ඩොලර් වැඩියෙන් එද්දී ඩොලරය ඉහළ යන්නේ ඇයි?

 

පෙර ලිපියෙහි පෙන්වා දුන් පරිදි, රටට ලැබෙන ඩොලර් ප්‍රවාහ ශක්තිමත් වෙමින් තිබෙනවා. නමුත්, ඒ අතරම ඩොලරයක මිලද ඉහළ යමින් තිබෙනවා. මෙහෙම වෙන්නේ ඇයි?

මේ ප්‍රශ්නය අහපු කිහිප දෙනෙකු විසින්ම හර්ෂ ද සිල්වාගේ ප්‍රකාශයක් වෙතද අපගේ අවධානය යොමු කරවා තිබුණා. "රටේ ආර්ථිකය හොඳ මට්ටමක නැහැ" කියන, හර්ෂ ද සිල්වා විසින් ඉස්මතු කරන්නට උත්සාහ කරන දේශපාලනික මතය පැත්තකින් තිබ්බොත්, ඔහු එහි කරන පැහැදිලි කිරීමේ වැරැද්දක් නැහැ. ඩොලරයක මිල ඉහළ යන්නේ ඩොලර් සැපයුමට වඩා ඩොලර් ඉල්ලුම වැඩි නිසා. ඔහු විස්තර කරන පරිදි, ඩොලර් ඉල්ලුම තරමට ඩොලර් සැපයුමක් නැති තත්ත්වයක් ලෙස එය විස්තර කරන්නත් පුළුවන්.

පසුගිය 2025 වසර තුළ ජංගම ගිණුම හරහා ඩොලර් මිලියන 29,344.5ක් රටට පැමිණ තිබෙනවා. ඊට පෙර (2024) වසර තුළ එසේ පැමිණ තිබුණු මුදල ඩොලර් මිලියන 26,876.7ක්. මේ අනුව, ඩොලර් මිලියන 2,448.1ක හෙවත් 9.1%ක වර්ධනයක් දකින්න පුළුවන්. විදේශ විණිමය ලැබීම් මේ විදිහට ඉහළ යද්දීත් ඩොලරයක මිල ඉහළ යාමෙන් පෙනෙන්නේ විදේශ විණිමය ඉල්ලුම ඊට වඩා වැඩි වේගයකින් ඉහළ ගිහින් කියන එකයි. 

විදේශ විණිමය ඉල්ලුම ඉහළ යාම සමස්තයක් ලෙස රටේ සාර්ව ආර්ථික ඉල්ලුම ඉහළ යාමේ ප්‍රතිඵලයක්. සාර්ව ආර්ථික ඉල්ලුම ඉහළ යාම පුළුල් මුදල් සැපයුම ඉහළ යාම අනුසාරයෙන් නිරීක්ෂණය කරන්න පුළුවන්.

මේ සමඟ පළ කරන ප්‍රස්ථාරයේ පෙන්වා තිබෙන්නේ පුළුල් මුදල් සැපයුමේ ප්‍රධාන සංරචක දෙකක් වන බැංකු පද්ධතියෙන් මධ්‍යම රජයට ලබා දුන් ණය ප්‍රමාණය සහ අනෙකුත් අංශ වලට ලබා දුන් ණය ප්‍රමාණය. එහි නැති තුන්වන සංරචකය බැංකු පද්ධතියේ ශුද්ධ විදේශ වත්කම්. අපට අවධානය යොමු කරන්න අවශ්‍ය වන්නේ මෙහි පෙන්වා තිබෙන සංරචක දෙකේ ප්‍රවණතා වලටයි. 

සාමාන්‍යයෙන් පෞද්ගලික අංශයේ ණය ඉල්ලුම වර්ධනය වෙන ඓන්ද්‍රීය වේගයක් තිබෙනවා. මේ ඉල්ලුම බොහෝ දුරට ආයෝජන සඳහා වන ඉල්ලුමක්. ඒ නිසාම, මහ බැංකුවක් විසින් සාමාන්‍යයෙන් ඒ ඉල්ලුමට බාධා කරන්නේ නැහැ. ඒ වගේම, ආයෝජන හේතුවෙන් රටේ නිෂ්පාදනය අනුපාතිකව ඉහළ ගියොත්, එමගින් උද්ධමනකාරී බලපෑමක් ඇති වන්නේ නැහැ. 

ප්‍රායෝගිකව පෞද්ගලික අංශයේ ණය ඉල්ලුම තනිකරම ආයෝජන ඉල්ලුමක් නොවන නිසා ණය වැඩි වන තරමටම නිෂ්පාදනය වැඩි වෙන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, යම් උද්ධමනයක් ඇති වුනත්, උද්ධමනය ප්‍රශ්නකාරී මට්ටමකට යන්නේ නැහැ. දළ අදහසක් අවශ්‍යනම් පෞද්ගලික අංශයේ ණය වලින් 75%ක් පමණ ආයෝජන ණය. පරිභෝජන ණය කොටස 25%ක් වගේ.

නමුත් රාජ්‍ය අංශයේ දකින්න පුළුවන් තත්ත්වය මෙහි අනෙක් පැත්ත. සාමාන්‍යයෙන් ණය වලින් 75%ක් පමණම වැය වන්නේ පරිභෝජනයට. ආයෝජන සිදු වන්නේ 25%ක් පමණ. ඒ නිසා උද්ධමනකාරී බලපෑම වැඩියි. මේ ගණන් අවශ්‍ය කරුණ පැහැදිලි කිරීම සඳහා උපයෝගී කර ගන්නා ගණන් මිසක් ඇත්තම ගණන් නෙමෙයි. 

ඉහත ප්‍රස්ථාරයේ 2015-2019 යුගය දිහා බැලුවොත් මේ ප්‍රවර්ග දෙකේ හැසිරීම් වල වෙනස පහසුවෙන් හඳුනා ගන්න පුළුවන්. රාජ්‍ය අංශයේ ණය වගේම පෞද්ගලික අංශයේ ණයත් යම් නිශ්චිත වේගයකින් ඉහළ ගොස් ඇතත්, පුළුල් මුදල් සැපයුමේ වර්ධනයට වැඩිපුර දායක වී තිබෙන්නේ පෞද්ගලික අංශයේ ණය. 

පෞද්ගලික අංශයේ ණය වර්ධනය නිසා මුදල් සැපයුම වඩා වැඩි වේගයකින් වර්ධනය වී ඇතත්, එයින් සැලකිය යුතු කොටසක් නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමට උදවු වී තිබෙන නිසා උද්ධමනකාරී බලපෑම අඩුයි. අනික් අතට, රාජ්‍ය අංශයේ ණය වල උද්ධමනකාරී බලපෑම වැඩි වුනත්, වර්ධන වේගය අඩු නිසා උද්ධමනකාරී බලපෑම සීමා වෙලා තිබෙනවා. ඒ නිසා, ඔය ප්‍රවර්ග දෙකේම උද්ධමනකාරී බලපෑම් අතර තුලනයක් තිබෙනවා. අවසාන වශයෙන් උද්ධමනය මහ බැංකුවේ අපේක්ෂිත සීමාව ඇතුළේ රැඳුනේ ඒ නිසා. 

ඉන් පසුව, 2020-2022 යුගය. ඔය යුගයේ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය වෙනුවෙන් තවමත් පෙනී සිටින අය දැනටත් වරින් වර දකින්න පුළුවන්. මේ කාලයේ සිදු වූ බදු කප්පාදුව කවුරුත් දන්නා දෙයක්.

සාමාන්‍යයෙන් දක්ෂිණාංශික අදහස් දරන අය අඩු බදු වෙනුවෙන් පෙනී සිටිනවා. වැඩි බදු වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නේ වාමාංශික අදහස් දරන අය. රටේ ආර්ථික වර්ධනය ගැන සැලකිලිමත් වෙනවානම් බදු අඩු වන තරමට හොඳයි. ඒකේ කතා දෙකක් නැහැ. 

නමුත් රජයක් බදු අඩු කළ යුත්තේ පළමුව වියදම් සීමා කිරීමෙන් පසුවයි. වියදම් සීමා නොකර බදු අඩු කරද්දී ඒ අඩුව පුරවා ගන්න වෙන්නේ වැඩිපුර ණය ගැනීම මගිනුයි. 2020-2022 කාලය තුළ වුනේ ඕකයි.

වියදම් සීමා නොකර බදු අඩු කළ විට ඒ අඩුව පුරවා ගන්න වැඩියෙන් ණය ගන්න වෙනවා. වැඩියෙන් ණය ගන්නනම් වැඩියෙන් ඉතිරි කිරීම් අවශ්‍ය වෙනවා. ඉතිරි කිරීම් වැඩි කරන්න පොලී අනුපාතික ඉහළ දමන්න වෙනවා. නමුත් පොලී අනුපාතික ඉහළ යන්න ඉඩ හැරිය විට එය පෞද්ගලික අංශයේ ණය ගැනීම් වලටත් නිශේධනාත්මක ලෙස බලපානවා. ඒ නිසා, ආයෝජන අඩු වී ආර්ථික වර්ධනය අඩු වෙනවා. 

පොලී අනුපාතික වැඩි වෙන්නේ ඉඩ හරින්නේ නැත්නම්, රජයට ණය විදිහට ලබා ගන්න වෙන්නේ රටේ මිනිස්සු කොහොමටත් ඉතිරි කරන මුදල් වලින් කොටසක්. එවිට වෙන්නේත් පෞද්ගලික අංශයට ලබා ගත හැකි ණය ප්‍රමාණය අඩු වී, ආයෝජන අඩු වී, ආර්ථික වර්ධනය අඩු වෙන එක. 

ඔය දෙකෙන් එකක්වත් නොකර, පෞද්ගලික අංශයේ ණය අවශ්‍ය මට්ටමට වර්ධනය වෙන්න ඉඩ හරින අතරම, රාජ්‍ය අංශයේ ණය වැඩි කරනවා කියන්නේ පුළුල් මුදල් සැපයුමේ වර්ධන වේගය වැඩි වෙනවා කියන එක. ප්‍රස්ථාරයේ 2020-2022 කාලය දෙස බැලුවොත් මේ තත්ත්වය හඳුනා ගන්න පුළුවන්. මේ විදිහට පුළුල් මුදල් සැපයුමේ වර්ධන වේගය ඕනෑවට වඩා වැඩියෙන් ඉහළ යාමේ ප්‍රතිඵලය වන්නේ අවසාන වශයෙන් එම වැඩි වීම උද්ධමනය ලෙස නිරූපණය වීම. ඒ තත්ත්වය අපි ප්‍රායෝගිකවම දැක්කනේ. 

ඊට අමතරව ඔය කාලයේ තවත් දෙයක් වුනා. ඒ තමයි ඔය විදිහට මුදල් සැපයුම ඉහළ යද්දී ඇති වීමට නියමිතව තිබුණු උද්ධමනකාරී බලපෑම විණිමය අනුපාතයේ උදවුවෙන් පාලනය කරන්න උත්සාහ කිරීම. එහි ප්‍රතිඵලයක් විදිහට විදේශ සංචිත හිඳිලා, ණය ගෙවාගන්න බැරි තත්ත්වයක් ඇති වුනා. අන්තිමට ඩොලරයේ පාලනය ගිලිහිලා උද්ධමනයත් ආවා. නමුත් විණිමය අර්බුදයට පාදක හේතුව වුනේ මුදල් සැපයුමේ ඉහළ යාම. එයට හේතු වුනේ රාජ්‍ය ණය ඉහළ යාම. රාජ්‍ය ණය ඉහළ යාමට බදු කප්පාදුව හේතු වුනා.

ඊට පස්සේ 2022-2024 කාලය. මේ කාලය අර්බුදය විසඳන්න උත්සාහ ගත් කාලයක් ලෙස හඳුන්වන්න පුළුවන්. ඒ සඳහා, බදු වැඩි කරන්න වුනා. පොලී අනුපාතිකත් වැඩි කරන්න වුනා. ඒ මගින්, මධ්‍යම රජය විසින් බැංකු අංශයෙන් ණය ගැනීම නවතා ගන්න හැකි වුනා. මේ තත්ත්වය තවමත් ඒ විදිහටම තිබෙනවා.

