රුපියල් සැපයුම සහ විදේශ සංචිත

රටේ මුදල් සැපයුම කියන්නේ මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කරන රුපියල් පමණක්ම නොවුණත්, මුදල් සැපයුමේ පදනම වන්නේ මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කරන රුපියල්. සංචිත මුදල්, එසේත් නැත්නම් මුදල් පදනම කියා කියන්නේ මේ විදිහට මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කරන රුපියල් වලට. ඒ රුපියල් එක්කෝ මුදල් නෝට්ටු හා කාසි ලෙස සංසරණයේ තිබෙනවා. එසේ නැත්නම් මහ බැංකුවේ ගිණුමක තිබෙනවා. සාමාන්‍යයෙන් මහ බැංකුවේ ගිණුම් පවත්වා ගෙන යන්නේ වාණිජ බැංකු සහ රජය. 

මහ බැංකුව විසින් රජය සමඟ හෝ වාණිජ බැංකු සමඟ ගනුදෙනු කරද්දී ගෙවීමක් කළ යුතුනම් මහ බැංකුවේම තිබෙන අදාළ ගිණුමට ඒ ගෙවීම කරනවා. රජය හෝ වාණිජ බැංකු විසින් මහ බැංකුවට ගෙවීම් කරද්දී තමන්ගේ ගිණුම් වල තිබෙන ශේෂයන් ඒ සඳහා යොදා ගන්නවා. ඒ අතරම, වෙනත් විවිධ අවශ්‍යතා වෙනුවෙන් තමන්ට අයිති මේ ගිණුම් වල තිබෙන මුදල් ලබා ගන්නවා. අමතර රුපියල් ඇත්නම් මහ බැංකුවේ තිබෙන ගිණුමේ තැන්පත් කරනවා. ඒ නිසා, මහ බැංකුවේ ගිණුමක තිබෙන රුපියල් සහ සංසරණයේ තිබෙන රුපියල් අතර වෙනසක් නැහැ. ඔය දෙවර්ගය ඕනෑම වෙලාවක පහසුවෙන් එක ගොඩකින් අනෙක් ගොඩට යන්න පුළුවන්. කොටස් දෙකම සංචිත මුදල් ලෙස සලකන්නේ ඒ නිසා. 

මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිල දී ගනිද්දී ඒ වෙනුවෙන් ගෙවීම් කරන්නේ රුපියල් වලින් නිසා රුපියල් සැපයුම ඉහළ යනවා. වෙළඳපොළෙන් කියා කිවුවත් ඇත්තටම මේ ගනුදෙනු කරන්නේ වාණිජ බැංකුවක් සමඟ හෝ රජය සමඟ. ඒ නිසා ක්ෂණිකවම වෙන්නේ මහ බැංකුවේම තිබෙන රජයේ හෝ වාණිජ බැංකුවක ගිණුමක ශේෂය ඉහළ යන එකයි. නමුත් පසුව ගිණුම් වල තිබෙන මේ මුදල් සංසරණයට එකතු වෙන්න පුළුවන් වගේම, වාණිජ බැංකු වල මුදල් මැවීමේ ක්‍රියාවලිය හරහා එසේ අලුතෙන් එකතු වන රුපියලක් නිසා රටේ මුදල් සැපයුම ඒ වගේ කිහිප ගුණයකින් ඉහළ යන්න පුළුවන්.

මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිල දී ගනිද්දී වගේම, භාණ්ඩාගාර බිල්පත් මිල දී ගනිද්දීත් ඔය වැඩේම වෙනවා. සංචිත මුදල් වැඩි වීමට හේතු වන ප්‍රධානම කරුණු දෙක මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිල දී ගැනීම සහ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් මිල දී ගැනීම. වෙළඳපොළෙන් කියා කිවුවත් ඇත්තටම මේ මිල දී ගැනීමේ ගණුදෙනු කරන්නේ වාණිජ බැංකුවක් සමඟ හෝ රජය සමඟයි. ඒ වගේම, ඩොලර් කියා පහසුවට කිවුවත්, මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඩොලර්, යුරෝ, යෙන් වැනි ඕනෑම විදේශ මුදල් වර්ගයක්. 

ඔය කොයි ක්‍රමයෙන් හෝ සංචිත මුදල් සැපයුම වැඩි වීමෙන් පසුව එය කෙටිකාලයකින් නැවත අඩු කර ගත්තේ නැත්නම්, වාණිජ බැංකු වල මුදල් මැවීමේ ක්‍රියාවලිය හරහා මුදල් සැපයුම වැඩි වෙලා උද්ධමනය ඉහළ යන්න පුළුවන්. මහ බැංකුව සතු භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හෝ විදේශ සංචිත විකිණීම මගින් සංචිත මුදල් සැපයුම අඩු කරන්න පුළුවන්. මෙවැනි ගනුදෙනුවකින් පසුව මහ බැංකුව අදාළ අනෙකුත් පාර්ශ්වය විසින් මහ බැංකුවේ පවත්වා ගෙන යන ගිණුමේ ශේෂය පහත දමනවා. එවිට එම අනෙකුත් පාර්ශ්වය වන වාණිජ බැංකුවට හෝ රජයට තමන් සතු රුපියල් ගිණුමේ තැන්පත් කරලා එහි ශේෂය ඉහළ දමා ගන්න වෙන නිසා සංසරණයේ තිබෙන රුපියල් ප්‍රමාණය පහත වැටෙනවා. මුදල් සැපයුම ප්‍රසාරණය වීම නවතිනවා. උද්ධමනය පාලනය වෙනවා. 

මේ සමඟ පළ කරන ප්‍රස්ථාරයේ දැකිය හැකි පරිදි, 2020 වර්ෂය ආරම්භ වන විට මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කර තිබුණු මුළු රුපියල් ප්‍රමාණයට ආසන්නව සමාන ශුද්ධ විදේශ සංචිත ප්‍රමාණයක් මහ බැංකුව සතුව තිබුණා. ඉන් පසුව ආර්ථිකය කඩා වැටීම දක්වා ගත වූ කාලය තුළ මහ බැංකුව විසින් විශාල වශයෙන් භාණ්ඩාගාර බිල්පත් මිල දී ගනිමින් රජයට රුපියල් සැපයුවා. ඒ වෙද්දී රජයේ රුපියල් ආදායම් අහිමි කරගෙන සිටි නිසා සහ ඊට ගැලපෙන වියදම් කප්පාදුවක් සිදු කර නොතිබුණු නිසා රජයට වෙළඳපොළෙන් අවශ්‍ය පමණ ණය ගන්න පුළුවන්කමක් තිබුණේ නැහැ. බදු කප්පාදුවෙන් පසුව රටේ ණය තිරසාරත්වය නැති වෙලා ශ්‍රේණිගත කිරීම් පහත වැටී තිබුණු නිසා කලින් මෙන් විදේශ ණය ගන්න පුළුවන්කමක් තිබුණෙත් නැහැ. මේ තත්ත්වය හමුවේ රජයේ දැවැන්ත අයවැය හිඟය පියවීම සඳහා අවශ්‍ය වූ ණය වලින් ලොකු කොටසක් ලබා ගත්තේ මහ බැංකුව ඇතුළු බැංකු අංශයෙන්. 

දෙදහස් විස්ස ආරම්භයේදී මහ බැංකුවෙන් රජය විසින් ලබා ගෙන තිබුණු ශුද්ධ ණය ප්‍රමාණය රුපියල් බිලියන 335ක් පමණයි. 2022 වර්ෂය අවසන් වන විට මේ ප්‍රමාණය රුපියල් බිලියන 3,432 දක්වා, දහ ගුණයක් ඉක්මවා, ඉහළ ගියා. මේ තරම් කෙටි කාලයකින් මේ තරම් විශාල රුපියල් ප්‍රමාණයක් සංසරණයට එකතු වෙද්දී අනිවාර්යයෙන්ම රටේ මුදල් ඒකකයේ බිඳ වැටීමක් වෙනවා. නමුත් මහ බැංකුව විසින් ඒ විදිහට එළියට ගිය රුපියල් විදේශ සංචිත විකිණීම මගින් නැවත එකතු කරගත් නිසා එවැන්නක් වුනේ නැහැ. ඒ වෙනුවට සිදු වුනේ රටේ විදේශ සංචිත අවසන් වීම. විදේශ සංචිත අවසන් වෙද්දී මහ බැංකුව චීනයට, ඉන්දියාවට වගේම බංග්ලා දේශයට පවා ණය වෙමින් ලබාගත් ඩොලර් වෙළඳපොළේ විකිණීම මගින් භාණ්ඩාගාර බිල්පත් මිල දී ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය වූ රුපියල් හොයා ගත් නිසා තවත් කාලයක් යන තුරු සංචිත මුදල් වැඩි වීම පාලනය වුනා. ඊට අමතරව මහ බැංකුව මැදිහත් වී දිගින් දිගටම ඩොලර් සැපයුම වැඩි කළ නිසා ඩොලරයක මිල ඉහළ යාමද පාලනය වුනා.

විණිමය අනුපාතය කියා කියන්නේ මුදල් ඒකක දෙකක සාපේක්ෂ වටිනාකම. මුදල් ඒකකයක වටිනාකම තීරණය වෙන්නේ ඉල්ලුම හා සැපයුම මත. සංසරණයට රුපියල් වැඩි වැඩියෙන් එකතු වෙද්දී රුපියල් සුලබ වෙන නිසා ඉල්ලුම අඩු වෙලා වටිනාකම අඩු වෙනවා. ඊට අනුපාතිකව සංසරණයට ඩොලර් වැඩි වැඩි වැඩියෙන් එකතු වෙලා ඩොලර් සුලබ වීම නිසා ඩොලර් ඉල්ලුම අඩු වී ඩොලර් වටිනාකමද ඊට සමානව අඩු වුනොත් විණිමය අනුපාතයේ වෙනසක් වෙන්නේ නැහැ. දිගින් දිගටම ණයට ඩොලර් අරගෙන වෙළඳපොළේ විකුණමින් ඩොලර් සැපයුමද වැඩි කිරීම මගින් මහ බැංකුවට රුපියල් සැපයුම වැඩි කරන අතරම විණිමය අනුපාතය ස්ථාවරව තියා ගන්න පුළුවන් වුනා. 

