මහ බැංකුවේ උද්ධමන ඉලක්කය කුමක් විය යුතුද?

පසු ගිය මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් ඉදිරි කාලය සඳහා උද්ධමන ඉලක්කය නිර්ණය කිරීමට පෙර ඒ පිළිබඳව මහජන අදහස් විමසා තිබුණා. මේ සඳහා ලබා දී තිබුණු කාලය මේ වන විට අවසන් වී තිබෙනවා. එම අදහස්ද සලකා බැලීමෙන් පසුව, නුදුරු කාලයේදී මහ බැංකුව සහ රජය විසින් ඉදිරි කාලය හා අදාළ උද්ධමන ඉලක්කය පිළිබඳව එකඟතාවකට පැමිණෙනු ඇතැයි සිතිය හැකියි.

වත්මන් උද්ධමන ඉලක්කය 

පසුගිය වසර තුනක කාලය තුළ මහ බැංකුව විසින් 5%ක සාමාන්‍ය උද්ධමන වේගයක් පවත්වා ගැනීම සඳහා රජය සමඟ එකඟතාවයක් ඇති කරගෙන තිබුණා. මෙම එකඟතාවය අනුව, උද්ධමනය සේ සැලකුණේ කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකයේ වාර්ෂික වෙනස් වීමෙහි මාස තුනක සාමාන්‍ය අගයයි. කාර්තුවෙන් කාර්තුවට මෙම ඉලක්කය පිළිබඳව විමසා බැලීමක් සිදු කෙරුණු අතර ඉලක්කයෙන් 2% ඉක්මවන අපගමනය වීමක් ඉලක්කය ගිලිහීමක් ලෙස සැලකුණා. පසුගිය කාලය වෙත ආපසු හැරී බැලීමේදී පැහැදිලි වන්නේ මහ බැංකුවට එම කාලය තුළ බොහෝ කාර්තු වලදී ලබා දී තිබුණු උද්ධමන ඉලක්කය පවත්වා ගැනීමට නොහැකි වී ඇති බවයි. පසුගිය කාර්තු දහයක කාලය සැලකුවහොත්, මහ බැංකුවට උද්ධමන ඉලක්කය පවත්වා ගත හැකි වී තිබෙන්නේ කාර්තු දෙකකදී පමණයි.

උද්ධමන ඉලක්කය පරීක්ෂා කිරීම සඳහා වඩා යෝග්‍ය නිර්ණායකය කුමක්ද?

මෙහිදී මේ සඳහා සලකා බැලිය හැකි විකල්ප දෙකක් තිබෙනවා. පළමුවැන්න දැනට යොදා ගන්නා කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකයයි. දෙවැන්න ජාතික පාරිභෝගික මිල දර්ශකයයි. පළමුවැන්න ඓතිහාසිකව ශ්‍රී ලංකාවේ නිල උද්ධමන දර්ශකය ලෙස දිගටම යොදාගෙන ඇති අතර, මෙය මාසය අවසන් වෙද්දී ගණනය කරනු ලබනවා. ජාතික පාරිභෝගික මිල දර්ශකය ගණනය කර ඉදිරිපත් කරනු ලබන්නේ මාසයක් ගත වී සති තුනකට පසුවයි. කෙසේ වුවද, රටේ මහ බැංකුව විසින් ඉලක්ක කළ යුත්තේ රටේම උද්ධමනය මිස කොළඹ නගරයේ උද්ධමනය පමණක් නොවන නිසා උද්ධමන ඉලක්කය සේ යොදා ගැනීම වඩා යෝග්‍ය වන්නේ ජාතික පාරිභෝගික මිල දර්ශකය බව අපගේ අදහසයි. වඩා ස්ථාවර දර්ශකයද එයයි. සති තුනක ප්‍රමාදය අවාසියක් වුවත්, මිල මට්ටමේ හැසිරීම පිළිබඳව ජාතික පාරිභෝගික මිල දර්ශකය ඇසුරෙන් මහ බැංකුවට අදහසක් ලබා ගත හැකි බැවින් එය ගැටලුවක් වන්නේ නැහැ. 

දර්ශකය තෝරා ගැනීමෙන් පසුව දෙවන තේරීමක්ද තිබෙනවා. ඒ, මතුපිට උද්ධමනය සහ මූලික උද්ධමනය අතරයි. මතුපිට උද්ධමනය යනු දර්ශකය ඇසුරෙන් සාමාන්‍ය පරිදි ගණනය කරන උද්ධමනයයි. එහෙත් එහි ඇතැම් සංරචක පිළිබඳව මහ බැංකුවට පාලනයක් නැහැ. ලෝක ඉන්ධන මිල අනුව රටේ තෙල් මිල ඉහළ යාම නිදර්ශනයක් සේ පෙන්වා දිය හැකියි. මූලික උද්ධමනය යනු මහ බැංකුවට පාලනය කළ නොහැකි කොටස් ඉවත් කර නැවත ගණනය කරන අගයක්. 

