කෝවිඩ් අවුරුද්දේ විදේශ අංශය

නැවත නැවත මතු කෙරෙන කරුණක් නිසා ආර්ථික අර්බුදය කෙරෙහි වූ වසංගතයේ බලපෑම ගැන නිශ්චිතව සටහන් කරලා තියන එක සුදුසුයි කියලා හිතුණා. සමහර අයට අනුව ආර්ථික අර්බුදයට හේතු වුනේ වසංගතය. වසංගතය නොවන්නට ඒ වන විට අනුගමනය කළ ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති වලින් රට සුඛිත මුදිත වෙනවා. මේ ප්‍රවාදයට අභියෝගයක් ලෙස වෙනත් අය මතු කරන වලංගු ප්‍රශ්නයක් වන්නේ අර්බුදයට හේතුව වසංගතයේ බලපෑමනම්, ලෝකයේ අනෙක් රටවල් වලත් මේ විදිහේ අර්බුදයක් ඇති නොවුනේ ඇයි කියන එක. 

වසංගතය ලංකාවේ විදේශ අංශයට බලපෑවේ කොහොමද?

වසංගතය පැතිරෙද්දී 2020 මාර්තු මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් සංචාරකයින් සඳහා රටේ දේශ සීමා වසා දමනු ලැබුවා. මෙසේ වසා දමනු ලැබූ දේශ සීමා නැවත මුළුමනින්ම විවෘත කරනු ලැබුවේ 2021 ජනවාරි මාසයේදී. 2020 දෙසැම්බර් මාසයේදී "ජීව බුබුළු" පදනම මත සංචාරකයින්ට සීමිත අවස්ථාවක් ලබා දුන්නා. ඔය අතරමැද මාස නවයක පමණ කාලයක් සංචාරකයින්ගේ පැමිණීම මුළුමනින්ම නැවතී ඒ හරහා රටට ලැබුණු විදේශ විණිමය ප්‍රවාහ නැවතුනා. 

ඉහත හේතුව නිසා, පෙර වසරට සාපේක්ෂව 2020 වසරේදී සංචාරක කර්මාන්තයෙන් ලැබෙන විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයෙන් ඩොලර් බිලියන තුනක් පමණ රටට අහිමි වුනා. ඒ වගේම, ගුවන් හා නැවු ප්‍රවාහන සේවා සපයා ලැබූ ආදායමෙන් තවත් ඩොලර් බිලියනයක් පමණ අහිමි වුනා. සේවා ගිණුමේ සියලු ලැබීම් ඩොලර් මිලියන 4,439කින් අඩු වුනා.

සේවා ගිණුමේ ලැබීම් ඔය විදිහට අඩු වෙද්දී, වසංගතය හේතුවෙන් ශ්‍රී ලාංකිකයින්ගේ විදේශ සංචාර වියදම් සහ ප්‍රවාහන සේවා ඇතුළු අනෙකුත් සේවා වෙනුවෙන් වැය වූ වියදම්ද ඩොලර් මිලියන 2,409කින් අඩු වුනා. ඒ නිසා, ශුද්ධ වශයෙන් සේවා ගිණුමට සිදු වූ බලපෑම ඩොලර් මිලියන 2,030ක් පමණයි. ඔව්, ඒක වුනත් සැලකිය යුතු අඩු වීමක් තමයි!

අනෙක් අතට රට වහද්දී යම් තරමකින් අපනයන නිෂ්පාදන කර්මාන්තත් වැහුනා. ලෝකය පුරාම ඉල්ලුම අඩු වී මිල අඩුවීමකුත් සිදු වුනා. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් විදිහට අපනයන ආදායම පෙර වසරේ වූ ඩොලර් මිලියන 11,940 සිට ඩොලර් මිලියන 10,047 දක්වා ඩොලර් මිලියන 1,893කින් අඩු වුනා. ඇඟලුම් අපනයන ආදායම පමණක් ඩොලර් මිලියන 1,173කින් පහත වැටුනා.

නමුත් අනෙක් අතට ලෝක ඉන්ධන මිල විශාල ලෙස පහත වැටුණා. රටේ ඉන්ධන ඉල්ලුම විශාල ලෙස අඩු වුනා. ඉන්ධන ආනයන වියදම ඩොලර් මිලියන 3,891.6 සිට ඩොලර් මිලියන 2,542.6 දක්වා ඩොලර් මිලියන 1,349.0කින් පහත වැටුනා. ඒ වගේම, ඇඟලුම් කර්මාන්තය සඳහා අවශ්‍ය වන රෙදිපිළි ආනයන වියදම් ඩොලර් මිලියන 574.3කින් අඩු වුනා. ඉදිකිරීම් සීමා වූ නිසා ඉදිකිරීම් කර්මාන්තයේ අමුද්‍රව්‍ය ආනයන වියදම් ඩොලර් මිලියන ඩොලර් මිලියන 473.1කින් අඩු වුනා. පෞද්ගලික වාහන ආනයන සීමා කිරීම නිසා එම ආනයන වියදම් ඩොලර් මිලියන 532.8කින් අඩු වුනා. ඔය විදිහට සමස්ත ආනයන වියදම ඩොලර් මිලියන 3,882කින් පහත වැටුනා. මේ අඩු වීම අපනයන ආදායම් අඩු වීමට වඩා ඩොලර් බිලියන දෙකකින් පමණ වැඩියි. හරියටම ඩොලර් මිලියන 1,989ක්!

සේවා ගිණුමේ ලැබීම් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් බිලියන දෙකකින් පමණ අඩු වෙද්දී, ඒ ඩොලර් බිලියන දෙකේ අඩුව වෙළඳ ගිණුම හරහා ආපසු ලැබුනා. ඒ නිසා, වෙළඳ හා සේවා ගිණුම් දෙක එක්ව ගනිද්දී ජංගම ගිණුමට බලපෑමක් නොතිබුණු තරම්.

ඔය අතර, විගමණික ප්‍රේෂණ ඉහළ යාම නිසා ද්වීතියික ආදායම් ගිණුමේ ශේෂය ඉහළ ගියා. පොලී අනුපාතික හා සමාගම් වල ලාබ අඩු වීම නිසා ප්‍රාථමික ගිණුම හරහා රටෙන් එළියට යන විදේශ විනිමය සීමා වුනා. අවසාන වශයෙන් වසංගතය නිසා සිදු වුනේ අවුරුදු දහයකට පසුව ජංගම ගිණුමේ වාර්තා වූ අඩුම හිඟය 2020දී වාර්තා වූ එකයි. 2011-2020 කාලයේ ලංකාවේ ජංගම ගිණුම් හිඟ පහත පෙන්වා තිබෙනවා.

2011 - ඩොලර් මිලියන (-4,615)

2012 - ඩොලර් මිලියන (-3,982)

2013 - ඩොලර් මිලියන (-2,541)

2014 - ඩොලර් මිලියන (-1,988)

2015 - ඩොලර් මිලියන (-1,883)

2016 - ඩොලර් මිලියන (-1,742)

2017 - ඩොලර් මිලියන (-2,309)

2018 - ඩොලර් මිලියන (-2,799)

2019 - ඩොලර් මිලියන (-1,843)

2020 - ඩොලර් මිලියන (-1,183)

අවුරුදු දහයක කාලයකට පසුව අඩුම ජංගම ගිණුම් හිඟයක් වාර්තා වුනේ වසංගතයේ බලපෑම තිබුණු 2020 වසරේදීනම්, ආර්ථික අර්බුදයට හේතු වුනේ වසංගතය කියලා කාට හරි කියන්න පුළුවන්ද?

නමුත්, ජංගම ගිණුමේ හිඟය ඔය තරමට අඩු වෙද්දී රටේ නිල විදේශ සංචිත ඩොලර් මිලියන 7,642 සිට ඩොලර් මිලියන 5,664 දක්වා ඩොලර් බිලියන දෙකකින් පමණ අඩු වුනා. මෙයට හේතුව ඩොලර් බිලියනයකට තරමක් වැඩියෙන් තිබුණු ජංගම ගිණුම් හිඟය නෙමෙයි. අඩු වශයෙන් ඩොලර් බිලියන දෙකක පමණ ජංගම ගිණුම් හිඟයක් කාලයක් තිස්සේම තිබුනා. එහෙම තියෙද්දීත් සමහර අවුරුදු වල සංචිත වැඩි වුනා. 

වසංගතය පටන් ගන්න කොටත් බදු කප්පාදු කරලා රාජ්‍ය ආදායම් අහිමි කරගෙනයි තිබුණේ. ඒ තීරණයෙන් පසුව, රජය බංකොලොත් වීම කාලය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් පමණයි කියන එක සිහි බුද්ධිය තියෙන අයට පේන්න ගත්තා. ඒ වගේම, මේ හේතුවෙන් ඉහළ ගිය අයවැය හිඟය පියවන්න රුපියල් අවශ්‍ය වුනා. රටේ රුපියල් සැපයුම වැඩි වෙද්දී උද්ධමනය ඉහළ යන නිසා එය වලක්වා ගැනීමේ උපාය මාර්ගය වුනේ සංචිත විකුණමින් විණිමය අනුපාතයේ උදවුවෙන් උද්ධමනය පාලනය කරන එක. මේ ක්‍රමයට රුපියල් එකතු කරගත හැකි වූ නිසා අලුතෙන් රුපියල් සංසරණයට එකතු නොකරම විශාල ලෙස රජයට ණය දෙන්න මහ බැංකුවට පුළුවන් වුනා. මේ ක්‍රමයට යද්දී කොයි වෙලාවක හෝ සංචිත ඉවර වෙලා රුපියල කඩා වැටෙන බවත් සිහි බුද්ධිය තියෙන අයට පේන්න ගත්තා. මේ කිසිවක් වසංගතය නිසා සිදු වූ දේවල් නෙමෙයි.

