විදේශ අංශයේ අලුත් තත්ත්වය

පසු ගිය අප්‍රේල් මාසය, යුද තත්ත්වයේ ඉක්මන් වෙනසක් සිදු නොවිය හැකි තත්ත්වයක් යටතේ, ලංකාවේ විදේශ අංශය තුළ ඇති විය හැකි තත්ත්වයන් පිළිබඳ පෙර දසුනක් සේ සලකන්න පුළුවන්. අප්‍රේල් මාසය ඇතුළත මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිලියන 83.0ක් මිල දී ගෙන ඇති අතර, ඩොලර් මිලියන 95.9ක් විකුණා තිබෙනවා. ඒ කියන්නේ ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 12.9ක් විකුණා තිබෙනවා. 

ශුද්ධ වශයෙන් මෙවැනි සුළු ඩොලර් ප්‍රමාණයක් විකිණීම විණිමය අනුපාතය පවත්වා ගැනීම සඳහා විදේශ සංචිත විකිණීමක් සේ හඳුන්වන්න බැරි වුනත්, පෙර මාස වලදී සිදු වූ පරිදි, විදේශ විණිමය මිල දී ගැනීම මගින් සංචිත ගොඩ නගා ගැනීම තව දුරටත් සිදු නොවන බව පැහැදිලියි. දළ වශයෙන්, අප්‍රේල් මාසය තුළ මහ බැංකුව විසින් සිදු කර ඇති මැදිහත්වීම විණිමය අනුපාතයේ විචලනයන් සීමා කිරීමක් පමණයි.

ජනවාරි මාසයේදී මහ බැංකුව විසින් ඩොලර් මිලියන 209.8ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබුණු අතර ඩොලර් මිලියන 9.5ක් විකුණා තිබුණා. ඒ අනුව, ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 200.3ක් මිල දී ගෙන තිබුණා. පෙබරවාරි මාසයේදී ඩොලර් මිලියන 461.0ක් මිල දී ගෙන තිබුණු අතර විකිණීම් සිදුව තිබුණේ නැහැ. ඒ අනුව, වසරේ පළමු දෙමසක කාලය තුළ මහ බැංකුව විසින් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 661.3ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබෙනවා.

යුද තත්ත්වය ඇති වීමෙන් පසුව ඉහත තත්ත්වය වෙනස් වී ඇති ආකාරය පැහැදිලිව දැකිය හැකියි. මාර්තු මාසයේදී ඩොලර් මිලියන 120.3ක් මිල දී ගෙන ඇතත්, එයින් ඩොලර් මිලියන 71.5ක් නැවත විකුණා තිබෙනවා. මේ අනුව, ශුද්ධ මිල දී ගැනීම් ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 48.8ක් පමණයි. අප්‍රේල් මාසය ඩොලර් මිලියන 12.9ක ශුද්ධ විකිණීම් හා එක්ව ගත් විට, මාර්තු හා අප්‍රේල්, දෙමසක කාලය තුළ එකතු කර ගැනීමට හැකි වී තිබෙන්නේ ඩොලර් මිලියන 35.9ක් පමණයි. 

විචලනයන් සීමා කිරීමේ අරමුණින් මිස, විණිමය අනුපාතය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා සංචිත විකිණීමක් මහ බැංකුව විසින් සිදු නොකළද, පවතින අයහපත් වාතාවරණය තුළ, ප්‍රායෝගිකව, සංචිත එක්රැස් කර ගැනීම පහසු වන්නේ නැහැ. එම තත්ත්වය තුළ ඩොලරයක මිල කොපමණ ඉහළ යා හැකිද යන්න පිළිබඳව මාර්තු හා අප්‍රේල් දෙමස දෙස බලා අදහසක් ගන්න පුළුවන්. 

පෙබරවාරි 27 - රුපියල් 309.31

මාර්තු 31 - රුපියල් 315.19

අප්‍රේල් 30 - රුපියල් 319.35

මැයි 8 - රුපියල් 321.63

යුද්ධය ආරම්භ වීමෙන් පසුව, දින 70ක කාලයක් තුළ ඩොලරයක මිල ආසන්න වශයෙන් 4.0%කින් පමණ ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ඩොලරයක මිල දිගටම මේ වේගයෙන් ඉහළ යනු ඇති බවක් අප විසින් අදහස් කරන්නේ නැති නමුත්, මෙය 22.6%ක පමණ වාර්ෂික වර්ධන වේගයකට සමාන කළ හැකියි. තෙමසක කාලයක් සැලකුවහොත්, 5.2%ක පමණ මිල ඉහළ යාමක්. 

ඩොලරයෙහි මෙම මිල ඉහළ යාම විදේශිකයින්ගේ කෙටිකාලීන රුපියල් ආයෝජන කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් සිදු කරනවා. මේ වන විට ද්වීතියික වෙළඳපොළ තෙමස් භාණ්ඩාගාර බිල්පත් ඵලදා අනුපාතික පවතින්නේ 8.02% මට්ටමේ. අපේක්ෂිත විණිමය අනුපාතික වෙනස අනුව, විදේශිකයින්ට මෙමගින් ලැබෙන ප්‍රතිලාභය 2.8% පමණ දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. මෙම තත්ත්වය තුළ රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් වෙළඳපොළ තුළ විදේශ ආයෝජන ආපසු යමින් ඇති ආකාරය දකින්න පුළුවන්. 

පෙබරවාරි අවසන් සතිය - රුපියල් මිලියන 163,241

මැයි පළමු සතිය - රුපියල් මිලියන 142,732

මේ අනුව, විදේශිකයින් සතු වූ රුපියල් මිලියන 20,509ක පමණ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හෝ බැඳුම්කර ආයෝජන ආපසු රැගෙන ගොස් ඇති බව පෙනෙනවා. ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් අඩු වීමට අමතරව මෙයද විදේශ විණිමය වෙළඳපොළ කෙරෙහි බලපෑමක් කරනවා. විදේශ ආයෝජකයින්ගේ කොටස් වෙළඳපොළ ආයෝජන වලද මෙවැනිම අඩු වීමක් සිදු විය හැකියි. 

කෙසේ වුවත්, මෙම අහිතකර තත්ත්වය තුළ, ශ්‍රී ලංකාව සතුව තවමත් තිබෙන ශක්තිය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති විගමණික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයයි. ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම මේ තරමට සීමා වී තිබෙන්නේ තවමත් රටට සැලකිය යුතු තරමින් විගමණික ප්‍රේෂණ ලැබෙන බැවිනුයි. 

අප්‍රේල් මාසය තුළද ඩොලර් මිලියන 767.9ක විගමණික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයක් රටට ලැබී ඇති අතර මේ අනුව වසරේ මුල් මාස හතරක කාලය ඇතුළත රටට ලැබී ඇති විගමණික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 3,062.8ක්. මෙම ප්‍රවණතාව දිගටම මෙලෙසම පැවතියහොත්, වසර තුළ ඩොලර් බිලියන 9 ඉක්මවන ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයක් රටට ලැබෙන්න පුළුවන්. 

