රාජ්‍යමූල්‍ය කළමනාකරණය - 2025

පසුගිය (2025) වසර තුළ රජයේ බදු ආදායම රුපියල් බිලියන 5,049 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර මෙය පෙර (2024) වසරට සාපේක්ෂව 36.3%ක වර්ධනයක්. බදු ආදායම් වර්ධනයට ප්‍රධාන වශයෙන්ම දායක වී තිබෙන්නේ ආනයන හා භාණ්ඩ හා සේවා මත අය කෙරෙන වක්‍ර බදු බව දැකිය හැකියි. පුද්ගල හා සමාගම් ආදායම් බදු 11.0%කින් ඉහළ යද්දී, භාණ්ඩ හා සේවා මත අය කෙරෙන බදු 45.4%කින්ද, ආනයන මත අය කෙරෙන බදු 48.8%කින්ද ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 

බදු ආදායම් පිළිබඳ අයවැය ඇස්තමේන්තුව වූ රුපියල් බිලියන 4,590ට සාපේක්ෂව සත්‍ය බදු ආදායම අමතර රුපියල් බිලියන 459කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ඒ අතර, බදු නොවන ආදායම්ද අයවැය ඉලක්ක ඉක්මවා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා.

පෙර වසරට සාපේක්ෂව පොලී වියදම් 7.0%කින් අඩු වී ඇති අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුනරාවර්තන වියදම් 2.0%කින් අඩු වී තිබෙනවා. අයවැයෙන් පොලී වියදම් ලෙස රුපියල් බිලියන 2,950ක් වෙන් කර තිබුණද සත්‍ය වශයෙන්ම වැය වී තිබෙන්නේ රුපියල් බිලියන 2,501ක් පමණයි. මේ අනුව, පොලී වියදම් අඩු වීම නිසා, රුපියල් බිලියන 449ක මුදලක් ඉතිරි වී තිබෙනවා. 

පොලී වියදම් හැර අනෙකුත් පුනරාවර්තන වියදම් අයවැය ඇස්තමේන්තු වලට සාපේක්ෂව රුපියල් බිලියන 207කින් පහළ ගොස් ඇති අතර ප්‍රාග්ධන වියදම් වෙනුවෙන් වැය කර තිබෙන්නේද අයවැය ඇස්තමේන්තු වලට වඩා රුපියල් බිලියන 313ක් අඩු මුදලක්. මේ සියල්ල සලකා බලද්දී පසුගිය වසරේ සමස්ත අයවැය හිඟය රුපියල් බිලියන 720ක් පමණ දක්වා අඩු වී තිබිය යුතුයි.

දැනට ප්‍රසිද්ධ කර තිබෙන මූලික වටයේ අයවැය ඇස්තමේන්තු පසුව සංශෝධනය විය හැකියි. කෙසේ වුවද, දැනට පෙනෙන්නට ඇති ආකාරය අනුව, 2025 අයවැය හිඟය දදේනිහි ප්‍රතිශතයක් ලෙස 1956 වසරෙන් පසුව වාර්තා වන අඩුම අයවැය හිඟය වීමේ ඉඩකඩ පෙනෙන්නට තිබෙනවා. එය දදේනියෙන් 2.3%ක පමණ අඩු අගයක් විය හැකියි. 1956 වසරෙන් පසු දදේනියෙන් 3% සීමාව නොඉක්මවන අයවැය හිඟයක් වාර්තා වී නැති අතර 1977න් පසුව 5% සීමාව නොඉක්මවන අයවැය හිඟයක් වාර්තා වී නැහැ. 

දිත්වා හානිය සහ ඉරාන යුද්ධයේ හානිය

දිත්වා සුළි කුණාටුව ඇවිත් ගිහින් දැන් මාස තුනක් ඉවරයි. මාස තුන යාන්තම් ඉවර වෙද්දී තමයි ඉරාන යුද්ධය ආවේ. දිත්වා සුළි කුණාටුවෙන් පසුව එයින් ලංකාවේ ආර්ථිකයට වූ බලපෑම ගැන කතා කළ ගොඩක් අය හිටියා. ඒ  සාකච්ඡාවට ලෝකයේ ප්‍රධාන පෙළේ ආර්ථික විද්‍යාඥයින්ද සම්බන්ධ වුනා. එහෙම නැත්නම් මොනයම් ආකාරයකින් හෝ සම්බන්ධ කරගනු ලැබුවා. 

දිත්වා සුළි කුණාටුව නිසා ලංකාවේ ආර්ථිකයට සිදු වීමට නියමිත බලපෑම ගැන ඉහත සඳහන් ගොඩක් අය ලොකුවට බර දමලා කතා කළා. ඇතැම් අයට අනුව නැවතත් ලංකාවට ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරන්න සිදු වීමේ අවදානමක් දිත්වා සුළි කුණාටුව නිසා ඇති වී තිබුණා. මේ ගැන ඒ අවස්ථාවේ අපගෙන් විමසූ අයට අප විසින් පෙන්වා දුන්නේ දිත්වා සුළි කුණාටුවේ හානිය ඔය කියපු තරම්ම බරපතල නැති බවයි. 

ඒ වෙලාවේ මේ ගැන කියපු දේවල් සියල්ලම ඉකොනොමැට්ටා වියුණුවේ හෝ වත්පොත් පිටුවේ පළ නොකළ නිසාත්, ඉරාන යුද්ධයේ හානිය ගැන කතා කිරීම සඳහා පූර්විකාවක් ලෙස ඒ කොටස අවශ්‍ය වන නිසාත් අපි මේ ලිපිය දිත්වා සුළි කුණාටුවෙන් පටන් ගනිමු. 

දිත්වා සුළි කුණාටුව පැමිණි වහාම ආණ්ඩුවේ හිතවතුන් විසින් සංවිධානාත්මකව හෝ තනි තනිව එහි හානිය අතිශයෝක්තියට නැංවීමේ උත්සාහයක් පෙනෙන්න තිබුණා. මේ අය කරමින් සිටියේ මැස්සා එළවන්න රජාට කඩුවෙන් කොටනවා වගේ වැඩක්. මෙහිදී මේ අය උත්සාහ කළේ රට ඉතාම දරුණු ස්වභාවික ආපදාවකට මුහුණු දී ඇති බව ලෝකයට පෙන්වලා, විශාල විදේශ ආධාර ප්‍රමාණයක් එකතු කරගෙන, ඒ විදේශ ආධාර වල උදවුවෙන් රට ගොඩ දාගන්නයි. 