රජයක් බැංකු අංශයෙන් ණය ගන්න පෙළඹෙන්නේ වෙළඳපොළෙන් ණය ගන්න අසීරු වූ විටයි. බැංකු අංශයෙන් ණය ගනිද්දී මුදල් සැපයුම ප්‍රසාරණය වෙනවා. රාජ්‍යමූල්‍ය කළමනාකරණය වැටිලා තිබුණු තැනත් එක්ක රජයට කොයි වෙලාවක හෝ ණය ගෙවාගන්න බැරිවන බවත්, මහ බැංකුවේ විණිමය ප්‍රතිපත්ති අනුව කොයි වෙලාවක හෝ රුපියල කඩා වැටෙන බවත් කලින්ම තේරුම් ගත්තේ විදේශ ආයෝජකයෝ. ඔවුන් විශාල වශයෙන් ඔවුන් සතු වූ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හා බැඳුම්කර විකුණමින් ඒ රුපියල් ඩොලර් කර රටෙන් ගෙන යන්න පටන් ගත්තා. 2020 වසර තුළදී මෙසේ ඉවත් කරගත් මුදල ඩොලර් මිලියන 553ක්. 

විදේශ ආයෝජකයින් විසින් රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් ආයෝජන ඔය විදිහට ඉවත් කර ගනිද්දී ඒ එක්කම කොටස් වෙළඳපොළ ආයෝජනද ඩොලර් මිලියන 225ක් ඉවත් කරගත්තා. වාණිජ බැංකු වල තිබුණු විදේශ විණිමය තැන්පතු වලින් තවත් ඩොලර් මිලියන 415ක් එළියට ගියා. 

අනෙක් අතට ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කර වල ආයෝජන සිදු කර තිබුණු විදේශිකයෝ ඒ බැඳුම්කර අයිතිය කීයකට හෝ විකුණා දමන්න පෙළඹුනා. එසේ කරද්දී ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කර වල ඵලදා අනුපාතික විශාල ලෙස ඉහළ ගිහින් ශ්‍රී ලංකා රජයට අලුතෙන් ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කර නිකුත් කළ නොහැකි තත්ත්වයක් ඇති වුනා. ඒ නිසා, ඔක්තෝබර් මාසයේදී කල් පිරුණු ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කරය අලුත් කරමින් අලුත් ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කරයක් නිකුත් කිරීමේ හැකියාව අහිමි වුනා. රට ඇතුළේ සිටි පුද්ගලයින් හෝ ආයතන විසින් විදේශිකයින් විසින් විකුණන ලංකාවේ ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කර කුණු කොල්ලයට මිල දී ගනිද්දී, ඒ මිල දී ගැනීම් වෙනුවෙන්ද රටේ තිබුණු ඩොලර් විශාල ලෙස එළියට ගියා. රජය විසින් මේ මුදල් ආපසු ගෙවයි කියන විශ්වාසය ඒ අයට තියෙන්න ඇති. ඒ වගේම ආපසු ගෙවනු ලැබූ ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කර වලින් විශාල ලාබයක් ලැබෙන්නත් ඇති. 

විදේශ විණිමය අර්බුදයකට පාර කැපුනේ ඔය විදිහට මූල්‍ය ගිණුම හරහා එළියට ගිය විදේශ විණිමය නිසා මිසක් වසංගතයෙන් ජංගම ගිණුමට අහිතකර බලපෑමක් සිදු වූ නිසා නෙමෙයි. ඇත්තටම සිදු වුනේ වසංගත අවුරුද්ද තුළ ජංගම ගිණුම් ශේෂය වඩා හොඳ පැත්තට හැරීමයි.

මේ කතා කළේ 2020 අවුරුද්ද ගැන. 2021 ගැන වෙනම කතා කරන්න පුළුවන්. 

ජූලි අවසානයේදී රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය

ජූලි මාසය අවසන් වෙද්දී වසරේ සමුච්ඡිත අයවැය ශේෂය නැවතත් සෘණ අතට හැරී තිබෙනවා. පසුගිය මාස කිහිපය තුළ අයවැය අතිරික්තයක් දක්නට ලැබුණේ මෙම වසරේ වියදම් වෙනුවෙන් වෙන් කළ අරමුදල් වැය කෙරෙන තුරු තාවකාලිකව පැවති සංක්‍රාන්තික තත්ත්වයක් හේතුවෙන් බැවින් මෙය අපේක්ෂා කළ හැකිව තිබුණු තත්ත්වයක්. 

වසරේ පළමු මාස හයේ සමස්ත අයවැය හිඟය රුපියල් බිලියන 109.7ක් වන අතර එම අගය පසුගිය වසරේ පළමු මාස හතේ අයවැය හිඟය වූ රුපියල් බිලියන 556.1ට වඩා බෙහෙවින්ම අඩු අගයක්. පොලී වියදම් ඉවත් කිරීමෙන් පසුව, වසරේ පළමු මාස හතක කාලය තුළ රුපියල් බිලියන 1,348.6ක ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබෙනවා. 

වසරේ ඇස්තමේන්තුගත බදු ආදායමෙන් 63.9%ක්ම මේ වන විට එකතු වී ඇති අතර, ඇස්තමේන්තුගත බදු නොවන ආදායම් වලින් 78.2%ක් එකතු වී තිබෙනවා. ඒ අනුව, පැහැදිලිව පෙනී යන්නේ මෙම වසරේ රාජ්‍ය ආදායම් ඉලක්ක සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිළිබඳ ගැටළුවක් පෙනෙන්නට නොමැති බවයි. 

ඇස්තමේන්තුගත පුනරාවර්තන වියදම් වලින් 53.9%ක් මේ වන විට වැය කර ඇති අතර, ඇස්තමේන්තුගත ප්‍රාග්ධන වියදම් වලින් තවමත් වැය කර තිබෙන්නේ 22.2%ක් පමණයි. 

මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ සංචිත - ජූලි 2026

සාමාන්‍යයෙන් කියන විදිහට ෆියට් මුදල් වලට කිසිම නෛසර්ගික වටිනාකමක් නැහැ. ඒවා නිකම්ම කඩදාසි. එහෙමනම් මිනිස්සු ෆියට් මුදල් මුදල් විදිහට භාර ගන්නේ ඇයි?

මේ ප්‍රශ්නයට සම්මත පිළිතුරු තිබෙනවා. එක පිළිතුරක් වන්නේ රජය විසින් මේ ෆියට් මුදල් රටේ නීත්‍යානුකූල මුදල් ලෙස නීතිගත කර තිබෙන නිසා කියන එක. නමුත් වෙනත් රටවල් එක්ක ගනුදෙනු කරද්දී මේ කතාව හරියන්නේ නැහැ. ඒ නිසාම, තමන්ගේ රටින් පිටතදී ගනුදෙනු සඳහා භාවිතා කළ හැකි මුදල් වර්ග තිබෙන්නේ සීමිත ප්‍රමාණයක් පමණයි.

ශ්‍රී ලංකා රුපියල් කියන්නේ රටින් පිටත කිසිදු පිළිගැනීමක් නොමැති මුදල් වර්ගයක්. ඇමරිකාවට ඩොලර් මුද්‍රණය කරලා ඒ ඩොලර් වලින් ගෙවලා රටට ආනයන කරන්න පුළුවන් වුනත් ලංකාවට රුපියල් මුද්‍රණය කරලා ඒ රුපියල් වලින් ආනයන කරන්න බැහැ. ඒ නිසාම රුපියල් වල වටිනාකම රැඳී තිබෙන්නේ ඩොලර් වැනි පිළිගැනීමක් තිබෙන මුදල් වර්ග එක්ක හුවමාරු කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව තිබෙන විශ්වාසය මතයි.

ඩොලර්, යුරෝ වැනි මුදල් වර්ග කීපයක් හැරුණු කොට චීන යුවාන්, ඉන්දියානු රුපියල් වගේම ජපාන යෙන් දක්වා මුදල් වර්ග වලට අඩු වැඩි වැඩි වශයෙන් ඉහත කතාව අදාළයි. චීනය, ඉන්දියාව, ජපානය වගේ රටවල් විශාල විදේශ විනිමය සංචිත නඩත්තු කරන්නේ ඒ බව දන්න නිසා. 

ශ්‍රී ලංකා රුපියලේ ඉතිහාසය දිහා බැලුවොත්, මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කර තිබෙන රුපියල් ප්‍රමාණයට සමාන වටිනාකමක් තිබෙන ශුද්ධ විදේශ සංචිත මහ බැංකුව සතුව නැත්නම් මේ වටිනාකම් සමාන වන තුරු රුපියල අවප්‍රමාණය වීම කාලය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් පමණක් බව පැහැදිලිව පේනවා. 

උදාහරණයක් විදිහට මහ බැංකුවේ සංචිත මුදල් සැපයුම රුපියල් බිලියන 1920ක්නම් සහ මහ බැංකුව සතු ශුද්ධ විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 6ක්නම්, සංචිත මුදල් සැපයුම සහ ශුද්ධ විදේශ සංචිත ප්‍රමාණයේ රුපියල් වටිනාකම සමාන වෙන්නේ ඩොලරයක මිල රුපියල් 320ක් වුනොත් (320x6=1920). ඒ නිසා, මහ බැංකුව සතුව ඩොලර් බිලියන 6ක ශුද්ධ විදේශ සංචිත තිබේනම්, නිකුත් කර තිබෙන රුපියල් සියල්ලම ආපහු අරගෙන ඒ වෙනුවට ඩොලර් ආපහු දෙන්න මහ බැංකුවට පුළුවන්. 

මෙයින් අදහස් වෙන්නේ කොයිම වෙලාවකවත් ඉහත කී ආකාරයේ හුවමාරුවක් වෙනවා කියන එක නෙමෙයි. එහෙම වෙන්නේ නැහැ. නමුත් යම් හෙයකින් රුපියල් අතේ තිබෙන හැමෝම රුපියල් වෙනුවට ඩොලර් ඉල්ලුවත්, අවශ්‍යනම් දෙන්න බැරිකමක් මහ බැංකුවට නැහැ. ඒ නිසාම, රුපියලේ වටිනාකම ගැන කාටවත් සැකයක් ඇති වෙන්නේ නැහැ. නමුත් ඩොලර් බිලියන 6ක් මහ බැංකුවේ නැත්නම් ඔය වැඩේ කරන්න බැහැ. 