මෙම සියලු තත්ත්වයන් සැලකිල්ලට ගත් විට, පවතින අහිතකර වාතාවරණය තුළ, මහ බැංකුව විසින් මේ වන විට වෙළඳපොළෙන් ශුද්ධ වශයෙන් මිල දී ගෙන ඇති ඩොලර් මිලියන 692.2ට අමතරව ලොකු විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගත නොහැකි වුවහොත්, මෙම වස‍රේ ගෙවුම් ශේෂ තුලනය කෙසේ විය හැකිද?

මෙම වසර තුළ මහ බැංකුව විසින් ඩොලර් මිලියන 651ක මුදලක් ඉන්දියාවට ආපසු ගෙවිය යුතුව ඇති අතර, සොයා ගත හැකි සීමිත තොරතුරු අනුව, මූල්‍ය අරමුදලට ණය වාරික හා පොලී ලෙස ඩොලර් මිලියන 350ක පමණ මුදලක් ගෙවිය යුතුයි. ඊට අමතරව දෙසැම්බර් මාසයේදී යුවාන් බිලියන 10ක චීන ණය මුදල පියවිය යුතුව තිබෙනවා. අද (මැයි 9) පවතින විණිමය අනුපාතය අනුව මෙම මුදල ඩොලර් මිලියන 1,470ක්. මෙම ණය පියැවීම් සඳහා පමණක් මහ බැංකුව විසින් වසර තුළ ඩොලර් බිලියන 2.5ක් පමණ විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් වසර තුළ ශුද්ධ වශයෙන් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගත යුතුයි. එසේ නැත්නම් මේ ණය ගෙවීම් වෙනුවෙන් සංචිත යෙදවිය යුතුයි.

මූල්‍ය අරමුදලේ ඊළඟ වාරික දෙක මෙම මාසය තුළ ලැබෙන්නට ඉඩ තිබෙනවා. වසර අවසන් වීමට පෙර අටවන වාරිකයද ලැබීමේ විභවයක් තිබෙනවා. මෙම වාරික තුනම ලැබුණොත් එය ඩොලර් මිලියන 1,050කට ආසන්න මුදලක්. එහෙත්, මේ අරමුදල් ලැබෙන්නේ මහ බැංකුවට නොව රජයටයි. වසර තුළ ආපසු ගෙවිය යුතු රජයේ විදේශ ණය ගෙවීම වෙනුවෙන් එම අරමුදල් යොදවන්නට සිදු වෙනවා. 

මහ බැංකුවට ප්‍රායෝගිකව මෙම වසර තුළ ඩොලර් බිලියන 2.5ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගන්න අමාරුයි. දැනටමත්, ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 692.2ක් මිල දී ගෙන තිබෙන නිසා, ඩොලර් බිලියනයක් දක්වා එකතු කර ගත්තත්, ඉන්දියාවට සහ මූල්‍ය අරමුදලට වසර තුළ ගෙවිය යුතු ණය ආපසු ගෙවීමෙන් පසුව ඒ ඩොලර් බිලියනය ඉවරයි. ඒ නිසා, නිල විදේශ සංචිත වල මහ බැංකුවේ කොටස වසර මුල පැවති මට්ටමේම තියා ගන්න වුනත්, චීන මුදල් හුවමාරු ගිවිසුම තවත් වරක් අලුත් කරන්න සිදු වෙනවා. එය බොහෝ විට සිදු විය හැකි දෙයක්. චීන මුදල් හුවමාරු ගිවිසුම තවත් වරක් අලුත් කළොත්, වසර ඇතුළත තවත් ඩොලර් මිලියන 300ක් පමණ මිල දී ගෙන, සංචිත වසර මුල පැවති මට්ටමේ තියා ගන්න පුළුවන්. 

මම දන්නා තරමින්, මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික තුනක් මේ වසරේ ලැබුණත්, රජයට රජයේ විදේශ ණය ගෙවන්න ඊට වඩා වැඩි විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වෙනවා. නිශ්චිතවම දන්නේ නැතත්, දන්නා තොරතුරු අනුව, මෙම ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 1.3ක් පමණ විය හැකියි. වෙනත් විදේශ ණය ලැබුනත් ඒ ණය ලැබෙන්නේ ව්‍යාපෘති ණය ලෙස නිසා බොහෝ විට ලැබෙන ඩොලර් ආනයන ලෙස ආපසු යනවා. ඒ නිසා, මහ බැංකුවට ශුද්ධ වශයෙන් රජයෙන් ඩොලර් මිල දී ගන්න ඉඩක් ලැබෙන එකක් නැහැ. අනෙක් අතට රජයට ණය ගෙවීම සඳහා මහ බැංකුවෙන් විදේශ විණිමය මිල දී ගන්න වුනොත්, මහ බැංකුවට ඒ ප්‍රමාණයත් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගන්න වෙනවා. එසේ නැත්නම් සංචිත අඩු වෙනවා. 

ඔය සියලු තත්ත්වයන් එක්ක, පවතින යුද තත්ත්වය ඉක්මණින් වෙනස් වුනේ නැත්නම්, මේ අවුරුද්ද ඇතුළත සංචිත වර්ධනය කර ගැනීමක් ගැන හිතන්න අමාරුයි. යුද තත්ත්වය යහපත් අතට හැරුණත්, ලෝක තෙල් මිල ක්ෂණිකව පෙබරවාරි තිබුණු මට්ටමට එන එකක් නැහැ. ඒ වගේම සංචාරක පැමිණීම් වුනත් නැවත පෙර මට්ටමට එනු ඇත්තේ මාස ගණනකට පසුවයි. ඒ නිසා, ප්‍රායෝගිකව කළ හැකි වනු ඇත්තේ දැනට තිබෙන විදේශ සංචිත ටික ඒ මට්ටමේ පවත්වා ගැනීමයි. එසේ නැත්නම් සංචිත පහළ වැටීම සීමා කර ගැනීමයි.

දැනට තිබෙන විදේශ සංචිත ආරක්ෂා කර ගැනීම යන්නෙන් වුවද අදහස් වන්නේ මහ බැංකුව විසින් විණිමය අනුපාතය කෙරෙහි කිසිදු බලපෑමක් සිදු නොකරනවා යන්නයි. එසේ වුවහොත්, දැනට පවතින ප්‍රවණතාවය අනුව, උද්ධමනය ඉලක්කය ඉක්මවා ඉහළ යාමේ අවදානමක් තිබෙනවා. නමුත් ඒ හේතුව නිසා හෝ වෙනත් හේතුවක් නිසා විණිමය අනුපාතය ආරක්ෂා කරන්න ගියොත් වඩා නරක තත්ත්වයක් ඇති වෙන්න පුළුවන්. මහ බැංකුව බොහෝ විට සංචිත වැය කර විණිමය අනුපාතය පාලනය කරන්න පෙළඹෙන එකක් නැහැ. 

විදේශ අංශයේ පීඩනය විණිමය අනුපාතය ඉහළ යාම හරහා නිදහස් වුවහොත් සිදු විය හැකි උපරිම හානිය වන්නේ කෙටිකාලීනව උද්ධමනය ඉලක්ක ඉක්මවා යාම සහ වසර අවසන් වෙද්දී සැලසුම් කළ සංචිත ඉලක්ක වලට යා නොහැකි වීම පමණයි. 2022 වැනි අර්බුදයක් පැමිණිය හැක්කේ විණිමය අනුපාතය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළහොත් පමණයි. සැලසුම් කළ සංචිත ඉලක්ක වලට යා නොහැකි වුවහොත්, චීන මුදල් හුවමාරු ගිවිසුම නැවත වරක් අලුත් කර ගැනීමට අමතරව, මූල්‍ය අරමුදල සමඟ යම් ආකාරයක අලුත් ගිවිසුමකට නැවත යෑමට සිදු විය හැකියි. 