මහ බැංකුව මේ වැඩේ කළ පළමු අවස්ථාව මෙය නෙමෙයි. මීට පෙරද ඇතැම් වර්ෂ වලදී මහ බැංකුව මේ වැඩේ කළා. උදාහරණයක් විදිහට 2010 හා 2011 වර්ෂ දෙක සැලකුවොත්, රටේ මුළු විදේශ ණය ප්‍රමාණය ඔය වර්ෂ දෙකක කාලය ඇතුළත ඩොලර් මිලියන 18,662 සිට ඩොලර් මිලියන 32,748 දක්වා ඩොලර් මිලියන 14,086කින් ඉහළ ගියා. නමුත් රටේ නිල විදේශ සංචිත ඉහළ ගියේ ඩොලර් මිලියන 1,392කින් පමණයි. සමස්ත විදේශ සංචිත ඉහළ යාම ඊටත් අඩුයි. එම ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 960ක් පමණයි. එතකොට ඉතිරි ඩොලර් බිලියන දහතුනට වුනේ කුමක්ද?

ඔය වසර දෙක ඇතුළත විදේශ ණය ලෙස රටට ආ ඩොලර් බිලියන 14කින් 13ක්ම රුපියල් වුනා. ඒ කියන්නේ රටේ ඩොලර් ඉපැයීම් වල වැඩිවීමක් නැතිවම ඩොලර් සැපයුම එපමණකින් ඉහළ ගියා. ඒ නිසා, රුපියල් සැපයුම වැඩි වුනත්, ඒ අනුපාතයෙන්ම මෙන් ඩොලර් සැපයුමද වැඩි වූ නිසා විනිමය අනුපාතය ස්ථාවරව තිබුණා. 2009 අවසානයේදී රුපියල් 114.94ක් වූ ඩොලරය 2011 අවසන් වෙද්දී 113.90 දක්වා පහත වැටී තිබුණා.

ඔය විදිහට ඩොලරයක මිල පහත වැටෙද්දී ආනයන ලාබ වෙනවා. මේ හරහා උද්ධමනය පාලනය වෙනවා. විදේශ ණය වල රුපියල් අගය අඩු වෙන නිසා ඇත්තටම ණය වැඩි වෙද්දීත් ණය අඩු වෙනවා වගේ පේනවා. ඩොලර් වලින් බලද්දී රටේ ආර්ථිකයේ ප්‍රමාණය වගේම ඒක පුද්ගල ආදායමද සැබෑ ප්‍රමාණයට වඩා විශාල වී පේනවා. සාමාන්‍යයෙන් ගොඩක් අය බලන සාර්ව ආර්ථික දර්ශක සියල්ලම ඉතා හොඳින් තිබෙන බව පේනවා. ඒ වගේම ප්‍රායෝගිකව වුනත් මිනිස්සුන්ට තමන්ගේ ආර්ථිකය දියුණු වෙලා කියලා දැනෙනවා. හොඳින් බලන කෙනෙකුට මිසක් සාමාන්‍ය කෙනෙකුට නොපෙනෙන දෙය මේ සියල්ල යටින් තියෙන්නේ ණයට ගත් විශාල ඩොලර් ප්‍රමාණය කියන එක. මේ වගේ තත්ත්වයක් දිගින් දිගටම පවත්වා ගත හැක්කේ දිගින් දිගටම විදේශ ණය ලබාගත හැකි තාක් පමණයි. එය කළ නොහැකි වූ වහාම පිරමිඩය කඩා වැටෙනවා. 

ඔය කාලයේ ලංකාවේ සහ ලෝකයේ පැවති සුවිශේෂී තත්ත්වයන් නිසා පිරමිඩය යම් කාලයක් නඩත්තු කරන්න පුළුවන් වුනා. ලංකාවේ අවුරුදු 26ක සිවිල් යුද්ධයක් අවසන් වෙලා තිබුණේ. සිවිල් යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසුව රටේ ආර්ථිකය ලොකු පිම්මක් පනියි කියලා රටේ සහ ලෝකයේ බොහෝ අයට සාධාරණ විශ්වාසයක් තිබුණා. ඒ නිසා ගොඩක් අය රටේ ආර්ථිකයේ තිබුණු යහපත් ප්‍රවණතා තේරුම් ගත්තේ යුද්ධය අවසන් වීමේ ප්‍රතිඵලයක් විදිහට. මේ ඇස් බැන්දුම නිසා, විදේශ ණය වල උදවුවෙන් ආර්ථිකය මේ විදිහට පවත්වා ගෙන යනවා කියන කරුණ ගොඩක් අයට මග හැරුනා.

අනෙක් අතට ඔය කාලය තුළ ඇමරිකාවේ පොලී අනුපාතික ශුන්‍ය මට්ටම ආසන්නයටම අඩු කරලයි තිබුණේ. නමුත් ලංකාවේ කෙටිකාලීන පොලී අනුපාතික වුනත්, 9% පමණ මට්ටමකයි තිබුණේ. පොලී අනුපාතික වෙනසට සමානව ඩොලරයක මිල වසරකට 9%කින් අවප්‍රමාණය වුනානම් විදේශ ආයෝජකයෙකුට ඇමරිකාවේ ආයෝජනයකට වඩා ලංකාවේ ආයෝජනයක් ආකර්ශනය වෙන්නේ නැහැ. නමුත් ඩොලරයක මිල ස්ථාවරව තියෙනවා කියන්නේ ඇමරිකාවෙන් කිසිවක් නොලැබෙද්දී ලංකාවේ ආයෝජනය කරලා ඩොලර් වලින්ම 9%ක ප්‍රතිලාභයක් ලබා ගන්න පුළුවන් කියන එකයි. සමහර වකවානු වලදී ඩොලරයක මිල පහළටත් ගියා එවිට ප්‍රතිලාභය තවත් වැඩියි. ඔය කාලයේදී ඇමරිකාවෙන් ණය ගන්න පුළුවන් කෙනෙකුට 2%-3% වැනි අඩු පොලියකට ණය අරගෙන ලංකාවේ ආයෝජනය කරලා පහසුවෙන්ම 9%-10%ක ප්‍රතිලාභයක් ලබා ගන්න පුළුවන්කම තිබුණා. මේ තරම්ම වාසියක් පෙනෙද්දී අවදානම නොතකා ප්‍රාග්ධනය ලංකාවට ගේන්න ගොඩක් අය පෙළඹුනා. ඒ නිසා ණය ගැනීම අමාරු වුනේ නැහැ. 

ලංකාවේ විදේශ ණය ප්‍රමාණය 2005 අවසානයේදී වූ ඩොලර් මිලියන 11,353.8 සිට 2014 අවසානය වෙන විට ඩොලර් මිලියන 42914.1 දක්වා ඩොලර් මිලියන 33,485.6කින් ඉහළ ගියා. නමුත් ඔය කාලයේදී රටට පෙන්නුවේ ඩොලරයක මිල ස්ථාවරව තියෙද්දී විදේශ සංචිතත් වැඩි වෙනවා කියන එක. 

ලංකාවේ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණයද 2005 අවසානයේදී වූ ඩොලර් මිලියන 2,735.0 සිට 2014 අවසානය වෙන විට ඩොලර් මිලියන 8,208.4 දක්වා ඩොලර් මිලියන 5,473.4කින් ඉහළ ගියා. ඔය 2014 අවසානයේදී පැවති විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය අද දක්වාම වුනත් වසරක් අවසානයේදී වාර්තා වී තිබෙන වැඩිම විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය. ඒ නිසා, අද වුනත් ඇතැම් අය ඔය සංචිත ප්‍රමාණය දෙස ඇඟිල්ල දිගු කර පෙන්වනවා. නමුත් වැදගත්ම කාරණය ඩොලර් බිලියන 5.4කින් සංචිත වැඩි වෙද්දී ඊට වඩා ඩොලර් බිලියන 28කින් විදේශ ණය වැඩි වුනා කියන එක. ඇහැට පෙනුණු සෞභාග්‍යය තනිකරම රැඳී තිබුණේ ඔය ඩොලර් බිලියන 28ක අමතර විදේශ ණය ටික මතයි.

මේ ඩොලර් බිලියන 28 ඒ දවස් වලම රුපියල් වී ආනයන ලෙස රටින් ගියා. නමුත් ඔය විදිහට ණය ලෙස රටට එන මූල්‍ය ආයෝජන තත්ත්වයන් වෙනස් වෙද්දී අනිවාර්යයෙන්ම නැවත ආපසු යනවා. විදේශ සංචිත ලෙස ඩොලර් රඳවාගත යුත්තේ ඒ නිසා. 2015දී ඇමරිකාව පොලී අනුපාතික වැඩි කරන්න පටන් ගනිද්දී රටට ආ විදේශ ප්‍රාග්ධනය ආපසු යන්න පටන් ගත්තා. ඊටත් කලින්ම, 2013 පමණ වන විටත්, විදේශ ණය මත පවත්වා ගත් ආර්ථික වර්ධනය පවත්වා ගන්න බැරි වෙලයි තිබුණා. විදේශ ප්‍රාග්ධනය ආපසු යද්දී තත්ත්වය තවත් දරුණු වුනා. නමුත් IMF යාම, ඩොලරයක මිල සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යන්න ඉඩ දීම, රාජ්‍යමූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති දැඩි කිරීම, ISB ණය අරගෙන කලින් ගත් ණය සහ ඒ වෙනුවෙන් ගෙවිය යුතු වූ පොලිය ගෙවීම වගේ දේවල් නිසා ආර්ථිකයේ දැවැන්ත කඩා වැටීමක් සිදු වෙන එක වලක්වා ගන්න පුළුවන් වුනා. 