ඉහත තේරීම් දෙක අතරින් වඩා යෝග්‍ය තේරීම වනුයේ මතුපිට උද්ධමනයයි. රටේ ජනතාවට වැදගත් වන්නේ මතුපිට උද්ධමනය වීම ඊට හේතුවයි. එසේ මතුපිට උද්ධමනය ඉලක්ක කරන අතර, මහ බැංකුවට ඉලක්කය සාක්ෂාත් කර ගැනීමට අපහසු අවස්ථා වලදී කරුණු ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා මූලික උද්ධමනය යොදා ගත හැකියි. ඉලක්කය ලෙස දැනට යොදා ගන්නේද මතුපිට උද්ධමනයයි.

මීට අමතරව දර්ශකය පිළිබඳ තුන්වන තේරීමක්ද තිබෙනවා. ඒ, දැනට සිදු කරන පරිදි, මාසික උද්ධමන අගය වෙනුවට එහි මාස තුනක සාමාන්‍ය අගය යොදා ගැනීම සුදුසුද යන්නයි. මගේ අදහස වනුයේ තව දුරටත් එසේ කිරීම යෝග්‍ය බවයි. මහ බැංකුවට මුදල් ප්‍රතිපත්ති මගින් මිල දර්ශකයක කෙටිකාලීන විචලනයන් පාලනය කළ නොහැකි වීම ඊට ප්‍රධාන හේතුවයි. 

උද්ධමන ඉලක්කය කොපමණ විය යුතුද?

මෙම කරුණ විමසා බැලීමේදී දැනට පවතින 5% ඉලක්කය උපරිම සීමාවක් සේ සැලකිය හැකියි. ඊට වඩා වැඩි ඉලක්කයක් කිසිවෙකු විසින් යෝජනා කරන්නේයැයි මා සිතන්නේ නැහැ. එමෙන්ම, සංවර්ධිත රටවල් විසින් ඉලක්ක කරන 2% විමසා බැලිය යුතු අවම සීමාව සේ සැලකිය හැකියි. 

මෙම ඉලක්කය පිළිබඳ මගේ අදහස වනුයේ 5% ඉලක්කය තව දුරටත් අඩු කිරීමේ හැකියාවක් පවතින බව සහ එසේ කිරීම යෝග්‍ය බවයි. එහෙත්, ඉලක්කය එක වරම 2% මට්ටම දක්වා පහත හෙලීම සුදුසුයැයි මා සිතන්නේ නැහැ. මගේ අදහස වනුයේ අවම වශයෙන් 4% දක්වා මෙම ඉලක්කය පහත හෙළිය යුතු බවයි.

ලංකාවට 2%ක උද්ධමනයක් ඉලක්ක කළ හැකිනම්, ඩොලරයක මිල දිගුකාලීනව ස්ථාවරව පවත්වා ගත හැකියි. ඊට වඩා වැඩි ඕනෑම උද්ධමන ඉලක්කයකින් අදහස් වනුයේ වාර්ෂිකව, ඩොලරයට සාපේක්ෂව, රුපියල අවප්‍රමාණය වීමට ඉඩ හරින්නට සිදු වන බවයි. එහෙත්, 4%ක උද්ධමන ඉලක්කයක් පවත්වා ගැනීම මගින් ඉන්දියානු රුපියලට සාපේක්ෂව ශ්‍රී ලංකා රුපියල ස්ථාවරව පවත්වා ගත හැකියි. ඊට හේතුව ඉන්දියාවේ උද්ධමන ඉලක්කය 4%ක් වීමයි. මෑතකදී ඉන්දියාව විසින් මෙම 4% ඉලක්කය 2031 දක්වා පවත්වා ගැනීමට තීරණය කළා. අවශ්‍යනම් ඉන්දියාවේ ඉලක්කයට වඩා අඩු, 3% වැනි මට්ටමක් ඉලක්ක කිරීමද ඒ තරම් අපහසු නැති බව අපගේ අදහසයි. ඉන්දියාවේ ඉලක්කයට වඩා අඩු උද්ධමන ඉලක්කයක් පවත්වා ගැනීම මගින් කලාපයට පැමිණෙන විදේශ ආයෝජන තරඟකාරී ලෙස ආකර්ෂණය කර ගත හැකියි.

උද්ධමන ඉලක්කය ඕනෑවට වඩා පහත හෙළීමේ ප්‍රශ්නය වනුයේ එසේ කිරීම සඳහා පෞද්ගලික ණය වර්ධනය සීමා කිරීම ආර්ථික වර්ධනය කෙරෙහි අහිතකර බලපෑමක් ඇති කිරීමයි. එහෙත්, දැනට සිදු වන පරිදි, දැඩි රාජ්‍යමූල්‍ය විනයක් දිගටම පවත්වා ගත හැකිනම්, මුදල් සැපයුමේ වර්ධන වේගය අඩු මට්ටමක පවත්වා ගන්නා අතරම, පෞද්ගලික ණය වර්ධන වේගය සැලකිය යුතු තරම් ඉහළ මට්ටමක පැවතීමට ඉඩ හැරීම අපහසු කාර්යයයක් නෙමෙයි.

ඉලක්කය කොපමණ විචලනය වීමට ඉඩ දිය යුතුද?