කොහොම වුනත් මේ කරන වැඩේ තිබෙන අවදානම ආණ්ඩුව ඉතා ඉක්මණින් තේරුම් ගත්තා. ආණ්ඩුවේ තවමත් දැකිය හැකි සාධනීය ලක්ෂණයක් වන්නේ වැඩක් වැරදුනු බව තේරුණු විට අඩියක් පස්සට ගන්න එක. 

ඒ වෙලාවේ අප විසින් පෙන්වා දුන්නේ දිත්වා හානියේ බලපෑම කෙතරම් විශාල වුවත්, එහි ආර්ථික බලපෑම තිබෙන්නේ උපරිම වශයෙන් මාස හයක් වගේ කාලයක් කියන එක. දිත්වා හෝ සුනාමිය වගේ ස්වභාවික ආපදාවක හානිය කොයි තරම් විශාල වුනත්, ඒ හානිය එක වරකදී සිදු වී අවසන් වන හානියක්. රටේ ආර්ථිකය ආකෘතිමය ලෙස ශක්තිමත්නම් ඉතා කෙටි කාලයකින් ඒ හානියේ බලපෑම අවසන් වෙනවා. 

පසුව ලෝක බැංකුව මුල් වී දිත්වා හානිය පිළිබඳ තක්සේරුවක් සකස් කර තිබුණා. ඒ අනුව, හානිය ඩොලර් බිලියන 4.1ක් වගේ ගණනක්. රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4%කට වඩා වැඩියි. නමුත් මේ හානිය බොහෝ දුරට වත්කම් හානියක්. දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය කියන්නේ රටේ වත්කම් වලින් වසරකට ලැබෙන ආදායම. ඒ නිසා, වත්කම් වලින් 4%ක් අඩු වෙනවා කියන්නේ ආදායම 4%කින් අඩු වෙනවා කියන එක නෙමෙයි. 

රටක ප්‍රාග්ධන සංචිතය එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය මෙන් කිහිප ගුණයක් විශාලයි. ඔය ලෝක බැංකු වාර්තාවට අනුවම දිත්වා නිසා සිදු වූ හානිය රටේ ප්‍රාග්ධන සංචිතයෙන් 0.48%ක්. සාමාන්‍යයෙන් රටක ප්‍රාග්ධන සංචිතය 1%කින් අඩු වෙද්දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අඩු වෙන්නේ 0.33%කින් පමණ. ඒ පදනම මත ආර්ථික වර්ධනය කෙරෙහි සිදු විය හැකිව තිබුණේ 0.12%ක පමණ බලපෑමක්. නමුත් විනාශ වූ වත්කම් වල ස්වභාවය අනුව මේ ප්‍රතිශතය අඩු හෝ වැඩි විය හැකිව තිබුණා.

දිත්වා හානියෙන් පසුව මූල්‍ය අරමුදල විසින් 2026දී ලංකාවේ ආර්ථික වර්ධන වේගය 2.9% දක්වා අඩු වෙයි කියලා ඇස්තමේන්තු කළා. නමුත් අමතක නොකළ යුතු කරුණ වන්නේ දිත්වා හානියට පෙරද ඔවුන්ගේ ඇස්තමේන්තුව වුනේ 3.1%ක ආර්ථික වර්ධනයක් පමණක් බවයි. ඒ කියන්නේ මූල්‍ය අරමුදල විසින් ආර්ථික වර්ධනය කෙරෙහි දිත්වා බලපෑම ලෙස සලකා තිබුණේ 0.2%ක අඩු වීමක්. මෙය මම කලින් කියපු 0.12% එක්ක කිට්ටුවෙන් යනවා. 

ලෝක බැංකුව සහ මූල්‍ය අරමුදල ඇතුළු විවිධ පාර්ශ්ව විසින් දිත්වා නිසා රටේ ආර්ථික වර්ධනයට සිදු වෙන බලපෑම ලෙස වැඩිපුරම දැක්කේ කෘෂිකාර්මික සහ සංචාරක කර්මාන්ත කෙරෙහි සිදු වන බලපෑම. දැන් මාස තුනකට පසුව ආපසු හැරී බලද්දී පැහැදිලිව පෙනෙන පරිදි ඔය අංශ දෙකෙන් එකකටවත් හිතපු තරමේ බලපෑමක් වෙලා නැහැ. අවසාන වශයෙන් කියන්න තියෙන්නේ දිත්වා නිසා ලංකාවේ ආර්ථික වර්ධනයට සිදුව ඇති බලපෑම නොගිණිය හැකි තරම් කියන එකයි. 

ආර්ථික වර්ධනයට වගේම විදේශ අංශයට හෝ උද්ධමනයටද දිත්වා නිසා දැනෙන බලපෑමක් සිදු වී නැහැ. නමුත් දිත්වා හමුවේ රජය විසින් ඉතා ඉක්මණින් රාජ්‍යමූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති වෙනසකට මුල පිරුවා. අතුරු අයවැයක් ඉදිරිපත් කර සම්මත කර ගත්තා. ඔය වගේ වෙලාවක ඒ විදිහට ක්ෂණික තීරණ ගන්න එකේ වරදක් නැහැ.

දිත්වා හානියේ බලපෑම එක්ක බලද්දී ඉරාන යුද්ධය නිසා ලංකාවේ ආර්ථිකයට සෑහෙන තරමේ බලපෑමක් සිදුව ඇති බව පෙනෙන්න තිබෙනවා. ඒ වගේම, ඒ බලපෑම තක්සේරු කරගන්නත් අමාරුයි. යුද්ධයක් කියන්නේ ස්වභාවික ආපදාවක් වගේ ඇවිත් යන එකක් නෙමෙයි. කෙසේ වුවත්, පුදුමයකට මෙන්, දිත්වා ආපදාවෙන් පසුව රටේ ආර්ථිකය ගැන කණස්සළු වුන බොහෝ දෙනෙක් මේ වෙලාවේ කතාවක් නැහැ. එයින් පෙනෙන්නේ මේ ගොඩක් අයට ඇත්තටම වැදගත් වී තිබෙන්නේ තම තමන්ගේ දේශපාලන ඇජෙන්ඩා මිසක් ලංකාවේ ආර්ථිකය නොවන බවයි.