දළ නිල සංචිත - අප්‍රේල් 2026

අප්‍රේල් මාසය අවසානයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දළ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 6,759 දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. මෙය, ඉරාන යුද්ධය ආරම්භ වන විට (පෙබරවාරි අවසානයේදී) පැවති මට්ටමට සාපේක්ෂව ඩොලර් මිලියන 511ක අඩු වීමක්. 

ඉරාන යුද්ධය හමුවේ සංචාරක පැමිණීම් අඩු වීමත්, ඉන්ධන ආනයන වියදම් ඉහළ යාමත් හේතුවෙන් විදේශ අංශයේ තත්ත්වය නරක අතට හැරී තිබෙනවා. යුද තත්ත්වය ඉක්මණින් වෙනස් නොවුවහොත්, ශ්‍රී ලංකාවට වඩා අභියෝගාත්මක සාර්ව ආර්ථික තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීමට සිදු වෙනවා. 

අද (මැයි 6) ඩොලරයක මැදි මිල රුපියල් 320 සීමාව ඉක්මවා ගියා. රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය යහපත් තත්ත්වයක පවතින බැවින්, ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ඇති වන උද්ධමනකාරී බලපෑමට "සල්ලි අච්චු ගැසීමේ" අමතර බලපෑමක් එකතු වන්නේ නැහැ. 

මෙය 2022දී පැවති තත්ත්වයට සාපේක්ෂව විශාල වාසියක් වුවත්, මෙවර ලංකාවට විදේශ අංශයේ අර්බුදයකට මුහුණ දීමට සිදු වී තිබෙන්නේ පෙර අර්බුදයට පෙර පැවති තරමේ විදේශ සංචිතයක් අතේ නොමැතිවයි. දළ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 6,759ක් වුවත්, චීනයට, ඉන්දියාවට හා මූල්‍ය අරමුදලට වසර තුළ මහ බැංකුව විසින් ගෙවිය යුතු මහ බැංකුවේ ණයද මෙම දළ සංචිතයට ඇතුළත්ව තිබෙනවා. 

පෙබරවාරි අවසානයේදී අයවැය අතිරික්තයක්!

පෙබරවාරි මාසය දක්වා වූ මාස දෙකක කාලය අවසානයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍යමූල්‍ය ගිණුමෙහි රුපියල් බිලියන 170ක අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබෙනවා. අවසාන වශයෙන් වැදගත් වන්නේ වර්ෂ අවසාන අයවැය ශේෂය කුමක්ද යන්න වුවද, මේ අයුරින් වසර අතරමැදදී හෝ අයවැය අතික්තයක් වාර්තා වීම රාජ්‍ය මූල්‍යනය හා අදාළව සිදුව ඇති විශාල වෙනසක්. 

වසරේ මුල් දෙමස තුළ රුපියල් බිලියන 1,031ක බදු ආදායමක් එකතු වී ඇති අතර, එයින් වැය කර තිබෙන්නේ රුපියල් බිලියන 861ක් පමණයි. මේ අනුව, රුපියල් බිලියන 170ක අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වෙනවා. 

මෙම වියදමෙන් රුපියල් බිලියන 376ක්ම පොලී වියදම් වන අතර පොලී වියදම් ඉවත් කළ විට රුපියල් බිලියන 545ක ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වෙනවා. 

පෙර (2025) වසරේ පළමු දෙමසට සාපේක්ෂව, බදු ආදායම් 35.8%කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, බදු නොවන ආදායම් 32.8%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. සමස්තයක් ලෙස වියදම් ඉහළ ගොස් තිබෙන්නේ 1.5%කින් පමණයි. 

මාර්තු මාසය තුළද වාහන ආනයන විශාල ලෙස අඩු වී නොමැති පසුබිමක, වැට් බදු පදනම සැලකිය යුතු ලෙස විශාල කර ගැනීමක්ද සිදුව ඇති බැවින් ආදායම් වර්ධන ප්‍රවණතාව දිගටම එලෙසම පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකි වුවත්, ඉන්ධන සහනාධාර ආදිය හේතුවෙන් වියදම් පාර්ශ්වයේ යම් වැඩි වීමක් සිදු විය හැකි බව පෙනෙන්නට තිබෙනවා. එහෙත්, රාජ්‍ය මූල්‍යනය හා අදාළව අර්බුදකාරී තත්ත්වයක් ඇති වීමේ ඉඩක් පෙනෙන්නට නැහැ.

බාහිර කම්පන හමුවේ විදේශ අංශයේ අස්ථාවරත්වයක් ඇති වී තිබෙන මේ අවස්ථාවේදී, ඩොලර් ප්‍රශ්නයට අමතරව රුපියල් ප්‍රශ්නයක්ද ඇති කර නොගැනීම ප්‍රශ්නයට මුහුණ දීමට උදවුවක්. මීට පෙර මෙවැනි බාහිර කම්පන ඇති වූ බොහෝ අවස්ථා වලදී ඩොලර් ප්‍රශ්නය විසඳා ගැනීමට අමතරව රුපියල් ප්‍රශ්නයකටද මුහුණ දීමට සිදු වුනා. 

ඇමරිකන් රජයේ විදේශ ණය

ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයේ ණය ප්‍රමාණය දිනපතාම, අන්තිම සතයටම, ප්‍රසිද්ධ කරනවා. පසුගිය මාසය අවසන් වන විට (2026 අප්‍රේල් 30) එම ණය ප්‍රමාණය හරියටම ඩොලර් 38,967,833,861,543.11ක්. ආසන්න ට්‍රිලියන 0.1ට රවුම් කළොත් ඩොලර් ට්‍රිලියන 39.0ක්.

හරියටම වසරකට පෙර ( 2025 අප්‍රේල් 30) මෙම ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් $36,213,557,195,810.60ක්. ඒ කියන්නේ වසරක කාලයක් තුළ ෆෙඩරල් රජයේ ණය ප්‍රමාණය 7.61%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. සාමාන්‍ය කරුණක් ලෙස, ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයේ ණය ප්‍රමාණය වසරින් වසර ඉහළ යනවා. ඊට හේතුව, ජනාධිපති බිල් ක්ලින්ටන් බලයේ සිටි 1998-2001 අතර වසර හතර තුළ හැර, පසුගිය වසර පණහක කාලය තුළ එක දිගටම ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජය ආදායම ඉක්මවා වියදම් කිරීමයි. 

කෙසේ වුවත්, ඉහත ණය ප්‍රමාණයෙන් පහෙන් එකක් පමණ "ණය නොවන ණය" ලෙස හඳුන්වන්න පුළුවන්. ඊට හේතුව, එම ණය ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජය විසින්ම ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයට ලබා දී ඇති ණය වීමයි. මෙම කොටසට ප්‍රධාන වශයෙන්ම අයත් වන්නේ ෆෙඩරල් රජයේ සිවිල් හා මිලිටරි අංශ වල විශ්‍රාම වැටුප් ගෙවීම වෙනුවෙන් පිහිටුවා ඇති අරමුදල් වලට දායක මුදල් ලෙස අයවැයෙන් වෙන් කර බැර කර ඇති, ඒ හේතුව නිසාම අදාළ ගිණුම් වල එම අරමුදල් වල වත්කම් ලෙස සටහන්ව ඇති, අරමුදල් ප්‍රමාණයයි.  