විචලන සීමාව අඩු වන්නේනම් හොඳ වුවත්, දැනට පවතින 2% විචලන පරාසය වුවද මහ බැංකුවට අභියෝගයක්ව පවතින බැවින් එය තව දුරටත් අඩු කර ගැනීම ගැන කතා කිරීමේ තේරුමක් නැහැ. එබැවින් වඩා සුදුසු වන්නේ විචලන පරාසය නොවෙනස්ව දැන් මට්ටමේම පවත්වා ගැනීමයි.

මේ අනුව, අපගේ යෝජනාව වනුයේ ජාතික පාරිභෝගික මිල දර්ශකය මත පදනම්ව ගණනය කරන මතුපිට උද්ධමන අගයේ මාස තුනක සාමාන්‍ය අගය, ඉදිරි වසර තුනක කාලය තුළ එක එක් කාර්තුව තුළ, 2%ක විචලන පරාසයකට යටත්ව, 4% හෝ 3% මට්ටමේ පවත්වා ගැනීම වඩාත්ම යෝග්‍ය බවයි. මෙම අගයන් දෙක අතරින්ද, රටේ විදේශ අංශය ශක්තිමත් කර ගැනීම ගැන සිතන්නේනම් වඩා යෝග්‍ය වනුයේ 3% මට්ටම වන අතර අපගේ අදහස අනුව 4% යනු මහ බැංකුව විසින් ඉලක්ක කළ යුතු උපරිම මට්ටමයි.

කෙසේ වුවත්, මහ බැංකුවේ හැසිරීම් අනුව දැනට පෙනෙන්නේ උද්ධමන ඉලක්කය 3% වැනි මට්ටමක් දක්වා පහත හෙළීමට මහ බැංකුවේ වැඩි කැමැත්තක් නොමැති බවයි. 

මැයි අවසානයේදී රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය

අප්‍රේල් මාසය අවසානයේදී රුපියල් බිලියන 105.0ක්ව පැවති රාජ්‍ය අයවැය අතිරික්තය මැයි මාසය අවසන් වන විට රුපියල් බිලියන 197.3 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. එමෙන්ම, ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 1,131.2ක් ලෙස වාර්තා වෙනවා. පසු ගිය මාස වල ඉන්ධන සහනාධාර ආදිය වෙනුවෙන් අමතර මුදල් වැය කිරීමෙන් අනතුරුවද මෙවැනි අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබීම විශේෂත්වයක්.

පසුගිය වසරේ පළමු මාස පහට සාපේක්ෂව බදු ආදායම් 28.3%කින් වර්ධනය වී ඇති අතර, බදු නොවන ආදායම් හා ප්‍රදාන ඇතුළුව සමස්ත ලැබීම් 30.6%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. එවැනි ආදායම් වර්ධනයක් තිබියදී වියදම් වර්ධනය 7.4%කට සීමා වී තිබීම අයවැය අතිරික්තය මේ අයුරින් ඉහළ යාමට හේතු වී තිබෙනවා. 

අයවැය අතිරික්තය යනු රජයේ ආදායම සහ පොලී වියදම් ඇතුළු සමස්ත වියදම් අතර වෙනසයි. ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය යනු රජයේ ආදායම සහ පොලී වියදම් හැර අනෙකුත් වියදම් අතර වෙනසයි. කෙසේ වුවද, අයවැය වියදම් වලට ණය ගෙවීම් ඇතුළත් නොවන බැවින් ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා තව දුරටත් ණය ලබා ගැනීමට සිදු වෙනවා. 

සාමාන්‍ය කරුණක් ලෙස, අයවැය අතිරික්තයක් ඇති විට අලුතෙන් ණය ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය වන්නේ ගෙවිය යුතු ණය ප්‍රමාණයට වඩා තරමක් හෝ අඩුවෙනුයි. එබැවින් දේශීය ණය ලබා ගැනීම හා අදාළව කිසිදු ගැටළුකාරී තත්ත්වයක් මතු නොවන නමුත් රුපියල් වලින් ලබා ගන්නා දේශීය ණය වලින් හෝ අයවැයෙන් ඉතිරි වන රුපියල් වලින් විදේශ ණය ආපසු ගෙවීමේ හැකියාවක් නොමැති බැවින් විදේශ ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා තව දුරටත් විදේශ ණය ලබා ගැනීමට සිදු වෙනවා. එසේ නැත්නම්, රුපියල් වැය කර වෙළඳපොළෙන් අවශ්‍ය ඩොලර් ප්‍රමාණය මිල දී ගත හැකි තරමේ ඩොලර් අතිරික්තයක් රට තුළ තිබීම අවශ්‍ය වෙනවා. 

ඉහත සඳහන් දෙවැන්න තවමත් දුරස්ථ ඉලක්කයක්. ජංගම ගිණුමේ යම් අතිරික්තයක් තබා ගත්තේ වුවද, අවශ්‍ය පමණ සංචිත වර්ධනය කර ගන්නා අතරම විදේශ ණය ගෙවීම සඳහා රුපියල් ගෙවා ප්‍රමාණවත් තරම් ඩොලර් මිල දී ගැනීමට එම අතිරික්තය ප්‍රමාණවත් වන්නේ නැහැ. එමෙන්ම, 2022දී ණය පැහැර හරිනු ලැබීමෙන් පසුව, අඩු පොලියකට ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළෙන් වාණිජ ණය ලබා ගැනීමේ හැකියාවක්ද තවමත් ලංකාව සතුව නැහැ. මෙම තත්ත්වයන් තුළ විදේශ ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා යොදා ගන්නට සිදු වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන්ම ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලෙන් සහ අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර ආයතන වලින් ලැබෙන ණය වාරිකයි.