කොහොම වුනත් යම් කාලයක් විදේශ ණය වල උදවුවෙන් රටේ සාර්ව ආර්ථික සාධක සියල්ල හොඳ මට්ටමක පවත්වා ගන්න පුළුවන් වුනා වගේම මේ වෙනුවෙන් එම කාලය තුල සංචිත වියදම් කරන්න අවශ්‍ය වුනේ නැහැ. නමුත් පසුව, 2020-2022 කාලයේදී ඔය දෙයම කරන්න උත්සාහ කරද්දී තත්වයන් වෙනස් වී තිබුණු බැවින් විදේශ ණය පහසුවෙන් ලබා ගන්න පුළුවන්කමක් තිබුණේ නැහැ. ඉන්දියාවෙන්, චීනයෙන් ණය ලබාගත්තත්,  e එසේ ලබාගත් ඩොලර් ප්‍රමාණය ඩොලරයක මිල ස්ථාවරව තියාගන්න තරම් ප්‍රමාණවත් නොවුණු නිසා ඩොලරයක මිල ස්ථාවරව තියා ගැනීම සඳහා විදේශ සංචිත විකුණන්න වුනා. 

අන්තිමට වුනේ එළුවාගේ බෙල්ලත් කපලා මුට්ටියත් බිඳින්න වුනා වගේ වැඩක්. විණිමය අනුපාතය පාලනය කිරීම මගින් පාලනය කරගෙන සිටි උද්ධමනය විණිමය අනුපාතයත් එක්කම කඩාගෙන ඉහළ ගියා. 

ඒ තත්ත්වය එක්ක බලද්දී මේ වන විට විශාල ප්‍රගතියක් ලබාගෙන තිබෙනවා. 2022 ජූලි මාසයේ සිට මේ දක්වාම මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ සංචිත ක්‍රමයෙන් ඉහළ යමින් තිබෙනවා. ඒ වගේම, එහිදී රටේ රුපියල් සැපයුම ඉහළ යාම පාලනය කර ගැනීම පිණිස මහ බැංකුව විසින් රජයට ලබා දී ඇති ණය ක්‍රමක්‍රමයෙන් අඩු කරගෙන යමින් සිටින බවත් පැහැදිලිව පේනවා. මෙය මෙසේ කළ හැකිව තිබෙන්නේ රජයේ ආදායම් ඉහළ දමාගැනීම සහ වියදම් පාලනය කර ගැනීම මගින් මහ බැංකුවේ ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා අවශ්‍ය රුපියල් හොයාගන්න රජය සමත් වී තිබෙන නිසා. එසේ නොවන්නට විදේශ සංචිත වැඩි කරගැනීම නිසා වුවත් උද්ධමනය ඉහළ යනවා.

මේ යන වැඩ පිළිවෙළේ පැහැදිලි ප්‍රගතියක් තිබෙනවා වගේම එහි ගමනාන්තය සුබ එකක් කියන එකත් පැහැදිලිව පේනවා. නමුත් තවම ගමනාන්තයට ඇවිත් නැහැ. ඒ සඳහා තවත් වසර කිහිපයක් යයි. එම කාලය තුළ අල්ලාගෙන සිටීම සඳහා තමයි තවත් IMF වැඩ සටහනකට යා යුත්තේ.

පසුගිය සැප්තැම්බර් මාසය අවසානයේදී මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් කළොත් ඩොලර් මිලියන 3,374ක් පමණ. මේ ප්‍රමාණය මහ බැංකුවේ සංචිත මුදල් සැපයුමෙන් 57.2%ක්. ඔක්තෝබර් අවසන් වෙද්දී මේ ප්‍රතිශතය බොහෝ විට 60% ඉක්මවලා ඇති. හිටපු හැටියට විශාල ප්‍රගතියක් වුනත් මේ ගමන තවත් දුර යා යුතු ගමනක්. 

මේ වෙද්දී ඉන්දියාවේ ණය සම්පූර්ණයෙන්ම ගෙවා අවසන් කියලයි මම හිතන්නේ. චීනයේ යුවාන් බිලියන 10 ආපසු ගෙවන්න තවත් වසරක් තිබෙනවා. ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් බිලියන 1.5ක් පමණ. ඊට අමතරව කෝවිඩ් කාලයේ IMF එක විසින් "නිකම්" ලබා දුන්, ණයක්ම නොවන, ඩොලර් බිලියන 1.3කට ආසන්න මුදලක් තිබෙනවා. ආපසු ගෙවන තුරු ඒ වෙනුවෙන් පොලියක් ගෙවිය යුතු වුවත්, මුල් මුදල ආපසු ගෙවිය යුතු නිශ්චිත දිනයක් නැහැ. ඔය කොටස් තුන එකතු කළ විට, මේ වන විටද සංචිත මුදල් ප්‍රමාණය ඉක්මවන විදේශ සංචිත ආවරණයක් තිබෙනවා. චීන ණය ආපසු ගෙවන්න පෙර එම ප්‍රමාණයට සමාන විදේශ සංචිත ප්‍රමාණයක් එකතු කර ගැනීම මගින්, ඒ ණය ගෙවීමෙන් පසුවද අවශ්‍ය සංචිත ප්‍රමාණය ලොකු අවදානමක් නැති මට්ටමක තියාගන්න පුළුවන්. 

සියල්ල අනිවාර්යයෙන්ම හොඳින් සිදු වන බව සහතිකනම්, නැවත IMF එකෙන් වුනත් ණය ගන්න අවශ්‍ය නැහැ. නමුත් මේ අවුරුද්දේ ඇති වූ ආකාරයේ බාහිර කම්පන නැවත නොඑයි කියන එක පිළිබඳව සහතිකයක් නැති නිසා තවත් යම් කාලයක් IMF උදවු ගන්න එක හොඳයි. 

දළ විදේශ සංචිත හා ශුද්ධ විදේශ සංචිත වැඩි කරගැනීම ඇතුළුව විදේශ අංශය කළමනාකරණය කරගැනීම මහ බැංකුව පැත්තෙන් සිදු වූ දෙයක්. ඒ නිසා, එහි හොඳ හෝ නරක කලින් ආණ්ඩුවට හෝ මේ ආණ්ඩුවට බැර කරන එකට ලොකු පදනමක් නැහැ. නමුත් මහ බැංකුවට මේ වැඩේ මේ විදිහට කරගන්න පුළුවන් වුනේ කලින් ආණ්ඩුව වගේම මේ ආණ්ඩුවත් රාජ්‍යමූල්‍ය කළමණාකරනය හොඳින් සිදු කළ නිසා.  

රාජ්‍යමූල්‍ය කළමණාකරනය දෙස බැලුවොත්, දැනට වුනත් ප්‍රාථමික අතිරික්තයක් මිසක් සමස්ත අයවැය අතිරික්තයක් නැහැ. පෙනෙන්න තිබෙන සමස්ත අයවැය අතිරික්තය තාවකාලික තත්ත්වයක් පමණයි. සමස්ත අයවැය අතිරික්තයක් පවතින තුරු රජයට දිගින් දිගටම වැඩි වැඩියෙන් ණය ගන්න වෙනවා. රජයට ඒ ඉලක්කය දක්වා යන්න වුනත් තවත් අවුරුදු කිහිපයක් අවශ්‍යයි. 

විදේශ සංචිත වැඩි කර ගනිද්දී සංචිත මුදල් ඉහළ යාම පාලනය කරගන්නනම් මහ බැංකුව විසින් රජයට දී තිබෙන ණය අඩු කරගන්න වෙනවා. ඒ කියන්නේ රජය මහ බැංකුවෙන් ගත් ණය ආපසු ගෙවනවා කියන එක. මේ වැඩේ සාර්ථක වෙන්නේ රජයේ ආදායම් ඉහළ යාම සහ වියදම් ඒ තරමටම ඉහළ නොයාම දිගටම එලෙසම සිදු වේනම් පමණක් නිසා රජය එවැනි ඉලක්කයක් තුළ දිගටම සිටීම ඉතාම වැදගත්.

සංචිත වැඩි කරගන්න කළේ මොනවාද?

පාඨකයෙකු විසින් ඉතාම වැදගත් සහ වලංගු ප්‍රශ්නයක් අසා තිබුනා.

"විදේශ සංචිත ගොඩනැගීමට තිබුණු එකම විකල්පය තවදුරටත් විදේශ ණය ගැනීමද?

විදේශ ආයෝජන ආකර්ෂණය කිරීම, අපනයන වර්ධනය කිරීම, නිෂ්පාදන ධාරිතාව වැඩි කිරීම සහ විදේශ විනිමය උපයාගැනීමේ නව මාර්ග නිර්මාණය කිරීම සඳහා ආණ්ඩුවට තිබුණු වගකීම මෙතැනදී අමතක කළ හැකිද?"

ආණ්ඩුවක වගකීම කියන දේ ආණ්ඩුවක් සහ ඒ ආණ්ඩුව බලයට පත් කර ගත් ඡන්දදායකයින්ගේ අපේක්ෂාවන් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක්. ලියුම්කරු මේ ආණ්ඩුව බලයට පත් කර ගත් ඡන්දදායකයෙකු නොවන බැවින් මේ ප්‍රශ්නය යොමු විය යුත්තේ එවැන්නන් වෙතයි. 