ඒ වෙද්දී පැවති තත්ත්වය අනුව රාජ්‍ය අංශයේ ණය වර්ධනය පාලනය කිරීම මගින් පමණක් මුදල් සැපයුම ප්‍රමාණවත් තරම් සීමා කරන්න පුළුවන්කමක් තිබුණේ නැහැ. උද්ධමනය පෙර නොවූ විරූ මට්ටමකට ඉහළ ගිහිල්ලයි තිබුණේ. කොහොම වුනත්, ඉහළ දැමූ බදු සහ ඉහළ පොලී අනුපාතික නිසා පෞද්ගලික අංශයේ ණය වර්ධනය නැවතුනා පමණක් නෙමෙයි යම් තරමකින් අඩු වුනා. අවසාන වශයෙන් අවධමනයක් ඇති වන මට්ටමටම මුදල් සැපයුම සීමා වුනා.  

උද්ධමනය සාර්ථකව පාලනය කිරීමෙන් පසුව මහ බැංකුව විසින් මුදල් ප්‍රතිපත්ති ලිහිල් කරන්න පටන් ගත්තා. එසේ කරද්දී රාජ්‍ය අංශයේ කාලයක් තිස්සේ පැවති ප්‍රශ්නය විසඳිලා තිබුණු නිසා, රාජ්‍ය අංශයට බැංකු පද්ධතියෙන් තව තවත් ණය අවශ්‍ය වුනේ නැහැ. ඒ නිසා, මුදල් සැපයුමේ වැඩි වීමට තනිකරම වගේ දායක වුනේ පෞද්ගලික අංශය. මෙය 2024දීම ආරම්භ වූ දෙයක් වුවත්, ලොකුවටම සිදු වුනේ 2025 වර්ෂය තුළයි.

පසුගිය 2025 වසර තුළ, වාණිජ බැංකු වල දේශීය ශාඛා වලින් පෞද්ගලික අංශයට ලබා දුන් ණය ප්‍රමාණය රුපියල් බිලියන 7,560.2 සිට රුපියල් බිලියන 9,630.4 දක්වා 27.4%කින් වර්ධනය වී තිබෙනවා. රුපියල් ට්‍රිලියන දෙක ඉක්මවන ඉතාම විශාල මුදල් ප්‍රමාණයක්. ඩොලර් වලට හැරෙවුවොත් ඩොලර් බිලියන 7.5ක් පමණ. නමුත් ඩොලර් සැපයුම වැඩි වෙලා තියෙන්නේ බිලියන 2.5ක් වගේ ගණනකින්. 

රටේ මුදල් සැපයුම වැඩි වූ පමණින් ඒ තරමට විදේශ විණිමය ඉල්ලුම ඉහළ යන්නේ නැහැ. ආර්ථික වර්ධනය නිසා දේශීය නිෂ්පාදනයත් ඉහළ යනවා. ඩොලර් බිලියන 100ක ආර්ථිකයක් 5%කින් වර්ධනය වුනොත්, එතැන ඩොලර් බිලියන 5ක පමණ අතිරික්ත නිෂ්පාදිතයක් තිබෙනවා. නමුත් එයින් කොටසක් අපනයන ලෙස රටෙන් එළියට යන නිසා, ආනයන ඉල්ලුමේ ඉහළ යාමක් වෙනවා. ඒ එක්ක ඩොලර් ඉල්ලුමත් ඉහළ යනවා. 

මේ විදිහට මුදල් සැපයුම ඉහළ යාම නිසා විදේශ විණිමය ඉල්ලුම ඉහළ ගියත්, මහ බැංකුව මැදිහත් වී විදේශ විණිමය සැපයුම පාලනය කරන නිසා, ආනයන ඕනෑවට වඩා වැඩි වෙලා නැහැ. නමුත් ආනයන ඉල්ලුම තිබෙන නිසා ඩොලරයක මිල ඉහළ යාමක් සිදු වෙනවා. මෙය පාලනය කරන්නනම් එක්කෝ ඩොලරයක මිල වැඩි වෙන්න ඉඩ අරින්න වෙනවා. එවිට මිල වැඩි නිසා ආනයන ඉල්ලුම සීමා වෙනවා. එහෙම නැත්නම් මුදල් සැපයුම පාලනය කරන්න වෙනවා. දැනට මහ බැංකුව විසින් කරන්නේ පළමුවැන්න.

ආර්ථික අර්බුදයට පෙර කාලය තුළනම් මුදල් සැපයුම පාලනය කිරීම සඳහා කළ යුතුව තිබුනේ රාජ්‍ය අංශයේ ණය වර්ධනය පාලනය කරන එක. නමුත් දැන් ඒ ප්‍රශ්නය නැහැ, මුදල් සැපයුම වර්ධනය වෙන්න තනිකරම මෙන් හේතු වී තිබෙන්නේ පෞද්ගලික අංශයේ ණය වර්ධනය. ඒ නිසා, මුදල් සැපයුමේ වර්ධනය සීමා කිරීම සඳහා මහ බැංකුව විසින් කළ යුත්තේ පෞද්ගලික අංශයේ ණය වර්ධනය පාලනය කරන එකයි.

මහ බැංකුව විසින් තවමත් මේ වැඩේ නොකරන්නේ ඇයි?

මෙයට සරල හේතුව මහ බැංකුවට රජය විසින් ලබා දී තිබෙන 5% උද්ධමන ඉලක්කය. උද්ධමනය තවමත් තිබෙන්නේ ඊට වඩා බෙහෙවින්ම අඩු මට්ටමක නිසා, මහ බැංකුව විසින් මුදල් සැපයුම වැඩි වෙන්න ඉඩ හරිමින් උද්ධමනය "හදමින්" සිටිනවා. මහ බැංකුවට තව කොපමණ කාලයක් මේ වැඩේ කරන්න පුළුවන් වෙයිද?

මුදල් සැපයුම වැඩි වුනත් ඊට අනුරූපව නිෂ්පාදනය වැඩි වන තුරු උද්ධමනය ප්‍රශ්නයක් වන්නේ නැහැ. ලංකාවේ ආර්ථිකයේ ප්‍රමාණය තවමත් තිබෙන්නේ 2018 පැවති මට්ටමට වඩා පහළින්. ආර්ථිකය වර්ධනය වෙනවා කියා කිවුවත් ඇත්තටම වෙන්නේ කලින් හිටපු මට්ටම දක්වා පැමිණෙමින් සිටීම. එය ආර්ථිකයේ විභවය වර්ධනය වීමක් නෙමෙයි.

ආර්ථිකයේ නිෂ්පාදන ධාරීතාව තියෙද්දී ඉල්ලුම අඩු වීම නිසා නිෂ්පාදනය සීමා වී ඇති තත්ත්වයක් යටතේ මුදල් සැපයුම වැඩි කිරීම මගින් ඉල්ලුම උත්තේජනය කර සැපයුම වැඩි කරන්න පුළුවන්. දැනට ඒ වැඩේ වෙනවා. නමුත් මේ වැඩේ දිගටම කරන්න බැහැ. ආර්ථිකය 2018 මට්ටමට ආවට පස්සේ, මුදල් සැපයුම වැඩි වූ පමණින් ආර්ථිකය තව දුරටත් ප්‍රසාරණය වෙන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, මුදල් සැපයුමේ වැඩි වීම උද්ධමනය බවට පත් වෙනවා. ඒ එක්කම විණිමය අනුපාතය මත පීඩනයද ඉහළ යන්න පටන් ගන්නවා. 

මගේ අදහස මේ වෙද්දී මුදල් සැපයුම සහ දේශීය ඉල්ලුම ඒ මට්ටම කිට්ටුවට ඇවිත් කියන එකයි. ප්‍රස්ථාරයේ පෞද්ගලික ණය වර්ධනය ආර්ථික අර්බුදයට පෙර වර්ධනය වූ වේගයෙන් දිගටම වර්ධනය වුනානම් වර්ධනය විය යුතු මට්ටම දක්වාම මේ වෙද්දී වර්ධනය වෙලා ඉවරයි. ඒ කියන්නේ පෞද්ගලික අංශයේ ණය වර්ධනය සීමා කරන එක ගැන මහ බැංකුව දැන් සිටම හිතුවේ නැත්නම් පසුව එය ප්‍රශ්නයක් වෙන්න ඉඩ තිබෙනවා. 

පසුගිය අවුරුද්ද ඇතුළත පුළුල් මුදල් සැපයුම 11.5%කින් වර්ධනය වී තිබෙනවා. ආර්ථික වර්ධනය 5% ලෙස සැලකුවොත්, 5%ක උද්ධමනයක් තියාගන්න 10%ක වර්ධනයක් ප්‍රමාණවත්. 11.5% ඊට වඩා වැඩි වර්ධනයක්. ඒ වගේම, පෞද්ගලික අංශයේ ණය 27.4%කින් වර්ධනය වෙද්දී පුළුල් මුදල් සැපයුමේ වර්ධනය 11.5%කට සීමා වී තිබීමත් රජය සහ මහ බැංකුව විසින් අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණක්. රාජ්‍යමූල්‍ය කළමනාකරණය තුළ දිගටම දැනට පවතින තත්ත්වය තියාගන්න පුලුවන්නම්, පෞද්ගලික අංශයේ ණය ප්‍රමාණවත් තරමින් වර්ධනය වීම සඳහා 5%ක උද්ධමන ඉලක්කයක් අවශ්‍යවන්නේ නැහැ. එම ඉලක්කය 4% දක්වාවත් අඩු කළ යුතුයි කියලා මම යෝජනා කරන්නේ ඒ නිසා. එහෙම අඩු කළා කියලා ආර්ථික වර්ධනයට හානියක් වෙන්නේ නැහැ.

ඊළඟ ප්‍රශ්නය පුළුල් මුදල් සැපයුම 11.5%කින් වර්ධනය වෙද්දී උද්ධමනය 2.1% මට්ටමේ තිබුණේ කොහොමද කියන එක. මෙහිදී මතක තබාගත යුතු කරුණ වන්නේ 2.1% කියන්නේ පාරිභෝගික භාණ්ඩ හා අදාළ උද්ධමනය කියන එක. මුදල් සැපයුම වැඩි වෙද්දී පාරිභෝගික භාණ්ඩ සඳහා වන ඉල්ලුම වගේම ආයෝජන ඉල්ලුමද ඉහළ යනවා. කොළඹ කොටස් මිල දර්ශකය දිහා බැලුවොත් පසුගිය වසර තුළ 41.9%ක පමණ වැඩි වීමක් පේන්න තිබෙනවා. මේ විදිහට පේන්න තියෙන්නේ වැඩි වුනු මුදල් සැපයුමේ බලපෑම.

අවසාන ආණ්ඩු මාරුවෙන් පසුවද බදු අඩු කිරීමක් සිදු වුනා. එයින් රාජ්‍ය අයවැයට සිදු වූ බලපෑම ඒ තරම් විශාල නැතත්, අදාළ ආදායම් කාණ්ඩයට පෞද්ගලිකව එහි සැලකිය යුතු ඉතිරියක් තිබෙනවා. ආනයන ඉල්ලුම එන්නේත් බොහෝ දුරට මේ පිරිසගෙන්. ඒ වගේම, එම කාණ්ඩය තුළ ඉන්නේ ආර්ථික අර්බුද සමය තුළ වුවද, මූලික අවශ්‍යතා සීමා කරන්න සිදු වූ පිරිසක් නෙමෙයි.

මුදල් සැපයුම ඉහළ යාම, පොලී අනුපාතික අඩු වීම සහ බදු අඩු වීම හේතුවෙන් රටේ මධ්‍යම පාන්තිකයින්, විශේෂයෙන්ම ඉහළ මධ්‍යම පාන්තිකයින් අතේ මුදල් සංසරණය ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. නමුත් ඊට සාපේක්ෂව පහළ මධ්‍යම පාන්තිකයින් සහ අඩු ආදායම්ලාභීන්ගේ ආදායම් වල ලොකු වැඩි වීමක් පසුගිය වසර තුළ සිදු වී නැහැ. 