අයවැය තුලනය කර ගැනීම මගින් රුපියල් ප්‍රශ්නය විසඳා ගත් අයුරින්ම ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීම මගින් ඩොලර් ප්‍රශ්නයද දිගුකාලීනව විසඳා ගත හැකි වුවත්, දශක ගණනාවක් තිස්සේ එකතු වී ඇති විදේශ ණය ප්‍රමාණයේ තරම අනුව මේ සඳහා තවත් වසර ගණනාවක් එක දිගටම ජංගම ගිණුමේ ප්‍රමාණවත් අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීමට සිදු වෙනවා. 

රටේ ණය තිරසාරත්වය තහවුරු වන පරිදි ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරනු ලැබ ඇති බැවින් පසුගිය වසර වල පැවති මට්ටමේ ජංගම ගිණුම් අතිරික්තයක් පවත්වා ගන්නා අතර වැඩි අපහසුවකින් තොරව ලබා ගත හැකි මට්ටමේ විදේශ ණය ප්‍රමාණයක් අලුතෙන් ලබා ගැනීම මගින් ඉදිරි වසර වලදී ගෙවිය යුතු විදේශ ණයද ප්‍රශ්නයක් නැතිව ආපසු ගෙවීමේ හැකියාවක් තිබෙන නමුත් පසුගිය මාස වල ඇති වූ ආකාරයේ කම්පනයක් ඇති වුවහොත් ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තය ඒ සඳහා අවශ්‍ය මට්ටමේ පවත්වා ගැනීම අසීරු වෙනවා.

මෙවැනි තත්ත්වයකදී සාමාන්‍ය පිළියම වන්නේ තාවකාලිකව අඩුව පියවා ගැනීම සඳහා සංචිත යොදා ගැනීමයි. ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත් මට්ටමක් දක්වා සංචිත වර්ධනය කර ගත යුතු වෙනවා. සංචිත වර්ධනය කර ගැනීම සඳහා වඩා කල් ගත වේනම්, ඉතිරි වන අනෙකුත් විකල්පය වනුයේ කෙටිකාලීන ආරක්ෂක පියවරක් ලෙස නැවත වරක් මූල්‍ය අරමුදල සමඟ වැඩ සටහනකට ඇතුළු වීමයි. 

දළ විදේශ සංචිත - 2026 ජූනි අවසානයේදී

ජූනි මාසය අවසානයේදී දළ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 6,450 දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. පසු ගිය අප්‍රේල් මාසයේදී මෙන්ම මැයි මාසයේදීද ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් වාර්තා වී තිබුණු අතර, සමපේක්ෂණ ඉල්ලුම පාලනය කිරීම සඳහා බැංකුව විසින් ශුද්ධ වශයෙන් විදේශ සංචිත විකුණා තිබුණා. එසේ වුවද, ජූනි මාසය තුළ මහ බැංකුව විසින් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 70.5ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබෙනවා. පසු ගිය මාසය තුළ සංචිත අඩු වීමට හේතුව බව පෙනෙන්නේ රජය විසින් ඊට පෙර මාසයේදී මූල්‍ය අරමුදලෙන් ලැබුණු ණය මුදල් වලින් සැලකිය යුතු කොටසක් වැය කිරීමයි. 

ලංකාව නැවතත් ඉහළ මැදි ආදායම් මට්ටමට!

ලෝක බැංකු වර්ගීකරණය අනුව ලංකාව නැවතත් ඉහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩය දක්වා උසස් වී තිබෙනවා.

ලෝක බැංකුව විසින් රට රටවල ඒක පුද්ගල දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය මත පදනම්ව, පහළ, පහළ මැදි, ඉහළ මැදි හා ඉහළ ආදායම් රටවල් ලෙස රටවල් වර්ගීකරණය කරනවා. මෙම වර්ගීකරණය හඳුන්වා දුන් 1988 වසරේදී පහළ ආදායම් රටක් සේ හඳුනා ගැනුණු ලංකාවට 1997 වසරේදී පහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩය දක්වා උසස් වීමට ඉඩ ලැබුණා. ඉන් පසුව, 2018දී ලංකාවට ඉහළ මැදි ආදායම් රටක් විය හැකි වුනත්, ඒ තත්ත්වය පවත්වා ගත හැකි වූයේ එම වසර තුළදී පමණයි. 2019 සිට 2025 දක්වා ලංකාව නැවතත් වර්ගීකරණය වූයේ පහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩයේ රටක් ලෙසයි.

