එදා තෙල් ප්‍රශ්නය සහ අද තෙල් ප්‍රශ්නය

එදා, 2022දී, ලංකාවට තෙල් ප්‍රශ්නයක් තිබුණා. අද, 2026දී, නැවතත් තෙල් ප්‍රශ්නයක් ඇති වී තිබෙනවා. නමුත් එදා තෙල් ප්‍රශ්නය සහ අද තෙල් ප්‍රශ්නය ප්‍රශ්න දෙකක්. 

මේ තෙල් ප්‍රශ්න දෙකේ වෙනස ජනාධිපති දිසානායක විසින්ම නිවැරදිව විස්තර කර තිබෙනවා. එදා තෙල් තිබුණත් තෙල් මිල දී ගන්න ඩොලර් තිබුණේ නැහැ. අද ඩොලර් තිබුණත් මිල දී ගන්න තෙල් නැහැ. ඒ නිසා මේ ප්‍රශ්න දෙක වෙනස් ප්‍රශ්න දෙකක්.

අද ප්‍රශ්නයට විසඳුමක් සේ මේ වන විට ලබා දී තිබෙන්නේ එදා ප්‍රශ්නයට ලබා දුන් QR කෝඩ් විසඳුමමයි. ඒ විසඳුම එදා පැවති ප්‍රශ්නයට හොඳම විසඳුම. නමුත් ප්‍රශ්නයේ ස්වභාවය වෙනස් වෙද්දී පරණ ප්‍රශ්නයකට දීපු විසඳුම අලුත් ප්‍රශ්නයට හරියටම ගැලපෙන්නේ නැහැ. ඒ නිසා අද ප්‍රශ්නයට එදා විසඳුම දීමෙන් ප්‍රශ්නයේ එක් කොටසක් විසඳෙන නමුත් ඒ හේතුවෙන් වෙනත් ප්‍රශ්න උග්‍ර වීම නොවැලැක්විය හැකියි. 

එදා ඩොලර් ප්‍රශ්නයට හේතු වී තිබුණේ විශාල ලෙස සල්ලි අච්චු ගැසීම නිසා ඇති වී තිබුණු අධි ඉල්ලුම. ඒ හේතුවෙන් විශාල උද්ධමන ප්‍රශ්නයක්ද ඇති වී තිබුණා. ප්‍රශ්නයට විසඳුමක් ලෙස පොලී අනුපාතික ඉහළ දමා, ආර්ථිකය හකුළා, ඉල්ලුම පාලනය කළ යුතුව තිබුණා. QR කෝඩ් විසඳුම හරහා, තෙල් පෝලිම් ප්‍රශ්නය විසඳෙනවාට අමතරව, මේ වැඩෙත් වුනා. එය ඒ වෙලාවේ කළ යුතුව තිබුණු දේ.

නමුත් අද තත්ත්වය වෙනස්. මේ වෙද්දී උද්ධමන ප්‍රශ්නයක් නැහැ. මේ ප්‍රශ්නය ඇති වන තුරුම ආණ්ඩුව උත්සාහ කරමින් සිටියේ ආර්ථිකය හැකි පමණ ප්‍රසාරණය කරගන්නයි. දැන් ඒ අදහස වෙනස් වෙලානම් එය වෙනම කරුණක්. නමුත් එය එසේයැයි මා හිතන්නේ නැහැ. 

එදා වගේම අදත් QR කෝඩ් විසඳුම හරහා, තෙල් පෝලිම් ප්‍රශ්නය විසඳා ගන්න පුළුවන්. නමුත් ඒ එක්කම සිදු වන අනෙක් දේ රටේ ආර්ථිකය හැකිළෙන එකයි. චේතනාන්විතව එවැන්නක් කරන්නේනම් ප්‍රශ්නයක් නැහැ. නමුත් මම දකින විදිහට රජයට එවැනි අවශ්‍යතාවයක් නැහැ. 

රටක ආර්ථිකය ප්‍රසාරණය වෙන්න ඉන්ධන අවශ්‍යයි. ඉන්ධන සැපයුම සීමා වෙද්දී ආර්ථිකය හැකිලෙනවා. එදා අවශ්‍ය වී තිබුණේ ඩොලර් ප්‍රශ්නයට තාවකාලික පිළියමක් ලෙස ඉල්ලුමට ඉඩ නොදෙමින් ඉන්ධන සැපයුම සීමා  කරන්න වුනත්, අද අවශ්‍යතාවය වන්නේ ඉල්ලුම හා ගැලපෙන සේ ඉන්ධන සැපයුම වැඩි කර ගැනීමයි. 

එදා QR කෝඩ් විසඳුම ඉදිරිපත් කළේ ඩොලර් ප්‍රශ්නය යම් තරමකින් හෝ විසඳා ගන්නා තුරු තාවකාලික පිළියමක් ලෙස පමණයි. ඉන් පසුව, QR කෝඩ් තව දුරටත් අවශ්‍ය වුනේ නැහැ. ඒ එක්කම මිල සූත්‍ර විසඳුමද ක්‍රියාත්මක කෙරුණා.

ඒ වෙලාවේ මිල සූත්‍ර විසඳුමද ක්‍රියාත්මක කළේද නිශ්චිත ප්‍රශ්නයකට නිශ්චිත පිළියමක් ලෙසයි. මෙහි අරමුණ වූයේ තෙල් සංස්ථාවේ පිරිවැය හා මිල ගලපා තෙල් සංස්ථාවේ පාඩුව ඉවත් කිරීම. ඉන් පසුව, මිල සූත්‍රය ක්‍රියාත්මක වූ පසුගිය කාලයේ දැන් මෙන් යුද තත්ත්වයක් තිබුනේ නැහැ. මාසයක කාලයක් ඇතුළත ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල විශාල ලෙස වෙනස් වූයේද නැහැ. ඒ නිසා, මාසයකට වරක් මිල ගැලපීම ප්‍රමාණවත් වුනා.

දැන් තත්ත්වය වෙනස්. දවසින් දවස ලෝක තෙල් මිල වෙනස් වෙනවා. මේ තත්ත්වය තුළ මාසයකට වරක් මිල ගැලපීම ප්‍රමාණවත් විසඳුමක් නෙමෙයි. ඒ නිසා, QR කෝඩ් විසඳුම වගේම මෙතෙක් ක්‍රියාත්මක වූ මිල සූත්‍ර විසඳුමද අලුත් ප්‍රශ්නයට ප්‍රමාණවත් විසඳුම් නෙමෙයි. 

තෙල් වෙළඳපොළෙහි වත්මන් ප්‍රශ්නය ඩොලරය හිර කරගෙන සිටීම නිසා විණිමය වෙළඳපොළෙහි ඇති වූ තත්ත්වයට සමාන තත්ත්වයක්. ඒ ප්‍රශ්නයට විසඳුම ඩොලරය පා කිරීම වූ අයුරින්ම මේ ප්‍රශ්නයට විසඳුම වන්නේ තෙල් මිල පා කිරීමයි.

කෙසේ වුවත් විණිමය වෙළඳපොළෙහි මෙන් දේශීය තෙල් වෙළඳපොළෙහි සැපයුම්කරුවන් විශාල ප්‍රමාණයක් නැහැ. ඒ නිසා පා කරන විසඳුම ඒ විදිහටම ක්‍රියාත්මක කරන්න බැහැ. විණිමය අනුපාතය හා අදාළව තිබුණු අනෙක් විකල්ප විසඳුම වෙනත් මුදල් ඒකකයකට පෙග් කරන එකයි. එවිට ඒ මුදල් ඒකකය පාවෙන නිසා මේ මුදල් ඒකකයත් ඒ මුදල් ඒකකය සමඟ පාවී ප්‍රශ්නය විසඳෙනවා.

රට ඇතුළේ ප්‍රමාණවත් තරඟයක් නැතත්, ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල පාවෙනවා. ඒ නිසා තෙල් සංස්ථාවේ මිල ලෝක තෙල් මිල හා පෙග් කළ ගමන් ප්‍රශ්නයෙන් ලොකු කොටසක් විසඳෙනවා. ඉන් පසුව, අනෙක් තරඟකරුවන්ට නිදහසේ මිල තීරණය කරන්න ඉඩ දී රට ඇතුළේ ඉල්ලුම හා සැපයුම ගැලපෙන මිල පහසුවෙන්ම හොයා ගන්න පුළුවන්.

මේ වැඩෙන් ආරම්භයේදී තෙල් මිල තරමක් ඉහළ යා හැකියි. නමුත් අඩු උද්ධමනයක් තිබෙන මේ වගේ වෙලාවක එය ප්‍රශ්නයක් නොවනවා වගේම ආර්ථිකය ප්‍රසාරණය වීමට උදවුවක්ද වෙනවා. වෙළඳපොළ පිළිබඳව සැකයක් ඇත්නම් දැනට ක්‍රියාත්මක QR ක්‍රමය ඒ විදිහටම තියාගෙන ලබා දෙන තෙල් ප්‍රමාණය ටිකෙන් ටික වැඩි කරන්න පුළුවන්. මේ වගේ දෙයක් නොකළොත් නැවතත් ආර්ථිකය හැකිළෙන්න තිබෙන ඉඩකඩ බැහැර කරන්න බැහැ.

තෙල් නැවතත් ප්‍රශ්නයක් වුනේ ඇයි?

මේ ආණ්ඩුව බලයට පත් වීමෙන් පසුව රටේ ආර්ථිකය ගැන වගේම පොදුවේ ආර්ථික කරුණු හා අදාළව කාලයක් තිස්සේ ජනගතව තිබුණු මිථ්‍යාවන් ගණනාවක් බිඳ වැටී තිබෙනවා. මේ මොහොත වෙද්දී තවත් ජනප්‍රිය මිථ්‍යාවක් බිඳ වැටෙමින් තිබෙනවා. ඒ රටේ බලශක්ති සුරක්ෂිතතාවය ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා බලශක්ති කර්මාන්තය රජය සතුව තිබිය යුතුයි කියන ජනප්‍රිය මිථ්‍යාවයි. 

රටේ ජනාධිපතිවරයා විසින්ම ප්‍රකාශයක් කරමින් ජනතාවට දැනුම් දී තිබෙන්නේ ඉරාන යුද්ධය මාස දෙකකට වඩා කාලයක් පැවතුනහොත් ඉන්ධන අඛණ්ඩව සැපයීම පිළිබඳව සහතික විය නොහැකි බවයි. මෙම ප්‍රකාශය හරහා රජයට රටේ බලශක්ති සුරක්ෂිතතාවය තහවුරු කිරීම අපහසු බව රටේ ජනාධිපතිවරයා විසින්ම ජනතාවට පැහැදිලි කර තිබෙනවා. 

රටක බලශක්ති සුරක්ෂිතතාවය තහවුරු කිරීම පිළිබඳව රජයකට වගකීමක් තිබෙනවා. එහෙත්, ඉතා සුවිශේෂී තත්ත්වයන් යටතේ හැර සාමාන්‍යයෙන් රටක පාරිභෝගිකයින්ට ඉන්ධන හිඟයකට මුහුණ දීමට සිදු වන්නේ නැහැ. එවැනි අවස්ථා විරලයි. කෙසේ වුවත්, ලංකාව හා අදාළව මෙවැනි අවස්ථා ඒ තරම්ම විරල නැහැ. 