රුපියල් ප්‍රමාණයට සාපේක්ෂව ශුද්ධ විදේශ සංචිත පොඩ්ඩක් අඩු වුනා කියලා ඔය කලින් කියපු විශ්වාසය බිඳ වැටෙන්නේ නැහැ. නමුත් රුපියල් ප්‍රමාණය විශාල ලෙස වැඩි වීම හෝ ශුද්ධ විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වීම නිසා විදේශ සංචිත ප්‍රතිශතය ගොඩක් පහළට වැටුනොත් රුපියල පිළිබඳ විශ්වාසය කෙරෙහි එය බලපානවා. විණිමය අනුපාතය අනුව පෙනෙන තරමට රුපියල නොවටිනා බව මිනිස්සුන්ට පේන්න ගන්නවා. මිනිස්සු රුපියල් ඩොලර් වලට මාරු කරන්න පටන් ගන්නවා. ඩොලර් ඉල්ලුම වැඩි නිසා ඩොලරයක මිල ඉහළ යනවා.

විණිමය අනුපාතය වෙනස් වෙන්න දීම මගින් ඉහත තත්ත්වය පාලනය කර ගන්න පුළුවන්. උදාහරණයක් විදිහට ශුද්ධ විදේශ සංචිත ඩොලර් බිලියන 3 දක්වා අඩු වුනා කියලා හිතමු. ඩොලරයක මිල රුපියල් 640 දක්වා ඉහළ ගියොත් නැවතත් ශුද්ධ විදේශ සංචිත වල රුපියල් වටිනාකම සහ සංචිත මුදල් ප්‍රමාණය සමාන වෙනවා. ඒ විණිමය අනුපාතය මහ බැංකුවට ප්‍රශ්නයක් නැතිව ආරක්ෂා කරගන්න පුළුවන් නිසා රුපියල තව දුරටත් අවප්‍රමාණය වෙන්නේ නැහැ. ප්‍රායෝගිකව ඩොලරයක මිල යම් තරමකින් ඉහළ යද්දී ඔය විශ්වාසය ගොඩ නැගෙනවා. ඔය මට්ටමටම මිල ඉහළ යන්න අවශ්‍ය වෙන්නේ නැහැ. 

ආචාර්ය කුමාරස්වාමි මහ බැංකු අධිපති ධුරයෙන් ඉවත් වන විට මහ බැංකුවේ සංචිත මුදල් සැපයුම සහ ඒ වන විට පැවති ඩොලරයක මිල අනුව මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ සංචිත වල රුපියල් වටිනාකම ආසන්නව සමානයි. 2020 ජනවාරි අවසානයේදී මේ අනුපාතය 99.0%ක්. 2020 පෙබරවාරි අවසානයේදී 100.8%ක්. නමුත් ඉන් පසුව දිගින් දිගටම මේ අනුපාතය අඩු වුනා. 2020 දෙසැම්බර් අවසන් වෙද්දී 54.6%යි. 2021 මාර්තු වෙද්දී 33.1%යි. 2021 ජූලි වෙද්දී 1.0%යි. 

විදේශ විණිමය ප්‍රශ්නයට කෝවිඩ් බලපෑවා තමයි. නමුත් කෝවිඩ් නිසා ප්‍රධාන වශයෙන්ම වුනේ සංචාරක ආදායම අහිමි වීම. අනෙක් පැත්තෙන් ලෝක ඉන්ධන මිල විශාල ලෙස පහත වැටුනා. රට ඇතුළේ ඉන්ධන ඉල්ලුමද විශාල ලෙස අඩු වෙලා ඉන්ධන ආනයන වියදම විශාල ලෙස අඩු වුනා. ආර්ථික කටයුතු සීමා වෙද්දී අනෙක් ආනයන අවශ්‍යතාද අඩු වුනා. ඒ නිසා, අර්බුදය පටන් ගනිද්දී හිටපු ශක්තිමත් තැන අනුව කරගත් ආකාරයේ අවුලක් කර නොගෙන විදේශ අංශය කළමනාකරණය කරගන්න පුළුවන්කම තිබුණා. 

විදේශ අංශය කළමනාකරණය කරගන්න බැරි වුනේ බදු සහන දී රාජ්‍ය ආදායම අහිමි කරගෙන ඒ අඩුව පුරවගන්න සල්ලි අච්චු ගහපු නිසා. සල්ලි අච්චු ගැසීම කියා කිවුවත් මුල් අදියරේදී බොහෝ දුරට සිදු වුනේ මහ බැංකුව විසින් විදේශ සංචිත විකුණමින් එකතු කරගත් රුපියල් රජයට ණයට දුන්න එකයි. ඒ හැර අලුතෙන්ම රුපියල් සංසරණයට එකතු කළේ අඩුවෙන්. ඒ නිසාම, මුලදී උද්ධමනය ප්‍රශ්නයක් වුනේ නැහැ. 

අලුතෙන්ම රුපියල් සංසරණයට එකතු කිරීම වේගවත් වුනේ දෙවන අදියරේදී. ඊට අමතරව මහ බැංකුව විසින් ලෝකයට ණය වෙමින් ලබාගත් ඩොලර් වෙළඳපොළේ විකුණමින් ඒ මගින් ලබාගත් රුපියල්ද රජයට ණයට දුන්නා. බංග්ලාදේශයෙන් පවා ණය ගත්තානේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් විදිහට මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ සංචිත සෘණ පැත්තට ගියා. මහ බැංකුවක් හා අදාළව ඒ වගේ තත්ත්වයක් කියන්නේ අසාමාන්‍ය තත්ත්වයක්. 2022 අප්‍රේල් වලදී වත්මන් අධිපතිවරයා මහ බැංකුව භාර ගනිද්දී ශුද්ධ විදේශ සංචිත සහ සංචිත මුදල් අතර අනුපාතය -98.7%ක්. ඒ කියන්නේ ඒ වන විට 2020 ජනවාරි සිට 58%කින් ඉහළ ගොස් තිබුණු රුපියල් සැපයුමට අමතරව, එම රුපියල් සැපයුමට ආසන්නව සමාන රුපියල් ප්‍රමාණයක් ණයට ගත් ඩොලර් විකිණීම මගින් හොයාගෙන ඒ සල්ලිත් රජයට ණයට දීලා වගේ දෙයක්. 

සාමාන්‍යයෙන් සංචිත පහත වැටුණු අවස්ථාවක විණිමය අනුපාතය ඉහළ යන්න දීම මගින් ශුද්ධ විදේශ සංචිත වල රුපියල් අගය වැඩි කරගෙන ප්‍රශ්නය කළමනාකරණය කරගන්න පුළුවන්. නමුත් ශුද්ධ විදේශ සංචිත සෘණ පැත්තට ගියාට පස්සේ රුපියල අවප්‍රමාණය වෙද්දී වෙන්නේ සෘණ අගය තව තවත් සෘණ පැත්තට යන එක. වත්මන් අධිපතිවරයා වැඩභාර ගැනීමෙන් පසුව මාස කිහිපයක් යන තුරු මේ තත්ත්වය දකින්න පුළුවන් වුනා. 2022 නොවැම්බර් වන විට ශුද්ධ විදේශ සංචිත සහ සංචිත මුදල් අතර අනුපාතය -124.3% මට්ටමට ගියා. අලුත් ජනාධිපතිවරයෙක් පත් වෙලා බදු සංශෝධන කිරීමෙන් පසුව යහපත් රාජ්‍යමූල්‍ය කළමනාකරණයේද උදවු ලබමින් ඒ වැටුණු වලෙන් ගොඩ එන්න අවුරුදු දෙකක්ම ගියා. ශුද්ධ විදේශ සංචිත නැවත යාන්තමින් ධන පැත්තට හැරුණේ 2024 ඔක්තෝබර් මාසයේදී. ඉන් පසුව ඉතිරි වී තිබුණු සහ දැනටත් තිබෙන අභියෝගය වන්නේ මේ ශුද්ධ විදේශ සංචිත අවශ්‍ය ප්‍රමාණය දක්වා වර්ධනය කර ගැනීමයි.

පසුගිය 2026 පෙබරවරි මාසයේදී ඉරාන යුද්ධය ආරම්භ වන තුරුම මහ බැංකුව ඔය ඉලක්කය ඇතුළේ හිටියා. පෙබරවාරි මාසය අවසන් වෙද්දී ශුද්ධ විදේශ සංචිත මහ බැංකුවේ සංචිත මුදල් වලින් 53.0%ක් දක්වා වර්ධනය වෙලයි තිබුණේ. බාහිර කම්පනයකට මුහුණ දෙන්න වුනේ ඔය වගේ තත්ත්වයක් යටතේදීයි.

මේ කම්පනය අවස්ථාවේදී මහ බැංකුව විසින් පෙර අවස්ථා වලදී කළ වරද නැවත සිදු වුනේ නැහැ. වෙළඳපොළේ ඩොලර් ඉල්ලුම හා සැපයුම අනුව මිල ඉහළ යන්න මහ බැංකුව ඉඩ දුන්නා. නමුත් 2020 පෙබරවාරි වලදී මෙන් 100% ඉක්මවන සංචිත ආවරණයක් ඒ වෙද්දීත් ගොඩ නැගිලා නොතිබුණු නිසා සමපේක්ෂකයින් විසින් අවස්ථාවෙන් ප්‍රයෝජන ගන්න උත්සාහ කළා. සමපේක්ෂණ ඉල්ලුම නිසා විණිමය අනුපාතය ඉහළ යද්දී මහ බැංකුවකට පැත්තකට වෙලා බලාගෙන ඉන්න බැහැ. එවැන්නක් සාමාන්‍ය ඉල්ලුමක් නෙමෙයි. සංචිත තියාගෙන ඉන්නෙම ඒ වගේ වෙලාවකදී ප්‍රයෝජනයට ගන්න.