මේ වන විට ලංකාවට නැවත වරක් ඉහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩය දක්වා උසස් වීමට හැකි වී තිබෙනවා. 2025 ඒක පුද්ගල දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය පදනම්ව ලෝක බැංකුව විසින් වර්ගීකරණය කර ඇති රටවල් 218ක් අතරින් රටවල් 87ක් ඉහළ ආදායම් රටවල් ලෙසත්, රටවල් 59ක් ඉහළ මැදි ආදායම් රටවල් ලෙසත්, රටවල් 47ක් පහළ මැදි ආදායම් රටවල් ලෙසත්, ඉතිරි රටවල් 25 පහළ ආදායම් රටවල් ලෙසත් හඳුනාගෙන තිබෙනවා. 

පසුගිය වසරේ සිදු කළ වර්ගීකරණයට සාපේක්ෂව සිදු වී ඇති ප්‍රධානම වෙනස වන්නේ කලින් පහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩයේ සිටි ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු රටවල් පහක් ඉහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩය දක්වා උසස් වී තිබීමයි. අනෙකුත් රටවල් හතර වන්නේ වියට්නාමය, පිලිපීනය, ජෝර්දානය සහ මයික්‍රොනීසියාවයි. ඊට අමතරව, ටෝගෝ රාජ්‍යය පහළ ආදායම් කාණ්ඩයේ සිට පහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩය දක්වා ගමන් කිරීමට සමත් වී තිබෙනවා. 

අලුත්ම වර්ගීකරණය සිදු කර තිබෙන්නේ පහත පදනම මතයි.

ඩොලර් 1,175 දක්වා - පහළ ආදායම් 

ඩොලර් 1,176 සිට 4,635 දක්වා - පහළ මැදි ආදායම් 

ඩොලර් 4,636 සිට 14,375 දක්වා - ඉහළ මැදි ආදායම් 

ඩොලර් 14,376ට වැඩි - ඉහළ ආදායම් 

මහ බැංකුවේ ඇස්තමේන්තු අනුව, 2025දී ලංකාවේ ඒක පුද්ගල පුද්ගල දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය ඩොලර් 4,910ක් වුවත්, ලෝක බැංකුව විසින් අදාළ සංඛ්‍යාලේඛනය ඇස්තමේන්තු කරන්නේ ඔවුන්ගේම ක්‍රමවේදයකට අනුවයි. ඊට හේතුව, විණිමය අනුපාතයේ විචලනයන් හේතුවෙන් සිදු වන බලපෑම නිවැරදි කළ යුතු වීමයි. 2025දී ලංකාවේ ඒක පුද්ගල පුද්ගල දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය ඩොලර් 4,670ක් ලෙස ලෝක බැංකුව විසින් ඇස්තමේන්තු කර තිබෙනවා. මේ අනුව, ලංකාවට යාන්තමින් ඩොලර් 4,636 සීමාව ඉක්මවා යාමට හැකි වී තිබෙනවා.

මෙම අලුත් වර්ගීකරණයන් ඉදිරිපත් කරමින් ලංකාව ගැන විශේෂ සඳහනක්ද ලෝක බැංකුව විසින් සිදු කර තිබෙනවා.

"Sri Lanka is a story of recovery. Just three years after a severe economic crisis brought the country to the brink of collapse in 2022, real GDP grew by 5% in 2025, driven by a rebound across industries and growth in financial and tourism services. The reclassification is a marker of resilience, though the country only narrowly crossed the threshold."

"ශ්‍රී ලංකාව යනු නැවත හිස ඔසොවා නැගී සිටීම පිළිබඳ කතාවකි. 2022 දී රටේ ආර්ථිකය මුළුමනින්ම බිඳ වැටෙන තත්ත්වයක ආසන්නය දක්වා රට තල්ලු කළ දැඩි ආර්ථික අර්බුදයක් නිමා කර යාන්තමින් වසර තුනක් ගත වීමටත් පෙර, කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයන් නැවත ප්‍රබෝධමත් වීම සහ මූල්‍ය හා සංචාරක සේවා ක්ෂේත්‍ර වල වර්ධනය හේතුවෙන් 2025 දී රටේ මූර්ත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 5% කින් වර්ධනය විය. වර්ගීකරණ සීමාව පසු කර ගොස් ඇත්තේ යාන්තමින් වුවද, මෙසේ ඉහළ මැදි ආදායම් රටක් ලෙස නැවත වර්ගීකරණය වීම ශ්‍රී ලංකාවේ දරා ගැනීමේ හැකියාව සංකේතවත් කරන්නකි."

උද්ධමනය 6.8% දක්වා ඉහළට!

ගෙවුණු ජූනි මාසයේදී, කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය මත පදනම් වන ලංකාවේ නිල උද්ධමනය 6.8% දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මේ අනුව, 2026 දෙවන කාර්තුවේ (අප්‍රේල්, මැයි හා ජූනි) සාමාන්‍ය උද්ධමනය 5.9%ක් ලෙස වාර්තා වෙනවා. මහ බැංකුව විසින් රජය සමඟ ඇති කරගෙන තිබෙන ගිවිසුම අනුව, කාර්තුවක සාමාන්‍ය උද්ධමනය 5.0% මට්ටමේ තබා ගැනීමට ඉලක්ක කළ යුතු අතර, එම අගය 3%-7% සීමාව තුළ රඳවා ගත යුතුයි.