ඉහත අරමුදල් ෆෙඩරල් රජයේම උප ගිණුම් නිසා, අනාගත විශ්‍රාම වැටුප් වියදම් වෙනුවෙන් මුදල් වැය කිරීමේදී ප්‍රායෝගිකව සිදු වන්නේ එම ගිණුම් වලට මුදල් බැර කළ බව සටහන් කරන අතරම එම ගිණුම් වලින් ඊට සමාන ණයක් ලබා ගත් බවද සටහන් කිරීම පමණයි. ඒ හැර, මුදල් හුවමාරුවක් ඇත්තටම සිදු වන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, අයවැයේ මෙම වියදම් කොටස පියැවීම සඳහා වෙළඳපොළෙන් ණය ගැනීමට අවශ්‍ය වන්නේ නැහැ. නමුත් මෙම ණය ප්‍රමාණද ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයේ ණය ප්‍රමාණය පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛණ වලට එකතු වෙනවා.

සාමාන්‍යයෙන් විශ්ලේෂකයින් විසින් ඇමරිකන් ෆෙඩරල් රජයේ ණය ප්‍රමාණය සේ සලකන්නේ ඉහත සඳහන් "ණය නොවන ණය" කොටස හැර ඉතිරි කොටසයි. පසුගිය (2026) මාර්තු 31 දින වන විට පැවති සංයුතිය මෙසේයි.

මුළු ණය ප්‍රමාණය = ඩොලර් මිලියන 39,065,421

රජයේ ගිණුම් වලින්ම ලබාගෙන ඇති ණය ප්‍රමාණය = ඩොලර් මිලියන 7,634,239

බාහිර පාර්ශ්ව වලින් ලබාගෙන ඇති ණය ප්‍රමාණය = ඩොලර් මිලියන 31,431,182

ඉහත සඳහන් බාහිර පාර්ශ්ව වලින් ලබාගෙන ඇති ණය, එනම් ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයේ සැබෑ ණය, මුළුමනින්ම මෙන් ලබා ගෙන තිබෙන්නේ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හා බැඳුම්කර අලෙවි කිරීම මගිනුයි. 

ඇමරිකන් රජය විසින් නිකුත් කරන භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හා බැඳුම්කර වලට ලෝකය පුරාම ඉල්ලුමක් තිබෙන නිසාත්, මුලින් වෙන්දේසි කිරීමෙන් පසුව අතින් අත විකිණෙන නිසාත්, නිකුත් කිරීමෙන් පසුව එම ණය උපකරණ වල අයිතිය කා සතු වන්නේද යන්න ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයට පාලනය කළ නොහැකියි. එමෙන්ම, එම ණය උපකරණ වල හිමිකරුවන් කවර රටක සිටීද යන්න හරියටම දැන ගැනීම වුවද පහසුවෙන් කළ නොහැකි කාර්යයක්. 

ඉහත හේතුව නිසා ඇමරිකන් රජය විසින් නිකුත් කර ඇති සුරැකුම්පත් වලින් විදේශිකයින් සතු ප්‍රමාණය හරියටම ගණනය කළ නොහැකියි. එහෙත්, ඒ පිළිබඳ ඇස්තමේන්තු පිළියෙළ කෙරෙනවා. 1994-2007 කාලය තුළ විදේශිකයින් විසින් ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් සුරැකුම්පත් විශාල වශයෙන් මිල දී ගත්තා. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇමරිකන් රජයේ සුරැකුම්පත් වලින් විදේශිකයින් සතු ප්‍රමාණය 20.6% සිට 56.5% දක්වා ඉහළ ගියා. එහෙත්, 2008 ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව, ඇමරිකාවේ පොලී අනුපාතික ශුන්‍ය මට්ටම ආසන්නයටම පහත වැටීමෙන් පසුව, මෙම විදේශ ආයෝජකයින් වැඩි පොලී ලබා දෙන ආයෝජන කරා විතැන් වුනා. එම කාලය තුළ ලංකාවට පහසුවෙන්ම ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කර විකුණාගත හැකි වූයේද මෙම ලෝක තත්ත්වය තුළයි. 

මේ වන විට ඇමරිකාවේ රාජ්‍ය ණය වල බාහිර පාර්ශ්ව වලින් ලබාගෙන ඇති කොටසෙන් විදේශිකයින් සතු කොටස 30%ක් පමණ දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. මුළු ණය ප්‍රමාණයම සැලකුවහොත් එම පංගුව 25%කටත් වඩා අඩුයි. ඉතිරි කොටස ඇමරිකන් ෆෙඩරල් රජය විසින් ඇමරිකාව තුළින්ම ලබා ගෙන ඇති ණයයි. එයට ඇමරිකාවේ මහ බැංකුව වන ෆෙඩරල් සංචිත බැංකුවෙන් සහ ප්‍රාන්ත රජයන්ගෙන් ලබා ගත් ණයද ඇතුළත්. 

පසුගිය (2026) පෙබරවාරි මාසය අවසන් වන විට ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් සුරැකුම්පත් වලින් විදේශිකයින් සතු වූ ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 9487.1ක් පමණයි. එම ප්‍රමාණයෙන්ද විදේශ මහ බැංකු ඇතුළු විදේශ රාජ්‍ය අංශ සතු වූ ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 4035.7ක් පමණයි. ඉතිරි කොටස් සාමාන්‍ය පුද්ගලයින්ගේ සහ ආයතන වල ආයෝජනයි. විදේශ රාජ්‍ය අංශ සතු වූ ප්‍රමාණය ඇමරිකාවේ මුළු රාජ්‍ය ණය ප්‍රමාණය වූ ඩොලර් බිලියන 38,769.8ක මුදලින් 10.4%ක් පමණයි. සියයට අනූවකට ආසන්න ඉතිරි කොටස ෆෙඩරල් රජයෙන්ම, ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත රජයන්ගෙන්, ෆෙඩරල් සංචිත බැංකුවෙන් සහ දේශීය හා විදේශීය පෞද්ගලික ආයෝජකයින්ගෙන් හා ආයතන වලින් ලබා ගෙන ඇති ණයයි.

රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික ආයෝජන සියල්ල ඇතුළත්ව, පසුගිය (2026) පෙබරවාරි මාසය අවසන් වන විට, විදේශිකයින් සතු වූ ෆෙඩරල් ණය ප්‍රමාණ මෙසේයි. මෙම ඇස්තමේන්තු පදනම් වන්නේ අදාළ සුරැකුම්පත් මිල දී ගෙන ඇති ආයතනය පිහිටි රට මත පදනම්ව වන අතර හිමිකරුවන්ගේ ඇත්තම රට වෙනත් රටක් විය හැකියි. උදාහරණයක් ලෙස ශ්‍රී ලාංකිකයෙකු විසින් කේමන් දූපත්හි රඳවා ඇති අරමුදල් ඇමරිකන් රජය විසින් නිකුත් කර ඇති සුරැකුම්පත් වල ආයෝජනය කර තිබෙනවානම් එය ගණනය වන්නේ කේමන් දූපත් යටතේ මිස ශ්‍රී ලංකාව යටතේ නෙමෙයි.