දිත්වා නිසා ලංකාවේ ආර්ථිකයට ගොඩ යන්න බැරි බරපතල අවදානමකට මුහුණ දෙන්න සිදු වුණේ නැහැ. ඒ වෙලාවේ තිබුණේ සාපේක්ෂව පහසුවෙන් ගොඩ දා ගන්න පුළුවන් ප්‍රශ්නයක්. නමුත් දැන් මුහුණ දෙන්න වී තිබෙන තත්ත්වය ඊට වඩා බරපතලයි. යුද්ධය දිගට ඇදුනොත් සහ වැරදි ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කළොත් තවත් 2022ක් නිර්මාණය වීමේ අවදානමක් මේ වෙලාවේ ඇති වී තිබෙනවා.

කෙසේ වුවත්, හේතු දෙකක් නිසා පවතින අවදානම කළමනාකරණය කර ගැනීම ප්‍රශ්නයක් වෙන එකක් නැහැ කියලා මම හිතනවා. 

පළමුව, ශුභවාදී පදනමකින්, මේ යුද්ධය විශාල කාලයක් ඇදෙන එකක් නැහැ කියලා මම හිතනවා. යුද්ධය මාස දෙකක් වගේ ඇතුළත අවසන් වෙයි කියා හිතුවොත්, ඒ කාලය ලංකාවට අල්ලාගෙන ඉන්න පුළුවන් කාලයක්. නමුත් යුද්ධ පටන් ගන්න අයට වුනත් පටන් ගන්න තරම් ලේසියෙන් යුද්ධ අවසන් කරන්න අමාරුයි කියන ඉතිහාස පාඩම අමතක කරන්නත් හොඳ නැහැ. 

දෙවනුව, රජය සහ මහ බැංකුව ප්‍රශ්නයේ ගැඹුර නිවැරදිව අවබෝධ කරගෙන තිබෙන බව පේනවා. ඒ වගේම, ප්‍රශ්නයට මුහුණ දීම සඳහා කළ යුතු දේවල් කරමින් සිටින බව පේනවා. ඒ නිසා, මේ සටහන ලියන්නේ මේවා කියවන අයට සිදු වෙමින් තිබෙන දේ පැහැදිලි කරන්න මිසක් රජයට හෝ මහ බැංකුවට උපදෙස් දෙන්න නෙමෙයි.

යුද්ධයේ බලපෑම බොහෝ දුරට එන්නේ රටේ විදේශ අංශයට. දිත්වා නිසා පසුගිය දෙසැම්බර් මාසය තුළ සංචාරක කර්මාන්තයේ යම් පසුබෑමක් සිදු වුනත්, ඉරාන යුද්ධය පටන් ගනිද්දී ඒ තත්ත්වයේ විශාල වෙනසක් සිදු වෙලයි තිබුණේ. ජනවාරි සහ පෙබරවාරි දෙමස තුළ, පෙර වසරට සාපේක්ෂව, සංචාරක පැමිණීම් වල 12.9%ක වර්ධනයක් සිදු වී තිබුණා. ඒ අනුව, ඊට කිට්ටු වර්ධනයක් වසරේ ඊළඟ මාස වලදීද දැක ගැනීමේ හැකියාවක් පෙනෙන්න තිබුණා. නමුත් යුද්ධය ආරම්භ වීමෙන් පසුව, මාර්තු 1-8 අතර, පෙර වසරේ එම දවස් වලට සාපේක්ෂව, සංචාරක පැමිණීම් 23.4%කින් අඩු වී තිබෙනවා. සිදු වීමට නියමිතව තිබුණු 12.9%කට ආසන්න වර්ධනයත් එක්ක බලද්දී 32.1%ක කඩා වැටීමක්. 

දළ ඇස්තමේන්තුවක් විදිහට යුද්ධය හේතුවෙන් රටට පැමිණෙන සංචාරකයින් ප්‍රමාණය දවසකට 2,822කින් පමණ අඩු වී ඇති බව ඇස්තමේන්තු කරන්න පුළුවන්. මේ හේතුවෙන් රටට ලැබෙන විදේශ විණිමය ප්‍රමාණය දවසකට ඩොලර් මිලියන 3.85කින් පමණ අඩු වෙනවා. මේ අනුව බලද්දී යුද්ධය ඇදෙන කාලය තුළ අපේක්ෂිත සංචාරක ආදායම් වල මාසයකට ඩොලර් මිලියන 115ක පමණ අඩුවක් සිදු වීමේ ඉඩක් පෙනෙන්න තිබෙනවා.

ඊළඟට තෙල් මිල ඉහළ යාමේ බලපෑම. යුද්ධය පටන් ගනිද්දී බොරතෙල් බැරලයක් තිබුණේ ඩොලර් 65 මට්ටමේ. මේ මිල වැඩි වෙලා නැවත අඩු වෙලා දැන් ඩොලර් 85 වගේ මට්ටමකට ඇවිත් තිබෙනවා. බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 20කින් ඉහළ ගියොත්, ලංකාවේ දවසක තෙල් වියදම ඩොලර් මිලියන 3.23කින් පමණ ඉහළ යනවා. ඒ කියන්නේ මාසයකට අමතර ඩොලර් මිලියන 97ක් පමණ අවශ්‍ය වෙනවා. යම් හෙයකින් බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 105 දක්වා ඉහළ ගියොත් අමතර ඩොලර් මිලියන 194ක් අවශ්‍ය වෙනවා. අපි දැනට ඩොලර් මිලියන 97 ගනිමු.

සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් අඩුවීම සහ ඉන්ධන ආනයන වියදම ඉහළ යාම පමණක් සැලකුවත් ජංගම ගිණුමට මාසයකට ඩොලර් මිලියන 212ක පමණ අමතර බරක් වැටෙනවා. මේ තමයි ජංගම ගිණුමට දරා ගන්න පුළුවන් උපරිම ආතතිය. පසුගිය මාස වල මහ බැංකුව විසින් සාමාන්‍ය අගයක් ලෙස ඔය ප්‍රමාණයට කිට්ටු විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් මාසයකට වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබෙන නිසා, සංචිත විකුණන්නේ නැතිව ඩොලර් මිලියන 212ක අඩු වීමක් දරා ගන්න පුළුවන්. එකම දේ සංචිත එකතු කර ගන්න වැඩේ තව දුරටත් කරන්න වෙන්නේ නැහැ.

