තුන්වන කාර්තුව තුළ ශ්රී ලංකා ආර්ථිකය 5.4%ක වර්ධන වේගයක් වාර්තා කර තිබෙනවා. කෘෂිකාර්මික අංශය 3.6%කින් වර්ධනය වී ඇති අතර, කර්මාන්ත අංශය 8.1%කින්ද, සේවා අංශය 3.5%කින්ද වර්ධනය වී තිබෙනවා. මෙම (2025) තුන්වන කාර්තුවේ ආර්ථික වර්ධන වේගය 2017දී 6.0%ක වර්ධන වේගයක් වාර්තා වීමෙන් පසුව තුන්වන කාර්තුවකදී වාර්තා වන ඉහළම ආර්ථික වර්ධන වේගයයි.
වසරේ පළමු හා දෙවන කාර්තු වල ආර්ථික වර්ධන වේගයන් පැවතුණේ පිළිවෙලින් 4.8% හා 4.9% මට්ටම් වලයි. මේ අනුව, සමස්තයක් ලෙස වසරේ පළමු මාස නවයේ ආර්ථික වර්ධන වේගය 5.0%ක් ලෙස වාර්තා වෙනවා.
ආපදා තත්ත්වයේ බලපෑම හේතුවෙන් හතරවන කාර්තුවේ ආර්ථික වර්ධන වේගය අඩු වීමට ඉඩ ඇතත්, පළමු කාර්තු තුනේ ප්රතිඵල අනුව, මෙම වර්ෂයේ ආර්ථික වර්ධන වේගය 4.0%-4.5% සීමාවෙන් පහතට වැටීමේ ඉඩක් නැහැ. ආර්ථික වර්ධනය කෙරෙහි ස්වභාවික ආපදා හේතුවෙන් ඇති වන බලපෑම තාවකාලික බැවින් එමගින් රටක දිගුකාලීන ආර්ථික වර්ධන වේගය කෙරෙහි බලපෑමක් සිදු වන්නේ නැහැ.
@ ඉකොනෝ
ReplyDeleteමහබැංකුවේ ව්යාජ අංක හරඹ ආර්ථික වර්ධන කතන්දර වෙනුවට සැබෑ මූර්ත ආර්ථික වර්ධනය ගැන අවධානය යොමුකර මූල්ය ඒකාග්රතාවය (Fiscal Consolidation) සහ බාහිර කම්පන (External Shocks) හමුවේ 2025 ආර්ථික වර්ධන වේගය හැකිලීම ගැන ඔබෙන් ප්රශ්න කීපයක් අසන්නට ඕනේ.
1. සංකෝචනය වූ සමස්ත ඉල්ලුම (Contraction of Aggregate Demand)
2025 වසරේ ආර්ථික වර්ධනය අඩාල වීමට බලපෑ ප්රධානතම හේතුව වන්නේ දේශීය පරිභෝජනය (Domestic Consumption) දැඩි ලෙස කඩා වැටීමයි.
රාජ්ය මූල්ය ප්රතිපත්ති (Fiscal Policy): IMF වැඩසටහනට අනුකූලව ක්රියාත්මක කළ ඉහළ මට්ටමක බදු ප්රතිපත්ති (VAT සහ සෘජු බදු) නිසා ජනතාවගේ වැය කළ හැකි ආදායම (Disposable Income) දැඩිලෙස පහළ ගොස් ඇත.
උද්ධමනයේ පසු බලපෑම් ලෙස
උද්ධමනය තනි ඉලක්කමකට පැමිණියද, පසුගිය වසරවල ඉහළ ගිය මිල මට්ටම් (High Price Levels) පහළ නොයාම නිසා ක්රය ශක්තිය (Purchasing Power) තවම ඉතාම දුර්වල මට්ටමක පවතී.
2. නිෂ්පාදන පිරිවැය සහ සැපයුම් පාර්ශවයේ බාධා (Supply-Side Constraints)
නිෂ්පාදන අංශයේ (Real Sector) වර්ධනයට බාධා එල්ල වූ කරුණු කිහිපයකි
බලශක්ති පිරිවැය:
පිරිවැය මත පදනම් වූ මිලකරණය (Cost-reflective pricing) නිසා විදුලිය සහ ඉන්ධන මිල ඉහළ මට්ටමක පැවතීම, සුළු හා මධ්ය පරිමාණ කර්මාන්ත (SMEs) වල ලාභාංශ (Profit Margins) දැඩිලෙස අවම කර ඇත. මෙය ආයෝජන දැඩිව අධෛර්යමත් කිරීමට හේතු විය.
මානව ප්රාග්ධනය ගලා යාම (Brain Drain) අධික බදු බර නිසා 2024 වසරේ පමණ සිට සිදුවූ වෘත්තිකයන්ගේ විගමනය 2025 වන විට සේවා ආර්ථිකයේ (විශේෂයෙන් IT සහ මූල්ය අංශවල) ඵලදායිතාවයට (Productivity) සෘජුවම බලපෑම් කර ඇත.
3. මූල්ය ප්රතිපත්තියේ දැඩි බව සහ ණය
ප්රතිව්යුහගතකරණයේ බලපෑම
පොලී අනුපාත: උද්ධමනය පාලනය කිරීමට මහ බැංකුව යම් ලිහිල් කිරීමක් කළද, වෙළඳපොල පොලී අනුපාත (Market Lending Rates) ආයෝජන උත්ප්රේරණය කිරීමට තරම් පහළ ගියේ නැත. ("Liquidity Trap" වැනි තත්ත්වයක් හෝ බැංකු වල අවදානම් සහගත ණය දීමේ මැලිකම).