තෙල් සඳහා තිබෙන්නේ "අනම්‍ය" ඉල්ලුමක්. මෙයින් අදහස් වන්නේ තෙල් මිල වැඩි වෙද්දී ඉල්ලුම අඩු වෙන්නේ නැහැ කියන එක නෙමෙයි. මිල වැඩි වෙද්දී තෙල් ඉල්ලුම පහළ යනවා. එහෙත්, මිල 1%කින් වැඩි වෙද්දී තෙල් ඉල්ලුම 1%කින් අඩු වෙන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, මිල ඉහළ යද්දී, පුද්ගලයින් ලෙස මෙන්ම රටක් ලෙසද, තෙල් වෙනුවෙන් වැය කළ යුතු මුදල ඉහළ යනවා. 

ඉහත හේතුව නිසා, ඇමරිකාව වැනි ධනවත් රටවල පවා පාරිභෝගිකයින් තෙල් මිලට සංවේදීයි. තෙල් මිල ඉහළ යාම ඇමරිකාවේ වුවද දේශපාලන ප්‍රශ්නයක් බවට පත් වෙනවා. කෙසේ වුවත්, එවැනි බොහොමයක් රටවල තෙල් මිල ඉහළ යාමේ ප්‍රශ්නයකට මිස තෙල් හිඟ වීමේ ප්‍රශ්නයකට පාරිභෝගිකයින්ට මුහුණ දීමට සිදු වන්නේ නැහැ. යම් අවස්ථා වලදී තෙල් පිරවුම්හල් වල පෝලිම් හැදීමේ ඉඩකඩක් තිබුණත් එවැනි පාරිභෝගික හැසිරීමකට හේතු වන්නේ මිල ඉහළ යාමට පෙර කීයක් හෝ අඩුවෙන් තෙල් මිල දී ගැනීමේ නැඹුරුව මිස තෙල් මිල දී ගැනීමට නොහැකි වේය යන බය නෙමෙයි. 

ලංකාව තෙල් නිපදවන රටක් නෙමෙයි. ඒ වගේම, ලංකාවේ ආනයන වලින් සැලකිය යුතු පංගුවක් තෙල්. ඒ නිසා ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල ඉහළ යාම ලංකාවේ තෙල් වෙළඳපොළෙන් ඔබ්බට ගොස් විදේශ විණිමය වෙළඳපොළටද බලපෑමක් කරනවා. එසේ විදේශ විණිමය වෙළඳපොළට සිදු වන බලපෑම ඇතැම් තත්ත්වයන් යටතේ රටේ සමස්ත ආර්ථිකයම අස්ථාවර කිරීමට වුවද දායක විය හැකි තරමේ කම්පන ඇති කරනවා. 

අවස්ථා කිහිපයකදී ලෝක වෙළඳපොළේ බොර තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 ඉක්මවා ගොස් තිබෙනවා. මුලින්ම මෙවැන්නක් සිදු වූයේ 2008 වසරේ මුල් භාගයේදීයි. ඉන් පසුව, ලෝක ආර්ථික අර්බුදය හමුවේ තෙල් මිල විශාල ලෙස පහත වැටුණත්, නැවත තෙල් මිල එම සීමාව ඉක්මවා ගියා. 2011-2014 කාලය තුළ තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 සීමාවට ඉහළින් හෝ ඒ ආසන්නයේ විචලනය වුනා.

ඉහත තත්ත්වය ලංකාවට මුහුණ දීමට සිදු වූ විශාල අභියෝගයක්. ඒ වෙලාවේ තිබුණේ අවසානය පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබුණු ප්‍රශ්නයක් නෙමෙයි. ප්‍රශ්නයට විසඳුමක් ලෙස නිවැරදි හා නිර්මාණාත්මක විසඳුමක් යෝජනා වුනා. ඒ ඉන්ධන මිල දී ගැනීම් හා අදාළව හෙජිං ගිවිසුම් වලට එළඹීමයි. ලංකාව වැනි රජය විසින් මධ්‍යගතව තෙල් වෙළඳපොළ පාලනය කරන රටකට එවැනි ප්‍රශ්නයකට මුහුණ දීම සඳහා තිබුණු විකල්ප අතරින් එය හොඳම විකල්පයක්. 

තමන්ගේ පාලනයෙන් තොර අනපේක්ෂිත මිල ඉහළ යාම් වල අවදානමෙන් මිදීම සඳහා තිබෙන හොඳම විකල්පය වන්නේ හෙජිං ගිවිසුම් වලට එළඹීමයි. එහෙත්, මේ වෙනුවෙන් යම් මිලක් ගෙවන්නට සිදු වෙනවා. ඒ, මිල පහත වැටෙද්දී එහි වාසිය ලබා ගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඉහත හේතුව නිසා ලංකාව විසින් එළඹුණු ඇතැම් හෙජිං ගිවිසුම් වලින් ලාබයක් ලැබුනත් ඇතැම් ගිවිසුම් වලින් පාඩු වුනා. ඒ අවස්ථාවේදී ඇතැම් පාර්ශ්වයන් විසින් මෙය දේශපාලන ප්‍රශ්නයක් බවට පත් කරගත්තා. හෙජිං ගිවිසුම් සඳහා මුල් වූ පුද්ගලයින්ට පෞද්ගලිකව පවා ප්‍රශ්න වලට මුහුණ දීමට සිදු වුනා. හෙජිං ගිවිසුම්ද නැවතුනා. කෙසේ වුවත්, බොරතෙල්බැරලයක මිල ඩොලර් 125 පමණ වූ 2008දී හෝ එම මිල කාලයක් එක දිගට ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා පැවති 2011-2014 කාලය තුළ ලංකාවේ පාරිභෝගිකයින්ට තෙල් හිඟයකට මුහුණ දෙන්න සිදු වුනේ නැහැ.

ඉන් පසුව, 2022 මැද භාගයේදී නැවතත් බොර තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා ගියා. ඒ වන විටද විදේශ විණිමය අර්බුදයක සිර වී සිටි ලංකාවේ විදේශ විණිමය ප්‍රශ්නය මේ හරහා තවත් තීව්‍ර වුනා. මේ කතා කරන්නේ මතක තිබෙන අතීතයක් ගැන නිසා මේ ගැන වැඩි විස්තර අවශ්‍ය වන්නේ නැහැ. 

පළමු වට වලදී මෙන් නොව, 2022 අර්බුද සමයේදී ලංකාවේ පාරිභෝගිකයින්ට තෙල් හිඟයකට මුහුණ දෙන්නට සිදු වුනා. ඒ අනුව, පාරිභෝගිකයින් තෙල් පෝලිම් වලට එකතු වුනේ තෙල් මිල ඉහළ යයි කියන බිය නිසා නෙමෙයි. තෙල් නැති වෙයි කියන බිය නිසා. ඒ කාලයේදී තෙල් බවුසරයක් පැමිණීම විශාල ප්‍රවෘත්තියක් වුනා. මේ ප්‍රශ්නයට කෙටිකාලීන විසඳුමක් ලෙස තවත් නිර්මාණාත්මක අදහසක් යෝජනා වුනා. ඒ QR කෝඩ් ක්‍රමයයි. එය හෙජිං ක්‍රමයටද වඩා මධ්‍යගත විසඳුමක්. 

හෙජිං විසඳුම මධ්‍යගත විසඳුමක් වූයේ එය රජය මුල් වී සිදු කිරීමේ හේතුවෙන් පමණයි. එසේ නොවන්නට එය වෙළඳපොළ විසඳුමක්. QR කෝඩ් ක්‍රමය සැපයුම සීමා කරන තනිකරම මධ්‍යගත ආකෘතියේ විසඳුමක්. එය කිසිසේත්ම දිගුකාලීන විසඳුමක් හෝ වෙළඳපොළ විසඳුමක් නෙමෙයි. කෙසේ වුවද, එවැනි හදිසි තත්ත්වයක් තුළ රාජ්‍ය ඒකාධිකාරය නිසා ඇති වී තිබුණු දිගුකාලීන ප්‍රශ්නයකට කෙටිකාලීනව ඊට වඩා හොඳ විසඳුමක් ලබා දිය හැකිව තිබුණේ නැහැ.

කෙටිකාලීන ප්‍රශ්නය විසඳා ගැනීමෙන් පසුව QR කෝඩ් ක්‍රමය තව දුරටත් අවශ්‍ය වූයේ නැහැ. එය ඒ වෙලාවේ ගඟෙන් එතෙර වීම සඳහා අවශ්‍ය වූ පාරුවක් පමණයි. කෙටිකාලීන ප්‍රශ්නය විසඳා ගැනීමෙන් පසුව එවකට බලයේ සිටි ආණ්ඩුව විසින් මේ ප්‍රශ්නය දිගුකාලීනව විසඳා ගැනීම පිණිස යම් ක්‍රියාමාර්ග ගත්තා. සිනොපෙක් වැනි සමාගම් රටට පැමිණියේත්, මිල සූත්‍රයක් අනුව මසකට වරක් ඉන්ධන මිල සංශෝධනය කිරීම ආරම්භ වූයේත් මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙසයි. කෙසේ වුවද, මේ ක්‍රියාමාර්ග අවශ්‍ය අවසන් ඉලක්කය කරා යාම සඳහා අවශ්‍ය වන මූලික පියවර පමණයි. දිගුකාලීනව ප්‍රශ්නය විසඳා ගැනීම සඳහා එම ක්‍රියාමාර්ග ප්‍රමාණවත් වන්නේ නැහැ. 

දැන් නැවතත් ඉන්ධන මිල ඩොලර් 100 සීමාවට ලං වෙමින් තිබෙනවා. මේ තත්ත්වය හමුවේ පවතින ආණ්ඩුව විසින් නැවතත් QR කෝඩ් ක්‍රමය හඳුන්වා දී තිබෙනවා. තාවකාලික විසඳුමක් ලෙස එසේ කිරීමේ වැරැද්දක් නැහැ. එහෙත්, දැන් තිබෙන තත්ත්වය 2022 දී පැවති තරම් නරක තත්ත්වයක් නෙමෙයි. ඒ වගේම QR කෝඩ් ක්‍රමය ඒ වෙලාවේ පැවති තත්ත්වය අනුව හොඳම හෝ එකම සහ ප්‍රමාණවත් විසඳුමක් වුවත් දැනට තිබෙන තත්ත්වය අනුව එය එසේ නොවෙන්න පුළුවන්.

එදා රටේ නොසිටි සිනොපෙක් වැනි සමාගම් මේ වෙද්දී රටේ සිටියත්, එදාට සාපේක්ෂව ඉන්ධන වෙළඳපොළ ආකෘතියේ විශාල වෙනසක් සිදු වී නැහැ. එක පැත්තකින් ඉන්ධන වෙළඳපොළ තවමත් රජයේ ඒකාධිකාරයක්. පවතින ආකෘතිය තුළ අනෙකුත් සමාගම්ද ඒ ඒකාධිකාරයේම කොටස් පමණයි. අනෙක් පැත්තෙන් ඉන්ධන මිල මිල තීරණය කරන්නේ රජය විසිනුයි. එය ඉල්ලුම හා සැපයුම අනුව තීරණය වන්නේ නැහැ. ඒ නිසාම පවතින මිල යටතේ ඉල්ලුම හා සැපයුම ගැලපෙන්නේ නැහැ.