මහ බැංකුව විසින් අවශ්‍ය අවස්ථාවේදී අවශ්‍ය මැදිහත්වීම කළා. ඒ වෙනුවෙන් යම් සංචිත ප්‍රමාණයක් නාස්ති කරන්න සිදු වුනත් වැඩේ පරක්කු නොකර නියම අවස්ථාවේදී කරපු නිසා අඩු වියදමකින් සමපේක්ෂන ඉල්ලුම පාලනය කරගන්න මහ බැංකුවට පුළුවන් වුනා. කොහොම වුනත්, පෙබරවාරි අවසානයේදී 53.0% මට්ටමේ තිබුණු සංචිත ආවරණ අනුපාතය මැයි වෙද්දී 41.3% දක්වා පහත වැටුණා. 

මාස තුනකින් මේ තත්ත්වය කළමනාකරණය කරගැනීමට සමත් වීම අගය කළ යුතු දෙයක්. හරි තීරණ හරි වෙලාවට ගත්තේ නැත්නම් මේ කම්පනය හමුවේ වුනත් විදේශ අංශයේ ලොකු කඩා වැටීමක් සිදු විය හැකිව තිබුණා. මෙය කෝවිඩ් කම්පනයට සාපේක්ෂව ලොකු කම්පනයක් නොවුනත්, විදේශ සංචිත හා අදාළව 2026 පෙබරවාරි වලදී ලංකාවේ ආර්ථිකය තිබුණේ 2020 පෙබරවාරි වල තිබුණු ශක්තිමත් තැන නෙමෙයි. ඒ නිසා සැලකිය යුතු තරමේ අවදානමක් තිබුණා.

පසුගිය මාස දෙක ඇතුළත මහ බැංකුව විසින් නැවතත් සංචිත මුදල් සැපයුමේ ශුද්ධ විදේශ සංචිත ආවරණය 48.0% දක්වා ඉහළ දමාගෙන තිබෙනවා. සමහර විට අගෝස්තු මාසය අවසන් වෙද්දී පෙබරවාරි හිටපු තැන කිට්ටුවට නැවත ඇවිත් ඇති. 

මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ වත්කම් කියා කියන්නේ විදේශ වත්කම් සහ විදේශ බැරකම් අතර වෙනස. මහ බැංකුව විසින් ඉන්දියාවෙන් ගත් විශාල ණය ප්‍රමාණය මෙතෙක් කල් ටිකෙන් ටික ගෙවාගෙන ආවා. මම දන්නා තරමින් මේ මාසය අවසන් වෙද්දී ඒ ණය ගෙවා අවසන් වෙනවා. ඉන් පසුව ඒ ණය ගෙවන්න නැති නිසා දළ විදේශ සංචිත තරමක් වේගයෙන් වර්ධනය වෙයි. ඒ වගේම, චීන ණය දෙසැම්බර් මාසයේදී ආපසු ගෙවන්න තියෙනවා. ඒ ණය තවත් කල් දමා ගනියිද කියලා මම දන්නේ නැහැ. එහෙම කරන එකේ ඒ තරම් තේරුමකුත් නැහැ. දෙසැම්බර් මාසයේ චීන ණය ආපසු ගෙවුවොත්, දළ නිල සංචිත වල එක පාරටම අඩුවක් වෙයි. නමුත් එයින් ශුද්ධ විදේශ සංචිත වල වෙනසක් වෙන්නේ නැහැ. 

චීන ණය හා ඉන්දියන් ණය ගෙවලා ඉවර කළොත් ඉතිරි වෙන්නේ IMF ණය පමණයි. මහ බැංකුවක් IMF එකට ණය වෙන එක සාමාන්‍ය තත්ත්වයක්. ඒ වගේම, ඔය ණය වලින් කොටසක් කැමති වෙලාවක ගෙවන්න පුළුවන් ණය. ඒ කොටසින් ලොකු බරක් නැහැ. ඉතිරි කොටස වුනත් අවශ්‍යනම් තව IMF වැඩසටහනකට යාම මගින් ප්‍රමාද කරගන්න පුළුවන්. ඒ නිසා, ඉන්දියාවේ හා චීනයේ ණය ගෙවලා දැම්මොත් ඊට පස්සේ දළ නිල සංචිත සහ ශුද්ධ විදේශ සංචිත අතර වෙනස නොසලකා හැරිය හැකි සාමාන්‍ය තත්ත්වයක් ඇති වෙනවා. එකම වෙනස තවත් යම් කාලයක් IMF උදවු නැතිව බැරි වීම පමණයි.

ඉන්දියාවේ විදේශ සංචිත වාර්තාගත මට්ටමකට!

ඉන්දියාවේ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය මේ වන විට (2026 අගෝස්තු 21) ඩොලර් බිලියන 729.3 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මෙය ඉතිහාසයේ වාර්තා වී ඇති ඉහළම අගය වන අතර ලංකාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය මෙන් හත් ගුණයකට ආසන්න අගයක්. එමෙන්ම, ලංකාවේ විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය මෙන් සිය ගුණය ඉක්මවන අගයක්.

ලංකාවට වඩා බොහෝ විශාල ආර්ථිකයක විදේශ සංචිත ලංකාවේ විදේශ සංචිත සමඟ සැසඳීම නිවැරදි නැහැ. එසේ හෙයින්, ආනයන වියදම් සමඟ ගැලපුවද මෙය මාස නවයකට වඩා වැඩි කාලයක ආනයන සඳහා ප්‍රමාණවත් අගයක්. එමෙන්ම ඉන්දියාවේ රාජ්‍ය අංශයේ විදේශ ණය ප්‍රමාණය වන ඩොලර් බිලියන 168.7 මෙන් හතර ගුණයකටත් වඩා වැඩි අගයක්. 

විදේශ සංචිත එකතු කර ගැනීම "මිල අධික" කටයුත්තක්. මහ බැංකුවක් විසින් වෙළඳපොළෙන් විදේශ විණිමය ඉවත් කර ගන්නා තරමට රටේ මුදල් ඒකකයේ වටිනාකම පහත වැටෙනවා. රට තුළ ආනයනික භාණ්ඩ වල මිල ඉහළ යනවා. එහෙත් මේ මගින් ආනයනික භාණ්ඩ පරිභෝජනය සීමා වන බැවින් දේශීය නිෂ්පාදන දිරි ගැන්වෙනවා. අපනයන ඉහළ යනවා. මේ හරහා දිගුකාලීනව රටට වැඩි වැඩියෙන් විදේශ විණිමය ගලා එනවා. අවසාන වශයෙන් දිගුකාලීනව රටේ මුදල් ඒකකය වඩා ශක්තිමත් වෙනවා.

ලෝකයේ රටවල් අතරින් වැඩිම විදේශ සංචිතයක් පවත්වා ගන්නා රට චීනයයි. මේ වන විට (2026 ජූලි 31) චීනය සතු නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 3791.6ක්. ඉන් පසුව, වැඩිම නිල විදේශ සංචිත ඇති රටවල් වන්නේ ජපානය, ස්විට්සර්ලන්තය සහ රුසියාවයි. ඉන්දියාව මේ වන විට රුසියාවේ මට්ටමට බෙහෙවින්ම ආසන්නව පස් වන තැන සිටිනවා. මේ වන විට (2026 අගෝස්තු 21) රුසියාව සතු විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 761.2ක්.

විදේශ සංචිත ලෙස පොදුවේ හැඳින්වුනද ඉහත සංචිත වලට රන් සංචිතද ඇතුළත්. චීනයේ නිල විදේශ සංචිත වලින් ඩොලර් බිලියන 306.3ක ප්‍රමාණයක් රන් සංචිත වන අතර ඉන්දියාව සතු රන් සංචිත වල වටිනාකම ඩොලර් බිලියන 114.2ක්. 

ජංගම ගිණුම් ශේෂය - ජූලි 2026

පසුගිය 2026 ජූලි මාසය අවසන් වී තිබෙන්නේද ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් වාර්තා කරමිනුයි. එම හිඟය ඩොලර් මිලියන 142.0ක්. එම මාසය එක දිගටම ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් වාර්තා වූ සිවුවන මාසයයි. මේ වන විට වසරේ පළමු මාස හතක කාලය ඇතුළත, සමස්තයක් ලෙස, ඩොලර් මිලියන 387.4ක ජංගම ගිණුම් හිඟයක් වාර්තාවී තිබෙනවා.

ජූලි මාසය ඇතුළත භාණ්ඩ ආනයන වෙනුවෙන් ඩොලර් මිලියන 2,251.0ක් වැය වී ඇති අතර අපනයන ආදායම් ලෙස ලැබී තිබෙන්නේ ඩොලර් මිලියන 1,233.4ක් පමණයි. ඒ අනුව, එම මාසයේ වෙළඳ හිඟය ඩොලර් මිලියන 1,017.6ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. සමස්තයක් ලෙස, වසරේ පළමු මාස හතේම වෙළඳ හිඟය ඩොලර් මිලියන 6,506.7ක්. පසුගිය වසරේ පළමු මාස හතක කාලයේ පැවති වෙළඳ හිඟය ඩොලර් මිලියන 3,850.1ක් පමණයි. 

වෙළඳ හිඟය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යාමට ප්‍රධාන වශයෙන්ම හේතු වී තිබෙන්නේ පළමු මාස හතේ ඉන්ධන ආනයන වියදම පෙර වසරේ එම මාස හතට සාපේක්ෂව ඩොලර් මිලියන 1,357කින් පමණ (59.9%කින්) ඉහළ යාමයි. වාහන ආනයන වෙනුවෙන් පෙර වසරේ පළමු මාස හතට සාපේක්ෂව ඩොලර් මිලියන 827ක අමතර මුදලක් වැය වී තිබීම අනෙක් ප්‍රධාන හේතුවයි. කෙසේ වුවද, පළමු මාස හතේ අපනයන ආදායම් වර්ධනය 4.4%කට සීමා වී තිබියදී, ඉන්ධන හා වාහන ආනයන වියදම් හැර අනෙකුත් භාණ්ඩ ආනයන සඳහා වැය කර තිබෙන විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයද එමෙන් දෙගුණය ඉක්මවන 9.4%ක වේගයකින් වර්ධනය වී තිබෙනවා.