බාහිර නිරීක්ෂකයින් වූ අප දුටු පරිදි විදේශ ආයෝජන ආකර්ෂණය කරගැනීම, අපනයන වර්ධනය කර ගැනීම, නිෂ්පාදන ධාරිතාව වැඩි කර ගැනීම සහ විදේශ විණිමය උපයාගැනීමේ නව මාර්ග නිර්මාණය කර ගැනීම වැනි දේ සම්බන්ධව මේ ආණ්ඩුවට සම්බන්ධ කණ්ඩායම ජනතාවට විවිධ පොරොන්දු දුන්නා. ඒ පොරොන්දු ඒ විදිහට ඉටු වී ඇති බවක් අපට පෙනෙන්නේ නැහැ. නමුත් විදේශ සංචිත කියන නිශ්චිත කාරණය හා අදාළව ප්‍රශ්නය තිබෙන්නේ හෝ නොතිබෙන්නේ මේ කරුණු තුළම නෙමෙයි. 

විදේශ ආයෝජන ආකර්ෂණය කරගැනීම, අපනයන වර්ධනය කර ගැනීම, නිෂ්පාදන ධාරිතාව වැඩි කර ගැනීම සහ විදේශ විනිමය උපයාගැනීමේ නව මාර්ග නිර්මාණය කර ගැනීම වැනි දේ රටේ ආර්ථිකයේ පැත්තෙන් ඉතාම සාධනීය දේවල්. නමුත් ඔය කිසිම දෙයක් සිදු වූ පමණින් රටේ නිල විදේශ සංචිත ඉහළ යන්නේ නැහැ.

රටේ නිල විදේශ සංචිත ඉහළ යන්නනම් මහ බැංකුව මැදිහත් වී වෙළඳපොළෙන් විදේශ විණිමය මිල දී ගත යුතුයි. ඒ වගේම, ආයෝජන ආකර්ෂණය කරගැනීම, අපනයන වර්ධනය කර ගැනීම, නිෂ්පාදන ධාරිතාව වැඩි කර ගැනීම සහ විදේශ විනිමය උපයාගැනීමේ නව මාර්ග නිර්මාණය කර ගැනීම වැනි කිසිවක් සිදු නොවුනත්, මහ බැංකුව මැදිහත් වී වෙළඳපොළෙන් විදේශ විණිමය මිල දී ගතහොත් රටේ නිල විදේශ විණිමය සංචිත ඉහළ යනවා.

අනෙක් අතට විදේශ ණය ලබාගත් පමණින් රටේ නිල විදේශ සංචිත ඉහළ යන්නේත් නැහැ. එම විදේශ ණය සෘජුවම මහ බැංකුව විසින් ලබා ගතහොත්නම් නිල විදේශ සංචිත ඉහළ යනවා. රජය විසින් විදේශ ණය ලබා ගැනීමෙන් පසුව එසේ ලැබුණු විදේශ විණිමය මහ බැංකුවට විකිණුවහොත් නිල විදේශ සංචිත ඉහළ යනවා. එසේ නොකර පැරණි ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා හෝ වෙනත් ආයෝජනයක් වෙනුවෙන් එම විදේශ විණිමය යෙදවුවහොත් නිල විදේශ සංචිත ඉහළ යන්නේ නැහැ.

සාමාන්‍යයෙන් මහ බැංකුව විදේශ විණිමය මිල දී ගන්නේ රටේ බැංකු පද්ධතියෙන්. මහ බැංකුව සතු නිල විදේශ සංචිතයට අමතරව වාණිජ බැංකු සතුවද විදේශ සංචිත තිබෙනවා. මේ කොටස් දෙකේ එකතුව රටේ සමස්ත විදේශ සංචිතය සේ සලකන්න පුළුවන්. අවම වශයෙන් මේ ලිපිය සමඟ ඉදිරිපත් කරන මහ බැංකුවේ සංඛ්‍යාලේඛණ වල සමස්ත විදේශ සංචිත ලෙස ඉදිරිපත් කර තිබෙන්නේ මේ කොටස් දෙකේ එකතුව. මේ කොටස් දෙකට අමතරව බැංකු පද්ධතියෙන් පිටත, සමාගම් හා පුද්ගලයින් සතුවද විදේශ සංචිත යම් ප්‍රමාණයක් තිබෙනවා. ඒ කොටස ගැන අප මේ ලිපියේ කතා කරන්නේ නැහැ.

අපනයන ආදායම්, ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ හෝ වෙනත් විවිධ ක්‍රම වලින් රටට ලැබෙන විදේශ විණිමය සාමාන්‍යයෙන් සෘජුව මහ බැංකුවට ලැබෙන්නේ නැහැ. ඒවා ලැබෙන්නේ කිසියම් වාණිජ බැංකුවකටයි. අනෙක් අතට ආනයන කිරීම් ඇතුළු විවිධ අවශ්‍යතා සඳහා විදේශ විණිමය අවශ්‍ය අය විදේශ විණිමය මිල දී ගැනීම සඳහා යන්නෙත් වාණිජ බැංකුවට මිසක් මහ බැංකුවට නෙමෙයි. විදේශ විණිමය මිල දී ගැනීම සහ විකිණීම වාණිජ බැංකු වල ව්‍යාපාරික කාර්යයේ කොටසක්. මේ සඳහා වාණිජ බැංකුවකට විදේශ විණිමය සංචිතයක් නඩත්තු කරන්න සිදු වෙනවා.

කිසියම් වාණිජ බැංකුවක් සතුව ව්‍යාපාරික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා විදේශ විණිමය එකතු වී තිබේනම් එවැනි බැංකුවක් විසින් තමන් සතු අමතර විදේශ විණිමය වෙනත් වාණිජ බැංකුවකට හෝ මහ බැංකුවට විකුණනවා. විදේශ විණිමය හිඟයක් ඇත්නම් වෙනත් වාණිජ බැංකුවකින් හෝ මහ බැංකුවෙන් විදේශ විණිමය මිල දී ගන්නවා. ගනුදෙනුව සිදු කරන්නේ කා සමඟද යන්න තීරණය වෙන්නේ ලැබෙන මිල මතයි.

වාණිජ බැංකු අතර ඩොලරයක් ගනුදෙනු වන මිලට වඩා තරමක් වැඩි මිලක් ගෙවීම මගින් මහ බැංකුවට බැංකු පද්ධතියෙන් ඩොලර් මිල දී ගන්න පුළුවන්. මෙහිදී ඩොලරයක මිල ඉහළ යාමක් සිදු වෙනවා. ඒ වගේම තරමක් අඩු මිලකට ඩොලර් විකිණීම මගින් බැංකු පද්ධතිය තුළ ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම පාලනය කරන්න පුළුවන්. මේ වෙනුවෙන් සංචිත වැය කරන්න සිදු වෙනවා.

ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම ගැන කිසිසේත්ම හිතන්නේ නැත්නම්, මහ බැංකුවට ඕනෑම අවස්ථාවක වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිල දී ගෙන සංචිත වැඩි කරගන්න පුළුවන්. මහ බැංකුව වෙළඳපොලෙන් ඩොලර් ඉවත් කර ගනිද්දී වෙළදපොළේ ඩොලර් සැපයුම සීමා වී මිල ඉහළ යනවා. මිල ඉහළ යද්දී ඉල්ලුම සීමා වෙනවා. ආනයන ආදියද සීමා වෙනවා. නමුත් සාමාන්‍යයෙන් මහ බැංකුව ඒ විදිහට විණිමය අනුපාතය නොතකමින් වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිල දී ගන්නේ නැහැ. මහ බැංකුව විසින් බොහෝ විට කරනු දැකිය හැක්කේ සංචිත කළමනාකරණය සහ විණිමය අනුපාතය කළමනාකරණය යන දෙකම එකවර කරන එකයි. 

මෙතෙක් පැහැදිලි කළ පරිදි, රටේ නිල සංචිත වැඩි වෙන්නේ මහ බැංකුව විසින් විදේශ විණිමය මිල දී ගැනීම නිසායි. නමුත් ඒ මිල දී ගන්නා විදේශ විණිමය බැංකු පද්ධතිය තුළට එන්නේ අපනයන ආදායම්, ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ, ආයෝජන ආදී ක්‍රම වලින් නිසා එවැනි විදේශ විණිමය ප්‍රවාහ වර්ධනය වේනම් මහ බැංකුවට විණිමය අනුපාතය මත වැඩි පීඩනයක් නොයොදවා විදේශ විණිමය මිල දී ගන්න පුළුවන් වෙනවා. ඒ පදනම මත, අපගෙන් අසා තිබෙන ප්‍රශ්නය වලංගු ප්‍රශ්නයක්.

විදේශ ආයෝජන ආකර්ෂණය කරගැනීම, අපනයන වර්ධනය කර ගැනීම, නිෂ්පාදන ධාරිතාව වැඩි කර ගැනීම සහ විදේශ විණිමය උපයාගැනීමේ නව මාර්ග නිර්මාණය කර ගැනීම වැනි දේවල් හරහා රටට වැඩි වැඩියෙන් විදේශ විණිමය එන තරමට මහ බැංකුවට විණිමය අනුපාතයද කළමනාකරණය කර ගනිමින් විදේශ සංචිත වැඩි ප්‍රමාණයක් එකතු කරගන්න පුළුවන්. ඔය දේවල් සිදු වෙන්නේ නැත්නම්, විදේශ සංචිතද වැඩි කරගන්නා අතර ඩොලරයක මිල පහළින් තියාගන්න පුළුවන් වෙන්නේ විදේශ ණය වල උදවුවෙනුයි.

මේ අනුව, නිල විදේශ සංචිත ඉහළ යන්නේ මහ බැංකුවේ මැදිහත්වීම් මත වුවත්, මහ බැංකුව මැදිහත් වී එසේ මිල දී ගන්නා විදේශ විණිමය රටට පැමිණ තිබෙන්නේ විදේශ ණය ලෙස හෝ ඉහත ක්‍රම වලින් වෙන්න පුළුවන්. එකම ක්‍රමය විදේශ ණය විය යුතු නැහැ. නමුත් ලංකාවේ මෑත ඉතිහාසය දෙස බැලුවොත්, 2023 දක්වාම, ප්‍රායෝගිකව මේ එකම ක්‍රමය වී තිබෙන්නේ විදේශ ණය ගැනීමයි.

