්පාදනය අඩාල කරන්නට සිදු වෙනවා. 

දේශපාලනික නිදහස අතින් මැද පෙරදිග අනෙකුත් මුස්ලිම් රටවලින් ලොකුවට වෙනස් නොවුනත්, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ආර්ථික හා සංස්කෘතික නිදහස අතින් මැද පෙරදිග අනෙකුත් මුස්ලිම් රටවලට වඩා බටහිරට සමීපයි. ඔපෙක් සංවිධානයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසුව, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයට තෙල් නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමට කිසිදු බාධාවක් නැහැ. 

ලෝකයේ හඳුනාගත් තෙල් සංචිත වලින් වැඩිම ප්‍රමාණයක් තිබෙන්නේ වෙනිසියුලාව තුළයි. මෙම ප්‍රමාණය ලෝකයේ හඳුනාගත් මුළු තෙල් සංචිත වලින් 19.4%ක්. වෙනිසියුලාව තවමත් ඔපෙක් සංවිධානයේ සාමාජික රටක් වුවත්, මේ වන විට වෙනිසියුලාවේ ඉන්ධන කර්මාන්තය ඇමරිකානු සමාගම් සමඟ ඒකාබද්ධ වෙමින් පවතිනවා. මේ තත්ත්වය තුළ, ලෝක තෙල් සැපයුම පාලනය කිරීම සඳහා ඔපෙක් සංවිධානය සතු වූ හැකියාව ක්‍රමක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින්, දශක ගණනාවකට පසුව තෙල් වෙළඳපොල නැවතත් වෙළඳපොළ බලවේග වල පාලනයට නතු වෙමින් පවතින ආකාරය දකින්න පුළුවන්. 

ලෝක තෙල් මිල සහ ඇමරිකානු ආර්ථිකය

තෙල් මිල ඉහළ යාම ලෝක ආර්ථිකය කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් කරනවා. නමුත් ලෝක තෙල් මිල ලෝකයේ එක් එක් රටට බලපාන්නේ එකම ආකාරයකට නෙමෙයි.

ලෝක තෙල් මිල ඇමරිකානු ආර්ථිකය කෙරෙහි බලපාන්නේ කොහොමද?

ඇතැම් අය තවමත් මේ ගැන කතා කරන්නේ 2020දී ඇමරිකානු තෙල් වෙළඳපොළේ සිදු වූ "සුසමාදර්ශීය වෙනස" ගැන අදහසක් නැතිවයි. දශක ගණනාවක් තිස්සේම ඇමරිකාව ලෝකයේ ලොකුම ඉන්ධන ආනයනකරුවෙකුව සිටියත්, 2020දී ඒ තත්ත්වය වෙනස් වී ඇමරිකාව ශුද්ධ ඉන්ධන අපනයනකරුවෙකු බවට පත් වුනා. ඉන් පසුව, ඇමරිකාව විසින් දිගින් දිගටම ඉන්ධන අපනයන වැඩි කර ගනිමින් සිටිනවා. 

මේ වන විට ලෝකයේ ලොකුම බොරතෙල් නිෂ්පාදකයා වන ඇමරිකාව විසින් දිනකට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 14කට ආසන්නව නිෂ්පාදනය කරන අතර එයින් දිනකට බැරල් මිලියන 4 ඉක්මවා අපනයනය කරනවා. රුසියාව හා සවුදි අරාබිය විසින් දිනකට නිපදවන්නේ බොරතෙල් බැරල් මිලියන 10 බැගිනුයි. කැනඩාව දිනකට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 5 ඉක්මවා නිපදවනවා. එයින් වැඩි කොටසක්, අවම වශයෙන් බැරල් මිලියන 3.5ක්, අපනයනය කෙරෙනවා. එකම වෙළඳපොළක් සේ සැලකිය හැකි ඇමරිකාව සහ කැනඩාව එක්ව ගත් විට, මෙම කලාපයෙන් දිනකට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 7.5ක් පමණ අපනයනය කෙරෙනවා. 