ප්‍රශ්නය තියෙන්නේ ජංගම ගිණුමට බර වැටෙන්නේ ඔය ක්‍රම දෙකෙන් පමණක් නොවීම. යුද්ධය නිසා නැව් ගාස්තු, රක්ෂණ වියදම් ඉහළ යනවා. ඉන්ධන වලට අමතරව අනෙකුත් ආනයන මිල ගණන්ද ඉහළ යනවා. විශේෂයෙන්ම මැද පෙරදිග කලාපයට සිදු කරන අපනයන වල යම් අඩු වීමක් වෙනවා. ප්‍රේෂණ වලටද යම් බලපෑමක් වෙනවා. මේ සියල්ල සලකද්දී කෙටිකාලීනව වුවත් විණිමය වෙළඳපොළ තුළ යම් හෝ ආතතියක් අපේක්ෂා කරන්න පුළුවන්. 

අපේ ප්‍රාර්ථනාව වන්නේ යුද්ධය ඉක්මණින්ම අවසන් වීම වුවත්, යම් හෙයකින් මාස දෙක පැන්නොත් තත්ත්වය හිතනවාට වඩා ගොඩක් දරුණු වෙන්න පුළුවන්. විශේෂයෙන්ම මැද පෙරදිග ශ්‍රමිකයින් රැකියා අතහැර හෝ අහිමි වී ආපසු රටට එන තත්ත්වයක් ඇති වුනොත් රටට ලැබෙන ප්‍රේෂණ වල විශාල කඩා වැටීමක් සිදු වෙනවා. ඒ වගේ දෙයක් වෙන්න බැරිකමක් නැති නිසා දැන්ම සිට සූදානම් ශරීරෙන් ඉන්න එකයි හොඳම උපාය මාර්ගය. ඒ නිසා, මේ වෙලාව සංචිත නාස්ති කළ යුතු වෙලාවක් නෙමෙයි. පුළුවන් තරම් සංචිත ආරක්ෂා කරගත යුතු වෙලාවක්. 

සංචිත ටික බේරාගෙන ජංගම ගිණුම තුලනය කරගන්නනම් ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම ඉවසා දරා ගන්න වෙනවා. සංචිත වැය කරමින් ඩොලරයක මිල පාලනය කරන්න ගියොත්නම් වැඩේ කෙළවර වෙන්නේ තවත් 2022කින්. රටට ලැබෙන ඩොලර් ප්‍රමාණයට ගැලපෙන විදිහට ආනයන සීමා වන පරිදි ඩොලරයක මිල සකස් වෙන්න ඉඩ ඇරියොත් ඩොලර් හිඟයක් ඇති වෙන එක පාලනය කරගන්න පුළුවන්. ස්වභාවික ලෙස ආනයන පාලනය කරන්න තිබෙන හොඳම ක්‍රමය ඩොලරයක මිල ඉහළ යන්න ඉඩ හරින එක.

විදේශ අංශයෙන් රාජ්‍යමූල්‍ය අංශයට ආවොත්, පසුගිය අවුරුද්ද රාජ්‍ය ආදායම ඉලක්ක ඉක්මවා ගිය අවුරුද්දක්. නමුත් එය සිදු වුනේ අනපේක්ෂිත වාහන ආනයන නිසා. යුද්ධය පටන් ගන්න පෙරම, ජනවාරි මාසය වන විටත් වාහන ආනයන විශාල ලෙස අඩු වෙලයි තිබුණේ. විදේශ අංශයේ දැනට පවතින ආතති තත්ත්වයත් එක්ක වාහන ආනයන ප්‍රවර්ධනය වීමකට ඉඩ අරින්න අමාරුයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මේ අවුරුද්දේ රාජ්‍ය ආදායම් ඉලක්කට යන එකේත් තරමක අභියෝගයක් තිබෙනවා. මේ තත්ත්වය එක්ක රාජ්‍ය වියදම් ගැන වුනත් වඩා බරපතල ලෙස හිතන්න වෙනවා.

ඉතා පැහැදිලි ලෙසම, ඩොලරයක මිල ඉහළ යන්න ඉඩ අරිමින් තිබෙන විදේශ සංචිත ආරක්ෂා කරගන්නවා වගේම, මෙය රජය සතු රුපියල් සංචිතද ආරක්ෂා කරගත යුතු වෙලාවක්. ඉන්ධන, විදුලි ගාස්තු ආදිය පිරිවැය හා ගැලපීම ඔය දෙකටම උදවුවක්. ඒ හේතුවෙන් උද්ධමනය තරමක් වැඩි වෙයි. නමුත් දැනට උද්ධමනය තිබෙන්නේ මහ බැංකුවේ 5% ඉලක්කයට වඩා ගොඩක් පහළින් නිසා එය විශාල ප්‍රශ්නයක් නෙමෙයි. 

කලින් සැලසුම් කළ දිත්වා ප්‍රතිසංස්කරණ වුනත් දැන් තිබෙන තත්ත්වය යටතේ ප්‍රමුඛතාවයක් විය යුතු නැහැ. අතුරු අයවැය සම්මත කරගත්තා කියලා අනිවාර්යයෙය්න්ම ඒ සල්ලි වියදම් කරන්න අවශ්‍ය නැහැනේ. එහෙම කළොත් රාජ්‍ය අයවැයට වගේම අපනයන ඉහළ යාම හරහා විදේශ අංශයටත් පීඩනයක් එනවා. ඒ වගේම, මුලින් විස්තර කළ පරිදි, රජය මුල් වී ලොකු වියදමක් නොකළත් ආර්ථික වර්ධන වේගයට දිත්වා හානිය නිසා ලොකු බලපෑමක් වෙන්නේ නැහැ. යුද්ධය ඇදුනොත් සිදු විය හැකි බලපෑම ඊට වඩා වැඩියි. ආර්ථිකය නැවත අස්ථාවර වුවහොත් සිදු විය හැකි බලපෑම ඔය දෙකටම වඩා වැඩියි.

යුද්ධය ඉක්මණින් අවසන් වුනොත් ඉන් පසුව නැවතත් ආර්ථික වර්ධනය ගැන හිතන්න පුළුවන්. නමුත් පවතින අවිනිශ්චිත වාතාවරණය අවසන් වන තුරු වැඩිපුර අවධානය යොමු කළ යුත්තේ ආර්ථික ස්ථායීතාවය කෙරෙහියි. ලංකාවේ ආර්ථිකයට තවමත් ලොකු කම්පනයක් දරා ගැනීමේ හැකියාවක් නැහැ. දිත්වා කම්පනය තිබුණේ දරා ගන්න පුළුවන් සීමාවේ. නමුත් යුද්ධය දිගට ඇදුනොත් පහසුවෙන්ම ඒ සීමාව පනින්න පුළුවන්. 