ජපානය - ඩොලර් බිලියන 1239.3

එක්සත් රාජධානිය - ඩොලර් බිලියන 897.3

චීනය - ඩොලර් බිලියන 693.3

බෙල්ජියම - ඩොලර් බිලියන 454.7

කැනඩාව - ඩොලර් බිලියන 446.3

ලක්සම්බර්ග් - ඩොලර් බිලියන 445.7

කේමන් දූපත් - ඩොලර් බිලියන 443.0

ප්‍රංශය - ඩොලර් බිලියන 395.1

අයර්ලන්තය - ඩොලර් බිලියන 350.6

තායිවානය - ඩොලර් බිලියන 313.5

ස්විට්සර්ලන්තය - ඩොලර් බිලියන 286.7

සිංගප්පූරුව - ඩොලර් බිලියන 280.0

හොන්කොන් - ඩොලර් බිලියන 269.2

නොර්වේ - ඩොලර් බිලියන 223.0

ඉන්දියාව - ඩොලර් බිලියන 190.6

බ්‍රසීලය - ඩොලර් බිලියන 170.6

සවුදි අරාබිය - ඩොලර් බිලියන 160.4

දකුණු කොරියාව - ඩොලර් බිලියන 140.9

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය - ඩොලර් බිලියන 119.0

ඊශ්‍රායලය - ඩොලර් බිලියන 110.8

අනෙකුත් සියලුම රටවල් - ඩොලර් බිලියන 1856.3

මුළු විදේශ ණය ප්‍රමාණයෙන් චීනයේ පංගුව 2010 වන විට 26.3% තරම් ඉහල ප්‍රතිශතයක්ලෙස පැවතියද, මේ වන විට එම පංගුව 7.3%ක් පමණයි. එමෙන්ම මෙම ණය ප්‍රමාණය ඇමරිකන් ෆෙඩරල් රජයේ මුළු ණය ප්‍රමාණයෙන් 1.8%ක් පමණයි. ඒ කියන්නේ ඇමරිකන් ඩොලරයේ වටිනාකමට හෝ ඇමරිකන් මූල්‍ය වෙළඳපොළට බලපෑමක් කළ නොහැකි කුඩා පංගුවක්. 2010දී ඉහත පංගුව 6.6%ක්ව පැවතුනු අතර, පසුගිය කාලය තුළ එම පංගුව 1.8% දක්වා අඩු වීම හේතුවෙන් ඇමරිකන් ඩොලරයට කිසිදු දැනෙන බලපෑමක් සිදු වී නැහැ. එබැවින් දැනට ඉතිරි 1.8%ක පංගුව මුළුමනින්ම අහිමි වුවද, එයින් ඇමරිකන් මූල්‍ය වෙළඳපොළට සිදු විය හැකි බලපෑම එතරම් විශාල නොවන බව හිතාගන්න අමාරු නැහැ.

අනෙක් අතට, 2026 පෙබරවාරි මාසය අවසන් වන විට චීනය සතු වූ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 3,882.7ක්. ඉහත සඳහන් ඩොලර් බිලියන 693.3ක මුදල එම ප්‍රමාණයෙන් 17.9%ක්. මෙම පංගුව විශාල ලෙස පහත වැටී ඇතත් තවමත් සැලකිය යුතු පංගුවක්. ඒ නිසා ඇමරිකන් ඩොලරයේ විචලනයන්ට තවමත් චීනයට සැලකිය යුතු බලපෑමක් කළ හැකියි. ඒ නිසාම, ඩොලරයේ ස්ථාවරත්වය තවමත් චීනයට වැදගත්.

චීනය සතු රන් සංචිත ප්‍රමාණයේ වටිනාකම ඉහත මුළු නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණයෙන් 10.0%ක් පමණයි. මේ අනුව නිගමනය කළ හැක්කේ චීනයේ නිල සංචිත වලින් විශාල කොටසක් මේ වන විට යුරෝ, පවුම් ආදියට මාරු කර ඇති බවයි. මෙහිදී යම්තාක් දුරකට සිදුව තිබෙන්නේ චීන ප්‍රාග්ධනය ඇමරිකාවෙන් යුරෝපය වෙත විතැන් වී ඉන් පසුව යුරෝපයේ සිට නැවත ඇමරිකාව කරා පැමිණීමයි. ඇමරිකන් විදේශ ණය වල යුරෝපීය පංගුව ඉහළ යාම මගින් මෙය නිරූපණය වෙනවා.

(Image: https://www.congress.gov/crs-product/RS22331)

විදේශ අංශයේ දිශානතිය

මාර්තු මාසය මුල, ඉරාන යුද්ධය ආරම්භ වූ අලුතම අප විසින් ලියා පළ කළ "දිත්වා හානිය සහ ඉරාන යුද්ධයේ හානිය" ලිපියේ මෙසේ ලියා තිබෙනවා.

"සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් අඩුවීම සහ ඉන්ධන ආනයන වියදම ඉහළ යාම පමණක් සැලකුවත් ජංගම ගිණුමට මාසයකට ඩොලර් මිලියන 212ක පමණ අමතර බරක් වැටෙනවා. මේ තමයි ජංගම ගිණුමට දරා ගන්න පුළුවන් උපරිම ආතතිය. පසුගිය මාස වල මහ බැංකුව විසින් සාමාන්‍ය අගයක් ලෙස ඔය ප්‍රමාණයට කිට්ටු විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් මාසයකට වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබෙන නිසා, සංචිත විකුණන්නේ නැතිව ඩොලර් මිලියන 212ක අඩු වීමක් දරා ගන්න පුළුවන්. එකම දේ සංචිත එකතු කර ගන්න වැඩේ තව දුරටත් කරන්න වෙන්නේ නැහැ."

"අපේ ප්‍රාර්ථනාව වන්නේ යුද්ධය ඉක්මණින්ම අවසන් වීම වුවත්, යම් හෙයකින් මාස දෙක පැන්නොත් තත්ත්වය හිතනවාට වඩා ගොඩක් දරුණු වෙන්න පුළුවන්. "

දැන් මේ ලිපියේ කියපු මාස දෙක පැනලා. යුද්ධය තවමත් අවසන් වී නැහැ. ඒ වගේම අවසන් වන දිනය පිළිබඳව පුරෝකථනය කරන්නත් අමාරුයි. මේ වෙද්දී යුද්ධයේ බලපෑම ලංකාවේ විදේශ අංශය කෙරෙහි බරපතල ලෙස දැනෙමින් තිබෙනවා. පෙබරවාරි 27 දින රුපියල් 309.31ක්ව පැවති ඩොලරයක මැදි මිල අද (මැයි 4) වන විට රුපියල් 319.93 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබීම තුළ පිළිබිඹු වන්නේ මෙම බලපෑමයි. 