පවතින මිල යටතේ ඉල්ලුම හා සැපයුම නොගැලපුණු විට ඉන්ධන හිඟයක් ඇති වෙනවා. QR කෝඩ් ක්‍රමය මගින් සිදු වන්නේ ප්‍රශ්නයට විසඳුමක් ලෙස සැපයුම සීමා කිරීමයි. එහෙත් නිවැරදි හා තිරසාර විසඳුම වන්නේ ඉල්ලුම හා සැපයුම තුලනය වීමට ඉඩ සැලැස්වීමයි. 

මේ වන විට වෙනත් සැපයුම්කරුවන්ද රටේ සිටින නිසා රටට අවශ්‍ය ඉන්ධන සැපයීම තනිකරම රජයේ කාර්ය භාරයක් කරගත යුතු නැහැ. එහෙත් පවතින ආකෘතිය තුළ එය එසේ සිදු වී තිබෙනවා. ඒ නිසා, රටේ ජනාධිපතිවරයාට අනෙක් කාර්යයන් පැත්තක දමා තෙල් මුදලාලි කෙනෙකුගේ රස්සාව කිරීමට සිදු වී තිබෙනවා. නමුත් ඔහුම කියා ඇති පරිදි ඔහු සතුව තෙල් ලිං නැහැ. ඒ නිසා ඔහු කළ යුත්තේ තෙල් ලිං තිබෙන අයට අවස්ථාව ලබා දීමයි.

ලංකාවේ තෙල් වෙළඳපොළ නිදහස් වී නැතුවා වගේම එහි පූර්ණ තරඟයක් ඇති වීද නැහැ. පවතින හදිසි තත්ත්වය තුළ, කෙටි කලකින් ඒ තත්ත්වයේ වෙනසක් කිරීමේ හැකියාවක්ද නැහැ. එහෙත්, පවතින තත්ත්වය තුළ වුවද, මිල හැසිරීම වඩා නම්‍යශීලී වීමට ඉඩ හැරීම මගින් ප්‍රශ්නය සෑහෙන දුරකට විසඳාගන්න පුළුවන්. 

මේ වෙලාවේ කරනවානම් කළ හැකි දේවල් කිහිපයක් තිබෙනවා.

1. නිශ්චිත, සරල මිල සූත්‍රයක් අනුව පිරවුම්හල්හිමියන්ට ලබා දෙන සිපෙට්කෝ ඉන්ධන මිල ගණන් දිනපතා විචලනය කිරීම.

2. සිනොපෙක් වැනි තරඟකාරී සමාගම් වලට ඉන්ධන විකිණිය හැකි උපරිම මිල ඉවත් කිරීම හෝ අවම වශයෙන් සිපෙට්කෝ මිලට සාපේක්ෂව යම් සීමාවක් දක්වා නම්‍යශීලී වීමට ඉඩ හැරීම.

3. සිපෙට්කෝ නියෝජිත ඉන්ධන පිරවුම්හල්හිමින්ට ඉන්ධන විකිණිය හැකි සිල්ලර මිල දෛනිකව තීරණය කරන සිපෙට්කෝ තොග මිලට සාපේක්ෂව යම් සීමාවක් දක්වා විචලනය වීමට ඉඩ දීම. 

මේ තුන කිරීම මගින් ලංකාවේ ඉන්ධන වෙළඳපොළ ප්‍රශ්න විසඳෙන්නේ කොහොමද? දැන් අපි තරමක් විස්තරාත්මක ලෙස මේ ගැන කතා කරමු.

තෙල් සංස්ථාව ඇතුළු රාජ්‍ය ආයතන වල කාර්යක්ෂමතාවය පිළිබඳ බරපතල ප්‍රශ්න තිබෙනවා. නමුත්, ඇත්ත කතා කළොත්, සිල්ලරට විකුණන ඉන්ධන ලීටරයක පිරිවැයෙන් විශාල කොටසක් එම ඉන්ධන ආනයනය කිරීම සඳහා වැය වන පිරිවැය. එම පිරිවැය විචලනය වීමට මූලික වශයෙන් බලපාන්නේ ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල සහ ඩොලරයක මිල කියන ප්‍රධාන කරුණු දෙකයි. ඒ නිසා, ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල සහ ඩොලරයක මිල යන සාධක දෙක මත පමණක් පදනම්ව සරල මිල සූත්‍රයක් සාදා ප්‍රසිද්ධ කළොත් එය කාට වුනත් තේරෙනවා. ඒ වගේම, මිල සූත්‍රය ප්‍රසිද්ධ කිරීම වත්මන් ජනාධිපති විපක්ෂයේ සිටියදී එවකට බලයේ සිටි ආණ්ඩුවෙන් කළ ඉල්ලීමක්.

ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල දිනපතා විචලනය වෙනවා. විශේෂයෙන්ම මේ දවස් වල. මේ මිල ගණන් ප්‍රසිද්ධ තොරතුරු. ඒ වගේම ලංකාවේ දැන් තියෙන්නේ පාවෙන විණිමය අනුපාත ක්‍රමයක්. මහ බැංකුව විසින් දිනපතා විණිමය අනුපාත ප්‍රසිද්ධ කරනවා. ඒ නිසා, මේ සාධක දෙක මත පමණක් පදනම්ව දිනපතා ඉන්ධන මිල ගණන් නිවේදනය කිරීම සරල, පහසු වැඩක්.

පිරිවැය කෙරෙහි බලපාන වෙනත් සාධක ගණනාවක් තිබුණත් සාමාන්‍යයෙන් ඒ සාධක දිනපතා වෙනස් වෙන්නේ නැහැ. අවශ්‍යනම් එම සාධක වෙනස් වීම සලකා දැන් වගේම මාසයකට වරක් යම් අමතර ගැලපීමක් කරන්න පුළුවන්. වැදගත් දේ මිල දිනපතා විචලනය වීමට ඉඩ හැරීම.

මේ වගේ වැඩක් කරද්දී "දැනට වැඩි මිලට ගෙනත් තියෙන තෙල්" වගේ කතා අමතක කරන්න වෙනවා. ඒ කියන්නේ මිල තීරණය වෙන්නේ ආවස්ථික පිරිවැය මත මිසක් සත්‍ය පිරිවැය මත නෙමෙයි. ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල අඩු වුනොත් හෝ ඩොලරයක මිල අඩු වුනොත් තෙල් සංස්ථාවට කෙටිකාලීනව යම් පාඩුවක් වෙනවා. අනෙක් අතට වෙළඳපොළේ තෙල් මිල වැඩි වෙද්දී සහ ඩොලරයක මිල වැඩි වෙද්දී  තෙල් සංස්ථාවට කෙටිකාලීනව අමතර ලාබයක් ලැබෙනවා. මේ ලාබ පාඩු ගලපා ගැනීම තෙල් සංස්ථාව විසින් කළ යුතු දෙයක්. මේ වගේ සරල ව්‍යාපාරික අවදානමක්වත් කළමනාකරණය කර ගන්න බැරිනම් තෙල් සංස්ථාව ව්‍යාපාර කිරීමෙන් ඉවත් විය යුතුයි.

මේ ක්‍රමයේ තිබෙන එක් ප්‍රශ්නයක් වන්නේ, විශේෂයෙන්ම දැන් පවතින වාතාවරණය තුළ, දිනපතා මිල ගණන් විශාල ලෙස විචලනය විය හැකි වීම. මේ ප්‍රශ්නයට විසඳුමක් ලෙස ආරම්භයේදී දෛනික උපරිම විචලන සීමාවක් හඳුන්වා දෙන්න පුළුවන්. උදාහරණයක් විදිහට දිනක් තුළ මිල අඩු හෝ වැඩි වීම උපරිම වශයෙන් 1%කට සීමා කරන්න පුළුවන්. එවිට මාසයක් ඇතුළත 30%ක් දක්වා මිල වෙනස් වෙන්න ඉඩක් තිබෙනවා. ප්‍රායෝගිකව දැනට මිල ඊට වඩා වෙනස් කෙරෙන්නේ නැහැ.

දෙවනුව, මේ ක්‍රමයේදී ඉන්ධන පිරවුම්හල් හිමියන්ටත් යම් ව්‍යාපාරික අවදානමක් ගන්න වෙනවා. නමුත් ඔවුන්ට මේ ව්‍යාපාරික අවදානම දැනටත් තිබෙනවා. ඇත්ත වශයෙන්ම මාසයකට වරක් 10%කින් පමණ මිල වෙනස් වෙද්දී ඔවුන්ට තිබෙන අවදානම මීට වඩා වැඩියි. ඒ නිසා මෙය ප්‍රශ්නයක් නෙමෙයි.

දෙවනුව කළ යුත්තේ  සිනොපෙක් වැනි තරඟකාරී සමාගම් වලට ඉන්ධන විකිණිය හැකි උපරිම මිල ඉවත් කිරීම හෝ අවම වශයෙන් සිපෙට්කෝ මිලට සාපේක්ෂව යම් සීමාවක් දක්වා නම්‍යශීලී වීමට ඉඩ හැරීම. මම දන්නා තරමින් තෙල් සංස්ථා පණතේ 66 වගන්තිය අනුව දැනට ඇමති වරයා විසින් නියම කරන්නේ උපරිම සිල්ලර මිල ගණන්. එය එසේය යන උපකල්පනය යටතේ, මේ තරඟකාරී සමාගම් වලට මේ මිලට වඩා අඩුවෙන් තෙල් විකිණිය හැකි වුවත් වැඩියෙන් තෙල් විකුණන්න බැහැ.

අදාළ රටවල රාජ්‍ය අයිතියක් තිබෙන සමාගම් වුනත් සිනොපෙක්, LIOC වැනි සමාගම් ලාභ වැඩි කරගැනීමේ අරමුණින් කටයුතු කරනවා. ඒ නිසා, ලංකාවේ තෙල් විකුණලා ලබා ගන්න පුළුවන් ලාභය චීනයේ හෝ ඉන්දියාවේ තෙල් විකුණලා ගන්න පුළුවන් ලාබයට වඩා වැඩිනම්, ඔවුන් උත්සාහ කරන්නේ පුළුවන් තරම් තෙල් ගෙනත් විකුණන්න. ක්ෂණික ප්‍රශ්නය තෙල් මිලට වඩා තෙල් හිඟ වීමේ අවදානමනම්, ලංකාවේ පැත්තෙන් මේ වෙලාවේ කළ හැකි හොඳම දේ සිනොපෙක්, LIOC වැනි සමාගම් වලට තෙල් සැපයීමේ බර වැඩියෙන් දමන එක. එයින් කෙටිකාලීනව රටේ විදේශ විණිමය ඉතිරි වීමකුත් වෙනවා.

දැනට මේ වැඩේ වෙන්නේ නැත්නම්, එයින් අදහස් වෙන්නේ ඇමතිවරයා විසින් තීරණය කර ඇති උපරිම සිල්ලර මිල සීමාකාරී සාධකයක් වී ඇති බවයි. මිල ප්‍රමාණවත් තරම් ඉහළනම්, තෙල් සංස්ථාවට කවර හෝ හේතුවක් නිසා තෙල් ප්‍රමාණවත් තරම් සපයන්න අසීරු වෙද්දී ඔය සමාගම් විසින් ඒ අඩුව පුරවනවා. ඒ නිසා රටේ තෙල් හිඟයක් ඇති වෙන්නේ නැහැ. 