බොර තෙල් බැරලයක මිල විශාල ලෙස ඉහළ ගිය 2007 ආසන්න කාලයේදී ඇමරිකාව විසින් දිනකට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 12ක් පමණ ආනයනය කරමින් සිටියා. ඒ නිසා, ලෝක බොරතෙල් මිල ඉහළ යාම ඇමරිකානු ආර්ථිකයට විශාල කම්පනයක් වුනා. නමුත් දැන් තත්ත්වය වෙනස්. දැන් බොරතෙල් මිල ඉහළ යද්දී සිදු වන්නේ ඇමරිකන් ආර්ථිකය වඩ වඩා ශක්තිමත් වීම සහ ඩොලරයට තිබෙන ඉල්ලුම ඉහළ යාමයි.

සාමාන්‍ය කරුණක් ලෙස සවුදි අරාබිය, රුසියාව වැනි රටවල බොරතෙල් නිෂ්පාදන පිරිවැය ඇමරිකාවේ එම පිරිවැයට වඩා බොහෝ අඩුයි. ඒ නිසා, මිල අඩු වෙද්දී ඇමරිකාවට තරඟ කිරීම අපහසු වෙනවා. නමුත් මිල ඉහළ යද්දී මේ තත්ත්වය වෙනස් වී ඇමරිකාවේ නිෂ්පාදනය තවත් ඉහළ යනවා. පසුගිය වසර කිහිපය පුරාම සවුදි අරාබිය සහ රුසියාව විසින් උත්සාහ කළේ තෙල් මිල පහළ මට්ටමක තබා ගනිමින් ඇමරිකාවේ තෙල් නිෂ්පාදනය අඩු කිරීමටයි. ඒ නිසා, ලෝක තෙල් මිල ඉහළ යාම තුළ ඇත්තටම සිදු වන්නේ ඇමරිකාවට වාසිදායක දෙයක්. 

මෙයින් අදහස් වන්නේ තෙල් මිල ඉහළ යාම ඇමරිකාවට කිසිසේත්ම ප්‍රශ්නයක් නොවන බව නෙමෙයි. රටක් ලෙස සලකද්දී තෙල් මිල ඉහළ යාම ඇමරිකාවට වාසිදායක වුවත්, ඇමරිකානු පාරිභෝගිකයින්ගේ පැත්තෙන් මිල ඉහළ යාම ප්‍රශ්නයක්. ඇමරිකාවේ සිල්ලර ඉන්ධන මිල ලෝක තෙල් මිල අනුව වෙනස් වෙනවා. ඒ නිසා ලෝක තෙල් මිල ඉහළ යාම ඇමරිකාවේ උද්ධමනය කෙරෙහි අහිතකර බලපෑමක් කරනවා. මෙම තත්ත්වය හමුවේ ඇමරිකාව තුළ පවා රාජ්‍ය මැදිහත්වීම් සිදු වන ආකාරය නිරීක්ෂණය කළ හැකියි. 

කෙසේ වුවත්, ලෝක ඉන්ධන මිල ඉහළ මට්ටමක තබා ගැනීම මගින් ඇමරිකාවට රිද්දවීම තව දුරටත් වලංගු සාධකයක් නෙමෙයි. එයින් රිදෙන්නේ ලංකාව වැනි ශුද්ධ ලෙස ඉන්ධන ආනයනය කරන රටවලටයි. ලෝකයේ වැඩිම ශුද්ධ ඉන්ධන ආනයන සිදු කරන රටවල් වන්නේ චීනය, ඉන්දියාව, ජපානය සහ දකුණු කොරියාවයි. 