වසරේ පළමු මාස දෙකක කාලය තුළ රටේ විදේශ අංශයේ ඉතා හොඳ තත්ත්වයක් දැකිය හැකිව තිබුණා. මේ තත්ත්වය කණපිට හැරුණේ යුද්ධය ආරම්භ වීමෙන් පසුවයි. මාර්තු මාසය තුළද ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් වාර්තා වී ඇතත්, එය ඩොලර් මිලියන 44.6ක, සාපේක්ෂව අඩු, අතිරික්තයක්. ජනවාරි හා පෙබරවාරි දෙමස තුළ ඩොලර් මිලියන 486.9ක අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබුණා.

මාර්තු මාසයේ අතිරික්තය අඩු වීම නිසා පළමු කාර්තුවේ සමස්ත ජංගම ගිණුම් අතිරික්තය ඩොලර් මිලියන 531.5කට සීමා වී ඇති අතර එම අතිරික්තය 2025 පළමු කාර්තුවේ ජංගම ගිණුම් අතිරික්තය වූ ඩොලර් මිලියන 947.7ට වඩා 43.9%කින් අඩුයි.

ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම ඇතුළු තවත් හේතු නිසා මාර්තු මාසයේ ආනයන වියදම පෙර වසරේ මාර්තු මාසයට සාපේක්ෂව 30.3%කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර අපනයන ආදායම් වැඩි වී තිබෙන්නේ 1.0%කින් පමණයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පෙර වසරේ ඩොලර් මිලියන 395.6ක් වූ වෙළඳ හිඟය ඩොලර් මිලියන 879.7 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 

සාමාන්‍යයෙන් ලංකාවේ වෙළඳ හිඟයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් පියැවෙන්නේ සේවා ගිණුමේ අතිරික්තයෙන්. එහෙත්, ඉන්ධන මිල ඉහළ යාමේ බලපෑම හැරුණු විට, යුද්ධයේ හානිය වැඩිපුරම බලපා තිබෙන්නේ සේවා ගිණුමටයි. මාර්තු මාසයේ සේවා ගිණුමේ අතිරික්තය පෙර වසරේ මාර්තු මාසයට සාපේක්ෂව 42.4%කින් පහත වැටී තිබෙනවා. ඊට ප්‍රධානම හේතුව සංචාරක කර්මාන්තයේ ඉපැයීම් 36.8%කින් පහත වැටී තිබීමයි.

ඉහත තත්ත්වයන් හමුවේ වුවද, ප්‍රාථමික ආදායම් ගිණුම හරහා පිටතට යන විදේශ විණිමය අඩු වීම සහ ද්වීතියික ආදායම් ගිණුමේ (ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ) ලැබීම් ඉහළ යාම නිසා මාර්තු මාසය තුළ ජංගම ගිණුමේ හිඟය පියැවී අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබෙනවා. 

මාර්තු මාසය තුළ ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් වාර්තා වුවද, නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 243.6කින් පහත වැටී තිබෙනවා. මේ අනුව පෙනී යන්නේ මූල්‍ය ගිණුම හරහා ඩොලර් මිලියන 288ක පමණ මුදලක් රටින් ගොස් ඇති බවයි. මාසය තුළ විදේශිකයින් සතු වූ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් ආයෝජන විකුණා ඩොලර් මිලියන 63.9ක මුදලක් රටින් එළියට ගෙන ගොස් ඇති අතර ඩොලර් මිලියන 10.2ක කොටස් ආයෝජනද එලෙසම විකුණා දමා තිබෙනවා. මෙය රුපියල ඉක්මණින්ම අවප්‍රමාණය වන බව පුරෝකථනය කළ හැකි වූ විට විදේශ ආයෝජකයින් හැසිරෙන සාමාන්‍ය ආකාරයයි. බිල්පත් පොලී අනුපාතික මත යම් පීඩනයක් ඇති වී තිබීමද මෙමගින් පැහැදිලි කෙරෙනවා. 

අප්‍රේල් මාසය හා අදාළ සංඛ්‍යාලේඛණ තවමත් ඉදිරිපත්ව නැතත්, ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම අනුව, පවතින තත්ත්වය තේරුම් ගැනීම අපහසු නැහැ. අප්‍රේල් මාසය තුළ රටට පැමිණ තිබෙන සංචාරකයින් ප්‍රමාණය 135,643ක් පමණයි. මෙහි පසුගිය වසරට සාපේක්ෂව (174,608) 28.7%ක අඩු වීමක් දැකිය හැකියි. මැයි හා ජූනි යනු සාමාන්‍ය තත්ත්වයන් යටතේ වුවද ලංකාවට අඩුවෙන්ම සංචාරකයින් පැමිණෙන මාසයි. මෙම තත්ත්වය සමඟ ලෝක තෙල් මිලෙහි වත්මන් ප්‍රවණතාද, රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් ආයෝජන ආපසු යමින් තිබීමද සැලකිල්ලට ගනිද්දී ඉදිරි දෙමස තුළ විදේශ අංශය තුළ පීඩනය තවත් වැඩි වන ආකාරයක් මිස අඩු වන ලකුණු පෙනෙන්නට නැහැ. 

මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික දෙකක් එක වර ලැබීමට නියමිතව තිබුණත්, මෙම සතිය තුළද ශ්‍රී ලංකාවේ ණය වාරික පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීම මූල්‍ය අරමුදලේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල න්‍යාය පත්‍රයට ඇතුළත් කර නැහැ. ආණ්ඩුව විසින් බදු සංශෝධන ඉදිරිපත් කරමින් සිටින ආකාරය නිරීක්ෂණය කරද්දී නිගමනය කළ හැක්කේ මෙම වාරික දෙක ලබා දීමට පෙර රජය විසින් කළ යුතුයැයි නිර්දේශ කර ඇති යම් යම් දේ තිබෙනවා විය හැකි බවයි. අරමුදලේ වාරික දෙක ලැබීමෙන් පසුව ඩොලරයක මිල මත වන පීඩනයේ යම් පාලනයක් සිදු විය හැකියි. 

මහ බැංකුව විසින් ඉන්දියාවට, චීනයට හා මූල්‍ය අරමුදලට ගෙවිය යුතුව තිබෙන විදේශ ණයද සැලකිල්ලට ගත් විට, විදේශ අංශය තුළ පවතින හා අපේක්ෂිත අභියෝගාත්මක වාතාවරණය හමුවේ, මෙම වසර තුළ නිල විදේශ සංචිත ගොඩ නගා ගැනීම හා අදාළව ප්‍රගතියක් අපේක්ෂා කිරීම අසීරුයි. ඒ හේතුවෙන්, 2022දී මෙන් ආර්ථිකයේ විශාල බිඳ වැටීමක් සිදු නොවනු ඇති නමුත් දැනට ක්‍රියාත්මක ස්ථායීකරණ වැඩසටහන අවසන් වීමෙන් පසුව ඉදිරි වසරේදී මූල්‍ය අරමුදල සමඟ තවත් අලුත් ගිවිසුමකට ඇතුළත් වීමට සිදු විය හැකි බව දැනට පෙනෙන්නට තිබෙන තත්ත්වයයි. 

When Spirit Is Lost, Crash Landings Follow

While taxpayer money has been used for decades to keep so-called national carriers in some countries afloat, the U.S. low-cost carrier Spirit Airlines—an airline that helped redefine the lower boundary of economically viable air travel—announced the winding down of its operations yesterday.

Once again, this failure highlights how strongly U.S. society adheres to a fundamental principle of a market economy: a business that cannot generate sufficient profit to survive is allowed to fail.