මිල එක වර මුළුමනින්ම නිදහස් කරන්න බයනම්, අඩු වශයෙන් තෙල් සංස්ථාව විසින් දෛනිකව නියම කරන මිල මෙන් 10%ක උපරිමයකට මිල යටත් කරන්න පුළුවන්. එවිට අඩුවට තෙල් අවශ්‍ය අය පෝලිමේ ඉඳලා තෙල් සංස්ථාවෙන් තෙල් ගනියි. පෝලිම් වල ඉන්න කැමැති නැති අය 10%ක් වැඩියෙන් ගෙවා තෙල් මිල දී ගනියි. 

ඔය පියවර දෙකත් එක්ක සිපෙට්කෝ නියෝජිත ඉන්ධන පිරවුම්හල්හිමින්ට, යම් සීමාවකට යටත්ව, වැඩි මිලකට තෙල් විකිණීමේ අවස්ථාවද ලබා දිය හැකියි. අපි හිතමු 5%ක් කියලා. ඔය අවස්ථාව ලබා දුන්නා කියලා සියලුම ඉන්ධන පිරවුම්හල් හිමියෝ 5%ක් වැඩියෙන් තෙල් විකුණන්නේ නැහැ. ඊට හේතුව මිල සුළු වශයෙන් අඩු කර අලෙවිය වැඩි කර ගැනීම මගින් වැඩි ලාබයක් ලබා ගැනීමේ අවස්ථාවක් තිබීමයි. ඒ නිසා, තෙල් සංස්ථාවේ පිරවුම්හල් අතර වුනත්, දෛනිකව සිදු වන මිල විචලනයට අමතරව, පිරවුම්හල් අතරද මිල වෙනසක් ඇති වෙනවා. මේක වුනාට පස්සේ පාරිභෝගිකයින් අඩු මිලට තෙල් තිබෙන තැන් හොයන්න පටන් ගන්නවා. ඒ තැන් වල පෝලිම් හැදෙයි. නමුත් අනෙක් තැන් වලින් සුළු ගණනක් වැඩියෙන් ගෙවා පෝලිමක් නැතිව තෙල් ගන්න පුළුවන්. 

සිපෙට්කෝ මිල ගණන් දිනපතා වෙනස් වන නිසා සිනොපෙක්, LIOC වැනි සමාගම් වලටද ඒ අනුව දිනපතා මිල ගණන් වෙනස් කරන්න වෙනවා. ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ඉල්ලුමක් නැත්නම් මිල අඩු වෙනවා. නමුත් තෙල් සංස්ථාවට අවශ්‍ය පමණ තෙල් සපයන්න බැරි වෙන අවස්ථා වලදී, මිල වැඩි වන නමුත්, එම සමාගම් හරහා තෙල් සැපයුම අඛණ්ඩව සිදු වෙනවා.

ඔය වගේ තත්ත්වයක් යටතේ පාරිභෝගිකයින් අනවශ්‍ය පරිදි ඉන්ධන මිල දී ගෙන ගබඩා කරගන්න පෙළඹෙන්නේ නැහැ. දැන් තිබෙනවා වගේ අවිනිශ්චිත තත්ත්වයක් යටතේ වුවත් යම්කිසි නිශ්චිත දවසක මිල වැඩි වෙන්න වගේම අඩු වෙන්නත් පුළුවන්. ඒ නිසා කලින් තෙල් මිල දී ගන්න එකෙන් පාඩුවක් වෙන්නත් පුළුවන්. මිල වැඩි වෙද්දී වුනත්, දවසක් කලින් තෙල් ගැහුවා කියලා උපරිම වශයෙන් ලැබෙන්නේ 1%ක වාසියක්.

හැබැයි ඔය 1%ක වාසිය වුනත්, පරිමාව වැඩි නිසා, ඉන්ධන පිරවුල්හල් හිමියන්ට සැලකිය යුතු වාසියක්. ඒ නිසා, මිල වැඩි වන කාල වකවානු වලදී ඔවුන් පුලුවන් තරම් තොග එක්රැස් කරගන්නවා. මෙයින් වෙන්නෙත් සිදු විය යුතු දේ. රටේ තෙල් සංචිත ඉහළ යනවා. මිල අඩු වෙද්දී ඔවුන් මේ සංචිත අඩු කරයි. නමුත් මිල අඩු වෙන කාලයකදී සංචිත වල වැදගත්කම අඩුයි. 

ඔය සියල්ල කරන අතර, අවශ්‍යනම් රජයට උපාය මාර්ගික තෙල් සංචිතයක් පවත්වා ගන්නත් පුළුවන්. තෙල් සංස්ථාවේ සාමාන්‍ය ව්‍යාපාරික කටයුතු වලින් වෙන් කරලා, තෙල් සංස්ථාවේ පහසුකම් යොදාගෙනම මෙවැනි හදිසි සංචිතයක් නඩත්තු කරන්න පුළුවන්. 

දැනට තිබෙන තත්ත්වය තුළ වුවත්, තාවකාලික විසඳුමක් ලෙස QR කෝඩ් ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක කරන අතරම, ස්ථිර විසඳුමක කොටසක් ලෙස ඔය දේවල් කරන්න පුළුවන්. 

මේ ටිකට අමතරව අවසාන වශයෙන් තවත් එක් දෙයක් එකතු කළ යුතුයි. ඒ ලංකාවේ තෙල් නිධි කතාව. රටට විදේශ විණිමය ප්‍රශ්නයක් හෝ තෙල් ප්‍රශ්නයක් එන හැම වෙලාවකම ඔය තෙල් නිධි උඩට එනවා. හරියට පොල් ගණන් යද්දී රිලා ප්‍රශ්නය උඩට එනවා වගේ. දැන් පොල් මිල අඩුයි. ඒ නිසා රිලා ප්‍රශ්නය ගැන කතාවකුත් නැහැ. මෙහි ලිවුවා කියල මතක තියාගන්න 2028දී හෝ 2029දී නැවත රිලා ප්‍රශ්නයක් එනවා. 

ලංකාව අවට නිධි වල තෙල් ඇති. නමුත් ඒ තෙල් ගොඩට අරගෙන විකුණලා ලාබයක් ගන්න එකේ විශාල ව්‍යාපාරික අවදානමක් තිබෙනවා. නමුත් ඔය වැඩේට අත ගහන්න සමාගමක් හොයාගන්න බැරි වෙන්න එකම හේතුව ඒ ව්‍යාපාරික අවදානම නෙමෙයි. ලංකාව හා අදාළව ව්‍යාපාරික අවදානමට අමතරව දේශපාලනික අවදානමකුත් තිබෙනවා. 

ව්‍යාපාරිකයෝ කියන්නේ අවදානමක් ගන්න අය. අවදානමක් ගන්නේ ප්‍රතිලාභයක් අපේක්ෂාවෙන්. ව්‍යාපාරික අවදානමක් ගැනීම වෙනුවෙ ප්‍රමාණවත් ප්‍රතිලාභයක් ලැබෙනවා. නමුත් අමතර දේශපාලනික අවදානම වෙනුවෙන් කිසිදු ප්‍රතිලාභයක් ලැබෙන්නේ නැහැ. ප්‍රශ්නය තිබෙන්නේ ඔතැනයි. ලංකාවේ සිල්ලර ඉන්ධන වෙළඳපොළ වඩා නිදහස් කිරීම මගින් මුලින් කී වාසි වලට මේ දේශපාලනික අවදානම අඩු වීමේ වාසියත් එකතු වෙනවා.

වසර 38කට පසු ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක්!

ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව සකස් කළ ස්ථායීකරණ වැඩ පිළිවෙලේ ප්‍රධාන ඉලක්කයක් වුනේ රාජ්‍ය ආදායම දදේනියෙන් 15.3% දක්වා වැඩි කරගෙන ඒ මට්ටමේ පවත්වා ගෙන යන එක. පසුගිය (2025) අවුරුද්දේ දදේනිය තවමත් ප්‍රකාශයට පත් කරලා නැහැ. මගේ පෞද්ගලික ඇස්තමේන්තුව රුපියල් ට්‍රිලියන 32.9කට ආසන්න අගයක්. මූල්‍ය අරමුදලේ ප්‍රකාශිත අවසන් ඇස්තමේන්තුව රුපියල් බිලියන 31,819ක්. හරිම ගණන තව සති කිහිපයකින් දැන ගන්න ලැබෙයි. 

මගේ දදේනි ඇස්තමේන්තුව සහ දැනට ප්‍රකාශිත රජයේ 2025 බදු ආදායම් අනුව, මේ අවුරුද්දේ රජයේ බදු ආදායම දදේනියෙන් 15.3% මට්ටම දක්වා ඉහළ යනවා. බදු නොවන ආදායම් සහ ප්‍රදානද සමඟ මෙම අගය 16.8% වැනි ඉහළ මට්ටමකට යා හැකියි. ඒ කියන්නේ බදු ආදායම් වලින්ම පමණක්, මේ වෙද්දී ස්ථායීකරණ වැඩ පිළිවෙලේ රාජ්‍ය ආදායම් ඉලක්කයට ගිහින් තිබෙනවා. ඒ වගේම, සමස්ත රාජ්‍ය ආදායම දදේනි අනුපාතයක් ලෙස ඊට වඩා 1.5%කට ආසන්න මට්ටමකින් වැඩි වී තිබෙනවා.

මේ ආදායම් වැඩි වීම කෙරෙහි පසුගිය (2025) වසරේ ඇතැම් සුවිශේෂී තත්ත්වයන් බලපා තිබෙන නිසා මෙම (2026) වසරේදී රාජ්‍ය ආදායම් අනුපාතය තරමක් අඩු වෙන්න පුළුවන්. එසේ අඩු වුනත්, 15.3% සීමාවෙන් පහළට වැටීමේ අවදානමක් පෙනෙන්න නැහැ. 

පොලී වියදම් හැර වර්තන වියදම් දදේනියෙන් 8.4%කට සීමා වී තිබෙනවා. මෙය ඉතා අඩු මට්ටමක්. පොලී වියදම් දදේනියෙන් 7.6%ක් පමණ වෙනවා. ඔය කොටස් දෙකම එකතු කළාම මුළු වර්තන වියදම දදේනියෙන් 16.0%ක් පමණ වෙනවා. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ මෙම සමස්ත වර්තන වියදම වසර 38කට පසුව රාජ්‍ය ආදායමට වඩා අඩු මට්ටමක තිබීමයි. මේ අනුව, අපගේ දළ ඇස්තමේන්තු අනුව, පසු ගිය වසර තුළ දදේනියෙන් 0.8%කට ආසන්න ජංගම ගිණුම් අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබිය යුතුයි. 1987 වර්ෂයේ සිට 2025 වන තුරුම ලංකාවේ ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් වාර්තා වී නැහැ. 

මේ කතා කරන්නේ රාජ්‍ය අයවැයේ ජංගම ගිණුම ගැන. රටේ විදේශ අංශය හා අදාළ ජංගම ගිණුම සමඟ මෙය පටලවා ගන්න එපා. රාජ්‍ය අයවැයේ ජංගම ගිණුමේ ශේෂය කියන්නේ රාජ්‍ය ආදායම් වලින් ප්‍රාග්ධන වියදම් හැර පොලී වියදම් ඇතුළු අනෙකුත් සියලු වියදම් අඩු පසු ඉතිරිය. මෙයින් අදහස් කෙරෙන්නේ රජයේ පරිභෝජන වියදම්. 