විදේශ අංශයේ අලුත් තත්ත්වය

පසු ගිය අප්‍රේල් මාසය, යුද තත්ත්වයේ ඉක්මන් වෙනසක් සිදු නොවිය හැකි තත්ත්වයක් යටතේ, ලංකාවේ විදේශ අංශය තුළ ඇති විය හැකි තත්ත්වයන් පිළිබඳ පෙර දසුනක් සේ සලකන්න පුළුවන්. අප්‍රේල් මාසය ඇතුළත මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිලියන 83.0ක් මිල දී ගෙන ඇති අතර, ඩොලර් මිලියන 95.9ක් විකුණා තිබෙනවා. ඒ කියන්නේ ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 12.9ක් විකුණා තිබෙනවා. 

ශුද්ධ වශයෙන් මෙවැනි සුළු ඩොලර් ප්‍රමාණයක් විකිණීම විණිමය අනුපාතය පවත්වා ගැනීම සඳහා විදේශ සංචිත විකිණීමක් සේ හඳුන්වන්න බැරි වුනත්, පෙර මාස වලදී සිදු වූ පරිදි, විදේශ විණිමය මිල දී ගැනීම මගින් සංචිත ගොඩ නගා ගැනීම තව දුරටත් සිදු නොවන බව පැහැදිලියි. දළ වශයෙන්, අප්‍රේල් මාසය තුළ මහ බැංකුව විසින් සිදු කර ඇති මැදිහත්වීම විණිමය අනුපාතයේ විචලනයන් සීමා කිරීමක් පමණයි.

ජනවාරි මාසයේදී මහ බැංකුව විසින් ඩොලර් මිලියන 209.8ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබුණු අතර ඩොලර් මිලියන 9.5ක් විකුණා තිබුණා. ඒ අනුව, ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 200.3ක් මිල දී ගෙන තිබුණා. පෙබරවාරි මාසයේදී ඩොලර් මිලියන 461.0ක් මිල දී ගෙන තිබුණු අතර විකිණීම් සිදුව තිබුණේ නැහැ. ඒ අනුව, වසරේ පළමු දෙමසක කාලය තුළ මහ බැංකුව විසින් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 661.3ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබෙනවා.

යුද තත්ත්වය ඇති වීමෙන් පසුව ඉහත තත්ත්වය වෙනස් වී ඇති ආකාරය පැහැදිලිව දැකිය හැකියි. මාර්තු මාසයේදී ඩොලර් මිලියන 120.3ක් මිල දී ගෙන ඇතත්, එයින් ඩොලර් මිලියන 71.5ක් නැවත විකුණා තිබෙනවා. මේ අනුව, ශුද්ධ මිල දී ගැනීම් ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 48.8ක් පමණයි. අප්‍රේල් මාසය ඩොලර් මිලියන 12.9ක ශුද්ධ විකිණීම් හා එක්ව ගත් විට, මාර්තු හා අප්‍රේල්, දෙමසක කාලය තුළ එකතු කර ගැනීමට හැකි වී තිබෙන්නේ ඩොලර් මිලියන 35.9ක් පමණයි. 

විචලනයන් සීමා කිරීමේ අරමුණින් මිස, විණිමය අනුපාතය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා සංචිත විකිණීමක් මහ බැංකුව විසින් සිදු නොකළද, පවතින අයහපත් වාතාවරණය තුළ, ප්‍රායෝගිකව, සංචිත එක්රැස් කර ගැනීම පහසු වන්නේ නැහැ. එම තත්ත්වය තුළ ඩොලරයක මිල කොපමණ ඉහළ යා හැකිද යන්න පිළිබඳව මාර්තු හා අප්‍රේල් දෙමස දෙස බලා අදහසක් ගන්න පුළුවන්. 

පෙබරවාරි 27 - රුපියල් 309.31

මාර්තු 31 - රුපියල් 315.19

අප්‍රේල් 30 - රුපියල් 319.35

මැයි 8 - රුපියල් 321.63

යුද්ධය ආරම්භ වීමෙන් පසුව, දින 70ක කාලයක් තුළ ඩොලරයක මිල ආසන්න වශයෙන් 4.0%කින් පමණ ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ඩොලරයක මිල දිගටම මේ වේගයෙන් ඉහළ යනු ඇති බවක් අප විසින් අදහස් කරන්නේ නැති නමුත්, මෙය 22.6%ක පමණ වාර්ෂික වර්ධන වේගයකට සමාන කළ හැකියි. තෙමසක කාලයක් සැලකුවහොත්, 5.2%ක පමණ මිල ඉහළ යාමක්. 