දැන් මේ සමඟ පළ කර තිබෙන වගුව වෙත යන්න. මෙය 2001 වර්ෂයෙන් පටන් ගත්තේ තෝරා බේරාගෙන නෙමෙයි. ලංකාව පාවෙන විදේශ විණිමය ක්‍රමයක් වෙත මාරු වුනේ 2001 වර්ෂයේදී. එම වර්ෂයේ සිට මේ දක්වා වර්ෂ වලදී රටේ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණ දෙවන තීරුවේත්, සමස්ත විදේශ සංචිත තෙවන තීරුවේත් පෙන්වා තිබෙනවා. රතු පැහැයෙන් පෙන්වා තිබෙන්නේ විදේශ සංචිත පහත වැටුණු වර්ෂයන්. අනෙකුත් වසර වලදී විදේශ සංචිත ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. බොහෝ වර්ෂ වලදී සමස්ත සංචිත ඉහළ හෝ පහළ යද්දී නිල සංචිතද ඒ ආකාරයෙන්ම වෙනස් වී තිබෙනවා.

ඉහත වගුවෙහි, 2023 වර්ෂයට පෙර විදේශ සංචිත ඉහළ ගිය ඕනෑම වර්ෂයක් සැලකුවහොත්, අදාළ වර්ෂය තුළ විදේශ සංචිත ඉහළ යාම ඉක්මවා විදේශ ණය ඉහළ ගොස් ඇති බව දකින්න පුළුවන්. එසේ නොවූ වර්ෂයක් ඇත්නම් ඒ 2005 වර්ෂය පමණයි. ඒ, එම වර්ෂයේදී රටට ගලා ආ සුනාමි ආධාර නිසා. 

මේ තත්ත්වයේ පැහැදිලි, සාධනීය පරිවර්තනයක් 2024 සහ 2025 වර්ෂ වලදී දකින්න පුළුවන්. පළමුව, 2023, 2024 සහ 2025 යන එක් එක් වර්ෂ වලදී රටේ නිල විදේශ සංචිත මෙන්ම සමස්ත විදේශ සංචිතද ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මේ වර්ෂ කිසිවක් විදේශ සංචිත අඩු වූ වර්ෂ නෙමෙයි. ඒ වගේම, එසේ විදේශ සංචිත ඉහළ ගිය පෙර වර්ෂ වලදී මෙන් නොව, මෙම වර්ෂ වලදී රටේ විදේශ ණය එම ප්‍රමාණ ඉක්මවා ඉහළ ගොස් නැහැ. 2023 පමණ සිට රටේ විදේශ ණය ඩොලර් බිලියන 55 ආසන්න මට්ටමක ස්ථාවරව ඇති අතර එසේ විදේශ ණය ස්ථාවරව තිබියදීම රටේ විදේශ සංචිත ක්‍රමයෙන් ඉහළ යමින් තිබෙනවා. මෙය ඉතා පැහැදිලි ප්‍රතිපත්ති හැරවුමක්.

වගුවෙහි මෙම 2026 වර්ෂය හා අදාළ දත්ත තිබෙන්නේ ජූනි මාසයේ අවසානය දක්වා පමණයි. වසරේ පළමු මාස හය තුල රටේ නිල විදේශ සංචිත වල යම් අඩු වීමක් දකින්න පුළුවන්. නමුත් මේ වන විට, එනම් ඔක්තෝබර් මාසය වන විට, රටේ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 7,086 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ඒ අනුව, මෙම වර්ෂයද නිල විදේශ සංචිත ඉහළ ගිය වසරක් ලෙස සටහන් වීමට නියමිතයි.

වසරේ පළමු මාස හයක කාලය තුළ නිල විදේශ සංචිත වල යම් අඩුවක් සිදු වුවද, රටේ සමස්ත විදේශ සංචිත එම කාලය තුළද ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 2026 ජූනි මාසය අවසානයේ වාර්තා වී ඇති සමස්ත විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 12,602ක් වන අතර මෙය ඉතිහාසයේ ඉහළම අගය විය හැකියි. 

ඉහත පැහැදිලි කිරීම් වලින් මේ වන විට ගොඩ නගා ගෙන තිබෙන විදේශ සංචිතය ප්‍රමාණවත් බව අදහස් කෙරෙන්නේ නැහැ වගේම නැවත වරක් මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ගිවිසුමක් ඇති කර ගැනීමේ අවශ්‍යතාවය බැහැර කෙරෙන්නේ නැහැ. නමුත් එය එසේ වන්නේ ලංකාවේ ආර්ථික ඉතිහාසය තුළ පැවති දිගුකාලීන ප්‍රශ්නයකින් ගොඩ යාම සඳහා තවත් කාලයක් අවශ්‍ය වන බැවින් මිස මේ වන විට රටේ ආර්ථිකය එම ඉතිහාසයට සාපේක්ෂව නරක තැනක තිබෙන නිසා නෙමෙයි. 

අමතර කරුණක් ලෙස, වැරදි විග්‍රහ කිරීම් වලට හේතු විය හැකි නිසා, වගුවෙහි දත්ත පිළිබඳව තවත් පැහැදිලි කිරීමක් කළ යුතුයි. ඉහත වගුවේ දත්ත අනුව, 2020 වර්ෂයේදී විදේශ ණය වල සැලකිය යුතු අඩු වීමක් පෙන්නුම් කරනවා. මෙය මෙසේ පෙනෙන්නේ සංඛ්‍යාලේඛණ ඉදිරිපත් කරන ක්‍රමවේදයේ ප්‍රශ්නයක් නිසා මිස එම වර්ෂයේදී ඇත්තටම ණය අඩු වූ නිසා නෙමෙයි. 

මෙම වගුව පිළියෙළ කිරීම සඳහා යොදාගත් මහ බැංකු සංඛ්‍යාලේඛණ වල ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කර ණය ප්‍රමාණය ලෙස සලකා තිබෙන්නේ එම ණය වල තත්කාලීන වෙළඳපොළ වටිනාකමයි. 2019 අවසානයේදී මෙම ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 14,806ක් වූ අතර, 2020 අවසාන වන විට ඩොලර් මිලියන 7,712 දක්වා ඩොලර් බිලියන හත ඉක්මවා පහත වැටුණා. නමුත් එම වසර තුළ ඇත්තටම ආපසු ගෙවුවේ ඩොලර් බිලියනයක් පමණයි. ඉතිරි අඩු වීමට හේතුව ණය පැහැර හැරීමේ අවදානම හමුවේ වෙළඳපොළ වටිනාකම අඩු වීමයි. මෙම වෙනස සඳහා ගැලපීමක් කළහොත් 2020 අවසානයේ රටේ විදේශ ණය ප්‍රමාණය 2019 අවසානයේ පැවති ප්‍රමාණයට වඩා වැඩියි.

ඉහත හේතුව නිසා 2021 හා 2022 වසර වලදීද ණය ප්‍රමාණ පෙන්වන්නේ නියම ප්‍රමාණයට වඩා අඩුවෙනුයි. 2022 වර්ෂය අවසන් වන විට ගෙවිය යුතුව තිබුණු ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කර ණය ප්‍රමාණයේ මුහුණත අගය ඩොලර් මිලියන 12,550ක් වුවත්, සංඛ්‍යාලේඛණ වල පෙන්වන්නේ වෙළඳපොළ වටිනාකම වූ ඩොලර් මිලියන 4,035 පමණයි. ඉන් පසු වර්ෂ වලදී වෙළදපොළ වටිනාකම නැවත ඉහළ යද්දී, ඇත්තටම ණය ඉහළ යාමක් සිදු නොවුණත්, සංඛ්‍යාලේඛණ වල ණය ඉහළ යාමක් සිදු වුනා. මූලාශ්‍රයේ ඇති සංඛ්‍යාලේඛණ එලෙසම ඉදිරිපත් කිරීම වඩා සුදුසු බැවින් අප මෙහි එම සංඛ්‍යාලේඛණ නැවත සකස් කර නැහැ. 

මාතෘකාවේ ප්‍රශ්නය වන "සංචිත වැඩි කරගන්න කළේ මොනවාද?" වෙත ආපසු හැරුනොත්, මහ බැංකුව මැදිහත් වී වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිල දී ගෙන තිබෙනවා. කරලා තියෙන්නේ ඒක. කරන්න පුළුවන් දෙයත් ඒක. ඒ ඩොලර්, අපනයන ආදායම්, ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ, සංචාරක ඉපැයීම් ආදී ක්‍රම වලින් රටට ආපු ඩොලර්. අපනයන ආදායම්, ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ, සංචාරක ඉපැයීම් තවත් වැඩි වෙනවානම් හොඳයි තමයි. ඒක ඉතාම පැහැදිලි කරුණක්. නමුත් එහෙම වැඩි වුනා කියලා අනිවාර්යයෙන්ම සංචිත වැඩි වෙන්නේ නැහැ. සංචිතද වැඩි විය හැකි වුවත්, ගොඩක් වෙලාවට වෙන්නේ තවත් ආනයන කරන්න හැකියාවක් ලැබෙන එක සහ ඩොලරයේ මිල ඉහළ යාම සීමා වෙන එක. ඒ කියන්නේ පාරිභෝගික ජනතාවගේ පැත්තෙන් අවශ්‍ය වන දේ. ආණ්ඩුවේ වගකීම ගැන කවුරු හෝ කතා කරනවානම් කතා කරන්න තිබෙන සන්දර්භය ඕකයි. 