ඉහත පළමු කාණ්ඩය කොහොමටත් මූලික අවශ්‍යතා සීමා කළ පිරිසක් නොවන නිසා ඔවුන්ගේ අතට වැඩිපුර මුදල් ආවා කියලා අත්‍යාවශ්‍ය පාරිභෝගික භාණ්ඩ ඉල්ලුම ඉහළ යන්නේ නැහැ. අනෙක් අතට පහළ ස්ථර වල ආදායම් ලොකුවට වැඩි වෙලා නැහැ. ඒ නිසා පාරිභෝගික මිල දර්ශක මගින් මනින උද්ධමනය සීමා වෙලා තිබෙනවා. ආර්ථිකයට එකතු කළ අමතර මුදල් කොටස් වෙළඳපොළ වැනි තැන් වලට යනවා. 

මේ තත්ත්වය බටහිර රටවල දක්ෂිණාංශික ආණ්ඩු බලයේ ඉන්න විට තත්ත්වයට තරමක් සමානයි. බටහිර රටවල දක්ෂිණාංශික ආණ්ඩු සාමාන්‍යයෙන් කරන්නේ සුබසාධන වියදම් සීමා කරලා, ආදායම් බදු සීමා කරලා, සමාගම් වලට වැඩියෙන් මුදල් ගලා යන්න ඉඩ සලස්වන එක. එහිදී පාරිභෝගික භාණ්ඩ ඉල්ලුම ඉහළ නොයන නිසා උද්ධමනයක් පෙනෙන්නේ නැහැ. ඒ වෙනුවට කොටස් මිල ගණන් ඉහළ යනවා. 2008 ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව ඇමරිකාව විශාල වශයෙන් මුදල් සැපයුම වැඩි කළත් උද්ධමනය ප්‍රශ්නයක් නොවුනේ ඒ නිසා.

කෝවිට් වලින් පසුව ඇමරිකාවේ වුනේ මෙහි අනෙක් පැත්ත. ඒ අවස්ථාවේදී බයිඩන් ආණ්ඩුව විසින් සෘජුව අඩු ආදායම්ලාභීන්ට හා පහළ මධ්‍යම පාන්තිකයින්ට මුදල් දුන්නා. ඒ අය ඒ මුදල් වියදම් කළා. පාරිභෝගික භාණ්ඩ වල ඉල්ලුම ඉහළ ගිහින් මිල වැඩි වෙලා උද්ධමනය ඉහළ ගියා. ලංකාවේ වත්මන් ආණ්ඩුව දැනට කටයුතු කරන විදිහ අනුව දිත්වා ආධාර නිසා වුනත් ඒ වගේ බලපෑමක් ඇති වෙයි කියා හිතන්න අමාරුයි. පහළ ස්ථර වලට ලොකුවට දිත්වා ආධාර ගලායාමක් පෙනෙන්න නැහැ.

මේ දක්වා ප්‍රවණතා දෙස බැලුවොත් කොටස් වෙළඳපොළට අරමුදල් ගලා එන එක හොඳයි. නමුත් කොටස් වෙළඳපොල අයෝජන කියන්නේ මූල්‍ය ආයෝජන මිසක් මූර්ත ආයෝජන නොවන නිසා ඒ ආයෝජන වලින් අනිවාර්යයෙන්ම ආර්ථිකය වර්ධනය වෙන්නේ නැහැ. එහෙම වෙන්නේ IPO හරහා කෙළින්ම සමාගම් වලට යන සල්ලි වලින් පමණයි. ඒ නිසා, මේ කොටස් වෙළඳපොළ වර්ධනය ස්ථාවර තත්ත්වයක් නෙමෙයි. මිල වැඩි වෙන්නේ සමපේක්ෂණ ඉල්ලුම නිසා. සමපේක්ෂණ ඉල්ලුම දිගටම පවතින්නේ නැහැ.

ලංකාවේ ආර්ථිකය විශාල අර්බුදයකට පසුව ගොඩ යමින් සිටින නිසා සමාගම් වල අපේක්ෂිත අනාගත ලාභ ඉහළ යාමක් තිබෙනවා වගේම කොටස් වෙළඳපොළ මිල ගණන් ඉහළ යාම තුළින් එය නිරූපණය වීමක් සිදු වෙනවා. ඒ සීමාව දක්වා මේ වර්ධනය හොඳයි. නමුත් එතැනින් එහාට ගියොත් වෙන්නේ බුබුලක් හැදෙන එක. බුබුළු කඩා වැටෙනවා. තවම එවැනි තත්ත්වයක් ඇති වී නැතත් මුදල් සැපයුම පාලනය කළේ නැත්නම් එවැනි තත්ත්වයක් ඇති වෙන්න පුළුවන්.

මුදල් සැපයුම වර්ධනය වෙන්න ඉඩ හැරීම මගින් ඉදිරි වසර පහක කාලය ඇතුළත රටේ ආර්ථිකය තිරසාර ලෙස තවත් අමතර 10%කින් පමණවත් ප්‍රසාරණය කර ගැනීම සඳහා තිබුණු අවස්ථාවක් මේ ආණ්ඩුව විසින් නැති කරගත්තා. කරපු පළමු හා ප්‍රධානම වැරැද්ද ඉඩම් වෙළඳපොළ නිදහස් කිරීම හා අදාළ ප්‍රතිසංස්කරණ ආපසු හැරවීම. ඒ ගැනනම් කණගාටුවෙන් වුනත් කියන්න තියෙන්නේ තඹුත්තේගම මානසිකත්වය කියලා. දෙවන හානිය මෑතකදී සම්මත කරගත් ගෙවල් කුලී පණත. ඒ පනතේ සමහර කොටස්නම් සාධනීයයි. නමුත් ආයෝජකයින්ගේ පැත්තෙන් බලද්දී හානිය වඩා වැඩියි.

මේ වෙද්දී කොටස් වෙළඳපොලට අවශෝෂණය කර ගත හැකි මුදල් ප්‍රමාණය සංතෘප්ත මට්ටම දක්වා පැමිණෙමින් තිබෙනවා. ඉඩම් හා නිවාස වෙළඳපොළ මීට වඩා නිදහස්ව තිබුණානම් තවත් ලොකු පිම්මක් පනින්න තිබුණත්, එය අවහිර වී තිබෙන නිසා ඉතා ඉක්මණින්ම මුදල් ප්‍රතිපත්ති වලින් පමණක් ආර්ථිකය ප්‍රසාරණය කළ හැකි උපරිම සීමාව වෙත ආර්ථිකය ලඟා වෙනවා.

මේ සංතෘප්ත තත්ත්වය ඇති වන තුරු, බොහෝ විට 2026 අවුරුද්ද තුළද, මුදල් ප්‍රතිපත්ති වල උදවුවෙන් ආර්ථික වර්ධනය හොඳ මට්ටමක පවත්වා ගන්න පුළුවන් වෙයි. නමුත් මෙය කළ හැක්කේ ආර්ථිකය නැවත 2018 මට්ටම දක්වා පැමිණෙන තුරු පමණයි. ඒ සීමාවේදී මුදල් සැපයුම තව දුරටත් වර්ධනය වීම වලක්වා ගැනීම සඳහා මහ බැංකුවට ආර්ථික වර්ධනය අමතක කර නැවතත් මුදල් ප්‍රතිපත්ති දැඩි කරන්න සිදු වෙයි. එවැන්නක් නොකර ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම පාලනය කළ හැකි වන්නේ නැහැ.

ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ, සංචාරක පැමිණීම් සහ මහ බැංකුවේ මැදිහත් වීම්

විදේශ අංශය දෙස බලද්දී වසරේ ආරම්භය නරක නැහැ. ජනවාරි මාසය තුළ ඩොලර් මිලියන 751.1ක ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයක් රටට පැමිණ තිබෙනවා. මෙය පසුගිය වසරේ ජනවාරි මාසය එක්ක බලද්දී 31.1%ක වර්ධනයක්. ජනවාරි මාසයකදී ලැබුණු වැඩිම ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණය මෙය විය යුතුයි.

ජනවාරි මාසය තුළ රටට පැමිණ ඇති සංචාරකයින් ප්‍රමාණයද 277,327ක් ලෙස වාර්තා වෙනවා. මෙයද ජනවාරි මාසයකදී පැමිණ ඇති වැඩිම සංචාරකයින් ප්‍රමාණය. ඒ වගේම එම පැමිණීම් වල පසුගිය වසර එක්ක බලද්දී 9.7%ක වර්ධනයක් දකින්න පුළුවන්. නමුත්, සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් වලනම් පසුගිය වසරට සාපේක්ෂව 5.6%ක අඩු වීමකුයි දකින්න තියෙන්නේ. 

මහ බැංකුව විසින් ජනවාරි මාසය තුළ ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 200.3ක් මිල දී ගෙන තිබෙනවා. ඒ අනුව, මේ වන විට රටේ දළ නිල සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 7 සීමාව ඉක්මවා තියෙන්න පුළුවන්. 

ජනවාරි ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ වලද දිත්වා බලපෑම යම් තරමකින් තිබෙනවා විය හැකියි. එය එසේ නොවන්නේනම්, මෙය ඉතාම හොඳ තත්ත්වයක්. පෙබරවාරි මාසයේදී ලැබෙන ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණය අනුව මේ ගැන වඩා හොඳ අදහසක් ගන්න පුළුවන් වෙයි. 

ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව සිදු වූ විදේශගත වීම් ප්‍රමාණය සලකද්දී ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ වල සැලකිය යුතු වැඩි වීමක් සිදු වීම අනපේක්ෂිත තත්ත්වයක් නෙමෙයි. පසුගිය වසරේ ලැබුණු මුළු ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 8,076.2ක් තරම් ප්‍රමාණයක්. ජනවාරි මාසයේ 31.1%ක වර්ධනයට හේතුව දිත්වා බලපෑම කියා සැලකුවත්, මේ වර්ධනය මුළුමනින්ම දිත්වා බලපෑම සේ සලකන්න බැහැ. ඒ බලපෑම ඉවත් කළ පසු සාමාන්‍ය ඓන්ද්‍රීය වර්ධනය 11.4%ක් ලෙස සැලකුවත් මේ අවුරුද්ද ඇතුළත ඩොලර් බිලියන 9 ඉක්මවන ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයක් ලැබීමේ විභවයක් තිබෙනවා. 

ලංකාවේ විදේශ අංශය මත ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ වල බලපෑම එන්න එන්නම වැඩි වෙමින් තිබෙනවා. මෙහි හොඳ පැත්තක් වගේම නරක පැතිත් තිබෙනවා. ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ වැඩි වෙනවා කියන්නේ ඩොලර් සැපයුම වැඩි වී ඩොලරයක මිල පහළට තෙරපෙනවා කියන එක. එසේ වෙද්දී මහ බැංකුව විසින් ප්‍රමාණවත් මැදිහත් වීමක් කළේ නැත්නම් ඒ විදිහට රටට එන ඩොලර් ප්‍රමාණය ආනයන ලෙස නැවත රටෙන් එළියට යනවා. රටේ අපනයන අංශ ශක්තිමත් වීමක් වෙන්නේ නැහැ. 

ප්‍රායෝගිකව කරන්න අමාරු වැඩක් වුනත්, ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ ලෙස රටට එන ඩොලර් බිලියන 9ක් මහ බැංකුව විසින් අවුරුද්දකට එකතු කරගත්තොත් අවුරුදු හතරකින් රජයේ මුළු විදේශ ණය ප්‍රමාණයම ගෙවලා දමන්න වුනත් ඒ විදේශ විණිමය ප්‍රමාණය ප්‍රමාණවත්. නමුත් කාලයක් තිස්සේ මේ විදිහට රටට ලැබෙන ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ බිලියන 6ක් පමණ ආනයන වෙනුවෙන් වැය කරන්න පුරුදු වී තිබෙන නිසා ඒ විදිහට රටට එන ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ සියල්ලම මහ බැංකුවට මිල දී ගන්න බැහැ. එහෙත්, බිලියන 6ක් පමණ ආනයන වෙනුවෙන් ඉතිරි කරලා බිලියන තුනක් පමණ මිල දී ගන්න බැරිකමක් නැහැ. එසේ කිරීම මගින් වැඩි වන ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ වල උදවුවෙන් ආනයන වැඩි වීම වලක්වා ගන්න පුළුවන්. 