ලංවිම වෙන්වීම සහ වෙළඳපොළට ලංවීම

ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය සිය වසර පණස් හතක දිවි සැරිය නිමා කරමින් අද (2026 මාර්තු 8) අවසන් ගමන් යනවා. එසේ කරන්නේ හෙට සිට බිහිවන සහ පසුව බිහිවීමට නියමිත දරු මුණුපුරන් ගණනකට අවස්ථාව ලබා දෙමින්. මෙය ඕනෑවට වඩා බොහෝ සේ කල් පසු වී ඇති ශ්‍රී ලංකා විදුලි බල කර්මාන්තයේ අපේක්ෂිත ප්‍රතිසංස්කරණ හා අදාළව සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක්. 

දහ නවවන සියවසේ අවසානයේදී ලංකාවට මුලින්ම විදුලි බලය හඳුන්වා දෙනු ලැබූයේ පෞද්ගලික අංශයේ මැදිහත් වීමෙනුයි. මුල් කාලයේදී විදුලි බල සැපයුම සිදු වුනේද පෞද්ගලික අංශයේ මැදිහත් වීමෙන්. එහෙත් කාලයත් සමඟ මේ කාර්යය රාජ්‍ය ඒකාධිකාරයක් බවට පත් වුනා.

ලංවිම පිහිටුවනු ලැබූ 1969 වසරේ සිට 1995 දක්වා වසර 26ක් රටේ විදුලි ජනනය මුළුමනින්ම සිදු වූයේ ලංවිම ඒකාධිකාරයක් යටතේයි. එහෙත්, 1995 වසරේ දැවැන්ත විදුලි අර්බුදයකට මුහුණ දීමෙන් අනතුරුව පෞද්ගලික අංශයටද විදුලි ජනනය සඳහා සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලබා දීමට සිදු වුනා. 

ඉන් පසුව, මෑතකදී රට මුහුණ දුන් ආර්ථික අර්බුදය හා ගැට ගැසී තිබුණු විදුලි අර්බුද කාලයේදී කුඩා පරිමාණ සූර්ය විදුලි නිෂ්පාදකයින් විශාල පිරිසක් මේ කාර්යයට සම්බන්ධ වුනා. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2024 වසර අවසන් වන විට රටේ විදුලි ජනන ධාරිතාවයෙන් ලංවිම පංගුව 55%කට සීමා වී තිබෙනවා. ලංවිම සතු ජනන මධ්‍යස්ථාන 29කින් රටේ විදුලි බල සැපයුමෙන් 66%ක් සපයද්දී පෞද්ගලික නිෂ්පාදකයින් 346 දෙනෙකු සහ වහල මත සවි කර ඇති සූර්ය විදුලි ජනක 93,064කින් ඉතිරි කොටස සපයනවා. 

විදුලිය බෙදා හැරීම හා අදාළව ලංවිම සතු වූ ඒකාධිකාරය අවසන් කරමින් 1983දී ලෙකෝ සමාගම පිහිටුවනු ලැබුවත්, එම සමාගමද රාජ්‍ය සමාගමක්. ඉන් පසුව, ලෙකෝ සමාගම සහ ලංවිම ඒකක හතරක් අතර කලාප පහක් ලෙස වෙන් කර රටේ විදුලිය බෙදා හැරීමේ කටයුතු සිදු වුනා. කෙසේ වුවද, සම්ප්‍රේෂණය සහ පද්ධති පාලනය මුළුමනින්ම සිදු වූයේ ලංවිම යටතේයි. 

හෙට සිට මෙතෙක් ලංවිම යටතේ සිදු වූ විදුලි ජනනය, සම්ප්‍රේෂණය, බෙදා හැරීම සහ පද්ධති පාලනය අලුතෙන් පිහිටුවනු ලබන වෙන වෙනම සමාගම් වෙත පැවරෙන අතර ලංවිම වත්කම් එම සමාගම් අතර බෙදා හරිනු ලැබෙනවා. 2025 අවසන් වන විට ලංවිම සතු වූ වත්කම් වල වටිනාකම රුපියල් බිලියන 1,326.5ක්. 

ඉහත සඳහන් වත්කම් ප්‍රමාණය රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.5%ක් පමණ වන විශාල වත්කම් ප්‍රමාණයක් වුවත් මේ අයුරින් ආයෝජනය කර තිබෙන මහජන ධනය වෙනුවෙන් කොපමණ ප්‍රතිලාභ ලැබී ඇත්ද යන්න ප්‍රශ්නයක්. පසුගිය 2025 වසර තුළද ලංවිම විසින් රුපියල් බිලියන 38.7ක අලාභයක් වාර්තා කළා. යෝජිත ප්‍රතිසංස්කරණ වලින් පසුව මෙම තත්ත්වයේ වෙනසක් අපේක්ෂා කෙරෙනවා. 

මේ අයුරින් ලංවිම කොටස් කරනු ලැබුවද, ඒ හේතුවෙන් පාරිභෝගිකයින්ගේ පැත්තෙන් ක්ෂණික බලපෑමක් සිදු වන්නේ නැහැ. එහෙත්, මේ මගින් යෝජිත ජාතික විදුලි බල ප්‍රතිපත්තිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට අවකාශ ලැබෙන අතර ඒ යටතේ ඉදිරි කාලයේදී වෙළඳපොළ හිතවාදී ප්‍රතිපත්ති රැසක් ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිතයි. ඒ අනුව, ඉදිරි කාලයේදී තරඟකාරී මිලකට විදුලිය මිල දී ගැනීම පිළිබඳව පාරිභෝගිකයින්ට යම් බලාපොරොත්තුවක් තියා ගන්න පුළුවන්. 

මෙයින් අනතුරුව මෙතෙක් ලංවිම යටතේ සිදු වූ විදුලි ජනන කටයුතු සිදු වන්නේ ඉලෙක්ට්‍රිසිටි ජෙනරේෂන් ලංකා පුද්ගලික සමාගම යටතේයි. තව දුරටත් රාජ්‍ය අයිතිය යටතේ ඇති සමාගමක් වුවද, මෙම සමාගමටද අනෙකුත් පෞද්ගලික විදුලි බල නිෂ්පාදකයින් මෙන්ම, ගිවිසුම් යටතේ තොග වශයෙන් විදුලිය විකිණීමට සිදු වෙනවා. එක් සමාගමක් යටතේ වුවද, එක් එක් විදුලි ජනන මධ්‍යස්ථානය සඳහා වෙන වෙනම ගිවිසුම් අත්සන් කිරීමට නියමිත බැවින් පසුකාලීනව මෙම ඒකක වෙන් කිරීම වුවද වඩා පහසුවෙන් සිදු කළ හැකිව තිබෙනවා. 