වර්තන වියදම් වලින් වෙනස්ව රජයේ ආයෝජන වියදම් වලින් රට තුළ වත්කම් ජනනය වීමක් සිදු වෙනවා. කෙසේ වුවත්, එම වියදම්ද රජයේ වියදම් වල කොටසක්. පසුගිය වසරේ ප්‍රාග්ධන වියදම ආසන්නව දදේනියෙන් 3.1%ක් පමණ. ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තය දදේනියෙන් 0.8%ක් පමණ නිසා තවත් 2.3%ක පමණ සමස්ත අයවැය හිඟයක් ඉතිරි වෙනවා. කෙසේ වුවත්, 1956 වසරෙන් පසු කිසිම වසරක ලංකාවේ රාජ්‍ය අයවැය හිඟය 3% මට්ටමෙන් පහළට ඇවිත් නැති නිසා මේ මට්ටමේ හිඟයක් කියා කියන්නේ සුවිශේෂී තත්ත්වයක්. වසර හතරකට කලින් පැවති තත්ත්වය අනුව හිතාගන්නවත් අමාරු වූ අඩු අගයක්. 

අනෙක් පැත්තෙන් ප්‍රාථමික අතිරික්තය දෙසත් බලන්න පුළුවන්. එයින් අදහස් වන්නේ පොලී වියදම් හැර වර්තන හා ප්‍රාග්ධන වියදම් සහ රාජ්‍ය ආදායම අතර වෙනස. පොලී වියදම් හැර අනෙකුත් සියළුම වියදම් දදේනියෙන් 11.5%කට පමණ සීමා වී ඇති බවක් දැනට පෙනෙන්නට තිබෙනවා. මූල්‍ය කළමනාකරණ පණත අනුව අවශ්‍ය වුනේ මේ අගය 13%ට වඩා අඩුවෙන් තියා ගන්නයි. මේ අනුව, දැනට පෙනෙන පරිදි, ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය දදේනියෙන් 5.3%කට ආසන්න අගයක් විය හැකියි. ඒ මට්ටමේ ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වනු ඇත්තේ නිදහසින් පසු ප්‍රථම වතාවටයි. 

මෙවැනි මට්ටමක ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් දිගටම පවත්වා ගන්න පුළුවන්නම් රජයේ ණය බර ඉතාම වේගයෙන් පහත හෙළා ගන්න පුළුවන්. ණය බර පහත වැටෙද්දී පොලී වියදමද අඩු වෙන නිසා ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය තව තවත් ඉහළ යනවා. එහි උදවුවෙන් මුලින් හිතුවාට වඩා කලින් සමස්ත අයවැය අතිරික්තයක් කරා යාමේ හැකියාවක් මේ වෙද්දී පෙනෙන්න තිබෙනවා. 

අයවැය හිඟය දදේනියෙන් 2.3% මට්ටම දක්වා අඩු වෙනවා කියන්නේ අලුතෙන් ණය එකතු වෙන්නේ ඒ ප්‍රමාණයට පමණයි කියන එක. ඊට අමතරව දදේනියෙන් 34.9% පමණ වන විදේශ ණය ප්‍රමාණයේ රුපියල් අගය ඉහළ යාම නිසා ණය ප්‍රමාණයේ රුපියල් අගය දදේනියෙන් තවත් 2.1%කින් පමණ ඉහළ යනවා. මේ කොටස් දෙක එකතු කළ විට 4.4%ක පමණ රාජ්‍ය ණය වැඩි වීමක් සිදු විය යුතු වුවත්, දදේනිය (නාමිකව) 10%කින් පමණ ඉහළ යා හැකි නිසා දදේනි අනුපාතයක් ලෙස ණය බර 5.1%කින් පමණ අඩු විය යුතුයි. ඒ අනුව, 2024 අවසානයේදී දදේනියෙන් 100.4%ක් වූ රජයේ ණය බර 2025 අවසන් වන විට 95.3% පමණ දක්වා අඩු වී තිබිය යුතුයි. මෙය ස්ථායීකරණ වැඩ පිළිවෙලේ අවසන් ඉලක්කයක් වූ දදේනියෙන් 95% දක්වා ණය බර අඩු කර ගැනීමේ ඉලක්කය ආසන්නයට කළින්ම ගමන් කිරීමක්. 

ණය බර 5.1%කින් අඩු වෙනවා කියන්නේ, පොලී අනුපාතික නොවෙනස්ව පවතින තත්ත්වයක් යටතේ, මේ වසරේ පොලී වියදම දදේනියෙන් 0.4%කින් පමණ අඩු වෙනවා කියන එක. ඒ කියන්නේ, ප්‍රාථමික අතිරික්තය 5.3% මට්ටමේ නොවෙනස්ව තිබුණොත් මේ (2026) වසරේ අයවැය හිඟය තවත් 0.4%කින් අඩු කර ගන්න ඉඩ ලැබෙනවා කියන එක. ණය බර තවත් 5.5%කින් අඩු කරගන්න පුළුවන් වෙනවා කියන එක. ඔය ක්‍රමයට අවුරුදු තුන හතරක් ඇතුළත වුනත් අයවැය තුලනය කරගන්න බැරිකමක් නැහැ. 

වර්තන ගිණුමේ හිඟයක් තිබෙනවා කියන්නේ රජය විසින් සිදු කර ඇති ආයෝජන වලට වඩා වැඩියෙන් රජය ණය අරගෙන කියන එකයි. වෙනත් විදිහකින් කිවුවොත් රජය විසින් සිදු කර ඇති සියලුම ආයෝජන සිදු වී තිබෙන්නේ ණය වල උදවුවෙන් කියන එක. ඊට අමතරව රජය විසින් පරිභෝජනය සඳහාද ණය අරගෙන තිබෙනවා. මෙවැනි තත්ත්වයක් යටතේ රජය විසින් වත්කම් ජනනය කරනවාට වඩා වැඩියෙන් ණය වැඩි කරගන්නවා කියන එක පැහැදිලි කරුණක්. 

මේ අනුව පැහැදිලි වන පරිදි, වර්තන ගිණුමේ අතිරික්තයක් තිබෙනවා කියන්නේ පැවති තත්ත්වයට සාපේක්ෂව විශාල සාධනීය වෙනසක්. සමස්ත අයවැය හිඟයක් පවතින තුරු තව දුරටත් ආයෝජන වලින් කොටසක් සිදු වන්නේ ණය ගැනීම් හරහා වුවත්, මේ තත්ත්වය යටතේ පොලී වියදම්ද ඇතුළුව, පරිභෝජනය සඳහා ණය ගැනීමක් සිදු වන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, රජය විසින් ණය එකතු කරගන්නවාට වඩා වැඩියෙන් වත්කම් එකතු වීමක් සිදු වෙනවා. තිරසාර ආර්ථික වර්ධනයක් සඳහා අවශ්‍ය වන්නේ මෙවැනි ප්‍රවේශයක්. 

මෙම සටහනේ ඉදිරිපත් කරන අනුපාත දැනට ප්‍රකාශිත තොරතුරු මත පදනම් වූ අපගේ ඇස්තමේන්තු බැවින් සුළු වශයෙන් වෙනස් විය හැකියි. එහෙත් ඉදිරිපත් කරන කරුණු වෙනස් විය හැකි තරමේ වෙනසක් සිදු වීමේ ඉඩක් නැහැ. 

රාජ්‍යමූල්‍ය කළමනාකරණය - 2025

පසුගිය (2025) වසර තුළ රජයේ බදු ආදායම රුපියල් බිලියන 5,049 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර මෙය පෙර (2024) වසරට සාපේක්ෂව 36.3%ක වර්ධනයක්. බදු ආදායම් වර්ධනයට ප්‍රධාන වශයෙන්ම දායක වී තිබෙන්නේ ආනයන හා භාණ්ඩ හා සේවා මත අය කෙරෙන වක්‍ර බදු බව දැකිය හැකියි. පුද්ගල හා සමාගම් ආදායම් බදු 11.0%කින් ඉහළ යද්දී, භාණ්ඩ හා සේවා මත අය කෙරෙන බදු 45.4%කින්ද, ආනයන මත අය කෙරෙන බදු 48.8%කින්ද ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 

බදු ආදායම් පිළිබඳ අයවැය ඇස්තමේන්තුව වූ රුපියල් බිලියන 4,590ට සාපේක්ෂව සත්‍ය බදු ආදායම අමතර රුපියල් බිලියන 459කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ඒ අතර, බදු නොවන ආදායම්ද අයවැය ඉලක්ක ඉක්මවා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා.

පෙර වසරට සාපේක්ෂව පොලී වියදම් 7.0%කින් අඩු වී ඇති අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුනරාවර්තන වියදම් 2.0%කින් අඩු වී තිබෙනවා. අයවැයෙන් පොලී වියදම් ලෙස රුපියල් බිලියන 2,950ක් වෙන් කර තිබුණද සත්‍ය වශයෙන්ම වැය වී තිබෙන්නේ රුපියල් බිලියන 2,501ක් පමණයි. මේ අනුව, පොලී වියදම් අඩු වීම නිසා, රුපියල් බිලියන 449ක මුදලක් ඉතිරි වී තිබෙනවා. 

පොලී වියදම් හැර අනෙකුත් පුනරාවර්තන වියදම් අයවැය ඇස්තමේන්තු වලට සාපේක්ෂව රුපියල් බිලියන 207කින් පහළ ගොස් ඇති අතර ප්‍රාග්ධන වියදම් වෙනුවෙන් වැය කර තිබෙන්නේද අයවැය ඇස්තමේන්තු වලට වඩා රුපියල් බිලියන 313ක් අඩු මුදලක්. මේ සියල්ල සලකා බලද්දී පසුගිය වසරේ සමස්ත අයවැය හිඟය රුපියල් බිලියන 720ක් පමණ දක්වා අඩු වී තිබිය යුතුයි.

දැනට ප්‍රසිද්ධ කර තිබෙන මූලික වටයේ අයවැය ඇස්තමේන්තු පසුව සංශෝධනය විය හැකියි. කෙසේ වුවද, දැනට පෙනෙන්නට ඇති ආකාරය අනුව, 2025 අයවැය හිඟය දදේනිහි ප්‍රතිශතයක් ලෙස 1956 වසරෙන් පසුව වාර්තා වන අඩුම අයවැය හිඟය වීමේ ඉඩකඩ පෙනෙන්නට තිබෙනවා. එය දදේනියෙන් 2.3%ක පමණ අඩු අගයක් විය හැකියි. 1956 වසරෙන් පසු දදේනියෙන් 3% සීමාව නොඉක්මවන අයවැය හිඟයක් වාර්තා වී නැති අතර 1977න් පසුව 5% සීමාව නොඉක්මවන අයවැය හිඟයක් වාර්තා වී නැහැ. 