ඩොලරයෙහි මෙම මිල ඉහළ යාම විදේශිකයින්ගේ කෙටිකාලීන රුපියල් ආයෝජන කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් සිදු කරනවා. මේ වන විට ද්වීතියික වෙළඳපොළ තෙමස් භාණ්ඩාගාර බිල්පත් ඵලදා අනුපාතික පවතින්නේ 8.02% මට්ටමේ. අපේක්ෂිත විණිමය අනුපාතික වෙනස අනුව, විදේශිකයින්ට මෙමගින් ලැබෙන ප්‍රතිලාභය 2.8% පමණ දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. මෙම තත්ත්වය තුළ රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් වෙළඳපොළ තුළ විදේශ ආයෝජන ආපසු යමින් ඇති ආකාරය දකින්න පුළුවන්. 

පෙබරවාරි අවසන් සතිය - රුපියල් මිලියන 163,241

මැයි පළමු සතිය - රුපියල් මිලියන 142,732

මේ අනුව, විදේශිකයින් සතු වූ රුපියල් මිලියන 20,509ක පමණ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හෝ බැඳුම්කර ආයෝජන ආපසු රැගෙන ගොස් ඇති බව පෙනෙනවා. ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් අඩු වීමට අමතරව මෙයද විදේශ විණිමය වෙළඳපොළ කෙරෙහි බලපෑමක් කරනවා. විදේශ ආයෝජකයින්ගේ කොටස් වෙළඳපොළ ආයෝජන වලද මෙවැනිම අඩු වීමක් සිදු විය හැකියි. 

කෙසේ වුවත්, මෙම අහිතකර තත්ත්වය තුළ, ශ්‍රී ලංකාව සතුව තවමත් තිබෙන ශක්තිය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති විගමණික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයයි. ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම මේ තරමට සීමා වී තිබෙන්නේ තවමත් රටට සැලකිය යුතු තරමින් විගමණික ප්‍රේෂණ ලැබෙන බැවිනුයි. 

අප්‍රේල් මාසය තුළද ඩොලර් මිලියන 767.9ක විගමණික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයක් රටට ලැබී ඇති අතර මේ අනුව වසරේ මුල් මාස හතරක කාලය ඇතුළත රටට ලැබී ඇති විගමණික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 3,062.8ක්. මෙම ප්‍රවණතාව දිගටම මෙලෙසම පැවතියහොත්, වසර තුළ ඩොලර් බිලියන 9 ඉක්මවන ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයක් රටට ලැබෙන්න පුළුවන්. 

මෙම සියලු තත්ත්වයන් සැලකිල්ලට ගත් විට, පවතින අහිතකර වාතාවරණය තුළ, මහ බැංකුව විසින් මේ වන විට වෙළඳපොළෙන් ශුද්ධ වශයෙන් මිල දී ගෙන ඇති ඩොලර් මිලියන 692.2ට අමතරව ලොකු විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගත නොහැකි වුවහොත්, මෙම වස‍රේ ගෙවුම් ශේෂ තුලනය කෙසේ විය හැකිද?

මෙම වසර තුළ මහ බැංකුව විසින් ඩොලර් මිලියන 651ක මුදලක් ඉන්දියාවට ආපසු ගෙවිය යුතුව ඇති අතර, සොයා ගත හැකි සීමිත තොරතුරු අනුව, මූල්‍ය අරමුදලට ණය වාරික හා පොලී ලෙස ඩොලර් මිලියන 350ක පමණ මුදලක් ගෙවිය යුතුයි. ඊට අමතරව දෙසැම්බර් මාසයේදී යුවාන් බිලියන 10ක චීන ණය මුදල පියවිය යුතුව තිබෙනවා. අද (මැයි 9) පවතින විණිමය අනුපාතය අනුව මෙම මුදල ඩොලර් මිලියන 1,470ක්. මෙම ණය පියැවීම් සඳහා පමණක් මහ බැංකුව විසින් වසර තුළ ඩොලර් බිලියන 2.5ක් පමණ විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් වසර තුළ ශුද්ධ වශයෙන් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගත යුතුයි. එසේ නැත්නම් මේ ණය ගෙවීම් වෙනුවෙන් සංචිත යෙදවිය යුතුයි.