From deregulation to disruption

Low-cost aviation was born out of deregulation. In the United States (1978) and later in Europe (1990s), airlines were freed to set fares and routes, opening the door to new entrants. These carriers stripped flying down to its essentials: a seat, a schedule, and little else.

The formula was straightforward—offer very low base fares, charge separately for add-ons, and rely on high passenger volumes. Airlines such as Southwest, Ryanair, and later Spirit expanded air travel to millions who had previously been priced out.

This shift is not unfamiliar to Sri Lankans. The growth of budget travel across Asia and the Middle East has made migration, tourism, and family travel more accessible. The underlying principle is the same: lower fares expand the market.

The ultra–low-cost evolution

Spirit represented one of the most extreme versions of this model. By the 2010s, it had become the largest ultra–low-cost carrier (ULCC) in North America. Its “bare fare” approach unbundled almost every element of the journey—baggage, seat selection, and even basic conveniences—into separate charges.

This model worked in a highly price-sensitive segment. However, it also created a fragile business structure. Profitability depended on keeping costs exceptionally low and planes consistently full.

Competition caught up

What changed was not just costs, but competition. Traditional airlines adapted. Instead of competing head-on with full-service offerings, they introduced “basic economy” fares that mimicked low-cost pricing while preserving network advantages, loyalty programs, and perceived reliability.

The result was a narrowing gap. Passengers could often pay slightly more for a significantly better experience. For many, that trade-off became increasingly attractive.

This dynamic is also visible in markets relevant to Sri Lanka. Full-service carriers in the Gulf and Asia now offer tiered pricing that competes directly with budget airlines on short- and medium-haul routes.

A shift in passenger expectations

The COVID-19 pandemic accelerated a deeper shift. Travel demand recovered unevenly, and passengers became more selective. Value began to mean more than just the lowest price—comfort, flexibility, and reliability gained importance.

For an airline built on extreme cost-cutting, this posed a strategic dilemma. Moving upmarket risked losing its identity, while remaining ultra-basic risked losing customers. Spirit attempted to adjust, but its repositioning lacked clarity.

Fuel prices and external shocks

Low-cost carriers operate on thin margins, leaving little room to absorb shocks. Rising jet fuel prices in the mid-2020s were already putting pressure on profitability.

The escalation of conflict involving Iran in 2026 intensified the problem. Oil prices rose sharply, airspace disruptions increased operational costs, and flight routes became less efficient. For airlines with limited financial buffers, these pressures were severe.

Spirit, already weakened by debt and failed strategic moves, could not withstand the combined impact.

Policy limits and market realities

Efforts to secure a government-backed bailout failed amid political opposition. The debate—whether to use public funds to support an airline—echoes familiar tensions in many countries, including Sri Lanka.

Ultimately, market forces prevailed. Without support, Spirit ceased operations after more than three decades, leaving thousands unemployed and reducing competition in the U.S. domestic market.

Implications for Sri Lanka

Sri Lanka’s aviation sector—centered on tourism, labor mobility, and connectivity—relies heavily on affordable air travel. The Spirit story offers several clear lessons:

• Low-cost models can expand access, but they are highly sensitive to external shocks, especially fuel prices.
• Traditional airlines are no longer passive competitors; they adapt quickly and aggressively.
• Passenger expectations evolve, even in price-sensitive markets.
• Financial resilience matters as much as low pricing.

As Sri Lanka continues to rebuild its tourism sector and strengthen regional connectivity, the balance between affordability and sustainability in aviation will be critical.

Back to economic fundamentals

In a simple supply-and-demand model describing a competitive market for a homogeneous product, all buyers and sellers are price takers. During a market shock, the least efficient suppliers—typically those with higher costs—are the first to be forced out.

However, when the product or service is not homogeneous, the nature of competition changes fundamentally. The lowest-cost producer is not always the most efficient, and the pursuit of the lowest cost can compromise quality. For example, the cheapest coal may be inefficient in terms of energy content, and the lowest-cost drugs may be ineffective in delivering healthcare outcomes.

This principle can also be extended to human resources. If individuals are elected to office based on cost alone, some compromise in quality is inevitable. When that spirit is lost, crash landings follow.

දෙවියන් දුන් සල්ලි මල්ල

ආර්ථිකය ගැනම හැමදාම කතා කරද්දී නිතර දකින කුකුළාගේ කරමලය සුදුවට පේනවා වගේ දෙයකුත් වෙනවනේ. ඒ නිසා, අද වෙන දෙයක් ගැන කතා කරමු.

මම හිතන්නේ මුල්ලා නස්රුදීන් කියන්නේ පාඨකයින්ට අමුතුවෙන් හඳුන්වා දිය යුතු කෙනෙක් නෙමෙයි. මුස්ලිම් රටවල් ගණනාවකදීම තමන්ගේම රටේ කෙනෙකු සේ සැලකෙන නමුත් නස්රුදීන් ඇත්තටම ජීවත් වී තිබෙන්නේ වත්මන් තුර්කියේ. තුර්කි උච්චාරණය අනුව නස්රෙඩීන් හෝජා වුනත් සිංහල පාඨකයින් අතර වඩා ප්‍රසිද්ධ නස්රුදීන් ලෙස නිසා මමත් නස්රුදීන් කියලම කියන්නම්.

ගොඩක් මිනිස්සුන්ගේ අවශ්‍යතා වලට සාපේක්ෂව තිබෙන සම්පත් සීමිතයිනේ. ඒ නිසා, තිබෙන සම්පත් ප්‍රමාණයට ගැලපෙන පරිදි අවශ්‍යතා සීමා කර ගන්න වෙනවා. වෙනත් විදිහකට කිවුවොත් ආදායමේ තරමට වියදම් කරන්න වෙනවා. 

ඔහොම කිවුවට මුල්ලා නස්රුදීන් වගේ රස්සාවක් නොකරන මනුස්සයෙක්ට ආදායමක් කියලා දෙයක් නැහැනේ. ආදායමක් නැහැ කියලා වියදම් නොකර ඉන්නත් බැහැනේ. ඒ වගේම, ආදායමට වඩා වියදම වැඩිනම්, ඒ හිඟය පියැවෙන කුමක් හෝ ක්‍රමයක් තියෙන්න ඕනෑ. 

මුල්ලා නස්රුදීන් වගේ සමාජ ප්‍රාග්ධනය තිබෙන කෙනෙකුට ආදායමක් නැතිකම ලොකු ප්‍රශ්නයක් නොවුනත්, අනුන්ගෙන් ඉල්ලගන්න එකෙත් සීමාවක් තියෙනවනේ. ඒ සීමාව පැන්නට පස්සේ සමාජ ප්‍රාග්ධන ආර්ථික ආකෘතිය අවුල් වෙනවා. මේ කතාව ආරම්භයේදී නස්රුදීන් ඉන්නෙත් ඔන්න ඔය වගේ තත්ත්වයකයි.

"ගෙදර උයන්න හාල් ඇටයක් නැහැ. කවුරුවත්ම දෙන්නේ නැත්නම් දෙය්යන්ගෙන් හරි කමක් නැහැ සල්ලි ටිකක් ඉල්ලාගෙන එන්න!"

නස්රුදීන්ට හාමිනේගෙන් බර බරේ. 