දිත්වා හානිය සහ ඉරාන යුද්ධයේ හානිය

දිත්වා සුළි කුණාටුව ඇවිත් ගිහින් දැන් මාස තුනක් ඉවරයි. මාස තුන යාන්තම් ඉවර වෙද්දී තමයි ඉරාන යුද්ධය ආවේ. දිත්වා සුළි කුණාටුවෙන් පසුව එයින් ලංකාවේ ආර්ථිකයට වූ බලපෑම ගැන කතා කළ ගොඩක් අය හිටියා. ඒ  සාකච්ඡාවට ලෝකයේ ප්‍රධාන පෙළේ ආර්ථික විද්‍යාඥයින්ද සම්බන්ධ වුනා. එහෙම නැත්නම් මොනයම් ආකාරයකින් හෝ සම්බන්ධ කරගනු ලැබුවා. 

දිත්වා සුළි කුණාටුව නිසා ලංකාවේ ආර්ථිකයට සිදු වීමට නියමිත බලපෑම ගැන ඉහත සඳහන් ගොඩක් අය ලොකුවට බර දමලා කතා කළා. ඇතැම් අයට අනුව නැවතත් ලංකාවට ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරන්න සිදු වීමේ අවදානමක් දිත්වා සුළි කුණාටුව නිසා ඇති වී තිබුණා. මේ ගැන ඒ අවස්ථාවේ අපගෙන් විමසූ අයට අප විසින් පෙන්වා දුන්නේ දිත්වා සුළි කුණාටුවේ හානිය ඔය කියපු තරම්ම බරපතල නැති බවයි. 

ඒ වෙලාවේ මේ ගැන කියපු දේවල් සියල්ලම ඉකොනොමැට්ටා වියුණුවේ හෝ වත්පොත් පිටුවේ පළ නොකළ නිසාත්, ඉරාන යුද්ධයේ හානිය ගැන කතා කිරීම සඳහා පූර්විකාවක් ලෙස ඒ කොටස අවශ්‍ය වන නිසාත් අපි මේ ලිපිය දිත්වා සුළි කුණාටුවෙන් පටන් ගනිමු. 

දිත්වා සුළි කුණාටුව පැමිණි වහාම ආණ්ඩුවේ හිතවතුන් විසින් සංවිධානාත්මකව හෝ තනි තනිව එහි හානිය අතිශයෝක්තියට නැංවීමේ උත්සාහයක් පෙනෙන්න තිබුණා. මේ අය කරමින් සිටියේ මැස්සා එළවන්න රජාට කඩුවෙන් කොටනවා වගේ වැඩක්. මෙහිදී මේ අය උත්සාහ කළේ රට ඉතාම දරුණු ස්වභාවික ආපදාවකට මුහුණු දී ඇති බව ලෝකයට පෙන්වලා, විශාල විදේශ ආධාර ප්‍රමාණයක් එකතු කරගෙන, ඒ විදේශ ආධාර වල උදවුවෙන් රට ගොඩ දාගන්නයි. 

කොහොම වුනත් මේ කරන වැඩේ තිබෙන අවදානම ආණ්ඩුව ඉතා ඉක්මණින් තේරුම් ගත්තා. ආණ්ඩුවේ තවමත් දැකිය හැකි සාධනීය ලක්ෂණයක් වන්නේ වැඩක් වැරදුනු බව තේරුණු විට අඩියක් පස්සට ගන්න එක. 

ඒ වෙලාවේ අප විසින් පෙන්වා දුන්නේ දිත්වා හානියේ බලපෑම කෙතරම් විශාල වුවත්, එහි ආර්ථික බලපෑම තිබෙන්නේ උපරිම වශයෙන් මාස හයක් වගේ කාලයක් කියන එක. දිත්වා හෝ සුනාමිය වගේ ස්වභාවික ආපදාවක හානිය කොයි තරම් විශාල වුනත්, ඒ හානිය එක වරකදී සිදු වී අවසන් වන හානියක්. රටේ ආර්ථිකය ආකෘතිමය ලෙස ශක්තිමත්නම් ඉතා කෙටි කාලයකින් ඒ හානියේ බලපෑම අවසන් වෙනවා. 

පසුව ලෝක බැංකුව මුල් වී දිත්වා හානිය පිළිබඳ තක්සේරුවක් සකස් කර තිබුණා. ඒ අනුව, හානිය ඩොලර් බිලියන 4.1ක් වගේ ගණනක්. රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4%කට වඩා වැඩියි. නමුත් මේ හානිය බොහෝ දුරට වත්කම් හානියක්. දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය කියන්නේ රටේ වත්කම් වලින් වසරකට ලැබෙන ආදායම. ඒ නිසා, වත්කම් වලින් 4%ක් අඩු වෙනවා කියන්නේ ආදායම 4%කින් අඩු වෙනවා කියන එක නෙමෙයි. 

රටක ප්‍රාග්ධන සංචිතය එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය මෙන් කිහිප ගුණයක් විශාලයි. ඔය ලෝක බැංකු වාර්තාවට අනුවම දිත්වා නිසා සිදු වූ හානිය රටේ ප්‍රාග්ධන සංචිතයෙන් 0.48%ක්. සාමාන්‍යයෙන් රටක ප්‍රාග්ධන සංචිතය 1%කින් අඩු වෙද්දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අඩු වෙන්නේ 0.33%කින් පමණ. ඒ පදනම මත ආර්ථික වර්ධනය කෙරෙහි සිදු විය හැකිව තිබුණේ 0.12%ක පමණ බලපෑමක්. නමුත් විනාශ වූ වත්කම් වල ස්වභාවය අනුව මේ ප්‍රතිශතය අඩු හෝ වැඩි විය හැකිව තිබුණා.

දිත්වා හානියෙන් පසුව මූල්‍ය අරමුදල විසින් 2026දී ලංකාවේ ආර්ථික වර්ධන වේගය 2.9% දක්වා අඩු වෙයි කියලා ඇස්තමේන්තු කළා. නමුත් අමතක නොකළ යුතු කරුණ වන්නේ දිත්වා හානියට පෙරද ඔවුන්ගේ ඇස්තමේන්තුව වුනේ 3.1%ක ආර්ථික වර්ධනයක් පමණක් බවයි. ඒ කියන්නේ මූල්‍ය අරමුදල විසින් ආර්ථික වර්ධනය කෙරෙහි දිත්වා බලපෑම ලෙස සලකා තිබුණේ 0.2%ක අඩු වීමක්. මෙය මම කලින් කියපු 0.12% එක්ක කිට්ටුවෙන් යනවා. 

ලෝක බැංකුව සහ මූල්‍ය අරමුදල ඇතුළු විවිධ පාර්ශ්ව විසින් දිත්වා නිසා රටේ ආර්ථික වර්ධනයට සිදු වෙන බලපෑම ලෙස වැඩිපුරම දැක්කේ කෘෂිකාර්මික සහ සංචාරක කර්මාන්ත කෙරෙහි සිදු වන බලපෑම. දැන් මාස තුනකට පසුව ආපසු හැරී බලද්දී පැහැදිලිව පෙනෙන පරිදි ඔය අංශ දෙකෙන් එකකටවත් හිතපු තරමේ බලපෑමක් වෙලා නැහැ. අවසාන වශයෙන් කියන්න තියෙන්නේ දිත්වා නිසා ලංකාවේ ආර්ථික වර්ධනයට සිදුව ඇති බලපෑම නොගිණිය හැකි තරම් කියන එකයි. 

ආර්ථික වර්ධනයට වගේම විදේශ අංශයට හෝ උද්ධමනයටද දිත්වා නිසා දැනෙන බලපෑමක් සිදු වී නැහැ. නමුත් දිත්වා හමුවේ රජය විසින් ඉතා ඉක්මණින් රාජ්‍යමූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති වෙනසකට මුල පිරුවා. අතුරු අයවැයක් ඉදිරිපත් කර සම්මත කර ගත්තා. ඔය වගේ වෙලාවක ඒ විදිහට ක්ෂණික තීරණ ගන්න එකේ වරදක් නැහැ.

දිත්වා හානියේ බලපෑම එක්ක බලද්දී ඉරාන යුද්ධය නිසා ලංකාවේ ආර්ථිකයට සෑහෙන තරමේ බලපෑමක් සිදුව ඇති බව පෙනෙන්න තිබෙනවා. ඒ වගේම, ඒ බලපෑම තක්සේරු කරගන්නත් අමාරුයි. යුද්ධයක් කියන්නේ ස්වභාවික ආපදාවක් වගේ ඇවිත් යන එකක් නෙමෙයි. කෙසේ වුවත්, පුදුමයකට මෙන්, දිත්වා ආපදාවෙන් පසුව රටේ ආර්ථිකය ගැන කණස්සළු වුන බොහෝ දෙනෙක් මේ වෙලාවේ කතාවක් නැහැ. එයින් පෙනෙන්නේ මේ ගොඩක් අයට ඇත්තටම වැදගත් වී තිබෙන්නේ තම තමන්ගේ දේශපාලන ඇජෙන්ඩා මිසක් ලංකාවේ ආර්ථිකය නොවන බවයි.

දිත්වා නිසා ලංකාවේ ආර්ථිකයට ගොඩ යන්න බැරි බරපතල අවදානමකට මුහුණ දෙන්න සිදු වුණේ නැහැ. ඒ වෙලාවේ තිබුණේ සාපේක්ෂව පහසුවෙන් ගොඩ දා ගන්න පුළුවන් ප්‍රශ්නයක්. නමුත් දැන් මුහුණ දෙන්න වී තිබෙන තත්ත්වය ඊට වඩා බරපතලයි. යුද්ධය දිගට ඇදුනොත් සහ වැරදි ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කළොත් තවත් 2022ක් නිර්මාණය වීමේ අවදානමක් මේ වෙලාවේ ඇති වී තිබෙනවා.

කෙසේ වුවත්, හේතු දෙකක් නිසා පවතින අවදානම කළමනාකරණය කර ගැනීම ප්‍රශ්නයක් වෙන එකක් නැහැ කියලා මම හිතනවා. 

පළමුව, ශුභවාදී පදනමකින්, මේ යුද්ධය විශාල කාලයක් ඇදෙන එකක් නැහැ කියලා මම හිතනවා. යුද්ධය මාස දෙකක් වගේ ඇතුළත අවසන් වෙයි කියා හිතුවොත්, ඒ කාලය ලංකාවට අල්ලාගෙන ඉන්න පුළුවන් කාලයක්. නමුත් යුද්ධ පටන් ගන්න අයට වුනත් පටන් ගන්න තරම් ලේසියෙන් යුද්ධ අවසන් කරන්න අමාරුයි කියන ඉතිහාස පාඩම අමතක කරන්නත් හොඳ නැහැ. 

දෙවනුව, රජය සහ මහ බැංකුව ප්‍රශ්නයේ ගැඹුර නිවැරදිව අවබෝධ කරගෙන තිබෙන බව පේනවා. ඒ වගේම, ප්‍රශ්නයට මුහුණ දීම සඳහා කළ යුතු දේවල් කරමින් සිටින බව පේනවා. ඒ නිසා, මේ සටහන ලියන්නේ මේවා කියවන අයට සිදු වෙමින් තිබෙන දේ පැහැදිලි කරන්න මිසක් රජයට හෝ මහ බැංකුවට උපදෙස් දෙන්න නෙමෙයි.