උද්ධමනය 6.8% දක්වා ඉහළ යාමට ප්‍රධානම හේතුව ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ ඒ හේතුවෙන් සිදුව ඇති ප්‍රවාහන සේවා ගාස්තු, විදුලි ගාස්තු ආදියේ ඉහළ යාම වුවත්, පොදුවේ මිල ගණන් ඉහළ යාමද නොසලකා හැරිය නොහැකියි. පැට්‍රෝල්, ඩීසල්, භූමිතෙල්, LP ගෑස් හා විදුලි ගාස්තු ඉහළ යාම 6.77%ක උද්ධමනයෙන් 2.93%කට දායක වී තිබෙනවා. මේ වන විට ඉන්ධන මිල ගණන් අඩු කර ඇති බැවින්, උද්ධමනය තව දුරටත් ඉහළ යාමේ අවදානමක් පෙනෙන්නට නැතත්, ඉදිරි මාසය තුළද 5% සීමාවෙන් ඉහළ රැඳී තිබිය හැකියි.

අප්‍රේල් අවසානයේදී රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය

අප්‍රේල් මාසය අවසානයේදීද, රාජ්‍ය අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබෙනවා. එම අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 105.03ක්. 

රාජ්‍ය ආදායම් හා ලැබීම් = රුපියල් බිලියන 1958.33

සමස්ත රාජ්‍ය වියදම = රුපියල් බිලියන 1853.30

අයවැය අතිරික්තය = රුපියල් බිලියන 105.03

පෙර වසරේ පළමු මාස හතරට සාපේක්ෂව රාජ්‍ය ආදායම් සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය වී තිබියදී රාජ්‍ය වියදම් ඊට අනුපාතිකව වර්ධනය නොවීම මෙවැනි අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වීමට හේතු වී තිබෙනවා. වර්ධන ප්‍රතිශතයන් මෙසේයි.

බදු ආදායම = 31.7%

සමස්ත ආදායම හා ලැබීම් = 34.6%

පොලී වියදම හැර අනෙකුත් වියදම් = 19.3%

පොලී වියදම = (-4.6%)

සමස්ත වියදම = 8.2%

මූල්‍ය අරමුදල සමඟ පවත්නා ගිවිසුමෙහි ප්‍රධාන අවශ්‍යතාවයක් වන්නේ ප්‍රමාණවත් ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීමයි. සමස්ත අයවැය අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීම එම ඉලක්කයෙන් ඔබ්බට යාමක්. පළමු මාස හතර අවසානයේදී ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 862.73 වැනි මට්ටමක පවතිනවා. 

ඉහත අතිරික්තයන් වාර්තා වන්නේ ඉන්ධන මිල සුබසාධනය කිරීම වෙනුවෙන් රජය විසින් මුදල් වෙන් කිරීමෙන් පසුවයි. තාවකාලික වියදමක් බැවින් මාස කිහිපයකින් පසුව එම වියදම් ඉවත් විය යුතුයි. අනෙක් අතට, පොලී අනුපාතික ඉහළ යාම නිසා පොලී වියදම් ඉහළ යාමේ නැඹුරුවක් දැකිය හැකිව තිබෙනවා. 

රාජ්‍ය අයවැය අතිරික්තයක් පැවතීම මගින් අදහස් වන්නේ රාජ්‍ය ණය අඩු වීම හා ණය තිරසාරත්වය වැඩි දියුණු වීමයි. පසුගිය දින වල පළ වූ එක් මතයක් වනුයේ ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම නිසා රාජ්‍ය ණය ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. ඩොලරයක මිල ඉහළ යද්දී විදේශ ණය වල රුපියල් අගය ඉහළ යන නමුත් මෙම ණය ආපසු ගෙවිය යුත්තේ රුපියල් වලින් නොවන නිසා එය ණය බර වැඩි වීමක් සේ සැලකිය නොහැකියි.

ඩොලරයක මිල ඉහළ ගිය විට විදේශ ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා ඩොලර් මිල දී ගැනීමට රජයට වැඩි රුපියල් ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වන බව සත්‍යයක්. එසේ වුවද, ඩොලරයක මිල ඉහළ යද්දී ආනයනික භාණ්ඩ මත අය කෙරෙන බදු ප්‍රමාණයද අනුපාතිකව හෝ ඊටත් වඩා වැඩියෙන් ඉහළ යන බැවින්, රජයේ ආදායම්ද ඉහළ යනවා. ඒ නිසා, ණය ගෙවීම සඳහා වැඩියෙන් රුපියල් අවශ්‍ය වීම ප්‍රශ්නයක් වීමේ ලොකු ඉඩක් නැහැ. මේ කරුණ මහ බැංකුව විසින්ද මෑතකදී පැහැදිලි කර තිබුණා. (රටට ප්‍රමාණවත් තරම් විදේශ විණිමය නොලැබේනම් ණය ගෙවීමේ ප්‍රශ්නයක් ඇති වෙන්න පුළුවන්. එය වෙනම කරුණක්.)