මූල්‍ය අරමුදලේ ඊළඟ වාරික දෙක මෙම මාසය තුළ ලැබෙන්නට ඉඩ තිබෙනවා. වසර අවසන් වීමට පෙර අටවන වාරිකයද ලැබීමේ විභවයක් තිබෙනවා. මෙම වාරික තුනම ලැබුණොත් එය ඩොලර් මිලියන 1,050කට ආසන්න මුදලක්. එහෙත්, මේ අරමුදල් ලැබෙන්නේ මහ බැංකුවට නොව රජයටයි. වසර තුළ ආපසු ගෙවිය යුතු රජයේ විදේශ ණය ගෙවීම වෙනුවෙන් එම අරමුදල් යොදවන්නට සිදු වෙනවා. 

මහ බැංකුවට ප්‍රායෝගිකව මෙම වසර තුළ ඩොලර් බිලියන 2.5ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගන්න අමාරුයි. දැනටමත්, ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 692.2ක් මිල දී ගෙන තිබෙන නිසා, ඩොලර් බිලියනයක් දක්වා එකතු කර ගත්තත්, ඉන්දියාවට සහ මූල්‍ය අරමුදලට වසර තුළ ගෙවිය යුතු ණය ආපසු ගෙවීමෙන් පසුව ඒ ඩොලර් බිලියනය ඉවරයි. ඒ නිසා, නිල විදේශ සංචිත වල මහ බැංකුවේ කොටස වසර මුල පැවති මට්ටමේම තියා ගන්න වුනත්, චීන මුදල් හුවමාරු ගිවිසුම තවත් වරක් අලුත් කරන්න සිදු වෙනවා. එය බොහෝ විට සිදු විය හැකි දෙයක්. චීන මුදල් හුවමාරු ගිවිසුම තවත් වරක් අලුත් කළොත්, වසර ඇතුළත තවත් ඩොලර් මිලියන 300ක් පමණ මිල දී ගෙන, සංචිත වසර මුල පැවති මට්ටමේ තියා ගන්න පුළුවන්. 

මම දන්නා තරමින්, මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික තුනක් මේ වසරේ ලැබුණත්, රජයට රජයේ විදේශ ණය ගෙවන්න ඊට වඩා වැඩි විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වෙනවා. නිශ්චිතවම දන්නේ නැතත්, දන්නා තොරතුරු අනුව, මෙම ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 1.3ක් පමණ විය හැකියි. වෙනත් විදේශ ණය ලැබුනත් ඒ ණය ලැබෙන්නේ ව්‍යාපෘති ණය ලෙස නිසා බොහෝ විට ලැබෙන ඩොලර් ආනයන ලෙස ආපසු යනවා. ඒ නිසා, මහ බැංකුවට ශුද්ධ වශයෙන් රජයෙන් ඩොලර් මිල දී ගන්න ඉඩක් ලැබෙන එකක් නැහැ. අනෙක් අතට රජයට ණය ගෙවීම සඳහා මහ බැංකුවෙන් විදේශ විණිමය මිල දී ගන්න වුනොත්, මහ බැංකුවට ඒ ප්‍රමාණයත් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගන්න වෙනවා. එසේ නැත්නම් සංචිත අඩු වෙනවා. 