වැඩි වන ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණය මහ බැංකුව විසින් එකතු කර ගන්නවානම්, ආනයන වර්ධනය වෙන්නේ අපනයන වර්ධනය වීමට සමාන්තරවයි. ඒ මගින් ස්වභාවික ලෙසම අපනයන දිරි ගැන්වීමක් සිදු වෙනවා. එසේ නොකර, වැඩි වන ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ ආනයන සඳහා යොදා ගත හැකි පරිදි බැංකු පද්ධතිය තුළ ඉතිරි වෙන්න ඇරියොත් එයින් වෙන්නේ අපනයන වර්ධනය සීමා වෙන එකයි. මාසයකට ඩොලර් මිලියන 250 පමණ බැගින් මිල දී ගත්තොත් මහ බැංකුවට වසර ඇතුළත ඩොලර් බිලියන 3ක් පමණ මිල දී ගෙන වසර අවසන් වෙද්දී ශුද්ධ විදේශ වත්කම් ප්‍රමාණය සංචිත මුදල් ප්‍රමාණයෙන් 80%-90% වගේ මට්ටමකට ඉහළ දමාගන්න පුළුවන්. 

සංචිත මුදල් සැපයුම සහ මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ වත්කම්

පසුගිය (2025) වසර අවසන් වෙද්දී මහ බැංකුව සතු ශුද්ධ විදේශ වත්කම් ප්‍රමාණය රුපියල් බිලියන 712.5 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මෙය ඩොලර් මිලියන 2,298.5කට සමානයි. ශුද්ධ විදේශ වත්කම් යන්නෙන් අදහස් වන්නේ මහ බැංකුව සතුව ඇති දළ විදේශ වත්කම් වලින් මහ බැංකුවේ විදේශ බැරකම් අඩු කළ පසු ශේෂයයි. 

පෙර (2024) වසර අවසන් වෙද්දී මහ බැංකුව සතු වූ ශුද්ධ විදේශ වත්කම් ප්‍රමාණය රුපියල් බිලියන 222.1ක් වූ අත්ර අතර එය ඩොලර් මිලියන 759.3කට සමාන මුදලක්. ඒ අනුව 2025 වසර තුළ මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ වත්කම් ඩොලර් මිලියන 1,539.2කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 

පසුගිය වසර තුළ මහ බැංකුවේ දළ නිල සංචිත ඉහළ යාම ඩොලර් මිලියන 734ක් පමණයි. ඒ අනුව පෙනී යන්නේ දළ නිල සංචිත ඉහළ යාමට අමතරව මහ බැංකුවේ විදේශ බැරකම් වලද සැලකිය යුතු අඩු වීමක් සිදු වී ඇති බවයි. 

ආර්ථික අර්බුදය ඇති වීමට දෙවසරකට පෙර, 2020 පෙබරවාරි මාසය වන විට මහ බැංකුවේ සංචිත මුදල් සැපයුම, එනම් මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කර තිබුණු මුළු රුපියල් ප්‍රමාණය, බිලියන 963.3ක්. ඒ වන විට මහ බැංකුව සතු වූ ශුද්ධ විදේශ වත්කම් ප්‍රමාණයේ රුපියල් වටිනාකම බිලියන 971.0ක්. 

මෙයින් අදහස් වන්නේ යම් හෙයකින් මහ බැංකුව විසින් ඒ දක්වා නිකුත් කර තිබුණු රුපියල් සියල්ලම ආපසු ලබා ගෙන ඒ වෙනුවට ඩොලර් ලබා දීමට අවශ්‍ය වුවද එය කළ හැකි තරම් විදේශ වත්කම් ප්‍රමාණයක් මහ බැංකුව සතුව ඒ වන විට තිබුණු බවයි. ශ්‍රී ලංකා රජය කාලයක් තිස්සේම ණය ගොඩ ගසාගෙන හිටියත් මහ බැංකුව ඒ වන විටද ස්ථාවර තත්ත්වයක සිටියා.

සංසරණයේ ඇති මුදල් සියල්ල මහ බැංකුව විසින් ආපසු ලබාගෙන ඒ වෙනුවට ඩොලර් ලබා දීම තනිකරම මනඃකල්පිත අදහසක් වුවත්, එවැනි හැකියාවක් තිබීම යන්නෙන් අදහස් වන්නේ රුපියලට ශක්තිමත් හා ස්ථාවර පදනමක් ඇති බවයි. එය රන් සම්මතයකට තරමක් සමාන තත්ත්වයක්. ඊට හේතුව එවැනි ස්ථාවර තත්ත්වයක් ඇත්නම් ඩොලර් වෙනුවට රන් සංචිතම වුවද පවත්වා ගත හැකි වීමයි. 

ආර්ථික අර්බුදයට පෙර මෙම ශක්තිමත් පදනම ක්‍රමක්‍රමයෙන් දුර්වල වුනා. රජයේ ආර්ථික පදනම කාලයක පටන්ම දුර්වල වෙමින් පැවතියත්, මහ බැංකුවේ ස්ථාවරත්වය මේ ආකාරයෙන් දුර්වල වූයේ පළමු වරටයි. විණිමය අනුපාතය නොවෙනස්ව තබා ගැනීම සඳහා රටේ විදේශ සංචිත විකිණීම සහ අනෙක් පැත්තෙන් රුපියල් සැපයුම වැඩි කිරීම (සල්ලි අච්චු ගැසීම) හේතුවෙන් 2021 ජූලි මාසය වෙද්දී මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ වත්කම් සෘණ අතට හැරුණා. 

ශුද්ධ විදේශ වත්කම් සෘණ අතට හැරුණු පසුවද විණිමය අනුපාතය නිදහස් කිරීමක් සිදු වූයේ නැහැ. ඒ වෙනුවට සිදු වුනේ චීනයෙන්, ඉන්දියාවෙන් මෙන්ම බංග්ලා දේශයෙන්ද ණය ගනිමින් විණිමය අනුපාතය නොවෙනස්ව පවත්වා ගනු ලැබීමයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සංචිත මුදල් සැපයුම මෙන් දෙගුණයකයත් වඩා වැඩි රුපියල් ප්‍රමාණයක් සංසරණයට එකතු වුනා. සංචිත මුදල් සැපයුම අඩුවෙන් පෙනුණේ එසේ එකතු කළ රුපියල් වලින් අඩක් පමණ මහ බැංකුව විසින් නැවතත් ණයට ගත් ඩොලර් සමඟ හුවමාරු කරගත් නිසයි. ඒ අනුව, මෙය මහ බැංකුව විසින් එක වර රුපියල් මෙන්ම ඩොලර්ද වෙළඳපොළට නිකුත් කිරීමක් සේ සැලකිය හැකියි. 

පසුව මහ බැංකුව විසින් සිය ස්ථාවරය වෙනස් කර විදේශ වත්කම් ක්‍රමයෙන් ඉහළ දමා ගත් නමුත් 2024 ඔක්තෝබර් මාසය වන තුරුම මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ වත්කම් නැවත ධන අතට හැරුනේ නැහැ. මේ වන විට මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ වත්කම් වල සැලකිය යුතු වැඩි වීමක් සිදු වී ඇතත්, දැනටද මහ බැංකුව සතු ශුද්ධ විදේශ වත්කම් ප්‍රමාණය සංචිත මුදල් සැපයුමෙන් 39.7%ක් පමණයි. 2020දී පැවති ස්ථාවරත්වය නැවත ඇති කරගැනීමටනම්, අවම වශයෙන් තවත් ඩොලර් බිලියන 3.5ක පමණ ශුද්ධ විදේශ වත්කම් ප්‍රමාණයක් එක්රැස් කර ගැනීමට සිදු වෙනවා. 

ඉදිරි දෙවසර තුළදීද සැලකිය යුතු ජංගම ගිණුම් අතිරික්තයක් පවත්වා ගතහොත්, 2028 වන විට මෙම ස්ථාවරත්වය ලඟා කර ගැනීමේ හැකියාවක් තිබෙනවා. එසේ කළ හැකිනම්, 2028 වසරේදී ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා නැවතත් ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කර නිකුත් කිරීමට අවශ්‍ය වන්නේ නැහැ. මෙම (2025) වසරේ ජංගම ගිණුම් අතිරික්තයට නොඅඩු (ඩොලර් බිලියන 2ක පමණ) ජංගම ගිණුම් අතිරික්තයක් 2026 හා 2027 වසර වලදීද පවත්වා ගන්නා අතර, සංචිත මුදල් සැපයුමේ වර්ධනයට අනුපාතිකව ඩොලරයක මිල ඉහළ යාමට ඉඩ හරින්නේනම් මේ ඉලක්කයට යා හැකියි. 

ආර්ථික වර්ධනය පවත්වා ගැනීම සඳහා මුදල් සැපයුමේ යම් වර්ධනයක් අවශ්‍යයි. එහෙත් මුදල් සැපයුම ඕනෑවට වඩා වැඩියෙන් වර්ධනය වේනම් ඊට අනුරූපව ඩොලරයක මිලද ඉහළ යාමට ඉඩ සලස්වන්න වෙනවා. වෙනත් විදිහකට කිවුවොත්, ඩොලරයක මිල පාලනය කිරීමටනම් මුදල් සැපයුම පාලනය කර උද්ධමනය පාලනය කරන්නට සිදු වෙනවා. අවසාන වශයෙන් මෙය මුදල් සැපයුම, ඩොලරයක මිල, ජංගම ගිණුම් ශේෂය සහ ආර්ථික වර්ධනය ඇතුළු සියලු සාර්ව ආර්ථික විචල්‍ය වල ප්‍රශස්ත තුලනයක් පවත්වා ගැනීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක්. රජය විසින් ඊළඟ වටයේදී මහ බැංකුවේ උද්ධමන ඉලක්කය 4% දක්වා අඩු කළහොත් මේ ස්ථාවරත්වය ලබා ගැනීම වඩා පහසු වෙනවා. 

තෙවන වරටත් ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක්!

පසුගිය (2025) වසර තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ ජංගම ගිණුමෙහි ඩොලර් මිලියන 1,733.4ක අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබෙනවා. මේ අනුව, එක දිගට වසර තුනක්ම ශ්‍රී ලංකාවේ ජංගම ගිණුමෙහි අතිරික්තයක් වාර්තා වෙනවා. 

1956 වසරෙන් පසුව, පසුගිය ආර්ථික අර්බුදය ඇති වන තුරු, ශ්‍රී ලංකාවේ ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් වාර්තා වූයේ දෙවසරකදී පමණයි. අනෙක් හැම වසරකදීම දැකගත හැකි වූයේ ජංගම ගිණුම් හිඟයක්. 

ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් ඇති විට එම හිඟය පියවෙන්නේ රටට පැමිණෙන විදේශ ප්‍රාග්ධනයෙන්. මේ විදේශ ප්‍රාග්ධනය බොහෝ විට විදේශ ණයයි. විදේශ ණය ප්‍රමාණය ඉහළ යන තරමට ඒ වෙනුවෙන් වාර්ෂිකව ගෙවිය යුතු පොලී වියදමද ජංගම ගිණුමට බරක් වී ජංගම ගිණුමේ හිඟය තවත් ඉහළ දමනවා. 

ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් යන්නෙන් අදහස් වන්නේ උපයන විදේශ විණිමය ප්‍රමාණය ඉක්මවා විදේශ විණිමය වැය කරනවා කියන එකයි. ඒ අනුව, ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයකින් පෙන්නුම් කරන්නේ ඉපැයූ විදේශ විණිමය වැය නොකර ඉතිරි කර ගැනීමක්. 