දැනට ලංවිම කොටස් හතරක් යටතේ සිදු වන විදුලිය බෙදා හැරීමේ කටයුතු ඉදිරියේදී සිදු වන්නේ ඉලෙක්ට්‍රිසිටි ඩිස්ට්‍රිබියුෂන් ලංකා පුද්ගලික සමාගම යටතේයි. එම සමාගම් යටතේ ඇති කොටස් හතරට සහ ලෙකෝ සමාගමට ඉලෙක්ට්‍රිසිටි ජෙනරේෂන් ලංකා පුද්ගලික සමාගම ඇතුළු විදුලි නිෂ්පාදකයින්ගෙන් තොග වශයෙන් විදුලිය මිල දී ගෙන සිල්ලරට බෙදා හැරීමේ කටයුත්ත කරන්නට සිදු වෙනවා. කෙසේ වුවද, ආරම්භයේදී පාරිභෝගිකයින්ට තමන්ගේ විදුලි බල සැපයුම්කරු තෝරා ගැනීම සඳහා අවස්ථාවක් ලැබෙන්නේ නැහැ. 

ඉහත සමාගම් දෙකටත්, පද්ධති පාලනය සහ සම්ප්‍රේෂණ කටයුතු සිදු කිරීම සඳහා පිහිටුවා ඇති සමාගම් දෙකටත්, ඔවුන් වෙත පවරා ඇති වත්කම් වෙනුවෙන් අවම වශයෙන් 2%ක ප්‍රතිලාභයක් ලබා දීමට සිදු වෙනවා. මෙවැනි ඉතා අඩු ප්‍රතිලාභ අනුපාතිකයක් යෝජනා කර තිබෙන්නේ වෙනස් වන තත්ත්වය යටතේ රාජ්‍ය අංශයට පෞද්ගලික අංශය සමඟ තරඟ කිරීම පහසු කිරීමේ අරමුණින් විය යුතුයි. 

ඉදිරි කාලයේදී සූර්ය විදුලි බලය නිපදවන්නන්ට මෙතෙක් ලැබුණු සහනාධාරය ක්‍රමයෙන් ඉවත්ව යන අතර ඔවුන් නිපදවන අතිරික්ත විදුලිය මිල දී ගනු ලබනු ඇත්තේද තරඟකාරී මිල ගණන් යටතේයි. එමෙන්ම, එක් එක් කාණ්ඩයේ පාරිභෝගිකයන්ට පිරිවැය හා ගැලපෙන විදුලි ගාස්තුවක් ගෙවීමට සිදු වෙනවා. එහිදී විදුලි නිෂ්පාදනය, සම්ප්‍රේෂණය සහ බෙදා හැරීම වෙනුවෙන් ඔවුන්ට ගෙවන්නට සිදු වන මිල මෙන්ම රජයට ගෙවිය යුතු බදුද ඔවුන්ට වෙන වෙනම දැනගන්නට ලැබෙනවා. ඊට අමතරව වීදි ලාම්පු දැල්වීම ආදී පොදු කටයුතු වල පිරිවැය වෙනුවෙන්ද විදුලි පාරිභෝගිකයින්ට යම් ගාස්තුවක් ගෙවන්නට සිදු වෙනවා. 

කෙසේ වුවද, අවප්‍රසාදිත කොටස් වලට තව දුරටත් රජයෙන් සහනාධාරයක් හිමි වෙනවා. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ එම සහනාධාරයේ බර අනෙකුත් විදුලි පාරිභෝගිකයින් මත නොපටවා රජයේ අයවැයෙන් අවශ්‍ය ප්‍රතිපාදන වෙන් කිරීමයි. සහනාධාරයක් හිමි විය යුතු සේ දැනට හඳුනාගෙන තිබෙන්නේ මසකට විදුලි ඒකක තිහ නොඉක්මවා පරිභෝජනය කරන නිවාස ඒකකයි. 

මෙම යෝජිත ප්‍රතිසංස්කරණ සියල්ල අවසන් වීමට යම් කාලයක් ගත විය හැකියි. කෙසේ වුවත්, මෙය අවශ්‍ය දිශාවට තබා ඇති නිවැරදි පියවරක්. 

විදේශ සංචිත වල සැලකිය යුතු වර්ධනයක්!

පෙබරවාරි මාසය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ දළ නිල විදේශ සංචිත ඩොලර් මිලියන 452කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මාසය අවසාන වන විට සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 7,284 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මේ අනුව, නිල සංචිත ප්‍රමාණය ආර්ථික අර්බුදයට පෙර පැවති මට්ටමට ආසන්න වෙමින් ඇති ආකාරය දකින්න පුළුවන්. 

පෙබරවාරි මාසය තුළ සංචාරක පැමිණීම් වාර්තාගත ලෙස ඉහළ යාම ඉහත තත්ත්වය ලඟා කර ගැනීමට උදවු වූවා විය යුතුයි. කෙසේ වුවද, මේ වන විට ඉරාන යුද්ධය හේතුවෙන් සංචාරක කර්මාන්තයේ වර්ධනය අඩාල වී තිබීම කණගාටුවට කරුණක්. 

මහ බැංකුව විසින් නැවතත් නිල විදේශ සංචිත රන් වල ආයෝජනය කිරීම ආරම්භ කර ඇති ආකාරයද දැකිය හැකි අතර මේ වන විට ඩොලර් මිලියන 200ක මුදලක් රන් වල ආයෝජනය කර තිබෙනවා. 2019 අවසානයේදී මහ බැංකුව විසින් ඩොලර් මිලියන 955ක මුදලක් රන් වල ආයෝජනය කර තිබුණු අතර ආර්ථික අර්බුද සමයේ මෙම රන් මුදල් කරනු ලැබුවා. 

ලංවිම කෝටි 3,874ක් පාඩු ලබයි!