Crowding Out Effect: දේශීය ණය ප්රතිව්යුහගතකරණය (DDO) හරහා බැංකු පද්ධතියට එල්ල වූ පීඩනය නිසා පෞද්ගලික අංශයට ණය නිකුත් කිරීම සීමා විය.
4. බාහිර අංශයේ අස්ථාවරත්වය (External Sector Volatility)
අපනයන වෙළඳපොල: ඇමරිකාව සහ යුරෝපා සංගමය තුළ 2025 දී ඇති වූ මන්දගාමී ආර්ථික තත්ත්වයන් (Global Slowdown) නිසා ශ්රී ලංකාවේ ඇඟලුම් සහ කාර්මික අපනයන සඳහා ඉල්ලුම අඩු විය.
විනිමය අනුපාතය: රුපියල අධිප්රමාණය වීම (Appreciation) නිසා අපනයන තරඟකාරිත්වය (Export Competitiveness) අඩුවීමක් දක්නට ලැබෙනවා.
මේ කරුණු අනුව සහ ඊට සම්බන්ධ ප්රතිපත්තිමය උභතෝකෝටිකයන් (Policy Dilemmas) ස්පර්ශ වන පරිදි මගේප්රශ්න මේවායි
Delete01: (Fiscal Multipliers & Austerity)
ඉකොනෝ, සාමාන්යයෙන් ආර්ථික අවපාතයකදී රජයේ වියදම් කපා හැරීම (Austerity) මගින් ආර්ථිකය තවදුරටත් සංකෝචනය වන බව කේන්සියානු න්යාය පවසනවා. වර්තමානයේ අප අනුගමනය කරන 'Revenue-Based Fiscal Consolidation' ක්රමවේදය තුළ, අපේ රටේ රාජ්ය මූල්ය ගුණකය (Fiscal Multiplier) ඍණාත්මක අගයක් ගැනීම නිසා, ණය ගෙවීමේ හැකියාව (Debt Sustainability) තහවුරු කරන අතරතුරම ආර්ථික වර්ධනය මුළුමනින්ම හිර වී (Stagnation) ඇති බවක් පෙනෙනවා. 2026 දී හෝ සැබෑ වර්ධනයක් ඇති කර ගැනීමට නම්, මෙම මූල්ය රාමුව තුළ කළ හැකි ව්යුහාත්මක වෙනස කුමක්ද?
02: (Exchange Rate & Dutch Disease)
සංචාරක කර්මාන්තය සහ ප්රේෂණ (Remittances) අඩාල වීමත් සමඟ 2025 දී
අපනයනකරුවන්ට 'තරඟකාරීත්ව අවාසියක්' (Loss of Competitiveness) සිදුවී තිබෙනවා. මෙය එක්තරා ආකාරයක තාවකාලික 'Dutch Disease' තත්ත්වයක් ලෙස හඳුනාගත හැකිද? එසේ නම්, උද්ධමනය පාලනය කරමින් අපනයන දිරිගැන්වීමට මහ බැංකුව අනුගමනය කළ යුතු ප්රශස්ත විනිමය අනුපාත ප්රතිපත්තිය (Optimal Exchange Rate Policy) කුමක් විය යුතුද?"
03: (Labor Market Hysteresis)
ලංකාවේ මෑතකාලීන ඉහළ බදු සහ ජීවන වියදම නිසා සිදුවූ බුද්ධි ගලනය (Brain Drain) දැන් ආර්ථිකයේ සැපයුම් පාර්ශවයට (Supply Side) බරපතල ලෙස බලපාමින් තිබෙනවා. ආර්ථික විද්යාවේ 'Hysteresis' සංකල්පයට අනුව, මේ අහිමි වූ ශ්රම බලකාය නිසා ලංකාවේ විභව දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (Potential GDP) ස්ථිරවම පහළ ගොස් තිබිය හැකිද?
කෙටි කාලීන ප්රතිපත්ති මගින් මෙය නිවැරදි කළ නොහැකි නම්, දීර්ඝකාලීනව ලංකාව යොමු විය යුත්තේ ශ්රම පදනම් කරගත් කර්මාන්ත වලටද නැතහොත් තාක්ෂණය මත පදනම් වූ (Capital Intensive) ආකෘතියකටද?
04: (Institutional Economics)
ලංකාව 2025 දී ඉලක්කම් මත පදනම් වූ ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ සිදු කළත් (Quantitative Reforms), ආයතනික සහ දේශපාලන ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ (Institutional & Political Economy Reforms) ප්රමාණවත් පරිදි සිදු නොවුණු බවට බොහෝ ආර්ථික විශේෂඥයන් පෙන්වා දී තිබෙනවා. ඩග්ලස් නෝර්ත් (Douglas North) වැනි ආර්ථික විද්යාඥයින් පෙන්වා දෙන පරිදි, ශක්තිමත් ආයතනික ව්යුහයක් නොමැතිව හුදෙක් සාර්ව ආර්ථික ප්රතිපත්ති (Macro policies) මගින් පමණක් ලංකාවට මේ ආදායම් Trap එකෙන් ගැලවී ස්ථාවර වර්ධනයක් කරා යා හැකිද?
මේ ගැන විස්තර සහිතව පැහැදිලි කරන්න පුළුවන්ද?
+++++++++++++++++++
ReplyDeleteසුභයි