පසු ගිය වසර ඇතුළත දදේනියෙන් 16.7%ක රාජ්‍ය ආදායමක් එකතු වී තිබුණා. මෙම වසරේ පළමු කාර්තුවේ දදේනිය අනුව පළමු කාර්තුවේ රාජ්‍ය ආදායමද දදේනියෙන් 16.4% වැනි ඉහළ මට්ටමක පවතින බැවින්ද, රටේ  අවිධිමත් ආර්ථිකය විධිමත් ආර්ථිකය තුළට ගැනීමට සහ එමගින් බදු පදනම පුළුල් කර ගැනීමට රජය විසින් සැලසුම් සහගත ලෙස කටයුතු කරමින් සිටින බැවින්ද, මෙම වසර අවසානයේදී සමස්ත අයවැය ශේෂය ඉලක්ක ඉක්මවන හොඳ මට්ටමක පැවතීමේ හැකියාව වත්මන් ප්‍රවණතා වලින් පෙනෙන්නට තිබෙනවා. අකාර්යක්ෂම රාජ්‍ය ව්‍යවසායයන්හි බර නොවේනම් මෙම තත්ත්වය තව දුරටත් වැඩි දියුණු විය හැකිව තිබුණා. 

ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව, රාජ්‍ය ආදායම් වැඩි කර ගැනීමේ ක්ෂණික ක්‍රියාමාර්ගයක් ලෙස, බදු අනුපාතික ඉහළ දමනු ලැබුවා. එය ඒ අවස්ථාවේදී කළ යුතුව තිබුණු දෙයක්. බදු පදනම පුළුල් කර ගැනීම ක්ෂණිකව කළ නොහැකි කල් ගත වන වැඩක්. මේ වන විට රාජ්‍ය ආදායම් ඉහළ යන්නේ බදු පදනම ක්‍රමක්‍රමයෙන් පුළුල් වීම නිසායි. ප්‍රමාණවත් තරමින් බදු පදනම පුළුල් කර ගැනීම මගින් බදු අනුපාතික අඩු කිරීමේ හැකියාවක් තිබෙනවා. 

රජයේ අනිවාර්යයෙන්ම සිදු කළ යුතු වියදම් පියවා ගැනීම පිණිස අනිවාර්යයෙන්ම බදු අය කරන්නට සිදු වෙනවා. ඒ සඳහා ඊට වඩා හොඳ විකල්පයක් නැහැ. එසේ බදු අය කිරීමේදී බදු ගෙවන සීමිත පිරිසක් මත පමණක් එම බර පැටවීම සාධාරණ ක්‍රමයක් නෙමෙයි. බදු පදනම පුළුල් කර ගැනීම මගින් වැඩි දෙනෙකු බදු දැල තුළට ඇතුළු කර ගෙන වඩා සාධාරණ පදනමකින් බදු බර බෙදා හැරිය හැකියි. රටේ අවිධිමත් ආර්ථිකය විධිමත් ආර්ථිකය තුළට අවශෝෂණය කර ගැනීම මගින් බදු පදනම පුළුල් කර ගත හැකියි. 

බදු නිසා ආර්ථිකය වර්ධනය වෙනවාද?

මේ සමඟ පළ කරන රූප සටහන ජන හා සංඛ්‍යාලේඛණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පිළියෙල කර ප්‍රසිද්ධ කළ එකක්. ලංකාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇස්තමේන්තු කරන්නේ ජන හා සංඛ්‍යාලේඛණ දෙපාර්තමේන්තුවයි. රූප සටහනෙහි පෙන්වා දී තිබෙන්නේ 2026 පළමු කාර්තුවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය සඳහා විවිධ අංශ වලින් ලැබුණු දායකත්වයයි.

කෘෂිකාර්මික = 7.3%

කර්මාන්ත = 27.3%

සේවා = 54.2%

සහනාධාර අඩු කළ බදු = 11.3%

ඇතැම් අය මේ රූප සටහන තේරුම් ගෙන තිබෙන ආකාරය අනුව, පළමු කාර්තුවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 11.3%කටම දායක වී තිබෙන්නේ භාණ්ඩ හා සේවා මත අය කර තිබෙන ශුද්ධ බදු. එහෙමත් නැත්නම් භාණ්ඩ හා සේවා මත අය කළ බදු සහ රජයෙන් ලබා දුන් සහනාධාර අතර වෙනස. ඒ කියන්නේ භාණ්ඩ හා සේවා මත බදු අය කිරීම මගින් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය වැඩි කළ හැකිද?

වැඩියෙන් බදු අය කළ විට නිෂ්පාදනය අධෛර්යමත් වෙනවා මිසක් වැඩි වෙන්නේ නැහැ කියන එක සාමාන්‍ය බුද්ධියට වුනත් තේරෙන දෙයක්. ආර්ථික විද්‍යා න්‍යාය අනුව වුනත්, බදු නිසා ආර්ථික වර්ධනය සීමා වනු මිස ඉහළ යන්නේ නැහැ. එහෙමනම්, මේ රූප සටහනෙන් පෙන්වන අපභ්රංශය කුමක්ද? 

දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය යන්නෙන් සාමාන්‍යයෙන් අදහස් වෙන්නේ රට තුල සිදු වූ අගය එකතු වීම් වල එකතුව. ඒ කියන්නේ අවසන් භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදිත වල වෙළඳපොළ වටිනාකම සහ නිෂ්පාදන යෙදවුම් පිරිවැය අතර වෙනස. උදාහරණයක් විදිහට සීනි කිලෝවක් සැලකුවොත්, පාරිභෝගිකයා විසින් ගෙවන මිල සහ නිෂ්පාදකයාගේ පිරිවැය අතර වෙනස. සීනි කිලෝවක් විකිණෙන්නේ රුපියල් 240කටනම් සහ නිෂ්පාදන පිරිවැය රුපියල් 180ක්නම්, මෙහි රුපියල් 60ක අගය එකතු වීමක් තිබෙනවා.

එහෙත් ඉහත තර්කය හරියන්නේ රජයේ මැදිහත් වීමක් නැත්නම් පමණයි. අපි හිතමු නිෂ්පාදන පිරිවැය රුපියල් 180ක් වීමට හේතුව රජය විසින් පොහොර ආනයනය කරද්දී විශාල බද්දක් අය කිරීම කියලා. බද්ද නැත්නම් නිෂ්පාදන පිරිවැය රුපියල් 160ක් පමණයි. ඒ අනුව, රුපියල් 80ක අගය එකතු වීමක් සිදු විය හැකිව තිබුණත් බද්ද නිසා එය රුපියල් 60කට සීමා වී තිබෙනවා. ඇත්තම අගය එකතු වීම විය යුත්තේ රුපියල් 80. 

අනෙක් අතට නිෂ්පාදන පිරිවැය රුපියල් 180කට සීමා වී තිබෙන්නේ රජයෙන් ලබා දෙන සහනාධාර නිසා වෙන්න පුළුවන්. සහනාධාර නැත්නම්, පිරිවැය රුපියල් 200ක් කියා සිතමු. ඒ කියන්නේ ඇත්තම අගය එකතු වීම රුපියල් 40ක් පමණයි. 

ඉහත උදාහරණ වලින් පෙන්වා දුන් පරිදි, රජය විසින් නිෂ්පාදන මත බදු අය කරද්දී සහ සහනාධාර ලබා දෙද්දී, ඒ ගැන නොසලකා ඇස්තමේන්තු කරන අගය එකතු වීම් වල විකෘතියක් සිදු වෙනවා. දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ගණනය කරද්දී සහනාධාර අඩු කළ බදු වල බලපෑම එකතු කිරීම මගින් කරන්නේ ඒ වැරැද්ද හදන එකයි.

ඉහත සංඛ්‍යාලේඛණ වලට ගියොත්, අවසන් අයිතමයෙන් අදහස් වන්නේ සහනාධාර අඩු කළ බදු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 11.3%කට හේතු වුනා කියන එක නෙමෙයි. එම බදු අය නොකළේනම් (සහ සහනාධාර ලබා නොදුන්නේනම්) කෘෂිකාර්මික, කර්මාන්ත හා සේවා අංශ වල නිෂ්පාදිතය ඇස්තමේන්තු කරද්දී තවත් 11.3%ක කොටසක් එකතු විය හැකිව තිබුණා කියන එකයි. එසේත් නැත්නම් එම අංශ වල සැබෑ දායකත්වය පෙනෙන ප්‍රතිශත වලට වඩා වැඩි බවයි. 

ඉහත කොටසද දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට එකතු කර තිබෙන්නේ කෘෂිකාර්මික, කර්මාන්ත හා සේවා අංශ වල නිෂ්පාදකයින් විසින්ම වුවත්, එම කොටස රජය විසින් බදු ලෙස එකතු කරගෙන ඇති බැවින් අදාළ නිෂ්පාදකයින්ගේ ආදායමක් බවට පත් වී නැහැ. නමුත් එම කොටසද ඔවුන් විසින් මහන්සියෙන් සිදු කර ඇති අගය එකතු කිරීම් වලම කොටසක්. 

රට තුල සිදු වූ අගය එකතු වීම් වල එකතුව කියන්නේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අර්ථ දක්වන එක් ක්‍රමයක්. ඒ ක්‍රමය අනුව, සහනාධාර අඩු කළ බදු කොටසද කෘෂිකාර්මික, කර්මාන්ත හා සේවා ලෙස වර්ග කළේනම්, අදාළ අංශයට අදාළ කොටස එකතු කර එක් එක් අංශයේ අගය එකතු වීම් නිවැරදිව ගණනය කළ හැකිව තිබුණා. නමුත් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අර්ථ දක්වන තවත් ක්‍රමයක් වන්නේ එය රටේ සමස්ත ආදායම ලෙස සැලකීමයි. ඒ ක්‍රමය අනුව, මේ කොටස රජයේ ආදායමක් මිසක් නිෂ්පාදකයින්ගේ ආදායමක් නොවන නිසා, කෘෂිකාර්මික, කර්මාන්ත හා සේවා අංශ වලට එකතු කළ නොහැකියි. ඒ නිසා, මෙම කොටස වෙනම පෙන්නුවත්, මෙමගින්  බදු රටේ නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමට දායක වන බවක් අදහස් වන්නේ නැහැ.