රටකට අවදානම් වලට මුහුණ දීම සඳහා යම් අවම විදේශ සංචිතයක් අවශ්‍යයි. ලංකාව සතුව තවමත් ඒ අවම විදේශ සංචිතය නැහැ. මේ විදිහටම දිගටම ගියොත්, යන වේගය අනුව, තවත් වසර හතර පහකින් හෝ හත අටකින් ඒ අවශ්‍ය අවම සංචිතය ගොඩ නගා ගන්න පුළුවන්. ඉන් පසුව, විදේශ අංශයේ කම්පන වලදී මූල්‍ය අරමුදලේ උදවු අවශ්‍ය වෙන්නේ නැහැ. ඒ වගේම, ඉන් පසුව දිගින් දිගටම මැදිහත් වෙමින් විදේශ සංචිතය තව තව වැඩි කරන්න අවශ්‍ය වෙන්නෙත් නැහැ. ඩොලර් අවශ්‍ය වෙන්නේ වියදම් කරන්න මිසක් ගොඩ ගහගන්න නෙමෙයි. හැබැයි ඔය ඉලක්කයට යන තුරු මූල්‍ය අරමුදල එක්ක ඉන්න එක වැදගත්. 

විදේශ අංශයේ දිශානතිය වෙනස් වෙලාද?

මීට අවුරුදු තුනහමාරකට පමණ පෙර, රාජ්‍ය ණය පැහැර හැරීමකටද හේතු වූ දැවැන්ත ආර්ථික අර්බුදයක් හමුවේ, ශ්‍රී ලංකාව ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ගිවිසුමකට එළැඹුනා. එම ගිවිසුම හරහා, මේ වන විට, ශ්‍රී ලංකාව ආර්ථික වශයෙන් විශාල ජයග්‍රහණ ගණනාවක් ලබා ගෙන නැවත නැගී සිට තිබෙනවා.

- උද්ධමනය පාලනය වී තිබෙනවා 

- ආර්ථිකය නැවත වර්ධනය වෙමින් තිබෙනවා 

- විණිමය අනුපාතය ස්ථාවර වී තිබෙනවා 

- අර්බුදයට මූලික හේතුවක් වූ රාජ්‍යමූල්‍ය කළමනාකරණය පිළිබඳ ප්‍රශ්න විසඳා ගෙන රටේ ණය තිරසාරත්වය නැවත ඇති කර ගැනීමට සමත් වී තිබෙනවා. 

ඉහත සියලු ජයග්‍රහණ සුළු කොට නොතැකිය හැකි වුවත්, අර්බුදයට ප්‍රධාන වශයෙන් හේතු වූයේ විදේශ විණිමය ප්‍රශ්නයක්ය යන්න අප‍ට කිසිසේත්ම බැහැර කරන්න බැහැ. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල සමඟ වූ වැඩ සටහනෙහි ප්‍රධානම ඉලක්කය වූයේ එම වැඩ සටහන අවසන් වෙද්දී රටේ විදේශ අංශය ශක්තිමත් කර ගැනීමයි.

ඉහත වැඩ සටහනෙහි රටේ දළ නිල සංචිත ගොඩ නගා ගැනීම හා අදාළව නිශ්චිත ඉලක්ක තිබුණා. මුලින්ම සකස් කළ ඇස්තමේන්තු පහත පරිදියි.

2022 අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 1,898

2023 අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 4,431

2024 අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 6,128

2025 අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 8,520

2026 අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 10,888

2027 අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 14,208

2028 අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 15,875

දැන් නැවත ආපසු හැරී බැලුවොත්, 2024 දක්වා, ආසන්න වශයෙන්, මේ ඉලක්ක වලට ගිහින් තිබෙනවා. නමුත් ඉන් පසුව එම තත්ත්වය වෙනස් වී තිබෙනවා. සත්‍ය දළ නිල සංචිත ප්‍රමාණ මෙසේයි.

2022 අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 1,898

2023 අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 4,392

2024 අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 6,122

2025 අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 6,538

2026 ඔක්තෝබර් අවසානයේදී - ඩොලර් මිලියන 7,086

මේ වසර අවසන් වෙන්න තවත් තිබෙන්නේ මාස දෙකක කාලයක් පමණයි. එම කාලය තුළ මූල්‍ය අරමුදලේ තවත් වාරිකයක් ලැබීමට නියමිතයි. පසුගිය ඔක්තෝබර් මාසය තුළ මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිලියන 191.3ක මුදලක් මිල දී ගැනීමට සමත් වී තිබෙනවා. මූල්‍ය අරමුදලේ වාරිකය සහ ඉදිරි මාස දෙකක කාලය තුළ මහ බැංකුව විසින් මිල දී ගැනීමට ඉඩ තිබෙන විදේශ විණිමය සැලකුවහොත්, මෙම වසර අවසන් වෙද්දී උපරිම වශයෙන් යා හැක්කේ ඩොලර් බිලියන අටක පමණ සංචිත ඉලක්කයකටයි.

එළැඹෙන වසරේදී මූල්‍ය අරමුදල සමඟ වන වැඩ සටහන අවසන් වෙනවා. අදාළ කාලය තුළ රටේ විදේශ සංචිත ප්‍රමාණයේ සැලකිය යුතු වර්ධනයක් සිදු වී ඇති බව අපට කිසිසේත්ම බැහැර කරන්න බැහැ. නමුත් වැඩ සටහනේ මුල් ඉලක්ක එක්ක බලද්දී, අවශ්‍ය මට්ටමට සංචිත වර්ධනය වී නැහැ කියන කරුණ වගේම වැඩ සටහන අවසන් වෙද්දී ඒ මුල් ඉලක්ක වලට යා නොහැකි බව මේ වෙද්දී පැහැදිලිව පෙනෙන්න තිබෙනවා. 

මෙහෙම වුනේ ඇයි?

මතුපිටින් බැලුවොත් පෙනෙන්නේ පීලි පැනීම සිදු වී තිබෙන්නේ ආණ්ඩුව මාරු වීමෙන් පසුව බවයි. නමුත් එය සංකීර්ණ තත්ත්වයක් දෙස ඕනෑවට වඩා සරල ලෙස බැලීමක්. 2024 දක්වා වර්ෂාවසාන සංචිත ඉලක්ක වලට ගියේ වැඩ සටහන අනුව ඊට පෙර කළ යුතුව තිබුණු වැදගත් දේවල් කිහිපයක් නොකරමිනුයි. විශේෂයෙන්ම වාහන ආනයනය. ඒ නිසා, යම් හෙයකින් ආණ්ඩුව වෙනස් වුනේ නැතත්, 2025දී වාහන ආනයන සීමා ඉවත් කිරීමෙන් පසුව, අනිවාර්යයෙන්ම සංචිත එක්රැස් කර ගැනීම පසුබෑමකට ලක් වෙනවා.

ආණ්ඩුවේ හිතවතුන් විසින් කියන, ඔය වගේම ඕනෑවට වඩා සරල කරුණක් වන්නේ 2024 දක්වා සංචිත එක්රැස් කළේ ණය නොගෙවමින් සහ ආනයන සිදු නොකරමින් බවයි. නමුත් 2024 දක්වාත් ආනයන ක්‍රමයෙන් විවෘත කිරීමක් සිදු වුනා. විදේශ ණය වලින් කොටසක් ගෙවා ගෙන ගියා. එසේ වුවත්, මුල් සැලසුම් වලට සාපේක්ෂව ඔය දෙකේම යම් ප්‍රමාද වීම් සිදු වූ නිසා විදේශ විණිමය යම් ප්‍රමාණයක් ඉතිරි වුනා. එසේ නොවන්නට 2024 අවසානයේදී වුනත් සංචිත ඉලක්කයට යන්න වෙන්නේ නැහැ. 

මූල්‍ය අරමුදල සමඟ එකඟ වූ වැඩ සටහනෙහි ජංගම ගිණුම් අතිරික්ත ඉලක්කයක් තිබුණේ නැහැ. ඉලක්කය වූයේ හිඟය අවම කර ගැනීමයි. මුල් ඇස්තමේන්තු පැවතුණේ පහත පරිදියි.

2022 - ඩොලර් මිලියන (-1,458)

2023 - ඩොලර් මිලියන (-1,184)

2024 - ඩොලර් මිලියන (-1,092)

2025 - ඩොලර් මිලියන (-1,077)

2026 - ඩොලර් මිලියන (-1,124)

ඉහත ඇස්තමේන්තු අපට සත්‍ය සංඛ්‍යාලේඛණ සමඟ සංසන්දනය කළ හැකියි.

2022 - ඩොලර් මිලියන (-1,449)

2023 - ඩොලර් මිලියන (+1,439)

2024 - ඩොලර් මිලියන (+1,207)

2025 - ඩොලර් මිලියන (+1,719)

2026 සැප්තැම්බර් දක්වා - ඩොලර් මිලියන (-420)

මේ අනුව අපට පැහැදිලිව පෙනෙන පරිදි, වැඩ සටහන අනුව ගියානම් ඉහත කාලය තුළ ජංගම ගිණුම හරහා ඩොලර් බිලියන හයකට ආසන්න මුදලක් රටින් එළියට යනවා. නමුත් ඇත්තටම සිදු වී තිබෙන්නේ ඩොලර් බිලියන 2.5ක් පමණ රටට එන එක. ඒ කියන්නේ වැඩ සටහනේ ඉලක්ක එක්ක බලද්දී අමතර ඩොලර් බිලියන 8.5ක් පමණ එකතු කරගෙන තිබෙනවා. 

එහෙමනම්, සංචිත ඉලක්කය ඩොලර් 8.5කින් ඉක්මවා යන්නේ නැතිව ඩොලර් බිලියන තුනකින් පමණ අඩු වෙන්නේ කොහොමද?

මුල් ඇස්තමේන්තු එක්ක බලද්දී අඩු වෙලා තියෙන්නේ මූල්‍ය ගිණුම හරහා ලැබෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ අරමුදල්. ඒ කියන්නේ විදේශ ණය සහ විදේශ ආයෝජන. ඔය දෙකෙන්ම වෙන්නේ රටේ විදේශ බැරකම් වැඩි වෙන එක. දැන් එය සීමා වී තිබෙනවා. එය හොඳ දෙයක් මිසක් නරක දෙයක් නෙමෙයි.