කාලයක් ප්‍රචලිත කර තිබුණු අදහසක් වූයේ ලංකාවේ ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් "පවතින" නිසා එම හිඟය පියවා ගැනීම සඳහා විදේශ ණය ගන්නට සිදු වන බවයි. අප විසින් පසුගිය කාලයේ දිගින් දිගටම පෙන්වා දුන්නේ එය එසේ නොවන බව සහ විදේශ ණය ගන්නා නිසාම ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් පවතින බවයි. පසුගිය වසර දෙස බලද්දී අප විසින් පෙන්වා දුන් කරුණ ඉතා හොඳින් සනාථ වී තිබෙනවා.

මෙහිදී පසුගිය වසර ගැන විශේෂයෙන් සඳහන් කළේ පසුගිය වසරේදී ආනයන සිදු කිරීම බාධාවකින් තොරව සිදු වූ නිසයි. නිදහසේ වාහන ඇතුළු ආනයන සිදු කළද රටේ කිසිදු විදේශ විණිමය හිඟයක් ඇති වූයේ නැහැ. ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් ඇති වූයේත් නැහැ. රජය විසින් විදේශ ණය ලබා ගෙන වෙළඳපොළට විදේශ විණිමය පොම්ප කරන්නේ නැත්නම් විදේශ විණිමය ඉල්ලුම හා සැපයුම වෙළඳපොළ තුල තුලනය වෙනවා. 

මහ බැංකුව විසින් මැදිහත් වී වෙළඳපොළෙන් විදේශ විණිමය මිල දී ගැනීම මගින් ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් පවත්වා ගන්න පුළුවන්. එවිට ඉතිරි වන විදේශ විණිමය ප්‍රමාණය හා විදේශ විණිමය ඉල්ලුම තුලනය වී රටේ විදේශ විණිමය යම් ප්‍රමාණයක් ඉතිරි වෙනවා. විණිමය  අනුපාතය නිදහසේ තීරණය වීමට ඉඩ හරින්නේනම් රටේ විදේශ විණිමය හිඟයක් ඇති වන්නේ නැහැ.

පසුගිය දශක ගණනාවක් පුරාම මෙවැන්නක් කළ නොහැකි වූයේ රජයේ අයවැය හිඟය පියවා ගැනීම පිණිස විදේශ ණය යොදා ගත් නිසා. රජයේ බදු ආදායම් ඉහළ නංවා ගැනීමෙන් පසුව මේ තත්වය වෙනස් වී තිබෙනවා.

වසර තුළ ජංගම ගිණුමට ලැබුණු විදේශ විණිමය:

අපනයන ආදායම් - ඩොලර් මිලියන 13,581.4

සේවා ආදායම් - ඩොලර් මිලියන 7,065.7

(මෙයින් ඩොලර් මිලියන 3,219.2ක් සංචාරක ආදායම්)

ප්‍රාථමික ආදායම් - ඩොලර් මිලියන 621.2 

ද්වීතියික ආදායම් (ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ) - ඩොලර් මිලියන  8,076.2 

එකතුව - ඩොලර් මිලියන 29,344.5

වසර තුළ ජංගම ගිණුමෙහි වැය:

ආනයන වියදම් - ඩොලර් මිලියන 21,479.9 

සේවා වියදම් - ඩොලර් මිලියන 3,358.5

ප්‍රාථමික වියදම් - ඩොලර් මිලියන 2,645.5 

ද්වීතියික වියදම් - ඩොලර් මිලියන  130.4 

එකතුව - ඩොලර් මිලියන 27,614.3

උද්ධමන ඉලක්කය කීයක් විය යුතුද?

ලංකාවේ කවුරුත් දන්න සාමාන්‍ය කරුණක් විදිහට ඇමරිකන් ඩොලරයක් මිල දී ගැනීම සඳහා ගෙවිය යුතු ශ්‍රී ලංකා රුපියල් ප්‍රමාණය කාලයත් එක්ක දිගින් දිගටම ඉහළ යනවා. ඒ අතර, ඇමරිකන් ඩොලරයක මිල පහත යන අවස්ථාද තිබුණත්, දිගුකාලීනව හැම විටම මෙන් සිදු වෙන්නේ මිල ඉහළ යන එකයි. 

ඇමරිකන් ඩොලරයක මිල තීරණය වෙන්නේ ඉල්ලුම හා සැපයුම මත. විවිධ සාධක ගණනාවක් මත ඉල්ලුම හා සැපයුම තීරණය වෙනවා. මෙහි ඒ සාධක එකින් එක විස්තර කරන්න යන්නේ නැහැ. නමුත් මේ පිළිතුර මගින් දිගුකාලීනව ඇමරිකන් ඩොලරයක් මිල දී ගැනීම සඳහා ගෙවිය යුතු ශ්‍රී ලංකා රුපියල් ප්‍රමාණය ඉහළ යන්නේ ඇයි කියන ප්‍රශ්නයට සම්පූර්ණ පිළිතුරක් ලැබෙන්නේ නැහැ. 

මේ විදිහට දිගුකාලීනව ඇමරිකන් ඩොලරයක් මිල දී ගැනීම සඳහා ගෙවිය යුතු ශ්‍රී ලංකා රුපියල් ප්‍රමාණය දිගින් දිගටම ඉහළ යාමට හේතුව ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් සංචිත බැංකුව විසින් ඉලක්ක කරන උද්ධමන මට්ටමට වඩා වැඩි උද්ධමන මට්ටමක් ඉලක්ක කිරීමයි. ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් සංචිත බැංකුව විසින් 2%ක සාමාන්‍ය වාර්ෂික උද්ධමනයක් ඉලක්ක කරද්දී ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් පසුගිය කාලය පුරාම ඉලක්ක කර තිබෙන්නේ ඊට වඩා වැඩි උද්ධමන මට්ටමක්.

මෙහි කතා කරන්නේ උද්ධමන ඉලක්කය ගැන මිසක් සැබෑ උද්ධමනය ගැන නෙමෙයි. 2022 ජූනි මාසයේදී ඇමරිකාවේ උද්ධමනය 9.1% දක්වා ඉහළ ගියා. 2022 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ලංකාවේ උද්ධමනය 67.4% දක්වා ඉහළ ගියා. නමුත් ඇමරිකාවේ උද්ධමනය 9.1% දක්වා ඉහළ ගියේත්, ලංකාවේ උද්ධමනය 67.4% දක්වා ඉහළ ගියේත් අදාළ මහ බැංකු වලට එවැනි තත්ත්වයක් ඇති වනු දකින්න අවශ්‍ය වූ නිසා නෙමෙයි. යමක් ඉලක්ක කළ පමණින් හැම විටම ඒ ඉලක්ක සාක්ෂාත් කරගන්න බැහැ. 

ඇමරිකාවේ මහ බැංකුව වන ෆෙඩරල් සංචිත බැංකුව විසින් කාලයක් තිස්සේම ඉලක්ක කරන්නේ උද්ධමනය 2% මට්ටමේ තියා ගන්නයි. නමුත් ලංකාව දැනට ඉලක්ක කරන්නේ උද්ධමනය 5% මට්ටමේ තියා ගන්නයි. මේ විදිහට ඇමරිකාව ඉලක්ක කරන උද්ධමනයට වඩා වැඩි උද්ධමනයක් ඉලක්ක කරනවා කියන්නේ ඒ රටේ මුදල් ඒකකය දිගින් දිගටම ඇමරිකන් ඩොලරයට සාපේක්ෂව අවප්‍රමාණය වීමට ඉඩ සලස්වනවා කියන එක. 

ඇමරිකාව 2%ක උද්ධමනයක් ඉලක්ක කරනවා කියන්නේ හිතාමතාම ඩොලරයක වටිනාකම වසරකට 2%කින් අඩු වීමට ඉඩ සලස්වනවා කියන එකයි. ඇමරිකාව වගේම එක්සත් රාජධානිය, කැනඩාව, යුරෝ කලාපය ඇතුළු තවත් රටවල් ගණනාවක්ම 2%ක උද්ධමනයක් ඉලක්ක කරන නිසා අදාළ මුදල් ඒකක වල වටිනාකමද වසරකට 2%කින් අඩු වෙනවා. නමුත් මේ විදිහට ඒ මුදල් ඒකක වල වටිනාකම අඩු වෙද්දී ඊට සමානව ඇමරිකන් ඩොලරයේ වටිනාකමද අඩු වෙන නිසා දිගුකාලීනව ඒ මුදල් ඒකක ඇමරිකන් ඩොලරයට සාපේක්ෂව අවප්‍රමාණය වෙන්නේ නැහැ.  

මෙයින් අදහස් වෙන්නේ ඇමරිකන් ඩොලරයට සාපේක්ෂව විණිමය අනුපාතය ස්ථාවරව තිබෙනවා කියන එක නෙමෙයි. ඉල්ලුම හා සැපයුම අනුව දිනපතාම විණිමය අනුපාත විචලනය වෙනවා. නමුත් දීර්ඝ කාලයක් සැලකූ විට ලොකු වෙනසක් වෙන්නේ නැහැ. 

මේ සමඟ පළ කරන වගුවේ තිබෙන්නේ 1997 ජනවාරි 2 දින සහ 2026 ජනවාරි 2 දින වලදී ඇමරිකන් ඩොලරයක් මිල දී ගැනීම සඳහා විවිධ මුදල් ඒකක වලින් ගෙවිය යුතු වූ මුදල සහ එම මුදල් ප්‍රමාණය වෙනස් වූ අනුපාතයයි. ඇමරිකන් ඩොලරයක් මිල දී ගැනීම වසර 29කට පෙර සඳහා කැනේඩියන් ඩොලර් 1.374ක් ගෙවන්න සිදු වී තිබෙනවා. කොයි තරම් උච්ඡාවචනයන් සිදු වුනත් වසර 29කට පසුව නැවතත් එම මිල ඒ මට්ට්මටමට පැමිණ තිබෙනවා. 

ඔය අතරවාරයේ කැනේඩියන් ඩොලරයක් ඇමරිකන් ඩොලරයකට වඩා වැඩියෙන් මිල වූ අවස්ථා තිබුණා. ඇමරිකන් ඩොලරයක් සඳහා දැන් මිලට වඩා වැඩියෙන් ගෙවිය යුතු වූ අවස්ථාත් තිබුණා. ඔය වගේ විචලනයන් සිදු වුනත්, රටවල් දෙකේ වෙළඳපොළවල් විවෘතව තිබීම, විණිමය වෙළඳපොළට මහ බැංකු මැදිහත් නොවීම සහ දිගුකාලීනව රටවල් දෙකම 2%ක උද්ධමනයක් ඉලක්ක කිරීම හේතුවෙන්, දිගුකාලීනව විණිමය අනුපාතය ස්ථාවර මට්ටමක තිබෙනවා. 

ලෝකයේ ප්‍රධාන රටවල් බොහොමයක් උද්ධමනය 2% මට්ටමේ තියාගන්න ඉලක්ක කරනවා. ඒ නිසා, ඒ රටවල මුදල් ඒකක වල වටිනාකම ඇමරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව කෙටිකාලීනව විචලනය වුනත් දිගුකාලීනව ලොකු වෙනසක් වෙන්නේ නැහැ. 

ඉහත වගුව දෙස බලද්දී ඇමරිකන් ඩොලරයට සාපේක්ෂව පසුගිය වසර 29ක කාලය තුළ යම් තරමකින් හෝ ශක්තිමත් වී තිබෙන්නේ චීනය, සිංගප්පූරුව සහ ස්විට්සර්ලන්තය යන රටවල මුදල් ඒකක පමණයි. මේ රටවල් තුන අනෙක් රටවල් වලට වඩා වෙනස් වන විශේෂ කරුණ වන්නේ එම රටවල් තුනේම දේශීය ඉතිරි කිරීම් අනුපාතය ඉහළ මට්ටමක තිබීමයි. මේ ගැන පෙර ලිපි වල කතා කර තිබෙන නිසා මෙම ලිපියෙහි වැඩිපුර කතා කරන්නේ නැහැ. 