පසුගිය (2025) වසර තුළ ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය විසින් රුපියල් මිලියන 38,740ක (කෝටි 3,874ක) අලාභයක් වාර්තා කර තිබෙනවා. අවසන් කාර්තුවේ අලාභය පමණක් රුපියල් මිලියන 29,160ක්. පෙර (2024) වසර තුළ ලංවිම විසින් රුපියල් මිලියන 141,605ක ලාභයක් වාර්තා කර තිබුණා. 

අනෙකුත් පිරිවැය අඩු කරන්නට පෙරම රුපියල් මිලියන 26,163ක මෙහෙයුම් අලාභයක් වාර්තා වී ඇති තිබෙන්නේ පෙර වසරේදී ලංවිම විසින් රුපියල් මිලියන 109,910ක මෙහෙයුම් ලාභයක් වාර්තා කර තිබුණු පසුබිමකයි. මේ අයුරින් මෙහෙයුම් ලාබය අලාබයක් වී තිබියදී, පරිපාලන වියදම් පෙර වසරට වඩා 50%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 

මේ වසරේ අලාභය එකතු වීමෙන් පසුව ලංවිම සමුච්ඡිත අලාභය රුපියල් මිලියන 462,541 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 

ලංවිම විසින් පසුගිය වසර ඇතුළත මෙවැනි පාඩුවක් වාර්තා කර තිබෙන්නේ මෑතකදී සිදුව ඇති ගල් අඟුරු ගණුදෙනුවේ පාඩුව එකතු වීමට පෙරයි. එම ගණුදෙනුවේ පාඩුවේ බලපෑම මෙන්ම, ඉරාන යුද්ධය හේතුවෙන් ඉන්ධන මිල ඉහළ යාමේ ඉඩකඩද නිසා මෙම වසරේ ලංවිම පිරිවැය තවත් ඉහළ යා හැකි බව පැහැදිලියි. ඒ අනුව, මෙම වසර තුළ සැලකිය යුතු විදුලි ගාස්තු ඉහළ යාමක් සිදු නොවන්නේනම්, ලංවිම අලාභ තවත් ඉහළ යාම නොවැලැක්විය හැකියි. 

මධ්‍යම රජයේ ණය - 2025 වසර අවසානයේදී

පසු ගිය (2025) වසර අවසානයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම රජයේ ණය ප්‍රමාණය රුපියල් බිලියන 31,109ක් ලෙස වාර්තා වෙනවා. මෙම ණය ප්‍රමාණය පෙර (2024) වසර අවසානයේදී පැවති මට්ටමේ සිට 5.1%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 

ඉහත ණය ප්‍රමාණයට පළාත් පාලන ආයතන වල සහ රාජ්‍ය සංස්ථා වල ණය ඇතුළත්ව නැහැ. එම ණයද එකතු කළ විට, රාජ්‍ය අංශයේ මුළු ණය ප්‍රමාණය රුපියල් බිලියන 32,195ක් දක්වා ඉහළ යනවා. 

රාජ්‍ය ණය යනු අනාගතයේදී රටේ බදු ගෙවන්නන්ගෙන් අය කර ගන්නට සිදු වන මුදලක් සේ සැලකිය හැකියි. බිලියන ගණන් ඇඟට දැනෙන්නේ නැති නිසා මෙම ගණන රටේ ජනගහණයෙන් බෙදුවහොත්, එක් අයෙකුට රුපියල් 1,479,822ක හෙවත් රුපියල් ලක්ෂ පහළොවකට ආසන්න ණය ප්‍රමාණයක්. 

මේ වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම රජය විසින් ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් පවත්වා ගෙන යන නමුත් සමස්තයක් ලෙස තවමත් සැලකිය යුතු අයවැය හිඟයක් නඩත්තු වන බැවින් වසරක් පාසා රාජ්‍ය ණය ඉහළ යමින් ඇති ආකාරය නිරීක්ෂණය කළ හැකියි. වසරකින් හෝ දෙකකින් ලඟා කර ගත හැකි ඉලක්කයක් නොවුනත්, සැලකිය යුතු ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් එක දිගටම පවත්වා ගෙන ගියහොත්, වසර දහයකින් පමණ පසුව සමස්ත අයවැය තුලනය කර ගැනීමේ හැකියාවක් තිබෙනවා. 

මධ්‍යම රජයේ ණය ප්‍රමාණය වසර ඇතුළත 5.1%කින් ඉහළ ගොස් ඇතත්, වස‍ර ඇතුළත නාමික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඊට වඩා වැඩි වේගයකින් ඉහළ ගොස් තිබිය යුතු බැවින් දදේනියෙහි අනුපාතයක් ලෙස රාජ්‍ය ණය අඩුවීමක් අපේක්ෂා කළ හැකියි. එබැවින් ණය තිරසාරත්වය පිළිබඳ ගැටළුවක් මතු වන්නේ නැහැ.

වසර ඇතුළත මධ්‍යම රජයේ විදේශ ණය ඩොලර් මිලියන 983කින් (2.7%කින්) ඉහළ ගොස් ඇති අතර, දේශීය ඩොලර් ණය තවත් ඩොලර් මිලියන 46කින් (2.1%කින්) ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. රුපියල් ණය ඉහළ යාම රුපියල් බිලියන 490ක් (2.7%ක්). ඩොලරයක මිල ඉහළ යාමේ බලපෑමද සමඟ සමස්ත ණය ප්‍රමාණයේ රුපියල් අගයේ වැඩි වීම 5.1%ක් වී තිබෙනවා.

ඇමරිකාවේ විධායකයට තීරු බදු පැනවිය හැකිද?

ඊයේ (2026 පෙබරවාරි 20), ඇමරිකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් තීරු බදු පැනවීම හා අදාළව විධායකය සතු බලය අර්ථදක්වමින් ඉතා වැදගත් තීන්දුවක් ලබා දුන්නා. මෙහිදී විභාගයට ගැනුණු ලර්නින් රිසෝර්සස් එ. ට්‍රම්ප් නඩුවේ තීන්දුව අනුව, දශක ගණනක් පැරණි හදිසි නීතියක් මත පදනම්ව ආනයන මත විශාල පරාසයක තීරු බදු පැනවීම සඳහා ජනාධිපතිවරයාට බලය නොමැති බව ඇමරිකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් තීරණය කර තිබෙනවා.