ඔය සියලු තත්ත්වයන් එක්ක, පවතින යුද තත්ත්වය ඉක්මණින් වෙනස් වුනේ නැත්නම්, මේ අවුරුද්ද ඇතුළත සංචිත වර්ධනය කර ගැනීමක් ගැන හිතන්න අමාරුයි. යුද තත්ත්වය යහපත් අතට හැරුණත්, ලෝක තෙල් මිල ක්ෂණිකව පෙබරවාරි තිබුණු මට්ටමට එන එකක් නැහැ. ඒ වගේම සංචාරක පැමිණීම් වුනත් නැවත පෙර මට්ටමට එනු ඇත්තේ මාස ගණනකට පසුවයි. ඒ නිසා, ප්‍රායෝගිකව කළ හැකි වනු ඇත්තේ දැනට තිබෙන විදේශ සංචිත ටික ඒ මට්ටමේ පවත්වා ගැනීමයි. එසේ නැත්නම් සංචිත පහළ වැටීම සීමා කර ගැනීමයි.

දැනට තිබෙන විදේශ සංචිත ආරක්ෂා කර ගැනීම යන්නෙන් වුවද අදහස් වන්නේ මහ බැංකුව විසින් විණිමය අනුපාතය කෙරෙහි කිසිදු බලපෑමක් සිදු නොකරනවා යන්නයි. එසේ වුවහොත්, දැනට පවතින ප්‍රවණතාවය අනුව, උද්ධමනය ඉලක්කය ඉක්මවා ඉහළ යාමේ අවදානමක් තිබෙනවා. නමුත් ඒ හේතුව නිසා හෝ වෙනත් හේතුවක් නිසා විණිමය අනුපාතය ආරක්ෂා කරන්න ගියොත් වඩා නරක තත්ත්වයක් ඇති වෙන්න පුළුවන්. මහ බැංකුව බොහෝ විට සංචිත වැය කර විණිමය අනුපාතය පාලනය කරන්න පෙළඹෙන එකක් නැහැ. 

විදේශ අංශයේ පීඩනය විණිමය අනුපාතය ඉහළ යාම හරහා නිදහස් වුවහොත් සිදු විය හැකි උපරිම හානිය වන්නේ කෙටිකාලීනව උද්ධමනය ඉලක්ක ඉක්මවා යාම සහ වසර අවසන් වෙද්දී සැලසුම් කළ සංචිත ඉලක්ක වලට යා නොහැකි වීම පමණයි. 2022 වැනි අර්බුදයක් පැමිණිය හැක්කේ විණිමය අනුපාතය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළහොත් පමණයි. සැලසුම් කළ සංචිත ඉලක්ක වලට යා නොහැකි වුවහොත්, චීන මුදල් හුවමාරු ගිවිසුම නැවත වරක් අලුත් කර ගැනීමට අමතරව, මූල්‍ය අරමුදල සමඟ යම් ආකාරයක අලුත් ගිවිසුමකට නැවත යෑමට සිදු විය හැකියි. 

දළ නිල සංචිත - අප්‍රේල් 2026

අප්‍රේල් මාසය අවසානයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දළ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 6,759 දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. මෙය, ඉරාන යුද්ධය ආරම්භ වන විට (පෙබරවාරි අවසානයේදී) පැවති මට්ටමට සාපේක්ෂව ඩොලර් මිලියන 511ක අඩු වීමක්. 

ඉරාන යුද්ධය හමුවේ සංචාරක පැමිණීම් අඩු වීමත්, ඉන්ධන ආනයන වියදම් ඉහළ යාමත් හේතුවෙන් විදේශ අංශයේ තත්ත්වය නරක අතට හැරී තිබෙනවා. යුද තත්ත්වය ඉක්මණින් වෙනස් නොවුවහොත්, ශ්‍රී ලංකාවට වඩා අභියෝගාත්මක සාර්ව ආර්ථික තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීමට සිදු වෙනවා. 

අද (මැයි 6) ඩොලරයක මැදි මිල රුපියල් 320 සීමාව ඉක්මවා ගියා. රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය යහපත් තත්ත්වයක පවතින බැවින්, ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ඇති වන උද්ධමනකාරී බලපෑමට "සල්ලි අච්චු ගැසීමේ" අමතර බලපෑමක් එකතු වන්නේ නැහැ. 