ඇමරිකන් ඩොලරයට සාපේක්ෂව දිගුකාලීනව අවප්‍රමාණය වී ඇති මුදල් ඒකක දෙස බැලුවත්, බොහොමයක් මුදල් ඒකක හා අදාළව එය සැලකිය යුතු තරමේ අවප්‍රමාණය වීමක් නෙමෙයි. වගුවේ මුදල් ඒකක අතරින් වැඩිපුරම අවප්‍රමාණය වී තිබෙන්නේ ශ්‍රී ලංකා රුපියලයි. ඉන් පසුව, දකුණු අප්‍රිකාවේ, ඉන්දියාවේ සහ මෙක්සිකෝවේ මුදල් ඒකක දකින්න පුළුවන්. 

දකුණු අප්‍රිකාව මෑතක් වන තුරුම ඉලක්ක කළේ 4.5%ක පමණ (3%-6% පරාසයේ) උද්ධමනයක්. මාස කිහිපයකට පෙර දකුණු අප්‍රිකාව මෙම ඉලක්කය 3% දක්වා (2%-4% පරාසය) අඩු කර තිබෙනවා. ඉන්දියාව ඉලක්ක කරන්නේ 4%ක (2%-6% පරාසය) උද්ධමනයක්. මෙක්සිකෝව ඉලක්ක කරන්නේ 3%ක (2%-4% පරාසය) උද්ධමනයක්. මේ රටවල් තුනේ පොදු සාධකයක් වන්නේ ඇමරිකාවේ උද්ධමනය වන 2% මට්ටම ඉක්මවන උද්ධමනයක් ඉලක්ක කිරීමයි. එම රටවල මුදල් ඒකක ඇමරිකන් ඩොලරයට සාපේක්ෂව කාලයත් සමඟ දිගින් දිගටම අවප්‍රමාණය වන්නේ ඒ නිසා.

උද්ධමන ඉලක්කය 4.5%ක් වූ දකුණු අප්‍රිකාවේ මුදල් ඒකකයට සාපේක්ෂව ඇමරිකන් ඩොලරයක මිල 3.51 ගුණයකින් ඉහළ යද්දී, උද්ධමන ඉලක්කය 4%ක් වූ දකුණු අප්‍රිකාවේ මුදල් ඒකකයට සාපේක්ෂව එම මිල 2.51 ගුණයකින්ද, උද්ධමන ඉලක්කය 3%ක් වූ මෙක්සිකෝවේ මුදල් ඒකකයට සාපේක්ෂව 2.26 ගුණයකින්ද ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ඩොලරයක් සඳහා ගෙවිය යුතු ශ්‍රී ලංකා රුපියල් ප්‍රමාණය 5.46 ගුණයකින් ඉහළ ගොස් තිබෙන්නේ ලංකාවේ උද්ධමන ඉලක්කය ඉහත හැම රටකටම වඩා ඉහළ මට්ටමක පැවති නිසයි. 

අලුතෙන් සම්මත කරගත් මහ බැංකු පණත අනුව, 2023 ඔක්තෝබර් 3 දින ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ සහ මහ බැංකු අධිපති අතර අත්සන් කළ ගිවිසුමක් මගින් මහ බැංකුවට 5%ක උද්ධමන ඉලක්කයක් ලබා දුන්නා. 2023 ඔක්තෝබර් 5 දින මෙම ගිවිසුමේ ප්‍රධාන කරුණු ගැසට් කර තිබෙනවා. ගැසට් නිවේදනය අනුව අදාළ ගිවිසුම අවලංගු වන දිනයක් නැතත්, මහ බැංකුවේ අනෙකුත් ප්‍රකාශන අනුව මෙම එකඟතාවය ඇති කරගෙන තිබෙන්නේ වසර තුනක කාලයක් සඳහායි. ඒ අනුව, ඉදිරි කාලයේදී අදාළ ඉලක්කය නැවත විමර්ශනය කර රජය සහ මහ බැංකුව අතර අලුත් ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමට නියමිතයි. 

ගිවිසුම අලුත් කරද්දී 5% උද්ධමන ඉලක්කය තවදුරටත් ඒ මට්ටමේම පවත්වා ගත යුතුද?

ක්ෂණිකව කළ හැකි දෙයක් නොවුනත්, ශ්‍රී ලංකාව විසින් දිගුකාලීනව උත්සාහ කළ යුත්තේ උද්ධමන ඉලක්කය 2% මට්ටම දක්වා අඩු කර එම ඉලක්කය පවත්වා ගෙන යාමයි. එසේ කළ හැකිනම්, ලෝකයේ ප්‍රධාන මුදල් ඒකක වලට සාපේක්ෂව ශ්‍රී ලංකා රුපියලේ වටිනාකම දිගුකාලීනව ස්ථාවරව තියා ගන්න පුළුවන්. එසේ කළ හැකිනම්, ඉල්ලුම හා සැපයුම වෙනස් වන ආකාරය අනුව විණිමය අනුපාතය තව දුරටත් දිනපතා වෙනස් වනු ඇති නමුත්, දැන් මෙන් දිගුකාලීනව ඩොලරයක මිල ඉහළ යාමක් සිදු වෙන එකක් නැහැ. නමුත් ඒ තත්ත්වයට යන්නනම් උද්ධමන ඉලක්කය 2% මට්ටම දක්වා අඩු කර ගත යුතුයි.

හේතු ගණනාවක් නිසා ලංකාවේ උද්ධමන ඉලක්කය එකවරම 2% මට්ටම දක්වා අඩු කරන්න බැහැ. නමුත් ඉදිරි වසර තුනක කාලය සඳහා මෙම ඉලක්කය 4% මට්ටම දක්වා අඩු කිරීම කළ නොහැකි දෙයක් නෙමෙයි. 

දැනට මහ බැංකුවට දී තිබෙන උද්ධමන ඉලක්කය 5% වන අතර එය 3%-7% පරාසය තුළ විචලනය විය හැකියි. මෙම පරාසය 2%-6% දක්වා පහතට ගන්න බැරිකමක් නැහැ. ඉන්දියාවේ උද්ධමන ඉලක්කය වන්නේද 2%-6% පරාසයම බැවින්, ලංකාවේ ඉලක්කය එම මට්ටම දක්වා අඩු කළහොත්, දිගුකාලීනව ඩොලරයක මිල තවදුරටත් (අඩු වේගයකින්) ඉහළ යනු ඇති නමුත් ශ්‍රී ලංකා රුපියල සහ ඉන්දියානු රුපියල අතර විණිමය අනුපාතය දිගුකාලීනව වෙනස් වෙන්නේ නැහැ. එහි වාසි ගණනාවක් තිබෙනවා. 

ශ්‍රී ලංකා රජය සහ මහ බැංකුව අතර තිබෙන ගිවිසුම අනුව, උද්ධමන ඉලක්කය පරීක්ෂාවට ලක් කෙරෙන්නේ කාර්තුවකට (මාස තුනකට) වරක්. 2023 ඔක්තෝබර් 3 දින ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ සහ මහ බැංකු අධිපති අතර අදාළ ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසුව මහ බැංකුවට ඉලක්කය තුළ සිටින්නට හැකි වූයේ 2024 පළමු කාර්තුවේදී පමණයි. 2024 දෙවන කාර්තුවේ සිට 2025 අවසාන කාර්තුව දක්වාම මහ බැංකුවට රජය විසින් ලබා දුන් ඉලක්කය ලඟා කර ගැනීමට හැකි වී නැහැ.

මෙහිදී සිදු වූයේ උද්ධමනය ඉලක්කය ඉක්මවා යාම නොව ඉලක්කයට වඩා පහතින් පැවතීමයි. ඒ නිසා, විරෝධයක් හෝ විවේචනයක් ආවේ නැහැ. එසේ වුවත්, මෙයින් පෙනෙන පළමු කරුණ වන්නේ මහ බැංකුවට උද්ධමන ඉලක්කයක් පවත්වා ගැනීම තවමත් අපහසු බවයි. දෙවන කරුණනම්, ලංකාවට දිගුකාලීනව උද්ධමනය 5%ට වඩා අඩු මට්ටමක පවත්වා ගැනීමේ හැකියාවක් තිබෙන බවයි. එබැවින්, පළමු කරුණ මත පදනම්ව +/- 2% පරාසය එලෙසම තබා ගන්නා අතර ඉලක්කය 4% දක්වා අඩු කිරීම ප්‍රායෝගිකව කළ හැකි දෙයක්. 

ඉන්දියාව උද්ධමන ඉලක්කය සංශෝධනය කරන්නේ වසර පහකට වරකුයි. ඉදිරි මාස කිහිපය ඇතුළත ඉන්දියාව විසින් 2031 දක්වා වසර පහක කාලය සඳහා උද්ධමන ඉලක්කය තීරණය කිරීමට නියමිතයි. දැනට පළ වී ඇති අදහස් අනුව පෙනී යන්නේ ඉන්දියාව 4% ඉලක්කය වෙනස් නොකරනු ඇති බවයි. යම් හෙයකින් ඉන්දියාව එම ඉලක්කය අඩු කළහොත්, ඉදිරි සංශෝධනයකදී ලංකාවට ඒ ගැන සලකා බලන්න පුළුවන්. ඉදිරි වසර තුන සඳහා වන ඉලක්කය 1%කින් අඩු කළ හැකිනම් දැනට එය ප්‍රමාණවත්. 

ඉදිරි වසරේ විශේෂ තත්ත්වයක් පැවතියත්, දැනට රජයේ ඉලක්කය වන්නේ දිගුකාලීනව ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය දදේනියෙන් 2.6% මට්ටමේ පවත්වා ගැනීමයි. එයින් අදහස් වන්නේ දිගුකාලීනව බැංකු පද්ධතියෙන් රජයට ණය ලබා ගැනීමේ අවශ්‍යතාවය ක්‍රමයෙන් අඩු වන බවයි. ඒ නිසා, පෞද්ගලික අංශයේ ණය වර්ධනය ප්‍රමාණවත් තරම් ඉහළ මට්ටමක පවත්වා ගන්නා අතරම මුදල් සැපයුමේ වර්ධනය පාලනය කර ගැනීමේ හැකියාවක් සහ එමගින් අඩු උද්ධමනයක් ඉලක්ක කිරීමේ හැකියාවක් මහ බැංකුවට තිබෙනවා. මෙම තත්ත්වය තුළ 5%ක උද්ධමනයක් ඉලක්ක කිරීමෙන් වුවද, පෞද්ගලික අංශයේ ණය වර්ධනය සීමාව ඉක්මවා ඉහළ යන්න පුළුවන්. ඒ නිසා, දැනට තිබෙන 5% ඉලක්කයට වඩා 4% ඉලක්කය ගැලපෙනවා. ඒ වගේම, අවශ්‍යනම් උද්ධමනය 2% මට්ටම දක්වා අඩු මට්ටමක පවත්වා ගැනීමටද මහ බැංකුවට ඉඩ ලැබෙනවා.

ලංකාවේ උද්ධමනය කළමනාකරණය කිරීමේදී මහ බැංකුවට මුහුණ දෙන්නට වන ප්‍රධාන ප්‍රශ්නයක් වන්නේ ඉන්ධන මිල, විදුලි ගාස්තු ආදිය වෙළඳපොළ තුළ තීරණය නොවීමයි. මෙම වෙළඳපොළවල් නිදහස් වීමේ ඉඩක් ළඟපාතක පෙනෙන්නට නොමැති පසුබිමක මේ සඳහා විකල්ප විසඳුමක් වන්නේ මිල ස්ථායිකරණ අරමුදල් පිහිටුවීමයි. එවැන්නක් සිදු විය යුත්තේ රජය පැත්තෙනුයි. පසුගිය කාලයේ මහ බැංකුවට උද්ධමන ඉලක්කය ලඟා කර ගැනීමට නොහැකි වීමට ප්‍රධාන හේතුව වූයේද මෙවැනි පාලිත මිල ගණන් වල සිදු වූ මහ බැංකුවේ පාලනයෙන් තොර වෙනස් වීමයි. පසුගිය කාලයේ එය සිදු වූයේ උද්ධමනය ඉලක්කයට වඩා අඩු වන ආකාරයකින් වුවද, එහි අනෙක් පැත්තද සිදු විය හැකියි.