යුද්ධයේ බලපෑම බොහෝ දුරට එන්නේ රටේ විදේශ අංශයට. දිත්වා නිසා පසුගිය දෙසැම්බර් මාසය තුළ සංචාරක කර්මාන්තයේ යම් පසුබෑමක් සිදු වුනත්, ඉරාන යුද්ධය පටන් ගනිද්දී ඒ තත්ත්වයේ විශාල වෙනසක් සිදු වෙලයි තිබුණේ. ජනවාරි සහ පෙබරවාරි දෙමස තුළ, පෙර වසරට සාපේක්ෂව, සංචාරක පැමිණීම් වල 12.9%ක වර්ධනයක් සිදු වී තිබුණා. ඒ අනුව, ඊට කිට්ටු වර්ධනයක් වසරේ ඊළඟ මාස වලදීද දැක ගැනීමේ හැකියාවක් පෙනෙන්න තිබුණා. නමුත් යුද්ධය ආරම්භ වීමෙන් පසුව, මාර්තු 1-8 අතර, පෙර වසරේ එම දවස් වලට සාපේක්ෂව, සංචාරක පැමිණීම් 23.4%කින් අඩු වී තිබෙනවා. සිදු වීමට නියමිතව තිබුණු 12.9%කට ආසන්න වර්ධනයත් එක්ක බලද්දී 32.1%ක කඩා වැටීමක්. 

දළ ඇස්තමේන්තුවක් විදිහට යුද්ධය හේතුවෙන් රටට පැමිණෙන සංචාරකයින් ප්‍රමාණය දවසකට 2,822කින් පමණ අඩු වී ඇති බව ඇස්තමේන්තු කරන්න පුළුවන්. මේ හේතුවෙන් රටට ලැබෙන විදේශ විණිමය ප්‍රමාණය දවසකට ඩොලර් මිලියන 3.85කින් පමණ අඩු වෙනවා. මේ අනුව බලද්දී යුද්ධය ඇදෙන කාලය තුළ අපේක්ෂිත සංචාරක ආදායම් වල මාසයකට ඩොලර් මිලියන 115ක පමණ අඩුවක් සිදු වීමේ ඉඩක් පෙනෙන්න තිබෙනවා.

ඊළඟට තෙල් මිල ඉහළ යාමේ බලපෑම. යුද්ධය පටන් ගනිද්දී බොරතෙල් බැරලයක් තිබුණේ ඩොලර් 65 මට්ටමේ. මේ මිල වැඩි වෙලා නැවත අඩු වෙලා දැන් ඩොලර් 85 වගේ මට්ටමකට ඇවිත් තිබෙනවා. බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 20කින් ඉහළ ගියොත්, ලංකාවේ දවසක තෙල් වියදම ඩොලර් මිලියන 3.23කින් පමණ ඉහළ යනවා. ඒ කියන්නේ මාසයකට අමතර ඩොලර් මිලියන 97ක් පමණ අවශ්‍ය වෙනවා. යම් හෙයකින් බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 105 දක්වා ඉහළ ගියොත් අමතර ඩොලර් මිලියන 194ක් අවශ්‍ය වෙනවා. අපි දැනට ඩොලර් මිලියන 97 ගනිමු.

සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් අඩුවීම සහ ඉන්ධන ආනයන වියදම ඉහළ යාම පමණක් සැලකුවත් ජංගම ගිණුමට මාසයකට ඩොලර් මිලියන 212ක පමණ අමතර බරක් වැටෙනවා. මේ තමයි ජංගම ගිණුමට දරා ගන්න පුළුවන් උපරිම ආතතිය. පසුගිය මාස වල මහ බැංකුව විසින් සාමාන්‍ය අගයක් ලෙස ඔය ප්‍රමාණයට කිට්ටු විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් මාසයකට වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබෙන නිසා, සංචිත විකුණන්නේ නැතිව ඩොලර් මිලියන 212ක අඩු වීමක් දරා ගන්න පුළුවන්. එකම දේ සංචිත එකතු කර ගන්න වැඩේ තව දුරටත් කරන්න වෙන්නේ නැහැ.

ප්‍රශ්නය තියෙන්නේ ජංගම ගිණුමට බර වැටෙන්නේ ඔය ක්‍රම දෙකෙන් පමණක් නොවීම. යුද්ධය නිසා නැව් ගාස්තු, රක්ෂණ වියදම් ඉහළ යනවා. ඉන්ධන වලට අමතරව අනෙකුත් ආනයන මිල ගණන්ද ඉහළ යනවා. විශේෂයෙන්ම මැද පෙරදිග කලාපයට සිදු කරන අපනයන වල යම් අඩු වීමක් වෙනවා. ප්‍රේෂණ වලටද යම් බලපෑමක් වෙනවා. මේ සියල්ල සලකද්දී කෙටිකාලීනව වුවත් විණිමය වෙළඳපොළ තුළ යම් හෝ ආතතියක් අපේක්ෂා කරන්න පුළුවන්. 

අපේ ප්‍රාර්ථනාව වන්නේ යුද්ධය ඉක්මණින්ම අවසන් වීම වුවත්, යම් හෙයකින් මාස දෙක පැන්නොත් තත්ත්වය හිතනවාට වඩා ගොඩක් දරුණු වෙන්න පුළුවන්. විශේෂයෙන්ම මැද පෙරදිග ශ්‍රමිකයින් රැකියා අතහැර හෝ අහිමි වී ආපසු රටට එන තත්ත්වයක් ඇති වුනොත් රටට ලැබෙන ප්‍රේෂණ වල විශාල කඩා වැටීමක් සිදු වෙනවා. ඒ වගේ දෙයක් වෙන්න බැරිකමක් නැති නිසා දැන්ම සිට සූදානම් ශරීරෙන් ඉන්න එකයි හොඳම උපාය මාර්ගය. ඒ නිසා, මේ වෙලාව සංචිත නාස්ති කළ යුතු වෙලාවක් නෙමෙයි. පුළුවන් තරම් සංචිත ආරක්ෂා කරගත යුතු වෙලාවක්. 

සංචිත ටික බේරාගෙන ජංගම ගිණුම තුලනය කරගන්නනම් ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම ඉවසා දරා ගන්න වෙනවා. සංචිත වැය කරමින් ඩොලරයක මිල පාලනය කරන්න ගියොත්නම් වැඩේ කෙළවර වෙන්නේ තවත් 2022කින්. රටට ලැබෙන ඩොලර් ප්‍රමාණයට ගැලපෙන විදිහට ආනයන සීමා වන පරිදි ඩොලරයක මිල සකස් වෙන්න ඉඩ ඇරියොත් ඩොලර් හිඟයක් ඇති වෙන එක පාලනය කරගන්න පුළුවන්. ස්වභාවික ලෙස ආනයන පාලනය කරන්න තිබෙන හොඳම ක්‍රමය ඩොලරයක මිල ඉහළ යන්න ඉඩ හරින එක.

විදේශ අංශයෙන් රාජ්‍යමූල්‍ය අංශයට ආවොත්, පසුගිය අවුරුද්ද රාජ්‍ය ආදායම ඉලක්ක ඉක්මවා ගිය අවුරුද්දක්. නමුත් එය සිදු වුනේ අනපේක්ෂිත වාහන ආනයන නිසා. යුද්ධය පටන් ගන්න පෙරම, ජනවාරි මාසය වන විටත් වාහන ආනයන විශාල ලෙස අඩු වෙලයි තිබුණේ. විදේශ අංශයේ දැනට පවතින ආතති තත්ත්වයත් එක්ක වාහන ආනයන ප්‍රවර්ධනය වීමකට ඉඩ අරින්න අමාරුයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මේ අවුරුද්දේ රාජ්‍ය ආදායම් ඉලක්කට යන එකේත් තරමක අභියෝගයක් තිබෙනවා. මේ තත්ත්වය එක්ක රාජ්‍ය වියදම් ගැන වුනත් වඩා බරපතල ලෙස හිතන්න වෙනවා.

ඉතා පැහැදිලි ලෙසම, ඩොලරයක මිල ඉහළ යන්න ඉඩ අරිමින් තිබෙන විදේශ සංචිත ආරක්ෂා කරගන්නවා වගේම, මෙය රජය සතු රුපියල් සංචිතද ආරක්ෂා කරගත යුතු වෙලාවක්. ඉන්ධන, විදුලි ගාස්තු ආදිය පිරිවැය හා ගැලපීම ඔය දෙකටම උදවුවක්. ඒ හේතුවෙන් උද්ධමනය තරමක් වැඩි වෙයි. නමුත් දැනට උද්ධමනය තිබෙන්නේ මහ බැංකුවේ 5% ඉලක්කයට වඩා ගොඩක් පහළින් නිසා එය විශාල ප්‍රශ්නයක් නෙමෙයි. 

කලින් සැලසුම් කළ දිත්වා ප්‍රතිසංස්කරණ වුනත් දැන් තිබෙන තත්ත්වය යටතේ ප්‍රමුඛතාවයක් විය යුතු නැහැ. අතුරු අයවැය සම්මත කරගත්තා කියලා අනිවාර්යයෙය්න්ම ඒ සල්ලි වියදම් කරන්න අවශ්‍ය නැහැනේ. එහෙම කළොත් රාජ්‍ය අයවැයට වගේම අපනයන ඉහළ යාම හරහා විදේශ අංශයටත් පීඩනයක් එනවා. ඒ වගේම, මුලින් විස්තර කළ පරිදි, රජය මුල් වී ලොකු වියදමක් නොකළත් ආර්ථික වර්ධන වේගයට දිත්වා හානිය නිසා ලොකු බලපෑමක් වෙන්නේ නැහැ. යුද්ධය ඇදුනොත් සිදු විය හැකි බලපෑම ඊට වඩා වැඩියි. ආර්ථිකය නැවත අස්ථාවර වුවහොත් සිදු විය හැකි බලපෑම ඔය දෙකටම වඩා වැඩියි.

යුද්ධය ඉක්මණින් අවසන් වුනොත් ඉන් පසුව නැවතත් ආර්ථික වර්ධනය ගැන හිතන්න පුළුවන්. නමුත් පවතින අවිනිශ්චිත වාතාවරණය අවසන් වන තුරු වැඩිපුර අවධානය යොමු කළ යුත්තේ ආර්ථික ස්ථායීතාවය කෙරෙහියි. ලංකාවේ ආර්ථිකයට තවමත් ලොකු කම්පනයක් දරා ගැනීමේ හැකියාවක් නැහැ. දිත්වා කම්පනය තිබුණේ දරා ගන්න පුළුවන් සීමාවේ. නමුත් යුද්ධය දිගට ඇදුනොත් පහසුවෙන්ම ඒ සීමාව පනින්න පුළුවන්. 

ලංවිම වෙන්වීම සහ වෙළඳපොළට ලංවීම

ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය සිය වසර පණස් හතක දිවි සැරිය නිමා කරමින් අද (2026 මාර්තු 8) අවසන් ගමන් යනවා. එසේ කරන්නේ හෙට සිට බිහිවන සහ පසුව බිහිවීමට නියමිත දරු මුණුපුරන් ගණනකට අවස්ථාව ලබා දෙමින්. මෙය ඕනෑවට වඩා බොහෝ සේ කල් පසු වී ඇති ශ්‍රී ලංකා විදුලි බල කර්මාන්තයේ අපේක්ෂිත ප්‍රතිසංස්කරණ හා අදාළව සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක්. 