"පරණ ණය ගෙවුවේ නැත්නම් කඩෙන් තවත් බඩු ණයට ගන්න බැහැ. අඩුම ගානේ රන් කාසි සීයක්වත් ඕනෑ ණය ගෙවන්න."

මේ කරදරේ ඉවසන්නම බැරි තැන නස්රුදීන් ගෙදරින් එළියට බැහැලා, ඇස් දෙක පියාගෙන. අහසට අත් දිගු කරලා දෙවියන්ගෙන් සල්ලි ඉල්ලනවා. 

"දෙවියනේ! මා ගැන අනුකම්පා කරලා මට රන් කාසි සීයක් ලබා දෙන්න. අනූ නමයක් එහෙම නෙමෙයි, හරියටම සීයක්!"

නස්රුදීන් ඔය ඉල්ලීම කරන්නේ දෙවියන්ට ඇහෙන තරම්ම හයියෙන් නිසා දෙවියන්ට කොහොම වුනත් අල්ලපු ගෙදර අසල්වැසියාට ඔය ඉල්ලීම ඇහෙනවා. සල්ලි එක්ක විහිළු කරන එක භයානක වැඩක් වුනත්, අසල්වැසියා නස්රුදීන්ට විහිළුවක් කරන්න හිතනවා. ඔහුගේ අදහස දෙවියන් දෙන විදිහට නස්රුදීන්ට රන් කාසි මල්ලක් දෙන එක.

හැබැයි මේ විහිළුව අවදානම් විහිළුවක්. රන් කාසි ආපසු නොලැබෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා අසල්වැසියා කරන්නේ රන් කාසි සීයක් නොදා අනූනවයක් පමණක් දමන එක. 

අසල්වැසියා ඔය විදිහේ ගොන් ජෝක් කරන මනුස්සයෙක් කියලා නස්රුදීන් දන්නවා. සද්දෙට දෙවියන්ගෙන් සල්ලි ඉල්ලන්නෙම ඒ නිසා. එහෙම නැතුව දෙයියෝ සල්ලි නොදෙන බව නොදැන නෙමෙයි. නස්රුදීන්ගේ ස්පෑම් එකට අසල්වැසියා අහු වෙනවා.

හැබැයි අසල්වැසියාත් නස්රුදීන් ගැන දන්න නිසා තමයි රන් කාසි සීයක් වෙනුවට අනූ නමයක මල්ලක් දමන්නේ. මොකද ඔහු දෙවියන්ගෙන් රන් කාසි ඉල්ලන්නේ "අනූ නමයක් එහෙම නෙමෙයි, හරියටම සීයක්!" කියලයි. ඒ නිසා, මල්ලේ තියෙන්නේ රන් කාසි අනූ නවයක්නම් ඒ මල්ල දෙවියෝ දුන්න මල්ලක් වෙන්න බැහැනේ.

අහසින් රන් කාසි මල්ලක් වැටෙන සද්දෙට නස්රුදීන් ඇස් අරිනවා. රන් කාසි මල්ලත් අරගෙන ගෙදර යනවා.

"දෙවියෝ මගේ ඉල්ලීමට ඇහුම්කන් දුන්නා! දෙවියෝ මගේ ඉල්ලීමට ඇහුම්කන් දුන්නා!!"

වැඩේ කණපිට කියලා අසල්වැසියාට තේරෙනවා. අසල්වැසියා නස්රුදීන්ට කරුණු පැහැදිලි කරලා සල්ලි ආපසු ඉල්ලුවත් සල්ලි නැවත ලැබෙන පාටක් නැහැ. දැන් අසල්වැසියාට තිබෙන එකම විසඳුම අධිකරණයක පිහිට පතන එක පමණයි. ඒ නිසා ඔහු විනිසුරුවරයෙකු වෙත යන්න නස්රුදීන්ට කතා කරනවා.

"ඔයාට සල්ලි ලැබුණේ ඇත්තටම දෙවියන්ගෙන්නම් ඔයා ඒක උසාවියේදී ඔප්පු කරන්න!"

"හරි. මම උසාවියට එන්නම්. නමුත් ප්‍රශ්නය මට ඇඳගෙන යන්න සුදුසු ඇඳුමක් නැහැ. ඔයා දන්නවනේ මට යට ඇඳුම් පවා අරන් දෙන්නේ වෙන අය කියලා. මට උසාවියට ඇඳගෙන යන්න ඔයාගේ ඇඳුමක් ගන්න පුලුවන්ද?"

කොහොම හරි මේ මනුස්සයාව උසාවියට ගෙනියන්නත් වෙනවනේ. නැත්නම් කොහොමද සල්ලි ටික නැවත අය කර ගන්නේ? ඒ නිසා, අසල්වැසියා ඔහුගේ ඇඳුමක් නස්රුදීන්ට දෙනවා.

"ඇඳුමනම් හරි. ඒත් මට උසාවියට යන්න බූරුවෙක් නැහැනේ!"

අන්තිමට අසල්වැසියා නස්රුදීන්ට බූරුවෙකුත් දෙනවා.

දැන් දෙන්නම උසාවියේ. අසල්වැසියා වෙච්ච සිදුවීම මුල ඉඳලම විනිසුරුවරයාට පැහැදිලි කරනවා. 

"නස්රුදීන්, ඔබට මේ ගැන මොනවා හරි කියන්න තියෙනවද?"

විනිසුරුවරයා අහනවා. 

"ස්වාමීනි, මගේ අසල්වැසියා මානසික අබාධයකින් පෙළෙන පුද්ගලයෙක්. අනුන් ළඟ තිබෙන දේවල් ඔහුට තමන්ගේ දේවල් සේ පෙනෙනවා. බොරුනම් අහන්න මම උසාවියට ආපු බූරුවා කාගෙද කියලා."

"ඔව්. ඒ බූරුවා මගේ තමයි!"

"දැක්කා නේද ස්වාමීනි. ඒ විතරක් නෙමෙයි මම මේ ඇඳගෙන ඉන්න ඇඳුම කාගේද කියලා ඇහුවොත් ඒකත් එයාගේ කියලා කියයි. මෙයාට ඒ තරම් මානසික ආබාධයක් තියෙන්නේ!"

"ඔවු. ඔය ඇඳුමත් මගේ තමයි!"

නස්රුදීන්ගේ අසල්වැසියා නඩුව පරාදයි!

මේ දවස් වල ආණ්ඩුවට එක දිගට විවිධ චෝදනා එල්ල වෙනවා. පටන් ගත්තේ ගල් අඟුරු වලින්. ඊළඟට භාණ්ඩාගාරයේ සල්ලි ප්‍රශ්නය. කොන්ත්‍රාත්කරුවන්ට වැරදීමකින් දෙවරක් සල්ලි ගෙවීම ගැන කතාවකුත් ආවා. මේ ප්‍රශ්න එළියට අදින්නේ විපක්ෂය. ඒ අතර ආණ්ඩුවේ ඇමති කෙනෙක්ම ඇවිදින් තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ සල්ලි ප්‍රශ්නයක් ගැනත් කියනවා. විදුලිබල මණ්ඩලයේ පාඩු පියවීම සඳහා අයවැයෙන් සල්ලි යොදවන කතාවකුත් අද දැක්කා. අන්තිම කොටස නස්රුදීන්ගේ කතාවට සම්බන්ධයක් නැහැ.