ඉන්දියානු රුපියල වේගයෙන් ලෝකයේ ශක්තිමත් මුදල් ඒකකයක් බවට පත් වෙමින් තිබෙනවා. ආනයන අපනයන පැත්තෙන් වගේම ආයෝජන පැත්තෙන් බැලුවත් ලංකාවට ප්‍රායෝගිකව ප්‍රවේශ වීමට පහසු ඉන්දියාව ප්‍රධාන කලාපීය වෙළඳපොළ වෙතයි. විනිමය අනුපාතයේ ඒකමිතියක් තිබීම එය පහසු කරනවා පමණක් නොව කලාපයෙන් බාහිර පාර්ශ්වයන්ට ලංකාව ඉන්දියානු ආර්ථික කලාපයේම තවත් සංරචකයක් ලෙස දකින්නටද උදවු කරනවා. 

ඓතිහාසික විකාශනය අනුව, ලංකාවේ රුපියල සැලකිය හැක්කේ ඉන්දියානු රුපියලේ දරුවෙක් ලෙසයි. එහෙත්, ඉන්දියානු පෙකණි වැල කැපූ තැන් පටන් සිදු වී තිබෙන්නේ මේ දරුවා අයාලේ යාමයි. ලෝකයේ පවතින වත්මන් ප්‍රවණතා අනුව ලොකු පිළිගැනීමක් නොමැති මුදල් ඒකක වලට අනාගතයේදී අනිවාර්යයෙන්ම ප්‍රධාන මුදල් ඒකකයක් සමඟ යම් ආකාරයකින් ගැට ගැසෙන්නට සිදු වෙනවා. එවැනි තත්ත්වයකට මුහුණ දීම සඳහා අවශ්‍ය මූලික පියවරක් වන්නේද ශ්‍රී ලංකා රුපියල ඉන්දියානු රුපියලට සාපේක්ෂව ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීමයි. උද්ධමන ඉලක්කය 4% දක්වා අඩු කිරීම මගින් ඒ සඳහා අවශ්‍ය මුල් පියවර තියන්න පුළුවන්.

ආයෝජන කියන්නේ මොනවාද?

රටක ආර්ථික වර්ධනය සඳහා ආයෝජන වල වැදගත්කම ගැන කතා කරන ගොඩක් අය ඉන්නවා. ඇත්තටම මේ කතා කරන ආයෝජන කියන්නේ මොනවාද?

ආයෝජන කියන වචනය ඇහෙද්දී මතක් වෙන බොහෝ දේවල් තිබෙනවා. ඒ අතර, භාණ්ඩාගාර බිල්පත්, සමාගම් කොටස්, ඉඩම්, රත්තරන් ආදී දේවල් වල සිට ක්‍රිප්ටෝ මුදල් දක්වා විවිධ දේවල් තිබෙනවා. ආර්ථික වර්ධනය සඳහා මේ ඕනෑම ආයෝජනයක් උදවු වෙනවාද?

සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේදී ආයෝජන කියා කිවුවත්, අප කතා කරන නිශ්චිත සන්දර්භයේදී, මේ ගොඩක් දේවල් ඇත්තටම ආයෝජන නෙමෙයි. ඒ නිසාම, මේ ගොඩක් දේවල් රටක ආර්ථික වර්ධනය සඳහා සෘජුව උදවු වෙන්නේ නැහැ. 

පෙර ලිපියක විස්තර කර ඇති පරිදි, ආර්ථික වර්ධනය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ මූර්ත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඉහළ යාම. මූර්ත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය කියන්නේ වසරක් (හෝ වෙනත් කාලයක්) තුළ රටක නිපදවන භාණ්ඩ හා සේවා ප්‍රමාණය. ආර්ථිකය වර්ධනය වෙන්නනම් රටක වසරක් තුළ නිපදවන භාණ්ඩ හා සේවා ප්‍රමාණය ඉහළ යා යුතුයි. ඒ නිසා, ආර්ථික වර්ධනය සඳහා සෘජුව උපකාරී වන්නේ නිපදවන භාණ්ඩ හා සේවා ප්‍රමාණය ඉහළ දැමිය හැකි ආකාරයේ ආයෝජන පමණයි. 

කෙනෙකුට තමන් සතු ඉතිරි කිරීම් කොටස් වෙළඳපොළේ ආයෝජනය කරන්න පුළුවන්. නමුත් එහිදී එවැන්නෙකු විසින් කරන්නේ වෙනත් අයෙකු විසින් දැනටම මිල දී ගෙන තිබෙන සමාගම් කොටසක් මිල දී ගන්න එකනම්, එයින් රටේ භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදන හැකියාවේ කිසිම වෙනසක් වෙන්නේ නැහැ. එහිදී වෙන්නේ එක් අයෙකු සතු සමාගමේ කොටසක අයිතිය වෙනත් අයෙකු සතු වීම පමණයි. ගනුදෙනුවෙන් ලාබයක් හෝ පාඩුවක් වීම හේතුවෙන් මෙහි කිසිම වෙනසක් වෙන්නේ නැහැ.

සමාගමක් විසින් සමාරම්භක කොටස් නිකුතුවක් (IPO) සිදු කරද්දී වෙන දෙය මීට වඩා තරමක් වෙනස්. එහිදී සමාගමට සෘජුවම යම් මුදලක් ලැබෙනවා. නමුත්, මෙහිදී වුවද, ආර්ථික විද්‍යා අර්ථයෙන් ආයෝජනයක් සිදු වන්නේ නැහැ. කෙසේ වුවත්, අදාළ සමාගම විසින් එසේ ලබා ගන්නා මුදල් වැය කර සමාගමේ භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදන හැකියාව ඉහළ දමන කිසියම් ආයෝජනයක් කිරීම සමාරම්භක කොටස් නිකුතුවකින් පසුව සිදු වන සාමාන්‍ය දෙයයි. එය අලුත් කම්හලක් ඉදි කිරීම, අලුත් යන්ත්‍ර සූත්‍ර මිල දී ගැනීම හෝ අලුත් ශාඛාවක් ආරම්භ කිරීම වැනි දෙයක් වෙන්න පුළුවන්. ආර්ථික විද්‍යා අර්ථයෙන් ආයෝජන සේ සැලකෙන්නේ එවැනි ආයෝජනයයි. ආර්ථික විද්‍යා අර්ථයෙන්, කොටස් මිල දී ගන්නා තැනැත්තා විසින් කරන්නේ ඉතිරි කිරීමක් මිසක් ආයෝජනයක් නෙමෙයි.

සමාගමකට සැබෑ ආයෝජනයක් කිරීම සඳහා අරමුදල් සපයා ගත හැකි එකම ක්‍රමය අලුතෙන් කොටස් නිකුත් කිරීම නෙමෙයි. සමාගම් බැඳුම්කර නිකුත් කිරීම මගින්ද අවශ්‍ය අරමුදල් සපයා ගන්න පුළුවන්. මෙහිදීද, එම බැඳුම්කර මිල දී ගන්නා පුද්ගලයෙකු විසින් කරන්නේ ඉතිරි කිරීමක්. ආයෝජනය සිදු වන්නේ එයින් පසුවයි. 

සාමාන්‍යයෙන් පෞද්ගලික සමාගමක් පරිභෝජනය සඳහා අරමුදල් සපයා ගැනීමට කොටස් නිකුත් කරන්නේ හෝ බැඳුම්කර නිකුත් කරන්නේ නැහැ. අරමුදල් යොදවන්නේ කවර කටයුත්තක් සඳහාද යන්න සමාරම්භක කොටස් නිකුතුවේදී පැහැදිලිව සඳහන් කරනවා. ආයෝජනය අවදානම් කටයුත්තක් බැවින් අවසාන වශයෙන් අදාළ සමාගමේ භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදන හැකියාවේ ප්‍රමාණවත් වැඩිවීමක් සිදු නොවෙන්න බැරිකමක් නැහැ. නමුත් එය සාමාන්‍ය තත්ත්වය නෙමෙයි. සාමාන්‍ය තත්ත්වය වන්නේ ආයෝජන හේතුවෙන් අදාළ සමාගමේ භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදන හැකියාව සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යාමයි. ඒ නිසා, මෙවැනි ආයෝජන වැඩි වැඩියෙන් සිදු වන තරමට රටක ආර්ථිකය වර්ධනය වෙනවා. 

රජයක් විසින් ණය ගනිද්දී මෙය මේ විදිහටම සිදු වෙන්නේ නැහැ. රජය විසින් පරිභෝජනය සඳහාද ණය ලබා ගැනීම අසාමාන්‍ය තත්ත්වයක් නෙමෙයි. එයින් ආර්ථික වර්ධනයට උදවුවක් සිදු වන්නේ නැහැ. එහෙත්, ලබා ගන්නා ණය මුදල් යොදවා ඵලදායී ආයෝජනයක් කළහොත් එමගින් ආර්ථික වර්ධනයට උත්තේජනයක් ලැබෙන්න පුළුවන්. 

භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හා බැඳුම්කර, ඒවා මුලින්ම නිකුත් කරන අවස්ථාවේදී වුවද, මිල දී ගන්නා අයගේ ඉතිරි කිරීම් මිසක් ආයෝජන නෙමෙයි. ඒ නිසා, එමගින් රටේ ඉතිරි කිරීම් අනුපාතය ඉහළ යන නමුත්, ආයෝජන අනුපාතය අනිවාර්යයෙන්ම ඉහළ යන්නේ නැහැ. එය තීරණය වෙන්නේ රජය විසින් අදාළ මුදල් යොදවන ආකාරය මතයි. 

ඉහත විස්තර කළ කරුණු විදේශ ප්‍රාග්ධනයටද අදාළයි. සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේදී විදේශ ආයෝජන සේ සලකන හැම දෙයක්ම ආර්ථික විද්‍යා අර්ථයකින් ආයෝජන නෙමෙයි. ඒවා රට තුළ සිදු කරන විදේශිකයින්ගේ ඉතිරි කිරීම් පමණයි. 

ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් ණය ලෙස විදේශ ප්‍රාග්ධනය ලබාගත් බොහෝ අවස්ථා වලදී සිදු වී තිබෙන්නේ ආයෝජන සිදු වීමට වඩා පරිභෝජන වියදම් ඉහළ යාමයි. එහෙත්, පෞද්ගලික සමාගමක් විසින් විදේශ ණය ලබා ගන්නේනම්, බොහෝ විට එසේ කරන්නේ කිසියම් සැබෑ ආයෝජනයක් කිරීමේ අභිලාෂයෙනුයි. ඒ නිසා, සාමාන්‍ය කරුණක් ලෙස, එහිදී රටේ ආයෝජන අනුපාතයද ඉහළ යනවා. විශේෂයෙන්ම සෘජු විදේශ ආයෝජන වලදී මේ තත්ත්වය දකින්න පුළුවන්.

ආයෝජන හා පරිභෝජනය වෙන් කිරීම හැම විටම පහසු කරුණක් නෙමෙයි. සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙකු විසින් අලුත් වාහනයක් මිල දී ගන්නේ තමන්ගේ පෞද්ගලික පරිභෝජනය සඳහා වෙන්න පුළුවන්. එසේ නැත්නම්, වාහනය කුලියට දීම හෝ ප්‍රවාහන සේවා සැපයීම මගින් අනාගතයේදී ආදායම් උපයන්න වෙන්න පුළුවන්. දෙවන අවස්ථාවේදී, සාමාන්‍යයෙන්, රටේ භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදන හැකියාවේ ඉහළ යාමක් සිදු වෙනවා. මේ කාර්යයන් දෙක සඳහාම වාහනය යොදා ගන්නේ වුවද එහි වෙනසක් නැහැ. වැදගත් වන්නේ වාහනය මිල දී ගැනීම නිසා ප්‍රවාහන සේවා නිෂ්පාදනය කිරීමේ විභවය වැඩි වන්නේද යන්නයි.