මෙම නඩු තීන්දුව විශාල ගෝලීය ආර්ථික හා දේශපාලනික බලපෑමක් ඇති නඩු තීන්දුවක්. එහිදී සලකා බැලුනු ප්‍රධානම කරුණ වූයේ ඇමරිකාවේ බදු පැනවීමේ බලය තිබෙන්නේ කා සතුවද යන්නයි. ජාතික හදිසි තත්ත්වයක් ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසුව කොංග්‍රසයේ අනුමැතියකින් තොරව ඇමරිකාවේ ජනාධිපතිවරයාට ආනයන මත තීරු බදු පැනවිය හැකිද?

මෙම නෛතික ප්‍රශ්නය සඳහා මේ වන විට ලැබී ඇති ඇමරිකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ පිළිතුර "නැත" යන්නයි.

පදවි ප්‍රාප්තයෙන් පසු, ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් ජාතික හදිසි තත්ත්ව දෙකක් ප්‍රකාශයට පත් කරමින් වට දෙකකින් තීරු බදු පැනවීම් සිදු කළා. පළමුව, කැනඩාව, මෙක්සිකෝව සහ චීනයෙන් නීති විරෝධී මත්ද්‍රව්‍ය ගලා එන බවත් එය මහජන සෞඛ්‍ය අර්බුදයක් බවත් සඳහන් කරමින් තීරු බදු පැනවීමක් කළා. දෙවනුව, විශාල සහ දිගුකාලීනව අඛණ්ඩව පවතින ඇමරිකාවේ වෙළඳ හිඟය රටේ නිෂ්පාදන ආර්ථිකය දුර්වල කරන බව පවසමින් ලංකාව ඇතුළු රටවල් ගණනාවක් මත තීරු බදු පනවනු ලැබුවා.

මෙම තීරු බදු පැනවීම් සඳහා ජනාධිපතිවරයා විසින් උපයෝගී කර ගත්තේ 1977දී සම්මත කර ගෙන තිබුණු ජාත්‍යන්තර හදිසි ආර්ථික බලතල පණතේ (International Emergency Economic Powers Act -IEEPA) ප්‍රතිපාදනයි. මෙම නීතිය මීට පෙර භාවිතා කර තිබුණේ විවිධ රටවල් මත ආර්ථික සම්බාධක පැනවීම පිණිසයි. අධිකරණය විසින් විසඳිය යුතු වූ මූලික නෛතික ප්‍රශ්නය වූයේ අදාළ පණතේ ප්‍රතිපාදන අනුව ජනාධිපතිවරයාට තීරු බදු පැනවීම සඳහා බලතල ලැබෙන්නේද යන්නයි.

නඩු තීන්දුව ලබා දීමේදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් ප්‍රධාන වශයෙන්ම සැලකිල්ලට ගෙන තිබෙන්නේ අමෙරිකානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ I(8) වගන්තියයි. එම වගන්තිය අනුව බදු පැනවීම ඇමරිකාවේ ව්‍යවස්ථාදායකය සතු අයිතියක්. තීරු බදු යනු ආනයන මත අය කෙරෙන බදු බැවින් තීරු බදු පැනවීමේ අයිතියද ව්‍යවස්ථාදායකය සතුයි. විධායකයේ තර්කය වූයේ ජාත්‍යන්තර හදිසි ආර්ථික බලතල පණත මගින් හදිසි අවස්ථාවකදී කොංග්‍රසයේ අනුමැතියකින් තොරව තීරු බදු පැනවීම සඳහා ජනාධිපතිවරයාට බලය ලැබෙන බවයි.

නව පුද්ගල විනිසුරු මඩුල්ලක් හමුවේ විභාගයට ගැනුණු මෙම නඩුවේ තීන්දුව බෙදුණු තීන්දුවක්. අග විනිසුරු ජෝන් රොබට්ස් ඇතුළු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන් හය දෙනෙකුගේ බහුතර මතය අනුව, විධායකයට කොංග්‍රසයේ අනුමැතියකින් තොරව තීරු බදු පැනවීම සඳහා අයිතියක් නොමැති බව අධිකරණ මතය බවට පත් වී තිබෙනවා. මෙම විනිසුරුවරුන් හය දෙනා අතර රිපබ්ලිකන් ජනාධිපතිවරුන් විසින් පත් කළ විනිසුරුවරුන් තිදෙනෙකුද සිටීම විශේෂත්වයක්.

මේ තීන්දුව අනුව පසුගිය වසරක පමණ කාලය තුළ අය කළ තීරු බදු විශාල ප්‍රමාණයක් නීති විරෝධී අය කිරීම් බවට පත් වෙනවා. එම මුදල් ආපසු ගෙවිය යුතු බවක් හෝ එසේ කළ යුතු ආකාරය නඩු තීන්දුවේ සඳහන්ව නැතත්, මෙම නඩු තීන්දුව මත පදනම්ව, තමන්ගෙන් අනීතිකව අය කරගත් බදු ආපසු ඉල්ලා සිටිමින් නඩු පැවරීම සඳහා ආනයනකරුවන්ට අවස්ථාව සැලසෙනවා. 

ඉහත නඩු තීන්දුව මගින් ජාත්‍යන්තර හදිසි ආර්ථික බලතල පණතේ තීරු බදු පැනවීම නීති විරෝධී බව තීරණය වී ඇතත්, වෙනත් පනත් වල ප්‍රතිපාදන අනුව නැවත බදු පැනවීමේ හැකියාවක් තිබෙනවා. එමෙන්ම "හරි ක්‍රමයට" කොංග්‍රසයේ අනුමැතිය ලබා ගනිමින් ඉහත නීතිය හෝ අදාළ වෙනත් නීති වෙනස් කරගැනීමට මෙන්ම අලුත් නීති පනවා තීරු බදු අය කිරීමටද ඇමරිකාවට පුළුවන්. එහෙත්, මෙවැනි ක්‍රියාමාර්ග හදිසි නීතිය යටතේ විධායකයේ තනි කැමැත්තට තීරු බදු පනවන තරම් පහසු නැහැ.

පසුගිය වසරක පමණ කාලය තුළ අය කර තිබෙන "නීති විරෝධී" තීරු බදු ප්‍රමාණය සැලකූ විට එම බදු අය කිරීම් වල බලපෑම ආපසු හැරවීම පහසු කටයුත්තක් නෙමෙයි. එවැනි පරිමාණයක ආපසු හැරවීමක් මීට පෙර සිදු වී නැහැ. ඒ නිසා, සිදු වී ඇති "වැරැද්දට" නීතිමය ආවරණයක් ලැබෙන පරිදි නීති සම්මතයක් හෝ සංශෝධනයක් යෝජනා වීමට සැලකිය යුතු ඉඩක් තිබෙනවා.