වෙළඳ ගිණුමේ සමස්ත චිත්‍රය දෙස බලද්දී පෙනී යන්නේ රට තුළ රුපියල් සංසරණය ඉහළ යාමට සාපේක්ෂව ඩොලරයක මිල ඉහළ නොයාම නිසා ආනයන නැවතත් ක්‍රමක්‍රමයෙන් "ලාබ වෙමින්" ඇති ආකාරයයි. 

වෙළඳ හිඟය ඉහත අයුරින් ඉහළ යද්දී සංචාරක ආදායම් වල කැපී පෙනෙන අඩුවීමක්ද දැකිය හැකියි. පසුගිය වසරේ පළමු මාස හතේ සංචාරක ආදායම වූ ඩොලර් මිලියන 2,031.1ට සාපේක්ෂව මෙම වසරේ පළමු මාස හතේ සංචාරක ආදායම ඩොලර් මිලියන 1,796.7ක් පමණයි. 

සමස්තයක් ලෙස, පළමු මාස හතේ සේවා ගිණුමේ අතිරික්තය පෙර වසරේ පැවති ඩොලර් මිලියන 2,375.8 මට්ටමේ සිට ඩොලර් මිලියන 1,842.7 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මේ අඩු වීමට සංචාරක ආදායම් අඩු වීමටත් වඩා වැඩියෙන් දායක වී තිබෙන්නේ ශ්‍රී ලාංකිකයින් විසින් විදේශ සංචාර සඳහා වැය කර ඇති මුදල විශාල ලෙස ඉහළ යාමයි. පසුගිය වසරේ ඩොලර් මිලියන 427.1ක් වූ එම මුදල මෙම වසරේ පළමු මාස හතක කාලය තුළ ඩොලර් මිලියන 737.5 දක්වා, 72.7%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 

මේ අයුරින් විදේශ සංචාර සඳහා වියදම් විශාල ලෙස ඉහළ යාම මගින් නිරූපණය වන්නේ රටේ මධ්‍යම පාන්තිකයින්ගේ බැහැර කළ හැකි ආදායම (disposable income) කැපී පෙනෙන ලෙස වර්ධනය වී ඇති ආකාරයයි. රටේ ආර්ථිකය නැවතත් අර්බුදයට පෙර පැවති මට්ටමට පැමිණීම, අර්බුදයෙන් පසු පැවති තත්ත්වයට සාපේක්ෂව පොලී අනුපාතික අඩු මට්ටමක පැවතීම නිසා පොලී වියදම් සීමා වීම, ආදායම් බදු සීමා ඉහළ දැමීම නිසා සිදු වූ ඉතිරිය හා ඩොලරයක මිල පාලනය වී තිබීම බැහැර කළ හැකි ආදායම ඉහළ යාමට හේතු සේ සැලකිය හැකියි.

වෙළඳ ගිණුමේ සහ සේවා ගිණුමේ දැකිය හැකි ඉහත පෙන්වා දුන් අහිතකර ප්‍රවණතා හමුවේ රටේ විදේශ අංශය මේ මට්ටමෙන් ස්ථාවරව පැවතීමට ප්‍රධාන වශයෙන්ම දායක වී තිබෙන්නේ සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති විගමණික ප්‍රේෂණයි. පෙර වසරේ පළමු මාස හතේ රටට ලැබුණු ඩොලර් මිලියන 4,435.2ක මුදලට සාපේක්ෂව මෙම වසරේ පළමු මාස හතක කාලය තුළ ඩොලර් මිලියන 5,382.4ක මුදලක් රටට ලැබී තිබෙනවා. මෙම වසර තුළ ඩොලර් බිලියන 9 සීමාව ඉක්මවන වාර්තාගත විගමණික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයක් රටට ලැබිය හැකියි. එසේ වුවද, රටේ අපනයන නිෂ්පාදන දිරි ගැන්වීමට අවශ්‍යනම් කළ යුත්තේ විගමණික ප්‍රේෂණ ලෙස ලැබෙන ඩොලර් වල උදවුවෙන් ඩොලරයක මිල සීමා වීමට ඉඩ හැරීම නොව ඩොලරයක මිල අවශ්‍ය පමණ වේගයකින් ඉහළ යාමට ඉඩ සලසමින් විදේශ සංචිත තර කර ගැනීමයි. උද්ධමනය පාලනය කළ යුතු වුවත්, එය කළ යුත්තේ රුපියල් සැපයුම සීමා කිරීම මගින් මිස ඩොලරයක මිල අඩු මට්ටමක තබා ගැනීම මගින් නෙමෙයි. 

පසු ගිය ජූලි මාසය තුළ ජංගම ගිණුමෙහි ඩොලර් මිලියන 142.0ක හිඟයක් තිබියදීම ඩොලර් මිලියන 348.6ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගැනීමට මහ බැංකුව සමත්ව තිබෙනවා. මෙයින් පෙනී යන්නේ ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් පැවතියද ප්‍රාග්ධන ගිණුම හරහා රටට විදේශ විණිමය පැමිණ ඇති ආකාරයයි. ජූලි මාසය තුළ වාර්තාගත ඩොලර් මිලියන 137.5ක විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් වෙළඳපොළ හරහා රටට පැමිණ තිබෙනවා. 

රාජ්‍යමූල්‍ය කළමනාකරණය යහපත් මට්ටමක ඇති පසුබිමක කෙටිකාලීන කල් පිරීම් සහිත රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් වල ආයෝජනය කිරීමේ අවදානමක් නොමැති තරම්. එවැනි තත්ත්වයක් තුළ මහ බැංකුව විසින් සිය ප්‍රතිපත්ති පොලී අනුපාතික සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ දැමීමක් සිදු කළ විට සුරැකුම්පත් ආයෝජන වල ප්‍රතිලාභද සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යන නමුත් විදේශිකයින්ට මෙම වාසිය එලෙසම ලැබෙන්නේ විණිමය අනුපාතය ස්ථාවරව පවතින්නේනම් පමණයි. ඒ නිසා මේ ආයෝජන විදේශිකයින් විසින් විණිමය අනුපාතිකය මත ඔට්ටු දැමීමක් ලෙසද සැලකිය හැකියි. එවැනි අරමුදල් ක්ෂණිකව ඉවත් කර ගනු ලැබීමේ අවදානමක්ද තිබෙනවා. එබැවින් මහ බැංකුව විසින් ඉලක්ක කළ යුත්තේ ජංගම ගිණුම හරහා රටට ලබා ගත හැකි මුදල් ප්‍රවාහයි. 

පෙබරවාරි මාසය අවසානයේදී මැද පෙරදිග යුද තත්ත්වයක් ඇති වූයේ ඉතාම අනපේක්ෂිත ලෙසයි. එය ලොව පුරාම මූල්‍ය වෙළඳපොළ හා ඉන්ධන ඇතුළු අනෙකුත් වෙළඳපොළ තුළ කම්පන තත්ත්වයක් ඇති කළා. මේ වන විට එම කම්පනය වෙළඳපොළ විසින් අවශෝෂණය කරගෙන අවසානයි. ඒ නිසා එම යුද්ධය අවසන් වන දිනය කුමක්ද යන්න තව දුරටත් විශාල වෙළඳපොළ බලපෑමක් සිදු කළ හැකි සාධකයක් නෙමෙයි. යුද්ධය පටන් ගත්තේත්, එහි අවසානය තීරණය කරන්නේත් ඇමරිකාව විසින් නිසා ඇමරිකන් ආර්ථිකයට විශාල බලපෑමක් සිදු විය හැකි මට්ටමකට ලෝක ඉන්ධන මිල තව දුරටත් ඉහළ යාමේ විශාල ඉඩකඩක් නැහැ. එමෙන්ම යුද්ධය අවසන් වුවද ඉන්ධන මිල ක්ෂණිකව පහත වැටෙන්නේද නැහැ. 

ඉහත තත්ත්වයන් තුළ ලංකාවේ ඉන්ධන ආනයන පිරිවැය වසරේ ඉතිරි කාලය තුළ විශාල ලෙස වෙනස් වීමේ ඉඩක් නැහැ. ජූලි මාසය තුළදී තරම්ම නැතත්, අගෝස්තු මාසය තුළද රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් වෙළඳපොළ තුළ සැලකිය යුතු මට්ටමක විදේශ ආයෝජන සිදුව තිබෙනවා. නමුත් මේ තත්ත්වය තාවකාලික තත්ත්වයක් පමණක් වනවා මෙන්ම මෙසේ පැමිණෙන අරමුදල් කිසියම් මොහොතකදී විණිමය අනුපාතය මත සැලකිය යුතු පීඩනයක් ඇති කරමින් ආපසු යා හැකියි. එවැනි තත්ත්වයක් යටතේ විණිමය අනුපාතය ආරක්ෂා කර ගැනීම පිණිස මහ බැංකුවට සංචිත වැය කරන්නට සිදු විය හැකියි. 

ලංකාවේ ජංගම ගිණුම් ශේෂය 1978 සිට එක දිගටම පැවතුණේ හිඟයක් ලෙසයි. එහෙත් පසුගිය ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව, 2023, 2024 සහ 2025 වසර වලදී ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීමට හැකි වුනා. දැන් නැවතත්, මෙම වසරේ පළමු මාස හතක කාලය අවසානයේදී හිඟ තත්ත්වයක් දැකිය හැකිව තිබෙනවා. ඉතිරි මාස පහක කාලය තුළ මෙම හිඟය අතිරික්තයක් බවට පත් කර ගැනීම තරමක අභියෝගයක්. වසර අවසන් වන විට රටේ විදේශ සංචිත කොපමණ මට්ටමක පවතීද යන්නද මේ මත තීරණය වෙනවා. 

ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් තිබෙනවා කියන්නේ ශුද්ධ වශයෙන් රටේ විදේශ බැරකම් කීයකින් හෝ අඩු වෙනවා කියන එකයි. ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් කියන්නේ රටේ ශුද්ධ විදේශ බැරකම් තවත් ඉහළ යනවා කියන එකයි. රටේ දිගුකාලීන ඉලක්කය විය යුත්තේ හුදෙක් විදේශ සංචිත වැඩි කර ගැනීම නොව ශුද්ධ විදේශ බැරකම් අඩු කර ගැනීමයි. විදේශ සංචිත වැඩි කරගත යුත්තේ එම දිගුකාලීන ඉලක්කය හා අනුරූප වන ආකාරයටයි. අතීතයේ ඇතැම් වකවානු වල මෙන් විදේශ බැරකම් වඩා වැඩියෙන් වැඩි කරගන්නා අතරද විදේශ සංචිත වැඩි කර ගත හැකි වුවත් එය දිගුකාලීනව යහපත් තත්ත්වයක් නෙමෙයි. 

ඉන්දියාවේ ආර්ථික වර්ධන වේගය

ලෝකයේ බොහෝ රටවලට බාහිර කම්පන තත්ත්වයකට මුහුණ දීමට සිදු වූ පසු ගිය කාර්තුව තුළද ඉන්දියාවේ ආර්ථික වර්ධන වේගය 7.8%ක් ලෙස වාර්තා වෙනවා. මෙම වර්ධන වේගය පුරෝකථන ඉක්මවා යන්නක්. මෙම වසරේ මුල් කාර්තුවේදී ඉන්දියාවේ ආර්ථිකය 8.6%ක වර්ධන වේගයක් වාර්තා කළා. 

උද්ධමනය 8% මට්ටමට!

ගෙවුණු අගෝස්තු මාසයේදී කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය මත පදනම් වන නිල උද්ධමනය 8.0% දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ඉදිරි මාස තුන තුළදීද මෙම අගය ආසන්න වශයෙන් මෙම මට්ටමේම පැවතීමට ඉඩ තිබෙන අතර පැහැදිලිව පෙනෙන අඩු වීමක් සිදු විය හැක්කේ දෙසැම්බර් පමණ වන විටයි. 

වසර මැදදී රාජ්‍ය අංශයේ ණය

දෙවන කාර්තුව අවසානයේදී රාජ්‍ය අංශයේ ණය ප්‍රමාණය පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛණ මේ වන විට මුදල් අමාත්‍යාංශය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබෙනවා. මේ එකම සංඛ්‍යාලේඛන විවිධ අයට වෙනස් ආකාර වලින් විග්‍රහ කරන්න පුළුවන්. බොහෝ විට එය එසේ වෙනවා. 

ලංකාවේ රාජ්‍ය අංශයේ ණය යන්නෙන් මධ්‍යම රජයේ ණය මෙන්ම පළාත් හා ප්‍රාදේශීය සභා වල ණයත්, රාජ්‍ය ව්‍යවසායයන්හි ණයත් අදහස් වෙනවා. මෙම කොටස් අතරින් වඩාත්ම වැදගත් කොටස සහ විශාලම කොටස වන්නේ මධ්‍යම රජයේ ණයයි. මධ්‍යම රජයේ ණය දේශීය ණය හා විදේශ ණය ලෙස වර්ග කළ හැකියි. 

රාජ්‍ය අංශයේ ණය මීට වඩා වෙනස් ආකාර වලින්ද අර්ථ දැක්වෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස ඇතැම් විට මහ බැංකුවේ ණයද රාජ්‍ය අංශයේ ණය සේ සැලකෙනවා. එහෙත් මෙම ලිපියෙහි රාජ්‍ය අංශයේ ණය යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ ඉහත සංරචක තුන පමණයි. එමෙන්ම දේශීය ණය හා විදේශ ණය ලෙස ණය වර්ග කිරීමේදීද යොදා ගැනෙන්නේ එකම සම්මතයක් පමණක් නෙමෙයි. අප මෙහිදී යොදා ගන්නේ ශ්‍රී ලංකා රජයේ වර්ගීකරණයයි. මහ බැංකුවේ සහ මූල්‍ය අරමුදලේ වර්ගීකරණය මීට වඩා තරමක් වෙනස්. 

ඉහත සඳහන් ශ්‍රී ලංකා රජයේ සම්මතය අනුව, විදේශීය ණය යන්නට බහුපාර්ශ්වීය, ද්විපාර්ශ්වීය සහ වාණිජ ණය යන සංරචක ඇතුළත් වෙනවා. වාණිජ ණය සේ සැලකෙන ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කර වල හිමිකාරිත්වය ශ්‍රී ලාංකිකයින් හෝ ශ්‍රී ලාංකික ආයතන සතු වුවද එම ණය සැලකෙන්නේ විදේශ ණය ලෙසයි. එමෙන්ම භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හා බැඳුම්කර වල හිමිකාරිත්වය විදේශිකයින් සතු වුවද එම ණය සැලකෙන්නේ දේශීය ණය ලෙසයි. මෙයින් වෙනස්ව, මහ බැංකුව හා මූල්‍ය අරමුදල විසින් දේශීය හා විදේශ ණය ලෙස ණය වර්ග කරන්නේ හිමිකාරිත්වය මත පදනම්වයි. ඒ නිසා, අප විසින්ම මහ බැංකුවේ හෝ මූල්‍ය අරමුදලේ සංඛ්‍යාලේඛණ ඉදිරිපත් කරද්දී සංඛ්‍යාලේඛණ අතර නොගැලපීමක් තිබිය හැකියි. 

රජයේ සම්මතය අනුව, විදේශ ණය වලට අයත් වන අනු කාණ්ඩ තුනම විදේශ ව්‍යවහාර මුදලින් ලබාගත් ණයයි. එම ණය අතර ඩොලර්, යෙන්, යුවාන්, මූල්‍ය අරමුදලේ SDR වැනි විවිධ මුදල් ඒකක වලින් ලබා ගත් ණය තිබෙනවා. මේ ණය ආපසු ගෙවිය යුත්තේද ණය ලබාගත් මුදල් වර්ගයෙනුයි. එසේ වුවද, සංඛ්‍යාලේඛණ ඉදිරිපත් කිරීමේදී සංසන්දනය කිරීමේ පහසුවට මෙම සියලුම ණය වල වටිනාකම් රුපියල් වලින් හා ඇමරිකන් ඩොලර් වලින් ඉදිරිපත් කෙරෙනවා.

රජයේ සම්මතය අනුව,  දේශීය ණය ප්‍රධාන වශයෙන්ම රුපියල් වලින් ලබා ගත් හා රුපියල් වලින්ම ආපසු ගෙවිය යුතු ණය වුවත්, දේශීය නීතිය යටතේ රට ඇතුළෙන් විදේශ ව්‍යවහාර මුදලින් ලබාගත් ණය යම් ප්‍රමාණයක්ද දේශීය ණය සේ සැලකෙනවා. මෙම දේශීය ණය ප්‍රමාණද සංසන්දනය කිරීමේ පහසුව තකා රුපියල් වලින් හා ඇමරිකන් ඩොලර් වලින් ඉදිරිපත් කෙරෙනවා.

ඩොලරයක මිල ඉහළ යද්දී, විදේශ ණය ප්‍රමාණය වෙනස් නොවුනත්, එම ණය වල රුපියල් වටිනාකම ඉහළ යනවා. එමෙන්ම ඩොලරයක මිල පහත වැටෙද්දී රුපියල් වලින් ණය අඩුවීමක් පෙනෙනවා. මෙසේ රුපියල් වලින් විදේශ ණය අඩු වෙද්දී පවතින රජයට හිතවත් අය එය විදේශ ණය අඩු වීමක් සේ පෙන්වනු දැකිය හැකියි. එමෙන්ම ඩොලරයක මිල ඉහළ ගොස් විදේශ ණය වල රුපියල් වටිනාකම ඉහළ යද්දී විපක්ෂ කණ්ඩායම් විසින් එය ණය ඉහළ යාමක් සේ පෙන්වනුද දැකිය හැකියි. විදේශ ණය ප්‍රමාණය දෙස බැලීමේදී වඩාත්ම යෝග්‍ය ප්‍රවේශය වන්නේ රුපියල් වටිනාකම දෙස නොබලා ඩොලර් ප්‍රමාණය දෙස බැලීමයි.

විදේශ ණය වෙනස් වීම ඩොලර් වලින් බලද්දී වුවද එයින් සියයට සියයක්ම නිවැරදි තත්ත්වය දැකිය නොහැකියි. ඊට හේතුව විණිමය අනුපාත වෙනස් වෙද්දී යුවාන්, යෙන්, SDR ආදී මුදල් ඒකක වලින් ලබා ගෙන ඇති ණය වලද ඩොලර් අගය වෙනස් වීමයි. නමුත් රුපියල් ණය වල ඩොලර් වටිනාකම දෙස බලද්දී සිදු වන තරමේ විකෘතියක් මෙහිදී සිදු වන්නේ නැහැ.

රුපියල් වලින් ලබා ගෙන ඇති ණය වල ඩොලර් අගය දෙස බැලීමනම් කිසිසේත්ම තේරුමක් නැති දෙයක්. එම ණය ලබා දෙන ඇත්තේත්, ආපසු ගෙවිය යුත්තේත් රුපියල් වලිනුයි. ඒ නිසා, රාජ්‍ය ණය වල දිශානතිය ගැන නිවැරදි අදහසක් ගැනීමට අවශ්‍ය අයෙකු විසින් කළ යුත්තේ රජයේ සමස්ත ණය ප්‍රමාණයේ රුපියල් හෝ ඩොලර් අගය දෙස නොබලා, රුපියල් ණය වල රුපියල් වටිනාකම දෙසත් අනෙකුත් ණය වල ඩොලර් අගය දෙසත් වෙන වෙනම බැලීමයි.