විදේශ ආයෝජන කියන්නේ නරක දෙයක් කියලා මම කිසිසේත්ම කියන්නේ නැහැ. නමුත් ඕනෑම විදේශ ආයෝජනයක් රටට හොඳයි කියන එකත් එයින් අදහස් වෙන්නේ නැහැ. සාමාන්‍යයෙන් විදේශ ආයෝජන ලෙස මූල්‍ය ගිණුම හරහා රටට එන අරමුදල් ආනයන විදිහට ජංගම ගිණුම හරහා රටෙන් යනවා. ඒ නිසා, විදේශ සංචිත ඉලක්ක වලට යා නොහැකි වීමට හේතුව ආයෝජන නොපැමිණීම කියලා කියන්න අමාරුයි. පහත තිබෙන්නේ මූල්‍ය අරමුදල සමඟ එකඟ වූ වැඩ සටහනෙහි සඳහන් ආනයන වියදම්.

2022 - ඩොලර් මිලියන 18,291

2023 - ඩොලර් මිලියන 20,597

2024 - ඩොලර් මිලියන 21,479

2025 - ඩොලර් මිලියන 22,506

2026 - ඩොලර් මිලියන 23,794

ඉහත ඇස්තමේන්තු අපට සත්‍ය සංඛ්‍යාලේඛණ සමඟ සංසන්දනය කළ හැකියි.

2022 - ඩොලර් මිලියන 18,291

2023 - ඩොලර් මිලියන 16,811

2024 - ඩොලර් මිලියන 18,841

2025 - ඩොලර් මිලියන 21,480

2026 සැප්තැම්බර් දක්වා - ඩොලර් මිලියන 18,666

විශේෂයෙන්ම 2023 හා 2024 වසර වලදී ආනයන සීමා කර තිබීම නිසා ලැබුණු අමතර වාසිය පැහැදිලිව පෙනෙන්න ඕනෑ. එම ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 6.5කට ආසන්නයි. මුල් වැඩ පිළිවෙළ අනුව වාහන ආනයන වලට කලින්ම ඉඩ දුන්නානම්, ඔය විදේශ විණිමය ප්‍රමාණය රටේ ඉතිරි වෙන්නේ නැහැ. ඒ වගේම, 2023 හා 2024 වසර වලදී සංචිත ඉලක්ක වලට යන්න ලැබෙන්නෙත් නැහැ. 2025දී වාහන ආනයන සිදු කෙරෙද්දී වුනත්, ආනයන වියදම් තියෙන්නේ මුල් ඇස්තමේන්තු වලට වඩා ඩොලර් බිලියනයක් පමණ පහළින්. ඒ අනුව, පැහැදිලිව පෙනෙන්නේ වාහන ආනයන මුල් වැඩ පිළිවෙලට බාධාවක් වෙලා නැහැ කියන එකයි. නමුත් වඩා වැඩියෙන් ආයෝජන ආවානම්, ඒ ආපු විදේශ විනිමය නැවත ආනයන විදිහට රටෙන් එළියට යනවා.

මුල් වැඩ පිළිවෙළ අනුව, මීට වඩා විදේශ සංචිත වැඩි කරගන්න තිබුණු එකම ක්‍රමය, මීට වඩා වැඩියෙන් විදේශ ණය ගැනීමයි. සිදු වෙලා නැත්තේ ඒ ටික. දිගුකාලීනව බලද්දී එය නරක දෙයක් නෙමෙයි. කෙසේ වුවත්, අවසාන වශයෙන් අවශ්‍ය පමණ විදේශ සංචිත නැති වීමේ කෙටිකාලීන ප්‍රශ්නය අපිට අමතක කරන්නත් බැහැ.

ලිපිය දිගු වන නිසා විදේශ ණය ගෙවීම් පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛණ මම මෙයට එකතු කරන්නේ නැහැ. නමුත් දැන් තිබෙන තත්ත්වය අනුව වුනත්, විදේශ ණය ගෙවාගෙන යන එකේ ලොකු ප්‍රශ්නයක් නැහැ. තිබෙන්නේ අවදානමක්. ඒ අවදානම නැති කරගන්න තිබෙන පහසුම සහ ප්‍රසස්තම ක්‍රමය මූල්‍ය අරමුදල සමඟ අලුත් වැඩ සටහනකට යන එක. එහිදී ලැබිය හැකි අරමුදල් සංචිත වලට එකතු කරගෙන ප්‍රයෝජනයට නොගෙන ඒ විදිහටම තියාගන්න පුළුවන්. එහෙම නැත්නම් ණය අනුමත කරගෙන අරමුදල් ලබා නොගෙන ඉන්න වුනත් පුළුවන්. එසේ කරන අතර, පසු ගිය වසර වලදී මෙන්ම ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් තියාගෙන ගියොත් ලංකාවට නැවත කවදාවත් විදේශ අංශයේ ප්‍රශ්නයකට මුහුණ දෙන්න වෙන්නේ නැහැ. මේ වසරේදී මෙන් බාහිර කම්පනයක් ආවොත් ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් තියාගන්න බැරි වෙයි. හරි පාරේ යනවානම්, අතරින් පතර තාවකාලිකව ඒ වගේ තත්ත්වයන් ඇති වීම දිගුකාලීන ස්ථාවරත්වයට ප්‍රශ්නයක් නෙමෙයි.

අයවැය තුලනය - සැප්තැම්බර් 2026

සැප්තැම්බර් මාසය අවසන් වෙද්දීත් මධ්‍යම රජයේ අයවැයෙහි ආදායම් පැත්ත වියදම් පැත්තට වඩා ඉහළින් තිබෙනු දකින්න පුළුවන්. වසරේ පළමු මාස නවයේ රාජ්‍ය ආදායම් ලෙස රුපියල් බිලියන 4,601.6ක් එකතු වෙද්දී වියදම් කර තිබෙන්නේ එයින් රුපියල් බිලියන 4,579.3ක් පමණයි. මේ අනුව පළමු මාස නවයේ සමුච්ඡිත අයවැය අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 22.3ක් වන අතර ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 1,843.9ක්.

වසරේ ඇස්තමේන්තුගත රාජ්‍ය ආදායමෙන් 86.8%ක්ම දැනටමත් එකතු වී තිබෙනවා. ඒ අනුව, මෙම වසරේ සත්‍ය රාජ්‍ය ආදායම ඉලක්ක ඉක්මවා යන බව ඉතාම පැහැදිලියි. එහෙත් රාජ්‍ය වියදම තවමත් ඇස්තමේන්තුවෙන් 60.6%ක් පමණයි. විශේෂයෙන්ම ප්‍රාග්ධන වියදම් ඇස්තමේන්තුවෙන් තවමත් වැය කර තිබෙන්නේ 31.6%ක් පමණයි. සාමාන්‍යයෙන් සිදු වන පරිදි, වසර අවසානයේදී ප්‍රාග්ධන වැය ඉහළ යාමෙන් පසුව, අයවැය අතිරික්තය හිඟයක් විය හැකි නමුත් එය ඒ තරම්ම විශාල හිඟයක් නොවන්නට පුළුවන්. 

මෙම තත්ත්වය තුළ ඉදිරි වසර සඳහා අයවැය ඇස්තමේන්තු සකස් කිරීමේදී ආර්ථික ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගන්නා අතරම යම් බදු සහනයක් ලබා දීමේ හෝ ඉලක්කගත ලෙස යම් තරමකින් වියදම් වැඩි කිරීමේ හැකියාවක් මේ වන විට පෙනෙන්නට තිබෙනවා. බදු සහන ලබා දෙන්නේනම් ඒ සඳහා වඩා ප්‍රසස්ත ක්‍රමය වන්නේ බදු පදනම ආරක්ෂා කර ගනිමින් බදු අනුපාතික අඩු කිරීමයි. 

අපි කන හැටි ලිපා දනී...

සාමාන්‍යයෙන් පවුලක ආදායම්, වියදම් හා පරිභෝජනය ගැන හරියටම දන්නේ ඒ පවුලේ අයයි. "අපි කන හැටි ලිපා දනී" කියා කතාවට කියන්නේ ඒ නිසා. මේ ආදායම්, වියදම් හා පරිභෝජන රටාවන් පවුලෙන් පවුලට වෙනස් වෙනවා. 

නියැදි සමීක්ෂණ මගින් රටක පවුල් ඒකක වල ආදායම් හා වියදම් වල සංඛ්‍යානමය ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු එකතු කර ගන්න පුළුවන්. ලංකාවේ පවුල් ඒකක හා අදාළව, ජන හා සංඛ්‍යාලේඛණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් වසර කිහිපයකට වරක් මෙවැනි සමීක්ෂණයක් සිදු කරනවා. රටේ සිටින දරිද්‍රතාවයෙන් පෙළෙන ජන ප්‍රතිශතය වැනි තොරතුරු ඇස්තමේන්තු කරන්නේද මේ සමීක්ෂණය ඇසුරෙනුයි.

පසුගිය 2025 වසරේදී සිදු කළ ගෘහස්ථ ආදායම් හා වියදම් සමීක්ෂණයේ මූලික ප්‍රතිඵල මේ වන විට ජන හා සංඛ්‍යාලේඛණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ඉදිරිපත් කර තිබෙනවා. මෙම සමීක්ෂණය පැවැත්වුනේ වසර හයකට පසුවයි. මීට පෙර, 2016 සහ 2019 වසර වලදී මෙවැනි සමීක්ෂණ සිදු කළ අතර, ඉන් පසුව 2022 වසරේදී සමීක්ෂණයක් සිදු කිරීමට නියමිතව තිබුණත්, ආර්ථික අර්බුදය ඇතුළු තවත් හේතු නිසා මෙය 2025 දක්වා කල් ගියා. 