දහ නවවන සියවසේ අවසානයේදී ලංකාවට මුලින්ම විදුලි බලය හඳුන්වා දෙනු ලැබූයේ පෞද්ගලික අංශයේ මැදිහත් වීමෙනුයි. මුල් කාලයේදී විදුලි බල සැපයුම සිදු වුනේද පෞද්ගලික අංශයේ මැදිහත් වීමෙන්. එහෙත් කාලයත් සමඟ මේ කාර්යය රාජ්‍ය ඒකාධිකාරයක් බවට පත් වුනා.

ලංවිම පිහිටුවනු ලැබූ 1969 වසරේ සිට 1995 දක්වා වසර 26ක් රටේ විදුලි ජනනය මුළුමනින්ම සිදු වූයේ ලංවිම ඒකාධිකාරයක් යටතේයි. එහෙත්, 1995 වසරේ දැවැන්ත විදුලි අර්බුදයකට මුහුණ දීමෙන් අනතුරුව පෞද්ගලික අංශයටද විදුලි ජනනය සඳහා සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලබා දීමට සිදු වුනා. 

ඉන් පසුව, මෑතකදී රට මුහුණ දුන් ආර්ථික අර්බුදය හා ගැට ගැසී තිබුණු විදුලි අර්බුද කාලයේදී කුඩා පරිමාණ සූර්ය විදුලි නිෂ්පාදකයින් විශාල පිරිසක් මේ කාර්යයට සම්බන්ධ වුනා. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2024 වසර අවසන් වන විට රටේ විදුලි ජනන ධාරිතාවයෙන් ලංවිම පංගුව 55%කට සීමා වී තිබෙනවා. ලංවිම සතු ජනන මධ්‍යස්ථාන 29කින් රටේ විදුලි බල සැපයුමෙන් 66%ක් සපයද්දී පෞද්ගලික නිෂ්පාදකයින් 346 දෙනෙකු සහ වහල මත සවි කර ඇති සූර්ය විදුලි ජනක 93,064කින් ඉතිරි කොටස සපයනවා. 

විදුලිය බෙදා හැරීම හා අදාළව ලංවිම සතු වූ ඒකාධිකාරය අවසන් කරමින් 1983දී ලෙකෝ සමාගම පිහිටුවනු ලැබුවත්, එම සමාගමද රාජ්‍ය සමාගමක්. ඉන් පසුව, ලෙකෝ සමාගම සහ ලංවිම ඒකක හතරක් අතර කලාප පහක් ලෙස වෙන් කර රටේ විදුලිය බෙදා හැරීමේ කටයුතු සිදු වුනා. කෙසේ වුවද, සම්ප්‍රේෂණය සහ පද්ධති පාලනය මුළුමනින්ම සිදු වූයේ ලංවිම යටතේයි. 

හෙට සිට මෙතෙක් ලංවිම යටතේ සිදු වූ විදුලි ජනනය, සම්ප්‍රේෂණය, බෙදා හැරීම සහ පද්ධති පාලනය අලුතෙන් පිහිටුවනු ලබන වෙන වෙනම සමාගම් වෙත පැවරෙන අතර ලංවිම වත්කම් එම සමාගම් අතර බෙදා හරිනු ලැබෙනවා. 2025 අවසන් වන විට ලංවිම සතු වූ වත්කම් වල වටිනාකම රුපියල් බිලියන 1,326.5ක්. 

ඉහත සඳහන් වත්කම් ප්‍රමාණය රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.5%ක් පමණ වන විශාල වත්කම් ප්‍රමාණයක් වුවත් මේ අයුරින් ආයෝජනය කර තිබෙන මහජන ධනය වෙනුවෙන් කොපමණ ප්‍රතිලාභ ලැබී ඇත්ද යන්න ප්‍රශ්නයක්. පසුගිය 2025 වසර තුළද ලංවිම විසින් රුපියල් බිලියන 38.7ක අලාභයක් වාර්තා කළා. යෝජිත ප්‍රතිසංස්කරණ වලින් පසුව මෙම තත්ත්වයේ වෙනසක් අපේක්ෂා කෙරෙනවා. 

මේ අයුරින් ලංවිම කොටස් කරනු ලැබුවද, ඒ හේතුවෙන් පාරිභෝගිකයින්ගේ පැත්තෙන් ක්ෂණික බලපෑමක් සිදු වන්නේ නැහැ. එහෙත්, මේ මගින් යෝජිත ජාතික විදුලි බල ප්‍රතිපත්තිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට අවකාශ ලැබෙන අතර ඒ යටතේ ඉදිරි කාලයේදී වෙළඳපොළ හිතවාදී ප්‍රතිපත්ති රැසක් ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිතයි. ඒ අනුව, ඉදිරි කාලයේදී තරඟකාරී මිලකට විදුලිය මිල දී ගැනීම පිළිබඳව පාරිභෝගිකයින්ට යම් බලාපොරොත්තුවක් තියා ගන්න පුළුවන්. 

මෙයින් අනතුරුව මෙතෙක් ලංවිම යටතේ සිදු වූ විදුලි ජනන කටයුතු සිදු වන්නේ ඉලෙක්ට්‍රිසිටි ජෙනරේෂන් ලංකා පුද්ගලික සමාගම යටතේයි. තව දුරටත් රාජ්‍ය අයිතිය යටතේ ඇති සමාගමක් වුවද, මෙම සමාගමටද අනෙකුත් පෞද්ගලික විදුලි බල නිෂ්පාදකයින් මෙන්ම, ගිවිසුම් යටතේ තොග වශයෙන් විදුලිය විකිණීමට සිදු වෙනවා. එක් සමාගමක් යටතේ වුවද, එක් එක් විදුලි ජනන මධ්‍යස්ථානය සඳහා වෙන වෙනම ගිවිසුම් අත්සන් කිරීමට නියමිත බැවින් පසුකාලීනව මෙම ඒකක වෙන් කිරීම වුවද වඩා පහසුවෙන් සිදු කළ හැකිව තිබෙනවා. 

දැනට ලංවිම කොටස් හතරක් යටතේ සිදු වන විදුලිය බෙදා හැරීමේ කටයුතු ඉදිරියේදී සිදු වන්නේ ඉලෙක්ට්‍රිසිටි ඩිස්ට්‍රිබියුෂන් ලංකා පුද්ගලික සමාගම යටතේයි. එම සමාගම් යටතේ ඇති කොටස් හතරට සහ ලෙකෝ සමාගමට ඉලෙක්ට්‍රිසිටි ජෙනරේෂන් ලංකා පුද්ගලික සමාගම ඇතුළු විදුලි නිෂ්පාදකයින්ගෙන් තොග වශයෙන් විදුලිය මිල දී ගෙන සිල්ලරට බෙදා හැරීමේ කටයුත්ත කරන්නට සිදු වෙනවා. කෙසේ වුවද, ආරම්භයේදී පාරිභෝගිකයින්ට තමන්ගේ විදුලි බල සැපයුම්කරු තෝරා ගැනීම සඳහා අවස්ථාවක් ලැබෙන්නේ නැහැ. 

ඉහත සමාගම් දෙකටත්, පද්ධති පාලනය සහ සම්ප්‍රේෂණ කටයුතු සිදු කිරීම සඳහා පිහිටුවා ඇති සමාගම් දෙකටත්, ඔවුන් වෙත පවරා ඇති වත්කම් වෙනුවෙන් අවම වශයෙන් 2%ක ප්‍රතිලාභයක් ලබා දීමට සිදු වෙනවා. මෙවැනි ඉතා අඩු ප්‍රතිලාභ අනුපාතිකයක් යෝජනා කර තිබෙන්නේ වෙනස් වන තත්ත්වය යටතේ රාජ්‍ය අංශයට පෞද්ගලික අංශය සමඟ තරඟ කිරීම පහසු කිරීමේ අරමුණින් විය යුතුයි. 

ඉදිරි කාලයේදී සූර්ය විදුලි බලය නිපදවන්නන්ට මෙතෙක් ලැබුණු සහනාධාරය ක්‍රමයෙන් ඉවත්ව යන අතර ඔවුන් නිපදවන අතිරික්ත විදුලිය මිල දී ගනු ලබනු ඇත්තේද තරඟකාරී මිල ගණන් යටතේයි. එමෙන්ම, එක් එක් කාණ්ඩයේ පාරිභෝගිකයන්ට පිරිවැය හා ගැලපෙන විදුලි ගාස්තුවක් ගෙවීමට සිදු වෙනවා. එහිදී විදුලි නිෂ්පාදනය, සම්ප්‍රේෂණය සහ බෙදා හැරීම වෙනුවෙන් ඔවුන්ට ගෙවන්නට සිදු වන මිල මෙන්ම රජයට ගෙවිය යුතු බදුද ඔවුන්ට වෙන වෙනම දැනගන්නට ලැබෙනවා. ඊට අමතරව වීදි ලාම්පු දැල්වීම ආදී පොදු කටයුතු වල පිරිවැය වෙනුවෙන්ද විදුලි පාරිභෝගිකයින්ට යම් ගාස්තුවක් ගෙවන්නට සිදු වෙනවා. 

කෙසේ වුවද, අවප්‍රසාදිත කොටස් වලට තව දුරටත් රජයෙන් සහනාධාරයක් හිමි වෙනවා. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ එම සහනාධාරයේ බර අනෙකුත් විදුලි පාරිභෝගිකයින් මත නොපටවා රජයේ අයවැයෙන් අවශ්‍ය ප්‍රතිපාදන වෙන් කිරීමයි. සහනාධාරයක් හිමි විය යුතු සේ දැනට හඳුනාගෙන තිබෙන්නේ මසකට විදුලි ඒකක තිහ නොඉක්මවා පරිභෝජනය කරන නිවාස ඒකකයි. 

මෙම යෝජිත ප්‍රතිසංස්කරණ සියල්ල අවසන් වීමට යම් කාලයක් ගත විය හැකියි. කෙසේ වුවත්, මෙය අවශ්‍ය දිශාවට තබා ඇති නිවැරදි පියවරක්. 

විදේශ සංචිත වල සැලකිය යුතු වර්ධනයක්!

පෙබරවාරි මාසය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ දළ නිල විදේශ සංචිත ඩොලර් මිලියන 452කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මාසය අවසාන වන විට සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 7,284 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මේ අනුව, නිල සංචිත ප්‍රමාණය ආර්ථික අර්බුදයට පෙර පැවති මට්ටමට ආසන්න වෙමින් ඇති ආකාරය දකින්න පුළුවන්. 

පෙබරවාරි මාසය තුළ සංචාරක පැමිණීම් වාර්තාගත ලෙස ඉහළ යාම ඉහත තත්ත්වය ලඟා කර ගැනීමට උදවු වූවා විය යුතුයි. කෙසේ වුවද, මේ වන විට ඉරාන යුද්ධය හේතුවෙන් සංචාරක කර්මාන්තයේ වර්ධනය අඩාල වී තිබීම කණගාටුවට කරුණක්. 

මහ බැංකුව විසින් නැවතත් නිල විදේශ සංචිත රන් වල ආයෝජනය කිරීම ආරම්භ කර ඇති ආකාරයද දැකිය හැකි අතර මේ වන විට ඩොලර් මිලියන 200ක මුදලක් රන් වල ආයෝජනය කර තිබෙනවා. 2019 අවසානයේදී මහ බැංකුව විසින් ඩොලර් මිලියන 955ක මුදලක් රන් වල ආයෝජනය කර තිබුණු අතර ආර්ථික අර්බුද සමයේ මෙම රන් මුදල් කරනු ලැබුවා.