අලුත් නිවසක් හැදීම ආයෝජනයක්ද? 

මෙහිදීද, නිවස කුලියට දීමක් සිදු වේනම්, රටේ සේවා නිෂ්පාදිතය ඉහළ යන බව පැහැදිලියි. නිවස කුලියට නොදී තමන්ම එහි වාසය කළේ වුවද, මෙය තමන්ට අයිති නිවස තමන් විසින්ම කුලියට ගැනීමකට සමාන කළ හැකියි. ඒ නිසා, මෙහිදීද සේවා නිෂ්පාදිතයේ ඉහළ යාමක් සිදු වෙනවා.

මැතිවරණ වලට පෙරද අනුර කුමාර දිසානායක විසින් ඉදිරිපත් කළ රාජ්‍ය ව්‍යවසාය පිළිබඳ ප්‍රතිපත්තිය අනුව, රජය සතු හෝටල් සමාගමක් විකිණීම සඳහා මේ වන විට කටයුතු කරමින් ඉන්නවා. හෝටල් කිහිපයක් අයිති මෙම රාජ්‍ය සමාගම විදේශ සමාගමක් විසින් මිල දී ගත්තා කියා අපි හිතමු. මෙහිදී ආයෝජනයක් සිදු වෙනවාද?

මෙවැනි මිල දී ගැනීමකදී රට තුළට විදේශ ප්‍රාග්ධනය පැමිණීමක් සිදු වෙනවා. රජයට එකවර යම් ආදායමක්ද ලැබෙනවා. නමුත් කිසිදු ආයෝජනයක් සිදු වන්නේ නැහැ. ඒ නිසාම, අදාළ විකිණීම හේතුවෙන්, රටේ ආර්ථික වර්ධන වේගය ඉහළ යන්නේත් නැහැ. අයිතිය වෙනස් වුවද, අදාළ හෝටල් වල සේවා නිෂ්පාදන ධාරිතාවේ වෙනසක් සිදු වන්නේ නැහැ.

කෙසේ වුවද, මෙවැනි මිල දී ගැනීමකින් පසුව, දේශීය හෝ විදේශීය ගැනුම්කරුවෙකු විසින් අමතර ප්‍රාග්ධනය යොදවමින් අදාළ හෝටල් වල සේවා සැපයුම් ධාරිතාවය වැඩි කරන්න ඉඩ තිබෙනවා. එවැන්නක් සිදු වුවහොත්, එමගින් ආර්ථික වර්ධනයට උත්තේජනයක් ලැබෙනවා. 

රටකට ගලා එන විදේශ ප්‍රාග්ධනය සහ රටේ සිදු වන ආයෝජන අතර වක්‍ර සම්බන්ධයක් තිබුණත් සෘජු සම්බන්ධයක් නැහැ. ඒ නිසාම, රටකට වැඩි වැඩියෙන් විදේශ ප්‍රාග්ධනය ගලා ආ පමණින් ආයෝජන ඉහළ ගොස් වර්ධන විභවය ඉහළ යන්නේ නැහැ. 

ආයෝජන සිදු වුවත්, නොවුනත්, රටට විදේශ ප්‍රාග්ධනය රැගෙන එන අයෙකු එසේ කරන්නේ එමගින් ලබා ගත හැකි ප්‍රතිලාභ පසුව රටෙන් එළියට රැගෙන යාමේ අරමුණ ඇතිවයි. විදේශ ප්‍රාග්ධනය ලෙස රටට ලැබෙන සෑම ඩොලරයක් නිසාම, එම අරමුදල් පැමිණෙන්නේ ණය ලෙස වුවත්, වෙනත් ආයෝජන ලෙස වුවත්, අනාගතයේදී රටෙන් එළියට විදේශ විණිමය ගලා යාමේ යාන්ත්‍රණයක්ද හැදෙනවා. රටට ලැබෙන විදේශ ප්‍රාග්ධනය හේතුවෙන් ආයෝජන වැඩි වීමක් සිදු වුවහොත් පමණක් එමගින් රටේ ආර්ථික වර්ධනයක් සිදු වෙනවා. එසේ ආර්ථික වර්ධනයක් සිදු වුවද, එහිදී රට තුළ විදේශ විණිමය ජනනය වීමේ ඉහළ යාමක් සිදු නොවුවහොත්, යෙදවූ ප්‍රාග්ධනය ආපසු යද්දී රටට විදේශ විණිමය අර්බුදයකට මුහුණ දෙන්නට සිදු වෙනවා. 

විදේශිකයින් විසින් දැනටම නිකුත් කර තිබෙන සමාගම් කොටස් කොටස් වෙළඳපොළ හරහා මිල දී ගනිද්දී රටට විදේශ ප්‍රාග්ධනය පැමිණෙන නමුත් ආර්ථිකයේ විභවයේ කිසිදු වෙනසක් සිදු වන්නේ නැහැ. මෙහිදී සිදු වන්නේ තාවකාලිකව රුපියල් ඉල්ලුම ඉහළ යාම පමණයි. අරමුදල් වෙනුවෙන් ප්‍රතිලාභ රටෙන් එළියට යද්දී එසේ වැඩි වූ රුපියල් ඉල්ලුමද ඉක්මවා රුපියල් සැපයුම ඉහළ යනවා. ඩොලර් ඉල්ලුම වැඩි වෙනවා. ලංකාව වැනි රටකට ඒ තත්ත්වයට මුහුණ දිය හැක්කේ රටට විදේශ ප්‍රාග්ධනය පැමිණෙන අවස්ථාවේදී මෙන්ම ඉන් පසුවද විදේශ විණිමය එක්රැස් කර ගනිමින් සංචිත වැඩි කරගෙන කලින් සූදානම්ව සිටියහොත් පමණයි. එසේ නැත්නම් සිදු වන්නේ එලෙස පැමිණෙන විදේශ ප්‍රාග්ධනය ආනයන ලෙස රටෙන් පිටව යාම පමණයි. 

විවිධ ක්‍රම වලින් රටට පැමිණෙන විදේශ විණිමය ආනයන ලෙස රටෙන් පිටවීම කාලයක් තිස්සෙම ලංකාවේ සිදු වූ දෙයක්. එහෙත් මෙය ඉතාම බරපතල ආකාරයකින් සිදු වූයේ 2006-2014 අතර වසර අටක කාලය තුළයි. 2006 වන විටද ඩොලර් මිලියන 11,981.4ක් පමණක් වූ ලංකාවේ මුළු විදේශ ණය ප්‍රමාණය 2014 වන විට ඩොලර් මිලියන 42,914.1 දක්වා ඉහළ ගියා. ඒ කියන්නේ වසර අටක කාලයක් තුළ ඩොලර් මිලියන 30,932.7ක වැඩිවීමක්. 

ඉහත කාලය තුළ රටේ විදේශ සංචිත ප්‍රමාණයද ඩොලර් මිලියන 4,005.4 සිට ඩොලර් මිලියන 9,884.4 දක්වා ඉහළ ගියත්, එම වැඩි වීම ඩොලර් මිලියන 5,879.0ක් පමණයි. ණය ලෙස ලබාගත් ඉතිරි ඩොලර් මිලියන 25,053.7 ආනයන වියදම් ලෙස රටින් පිටව ගියා. මෙම ආනයන වලින් යම් කොටසක් සැබෑ ආයෝජන සඳහා සිදු කළ ආනයන විය හැකි නමුත් කිසිසේත්ම මුළු මුදලම ආයෝජන නෙමෙයි. වැඩි කොටසක් පරිභෝජනය වෙනුවෙන් සිදු කළ ආනයනයි.

මෙහිදී අප විසින් විදේශ ණය සේ සලකා තිබෙන්නේ රටේම විදේශ ණයයි. එමෙන්ම විදේශ සංචිත සේ සලකා තිබෙන්නේද රටේම විදේශ සංචිතයි. එම ගණන් වලට රජයේ මෙන්ම, බැංකු අනෙකුත් සමාගම් හා පුද්ගලයින්ගේ විදේශ ණය සහ විදේශ සංචිත ඇතුළත්. 2024 වසර අවසන් වන විට රටේ විදේශ ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 57,133.5ක්. රටේ මුළු විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 11,230.0ක්. වෙනස ඩොලර් මිලියන 45,903.5ක්. එම හිඟයෙන් ඩොලර් මිලියන 25,053.7ක්ම එකතු වුනේ 2006-2014 අතර වසර අටක කාලය තුළයි. ඉතිරි කොටසින් සැලකිය යුතු කොටසක්ද එම කාලය තුළ රටට පැමිණි විදේශ ප්‍රාග්ධනය වෙනුවෙන් ලබාගත් ප්‍රතිලාභ ලෙස රටෙන් එළියට ගිය විදේශ විණිමයයි. 

මෙවැනි තත්ත්වයක් නැවත ඇතිවීම වලක්වා ගන්නනම්, රටට පැමිණෙන විදේශ ප්‍රාග්ධනය ගැන බොහෝ සැලකිලිමත් වන්නට සිදු වෙනවා. එයින් අදහස් වන්නේ විදේශ ප්‍රාග්ධනය රටට පැමිණීමට බිය යුතු බව හෝ එය අධෛර්යමත් කළ යුතු බව නෙමෙයි. කිසිසේත්ම එවැන්නක් නොකළ යුතුයි. ඒ වෙනුවට කළ යුත්තේ රටට පැමිණෙන විදේශ ප්‍රාග්ධනය මෙන්ම ඒ වෙනුවෙන් එම ප්‍රාග්ධනයේ හිමිකරුවන් විසින් උපයා ගන්නා ප්‍රතිලාභද අනාගතයේදී ආපසු රටින් පිටව යන බව අවබෝධ කරගෙන එයට පෙර සූදානම්ව සිටීමයි. එය කළ හැක්කේ ප්‍රමාණවත් තරමින් විදේශ සංචිත එකතු කර ගැනීම මගිනුයි.

විදේශ සංචිත එකතු කර ගැනීමේ අරමුණ විය යුත්තේ විදේශ ප්‍රාග්ධනය ආපසු යද්දී නැවත එම සංචිත විකිණීම නෙමෙයි. සුවිශේෂී තත්ත්වයක් යටතේ පමණක් එසේ කරන්නට සිදු වෙනවා. සැබෑ අරමුණ විය යුත්තේ එසේ කිරීම මගින් රුපියල අධිප්‍රමාණය නොවී අවප්‍රමාණය වීමට ඉඩ හැර ස්වභාවික ලෙසම ආනයන පාලනය වීමට ඉඩ හැරීමයි. එවිට රටට පැමිණෙන විදේශ විණිමය රට තුළම ඉතිරි වෙනවා.

Death of a Currency මුදල් ඒකකයක මරණය

ලොකු සද්දයක් එක්ක රුපියල් 310 සීමාවෙන් උඩට ගිය ඇමරිකන් ඩොලරයක මිල කිසිම සද්දයක් නැතිව නැවත 310 සීමාවෙන් පහළට ඇවිත් තිබෙනවා. අද (ජනවාරි 12) ඩොලරයක මැදි මිල රුපියල් 309.38යි. 

තවත් ටික දවසකින් ඩොලරයක මිල නැවත රුපියල් 310 සීමාවෙන් උඩට යන්න පුළුවන්. ඉල්ලුම සැපයුම අනුව දෛනිකව විණිමය අනුපාතයේ සිදුවන මෙවැනි විචලනයන්ට විණිමය අනුපාතය කඩා වැටීමක් කියලා කවුරුවත් කියන්නේ නැහැ.

මුදල් ඒකකයක් කඩා වැටෙනවා කියන්නේ කුමක්ද කියන එක ඉරානයේ රියාලය දෙස බලා සිටියොත් දැන් සජීවීව බලාගන්න පුළුවන්. මේ වෙද්දී ඇමරිකන් ඩොලරයක මිල ඉරාන රියාල් 1,429,500 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 2022දී ලංකාවේ රුපියලටත් මෙවැනි දෙයක් වීමේ ඉඩකඩක් තිබුණා.