සමීක්ෂණ ප්‍රතිඵල හරහා මෙවර අපට දැක ගන්නට ලැබෙන්නේ වසර හයක කාලයකට පසුව ලංකාවේ ගෘහස්ථ ආදායම් හා වියදම් ව්‍යාප්තිය වෙනස් වී ඇති ආකාරයයි. ඉහත වසර හයක කාලය ඇතුළත ඉතා ඉහළ උද්ධමනයකට හා ආර්ථිකයේ කඩා වැටීමකට රටේ ජනතාවට මුහුණ දීමට සිදු වූ බවද අප දන්නා කරුණක්. 

සමීක්ෂණ ප්‍රතිඵල අනුව, 2019දී රුපියල් 63,130ක් වූ පවුල් ඒකකයක මධ්‍යන්‍ය මාසික වියදම 2025 වන විට රුපියල් 116,191 දක්වා 84%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මෙම ඉහළ යාමට ප්‍රධානම හේතුව පරිභෝජනය ඉහළ යාම නොව, උද්ධමනය නිසා මිල ගණන් ඉහළ යාම බව අප කවුරුත් හොඳින්ම දන්නා කරුණක්. කෙසේ වුවද, උද්ධමනය හා ගැලපීමෙන් පසුවද, වියදම් 15%කින් ඉහළ ගොස් ඇති බව දැකිය හැකියි. මෙය පරිභෝජනය එපමණකින් ඉහළ යාමක් ලෙස සැලකිය හැකියි. 

සාමාන්‍ය කරුණක් ලෙස උද්ධමනය හේතුවෙන් වියදම් ඉහළ යද්දී ආදායම් ඉහළ යාමක්ද බොහෝ විට සිදු වෙනවා. ඊට හේතුව එක් අයෙකුගේ වියදමක් තවත් අයෙකුගේ ආදායමක් වීමයි. 2019දී රුපියල් 76,414ක් වූ ගෘහස්ථ ඒකකයක මධ්‍යන්‍ය ආදායම 2025 වන විට රුපියල් 120,266 දක්වා 57%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මෙම ආදායම් වර්ධනය 84%ක වියදම් වර්ධනයට වඩා බෙහෙවින්ම අඩු බව නිරීක්ෂණය කළ හැකියි. එමෙන්ම, මෙම වසර හයක කාලය තුළ උද්ධමනය නිසා සිදු වූ සමස්ත බලපෑම ඉවත් කිරීමෙන් පසුව ගෘහස්ථ ඒකකයක මධ්‍යන්‍ය ආදායමෙහි 2%ක පමණ අඩු වීමක් දැකිය හැකියි. රටක ආර්ථිකය කඩා වැටෙද්දී මෙවැනි තත්ත්වයක් ඇති වීම සාමාන්‍ය තත්ත්වයක්. 

මේ තත්ත්වය තුළ රටේ ගෘහස්ථ ඉතිරි කිරීම් විශාල ලෙස පහත වැටී ඇති බව පෙනෙනවා. 2019දී ගෘහස්ථ ඒකකයක මධ්‍යන්‍ය ආදායමට සාපේක්ෂව වියදම 82.6%ක් පමණක් වුවත්, 2025 වන විට එම ප්‍රතිශතය 96.6% දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා.

ගෘහස්ථ ඒකකයක මධ්‍යන්‍ය ආදායම ආදායම වෙනුවට මධ්‍යස්ථ ආදායම සැලකුවහොත්, 2019දී රුපියල් 53,333ක් වූ එම අගය 2025 වන විට රුපියල් 75,882 දක්වා 42%කින් ඉහළ යද්දී, 2019දී රුපියල් 47,544ක් වූ ගෘහස්ථ ඒකකයක මධ්‍යස්ථ වියදම රුපියල් 94,057 දක්වා 98%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මෙහි දැකිය හැකි පරතරය මධ්‍යන්‍ය අගයන් අතර එම පරතරයට වඩා බෙහෙවින්ම වැඩියි. එමගින් පිළිබිඹු වන්නේ රටේ අඩු ආදායම්ලාභීන්ගේ ජීවන තත්ත්වය වඩා විශාල ලෙස ඛාදනය වී ඇති ආකාරයයි. 

ඉහත සංඛ්‍යාති වලින් අදහස් වන්නේ රටේ මධ්‍යස්ථ පවුලක් 2019දී වියදම් කළේ සිය ආදායමෙන් 89.1%ක් පමණක් වුවද, 2025 වන විට එම ප්‍රතිශතය 124.0% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. මේ අඩුවෙන් කොටසක් සහනාධාර වලින් පියැවී තිබෙනවා විය හැකි වුවත්, සැලකිය යුතු කොටසක් ගෘහස්ථ ඉතිරි කිරීම් ක්ෂය වීම හා ණය ඉහළ යාම මගින් පියැවී තිබෙනවා විය යුතුයි.

දරිද්‍රතාවෙන් පෙළෙන ප්‍රතිශතය ඉහත වසර හයක කාලය තුළ 14.3% සිට 16.0% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර දරිද්‍රතා ආදායම් මට්ටම රුපියල් 6,966 සිට රුපියල් 16,417 දක්වා 136%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා.

උද්ධමනය 8.3% දක්වා ඉහළට!

ගෙවුණු ඔක්තෝබර් මාසයේදී කොළඹ පාරිභෝගික නිල දර්ශකය මත පදනම් වන නිල උද්ධමනය 8.3% දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මෙය අර්බුදයෙන් පසුව ආර්ථිකය ස්ථාවර කිරීමෙන් පසු වාර්තා වන ඉහළම අගයයි. 

අපගේ පෙර සටහන් වලද සඳහන් කර ඇති පරිදි, නොවැම්බර් මාසයේදී මෙම අගය තව දුරටත් ඉහළ යා හැකි නමුත් දෙසැම්බර් මාසයේදී යම් අඩු වීමක් අපේක්ෂා කළ හැකියි. කෙසේ වුවද, ඉදිරි වසරේ මුල් අර්ධය තුළද උද්ධමනය පවතිනු ඇත්තේ මහ බැංකුවේ ඉලක්ක මට්ටම වන 5% ඉක්මවන ඉහළ තනි අංකයේ අගයකයි. 

නිල උද්ධමනය ලෙස මනිනු ලබන්නේ පසුගිය වසරක කාලය තුළ කොළඹ පාරිභෝගික නිල දර්ශකයේ අගය වෙනස් වීමයි. එය ප්‍රතිශතයක් ලෙස ගණනය කරනවා. මේ සඳහා වසරක කාලයක සාමාන්‍ය මිල වැඩි වීම සලකා බලන බැවින් කිසියම් බාහිර කම්පනයක් නිසා මිල මට්ටම ඉහළ ගිය විට එම බලපෑම ඉවත් වීම සඳහාද වසරක පමණ කාලයක් ගත වෙනවා. 

මේ සමඟ පළ කරන ප්‍රස්තාරයෙහි පෙන්වා තිබෙන්නේ පසුගිය දෙවසරක කාලය තුළ කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකයේ වෙනස් වීමයි. මැද පෙරදිග යුද තත්ත්වයක් ඇති වී ඉන්ධන මිල ගණන් ඉහළ යාම හේතුවෙන්, මෙම වසරේ පෙබරවාරි සිට මැයි දක්වා කාලය තුළ, මුදල් සැපයුම වැඩි කිරීම හේතුවෙන් සිදුවෙන මිල මට්ටමෙහි සිදු වන සාමාන්‍ය වැඩිවීම ඉක්මවා යන, එකවර සිදු වන විශාල ඉහළ යාමක් සිදු වුනා. එහෙත් පසුගිය ජූනි මාසයේ සිටම මිල මට්ටම ඉහළ යමින් තිබෙන්නේ මහ බැංකුවේ ඉලක්ක මට්ටම හා සැසඳෙන වේගයකිනුයි. එබැවින් වසරක කාලයකින් පසුව සැපයුම් කම්පනයේ තාවකාලික බලපෑම ඉවත් වූ පසුව උද්ධමනය නැවතත් මහ බැංකුවේ ඉලක්ක මට්ටමට පැමිණීමට නියමිතයි.

මහ බැංකුව විසින් ඉදිරි තෙවසරක කාලය තුළද උද්ධමන ඉලක්කය 5% ලෙස පවත්වා ගැනීමට තීරණය කර තිබෙනවා. එහෙත්, සැපයුම් කම්පන තත්ත්වයකදී උද්ධමනය එම මට්ටම ඉක්මවා ඉහළ යා හැකියි. 

දළ නිල සංචිත - සැප්තැම්බර් 2026

 

සැප්තැම්බර් මාසය අවසානයේදී දළ නිල විදේශ සංචිත ඩොලර් මිලියන 6,851 දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා.

අගෝස්තු මාසයේදී මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 579.0ක මුදලක් මිල දී ගෙන තිබුණු අතර, ඊට පෙර ජූලි මාසයේදී ඩොලර් මිලියන 346.6ක් මිල දී ගෙන තිබුණා. එහෙත්, ගෙවුණු සැප්තැම්බර් මාසයේදී මහ බැංකුව විසින් මිල දී ගෙන ඇති ඩොලර් මිලියන 85.0ක මුදලින් ඩොලර් මිලියන 20.8ක් විණිමය අනුපාතය ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීමේ අරමුණින් නැවත විකුණා තිබෙනවා. 

මේ අනුව, පසුගිය මාසයේ මහ බැංකුව විසින් ශුද්ධ වශයෙන් මිල දී ගෙන තිබෙන්නේ ඩොලර් මිලියන 64.2ක් පමණයි. එම ශුද්ධ මිල දී ගැනීම් ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් රජයේ හා මහ බැංකුවේ විදේශ ණය ගෙවීම් වෙනුවෙන් යොදවා ඇති බව පෙනෙන්නට තිබෙනවා.