ඉහත ඔබ කියැවූ, තරමක් දිගු, එහෙත් අත්‍යාවශ්‍යම පූර්විකාව අවසන් කර, 2026 ජූනි 30 දින වන විට පැවති රාජ්‍ය අංශයේ ණය පිළිබඳ තත්ත්වය දෙස දැන් අපි පසු ගිය 2025 වසර අවසන් වන විට පැවති තත්ත්වය හා සංසන්දනය කරමින් බලමු. 

මධ්‍යම රජයේ දේශීය රුපියල් ණය 

වසරේ පළමු මාස හයක කාලය ඇතුලත, දේශීය රුපියල් ණය ප්‍රමාණය රුපියල් බිලියන 18,751 සිට රුපියල් බිලියන 18,462 දක්වා රුපියල් බිලියන 289කින් අඩු වී තිබෙනවා. 

මධ්‍යම රජයේ දේශීය ඩොලර් ණය 

මෙම ණය ඩොලර් මිලියන 2,204 සිට ඩොලර් මිලියන 2,201 දක්වා ඩොලර් මිලියන 3කින් අඩු වී තිබෙනවා.

මධ්‍යම රජයේ විදේශ ණය 

මධ්‍යම රජයේ විදේශ ණය ඩොලර් මිලියන 37,663 සිට ඩොලර් මිලියන 38,008 දක්වා ඩොලර් මිලියන 345කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ජූනි 30 දින ඩොලරයක මිල (රුපියල් 336.6623) අනුව, මෙය ශුද්ධ වශයෙන් රුපියල් බිලියන 116ක පමණ අමතර විදේශ ණය ලබා ගැනීමකට සමානයි. 

එසේ වුවද, දේශීය රුපියල් ණය රුපියල් බිලියන 289කින්ද, දේශීය ඩොලර් ණය තවත් රුපියල් බිලියනයකින් පමණද අඩු වී ඇති බැවින්, සමස්තයක් ලෙස මධ්‍යම රජයේ ණය ආපසු ගෙවීමක් සිදු වී ඇති බව අප‍ට පෙනෙනවා. මෙම ණය ආපසු ගෙවීම ආසන්න වශයෙන් රුපියල් බිලියන 174ක් පමණ ලෙස ඇස්තමේන්තු කළ හැකියි.

ණය ගෙවුවේ කොහොමද?

වසරේ මුල් මාස හය ඇතුළත මධ්‍යම රජයේ අයවැය හිඟය රුපියල් බිලියන 9.5කට සීමා වී තිබුණා. එසේනම්, රුපියල් බිලියන 174ක ශුද්ධ ණය ආපසු ගෙවීමක් සිදු විය හැකිද? මෙවැන්නක් සිදුව ඇත්නම් එයින් පෙනීයන්නේ ණය ආපසු ගෙවීම වෙනුවෙන් රජය විසින් කලින් එකතු කරගෙන තිබුණු රුපියල් සංචිතයෙන් යම් කොටසක් වැය කර ඇති බවයි. ඒ අනුව, 2025 අවසානයට සාපේක්ෂව 2026 වසර මැද වන විට රජය සතුව තිබුණු රුපියල් සංචිතය අඩු වී තිබිය යුතුයි.

බහුපාර්ශ්වීය, ද්විපාර්ශ්වීය සහ වාණිජ ණය

බහුපාර්ශ්වීය ණය ඩොලර් මිලියන 488කින්ද, ද්විපාර්ශ්වීය ණය ඩොලර් මිලියන 119කින්ද ඉහළ ගොස් ඇති අතර, මධ්‍යම රජයේ වාණිජ ණය ඩොලර් මිලියන 263කින් අඩු වී තිබෙනවා. මේ අනුව, වසරේ පළමු මාස හයක කාලය තුළ ශුද්ධ වශයෙන් ලබාගත් බහුපාර්ශ්වීය හා ද්විපාර්ශ්වීය ණය වලින් කොටසක් වාණිජ ණය අඩු කර ගැනීම වෙනුවෙන් වැය කර ඇති බවත්, තවත් කොටසක් රුපියල් කර රුපියල් ණය අඩු කර ගැනීම වෙනුවෙන් යොදවා ඇති බවත් පේනවා.

රාජ්‍ය සංස්ථා වල විදේශ ණය 

වසරේ පළමු මාස හයක කාලය තුළ රාජ්‍ය සංස්ථා වල විදේශ ණය ඩොලර් මිලියන 3,239 සිට ඩොලර් මිලියන 2,885 දක්වා ඩොලර් මිලියන 599කින් අඩු වී තිබෙනවා. මෙම අඩු වීම මධ්‍යම රජයේ විදේශ ණය ඉහළ යාම වූ ඩොලර් මිලියන 345 ඉක්මවා යනවා. ඒ අනුව පෙනී යන්නේ සමස්තයක් ලෙස රාජ්‍ය අංශය විසින් රටේ විදේශ ණය ප්‍රමාණය කෙරෙහි ඩොලර් මිලියන 254ක සෘණ බලපෑමක් සිදු කර ඇති බවයි. මෙම කාලය ඇතුළත මහ බැංකුව විසින්ද යම් විදේශ ණය ප්‍රමාණයක් ආපසු ගෙවා ඇති බැවින් පළමු මාස හය ඇතුළත රටේ සමස්ත විදේශ ණය ප්‍රමාණයේ යම් අඩු වීමක් සිදුව තිබිය හැකියි. 

සාමාන්‍ය කරුණු ලෙස, රජය විසින් අයවැය අතිරික්තයක් පවත්වා ගන්නේනම් රාජ්‍ය ණය ක්‍රමයෙන් පහත වැටෙනවා. එමෙන්ම, විදේශ ජංගම ගිණුමෙහි අතිරික්තයක් ඇත්නම් රටේ සමස්ත විදේශ ණය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙනවා.

ගලන ගඟකි ජීවිතේ...

ශ්‍රී ලාංකික කාන්තාවකගේ අපේක්ෂිත සාමාන්‍ය ආයු කාලය අවුරුදු අසූ එකක්. කෙනෙකු තමන්ගේ අපේක්ෂිත සාමාන්‍ය ආයු කාලය ගත කරලා මිය යනවානම් එය අකල් මරණයක් නෙමෙයි. ඉතාම සාමාන්‍ය මරණයක්. එවැනි මරණයක් ගැන විශේෂයෙන් දුක් වෙන්න අවශ්‍ය වෙන්නේ නැහැ. නමුත් යම් කෙනෙකුගේ මරණය කියන්නේ මරණය දක්වා ගත කළ ජීවිතය ගැන සහ මරණයෙන් පසු ඉතිරි කර ගොස් තිබෙන දේවල් ගැන යම් පසු විපරමක් කිරීම සඳහා හොඳ අවස්ථාවක්. 

ශ්‍රී ලාංකික කාන්තාවක වූ මගේ මව මිය යන විට ඈ ගෙවා තිබුණේ ශ්‍රී ලාංකික කාන්තාවකගේ අපේක්ෂිත සාමාන්‍ය ආයු කාලයට වඩා බොහෝ අඩු කාලයක්. එය අකල් මරණයක්. මෙවැනි අකල් මරණයකින් පසුව ජීවත් වන්නන් තුළ ඉතිරි වන දුක සාමාන්‍ය මරණයක දුකට වඩා ගොඩක් වැඩියි. විශේෂයෙන්ම කුඩා වයසක සිටින දරුවන්ට එවැනි මරණයකින් විශාල බලපෑමක් වෙනවා. සමහර විට මුළු අනාගත ජීවිතයේ දිශානතියම වෙනස් වෙනවා.

සංගීතය ගැන කතා කරන්න තරම් විෂය දැනුමක් මට නැහැ. පසුකාලීනව අපේ නිවසේ තිබුණු වටාපිටාව තුළ සංගීතයට සහ කලාවට ලොකු ඉඩක් වෙන් වෙලා තිබුණේත් නැහැ. ඊට හේතුව මගේ පියාට සංගීතය හෝ පොදුවේ කලාව පිළිබඳව එතරම් රුචියක් නොතිබීම. ඔහු කිසිම දවසක සිංදුවක් අහපු බවක් මට මතක නැහැ. ටෙලිනාට්‍යයක් වුනත් බැලුවා කියලා මම හිතන්නේ නැහැ. චිත්‍රපට, වේදිකා නාට්‍ය හෝ වෙනත් කලා ප්‍රසංග සඳහා ආරාධනා හෝ නොමිලේ ප්‍රවේශපත්‍ර ලැබුණු බොහෝ අවස්ථා වලදී පවා අපිව ඇතුළට දමලා ප්‍රසංගය අවසන් වන වෙලාවට ඇවිත් ගන්න එකයි ඔහු කළේ. 

මගේ පියාට කලාව කෙරෙහි උනන්දුවක් නොතිබුණු නමුත් ඔහුගේ සහෝදර සහෝදරියන් එවැනි අය නෙමෙයි. ඒ අය සංගීතය රස විඳපු අය. මගේ මවගේ පාර්ශ්වයේනම් ගොඩක් අය සංගීතය එක්ක ජීවත් වුනා. ඒ නිසාම, ඉතාම කුඩා කාලයේ, සාමාන්‍ය නැළවිලි ගී වලින් එහාට ගිය නැළවිලි ගී මට අහන්න ලැබුණා. ඒ ගී අතරින්, එක් ගීයක් ඉතාම කුඩා කාලයේ මගේ ප්‍රියතම නැළවිලි ගීයක් වී තිබුණා.