මෙය 2022දී පැවති තත්ත්වයට සාපේක්ෂව විශාල වාසියක් වුවත්, මෙවර ලංකාවට විදේශ අංශයේ අර්බුදයකට මුහුණ දීමට සිදු වී තිබෙන්නේ පෙර අර්බුදයට පෙර පැවති තරමේ විදේශ සංචිතයක් අතේ නොමැතිවයි. දළ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 6,759ක් වුවත්, චීනයට, ඉන්දියාවට හා මූල්‍ය අරමුදලට වසර තුළ මහ බැංකුව විසින් ගෙවිය යුතු මහ බැංකුවේ ණයද මෙම දළ සංචිතයට ඇතුළත්ව තිබෙනවා. 

පෙබරවාරි අවසානයේදී අයවැය අතිරික්තයක්!

පෙබරවාරි මාසය දක්වා වූ මාස දෙකක කාලය අවසානයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍යමූල්‍ය ගිණුමෙහි රුපියල් බිලියන 170ක අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබෙනවා. අවසාන වශයෙන් වැදගත් වන්නේ වර්ෂ අවසාන අයවැය ශේෂය කුමක්ද යන්න වුවද, මේ අයුරින් වසර අතරමැදදී හෝ අයවැය අතික්තයක් වාර්තා වීම රාජ්‍ය මූල්‍යනය හා අදාළව සිදුව ඇති විශාල වෙනසක්. 

වසරේ මුල් දෙමස තුළ රුපියල් බිලියන 1,031ක බදු ආදායමක් එකතු වී ඇති අතර, එයින් වැය කර තිබෙන්නේ රුපියල් බිලියන 861ක් පමණයි. මේ අනුව, රුපියල් බිලියන 170ක අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වෙනවා. 

මෙම වියදමෙන් රුපියල් බිලියන 376ක්ම පොලී වියදම් වන අතර පොලී වියදම් ඉවත් කළ විට රුපියල් බිලියන 545ක ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වෙනවා. 

පෙර (2025) වසරේ පළමු දෙමසට සාපේක්ෂව, බදු ආදායම් 35.8%කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, බදු නොවන ආදායම් 32.8%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. සමස්තයක් ලෙස වියදම් ඉහළ ගොස් තිබෙන්නේ 1.5%කින් පමණයි. 

මාර්තු මාසය තුළද වාහන ආනයන විශාල ලෙස අඩු වී නොමැති පසුබිමක, වැට් බදු පදනම සැලකිය යුතු ලෙස විශාල කර ගැනීමක්ද සිදුව ඇති බැවින් ආදායම් වර්ධන ප්‍රවණතාව දිගටම එලෙසම පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකි වුවත්, ඉන්ධන සහනාධාර ආදිය හේතුවෙන් වියදම් පාර්ශ්වයේ යම් වැඩි වීමක් සිදු විය හැකි බව පෙනෙන්නට තිබෙනවා. එහෙත්, රාජ්‍ය මූල්‍යනය හා අදාළව අර්බුදකාරී තත්ත්වයක් ඇති වීමේ ඉඩක් පෙනෙන්නට නැහැ.

බාහිර කම්පන හමුවේ විදේශ අංශයේ අස්ථාවරත්වයක් ඇති වී තිබෙන මේ අවස්ථාවේදී, ඩොලර් ප්‍රශ්නයට අමතරව රුපියල් ප්‍රශ්නයක්ද ඇති කර නොගැනීම ප්‍රශ්නයට මුහුණ දීමට උදවුවක්. මීට පෙර මෙවැනි බාහිර කම්පන ඇති වූ බොහෝ අවස්ථා වලදී ඩොලර් ප්‍රශ්නය විසඳා ගැනීමට අමතරව රුපියල් ප්‍රශ්නයකටද මුහුණ දීමට සිදු වුනා.