"රුවන් වළා දුහුල් කඩින් පෙරී ස‍ඳේ රිදී කැළුම් 

තුෂාර හාර හා එතී ගලා හැළෙනවා

පුතුගෙ සිඟිති දෙතොල් වලට සිනා ගෙනෙනවා..

සිනා ගෙනෙනවා..

අනෝතත්ත නෙළුම් විලේ පාවෙන මල් රේණු වලින්

සුවඳ උරා හෙමින් හෙමින් සුළං ඇදෙනවා...

සඳුන් සෙමෙර සලා පුතුට පවන් සලනවා..

පවන් සලනවා..

අතු අග මල් කුමාරියන් බිඟුමිණි දැල් සැලෙන හඬින්

නිදන පුතුගෙ කණට මිහිරි කතා කියනවා..

සිහින ලොවේ ළපටි සිහින සිතේ අඳිනවා..

සිතේ අඳිනවා..

රාජ ඉසුරු බරට වටින වාසනාව කිරුළු දරන

මාළිගාව එළිය කරන බිළිඳු නිදනවා..

සීත නළින සිහින ලොවට බිළිඳු වඩිනවා..

බිළිඳු වඩිනවා.."

මේ ගීය බිහි වී තිබුණේ මහගගමසේකර, අමරදේව සහ නන්දා මාලනී කියන පසුකාලීනව මගේ ප්‍රියතම කලාකරුවන් වූ තිදෙනෙකුගේ සුසංයෝගයෙන් කියලා මම ඒ දවස් වල දැනගෙන හිටියේ නැහැ. සිංදුව මුලින්ම ඇහුනේ ඒ වගේ දේවල් ගැන උනන්දුවක් තිබුණු හෝ තේරුම් ගත හැකි වූ වයසකදී නෙමෙයි. ඒ වගේම මට ගොඩක් වෙලාවට සිංදුව ඇහුනේ නන්දා මාලිනියගේ කටහඬිනුත් නෙමෙයි. 

පසුව දැනගත් පරිදි මේ ගීය තිබී ඇත්තේ වෙසතුරු සිරිත චිත්‍රපටයේ. එය ප්‍රදර්ශනය කෙරී තියෙන්නේ මා ඉපදෙන්න දෙවසරකට පමණ කලින්. මා ඉපදෙන කාලය වන විට මේ ගීය ජනප්‍රිය ගීයක්ව තියෙන්න ඇති. මා ඉපදුනු පසුව මගේ මව ඇයගේ කුළුඳුල් දරුවාව නිදි කරවන්න මේ ගීය ගයන්න ඇති. 

රුවන් වලා ගීතය ඉතාම කුඩා කාලයේ මිහිරි මතකයක් විදිහට මගේ මතකය තුළ තවමත් රැඳී තිබෙනවා. දැන් වුනත් මේ ගීතය ඇහෙද්දී මට දැනෙන්නේ තොටිල්ලක නිදන කුඩා බිලිඳෙකුට දැනෙන විදිහේ සැනසිලිදායක හැඟීමක්. 

මුලින්ම මේ ගීතය ඇහුනේ කොයි කාලයේද කියලා මම දන්නේ නැහැ. සමහර විට ඉපදුනු අලුතම වෙන්න ඇති. නමුත් යාන්තම් මතක තියෙන වයසේදී නිදා ගන්න කලින් මේ ගීතය ඉල්ලා සිටි බවනම් හොඳටම මතකයි. ගීතය අහගෙන ඉඳිද්දී දන්නෙම නැතිව නින්ද යනවා. 

අම්මාගේ අකල් මරණයෙන් පස්සේ අප්පච්චීට මුහුණ දෙන්න වුනු බරපතල අභියෝග ගණනාවක් අතරින් එකක් වුනේ රෑට දරුවන් නිදි කරවන එක. දරුවන් නිදි කරවිය හැකි මිහිරි තාලයකින් ගී ගැයීමේ හැකියාවක් ඔහුට කිසිසේත්ම තිබුණේ නැහැ. නමුත් මවගේ බාල සොහොයුරියක් සහ පියාගේ බාල සොහොයුරියක් පුළුවන් වෙලාවට ඒ අඩුව පිරෙවුවා.

රුවන් වලා ගීය ගැයූ අම්මාගේ කටහඬ දැන් මට මතක නැහැ. නමුත් පියාගේ හා මවගේ බාල සොහොයුරියන් විසින් ගැයූ රුවන් වලා ගී වල මතකය තවමත් මා සමඟ රැඳී තිබෙනවා. ඔවුන් ඒ ගීය ගැයූ හැම වෙලාවකම මට දැනුනේ මිය ගිය මව ළඟ ඉන්නවා වගේ හැඟීමක්. දශක ගණනකට පසුව අන්තර්ජාලය හරහා නන්දා මාලිනියගේ හඬින් මේ ගීතය අහද්දී දැන් වුනත් මට ඒ හැඟීමම දැනෙනවා. හිතට දුකක් දැනෙන සමහර අවස්ථා වලදී දැනුත් මම මේ ගීතය අහනවා. 

කුඩා කාලයේදී මව අහිමි වන දරුවෙකුගේ ජීවිතයට එකතු වෙන හිස් බව නැවත කවදාවත් පිරෙන්නේ නැහැ. අම්මා කෙනෙකුට වෙනත් කිසිම ආදේශකයක් නැහැ. මවගේ මරණයෙන් පසුව ශේෂ වී ඇති ඇගේ වෙනත් භෞතික හෝ භෞතික නොවන ස්වරූපයක් නැති බව කොයි තරම් හොඳින් අවබෝධ කරගෙන සිටියත්, ජීවිතයේ අසීරු අවස්ථාවන් වලදී දුක කියන්න ඉතිරි වී සිටින්නේ ඒ මිය ගිය අම්මාම පමණයි. ඇත්තක් නොවන බව කොයි තරම් හොඳින් දැනගෙන හිටියත්, අම්මා ළඟ ඉන්නවා කියන හැඟීම පමණක්ම පවා හිතට විශාල සහනයක් ගෙන දෙනවා. අම්මාවරු කවදාවත් මැරෙන්නේ නැහැ. 

"අම්මාවරුනේ... අම්මාවරුනේ...

සම්මා සම්බුදු අම්මාවරුනේ

දරුවන්ගේ දුක් කඳුළු දකින දා

සුර ලොව සිට අත පා

ඒ කඳුළැලි පිසිනා...

අම්මාවරු නැති දරුවන්නේ

සංකා දුක් කවුදෝ දන්නේ

ඒ දුක දන්නා අම්මාවරුමයි

යම් මතු දිනයක බුදු වන්නේ

සංසාරේ මතු බුදු වන්නේ

අම්මාවරුනේ... අම්මාවරුනේ...

සෙනෙහස වැඩි දා

සිතද බොළද වේ

ලොවම ආදරේ කියා සිතී

මායාවක්වී එහි තනිවූ දා

අම්මා පමණයි ළඟ ඉන්නේ

අම්මා පමණයි ළඟ ඉන්නේ

අම්මාවරුනේ... අම්මාවරුනේ..."

ධර්මසිරි ගමගේ, කේමදාස, නන්දා මාලනී සුසංයෝගයෙන් මේ ගීය හැදෙන කොට මම තොටිල්ලේ නිදන බිලිඳෙක් නෙමෙයි. සැලකිය යුතු ලෝකාවබෝධයක් තිබුණු පාසැල් දරුවෙක්. මතක විදිහට මේ සිංදුව තිබුණු යසඉසුරු චිත්‍රපටය ප්‍රදර්ශනය කෙරුණේ අසූ දෙකේ ජනාධිපතිවරණ ප්‍රචාරක කටයුතු කෙරෙන කාලයේ. ඒ කියන්නේ ජූලි කෝලාහල වලට කලින්. විජේවීර හිරෙන් නිදහස් වෙලා නිදහසේ දේශපාලනය කරපු කාලයේ. 

අම්මාවරුනේ ගීතය කියන්නේ මිය ගිය මව පිළිබඳ මතකයත් එක්ක මගේ ආත්මය තුළට කිඳා බැසපු අමතක කළ නොහැකි තවත් ගීතයක්. අම්මා ගැන මතකය එක්ක බැඳී තිබුණු රුවන් වලා ගීතයේ වගේම මේ ගීතයේත් මුල් ගායිකාව වූයේ නන්දා මාලිනියයි. මේ නිසාම හෝ වෙනත් හේතු නිසා ඈ කෙරෙන් වහනය වූයේ මවකගේ සුවඳයි.

රාගම පෞද්ගලික වෛද්‍ය විද්‍යාල ප්‍රශ්නය ඔඩු දුවන කාලය වන විට නන්දා මාලිනිය මගේ ප්‍රියතම ගායිකාව වී අවසානයි. ඒ තැනට ඉන් පසුව වෙනත් ගායිකාවකට ආදේශ විය හැකි වුයේ නැහැ. කැසට් පටයකට එකතු කරගත් ඇගේ මා වඩාත්ම ප්‍රිය කළ ගී එකතුව කාලයක්ම මා ළඟ තිබුණා. එම ගීත එකතුවෙහි වූ මා කැමතිම ගීත ගණනාවක් අතරින් තවත් එක් ගීතයක් වනුයේ සැදෑ කළුවර ගීතයයි. මඩවල එස් රත්නායක විසින් ලියා ඇති එම ගීතයේ ගායනය මෙන්ම තනුවද නන්දා මාලනීගේයි. කවර හේතුවක් නිසා හෝ තනිකම දැනෙන ගොඩක් වෙලාවල් වලදී ඒ තනිකම එක්ක සැදෑ කළුවර ගීතය සුසර වෙනවා. නන්දා මාලිනිය විසින් මුල් කාලයේ ගැයූ මෙවැනි ගීත ගණනාවක් තිබෙනවා. 

කෙනෙකුගේ ආයු කාලය ගැන කතා කරද්දී අප විසින් උපත හා මරණය අතර ජීවත් වන පුද්ගලයෙකු පිළිබඳ ආකෘතියක් හදා ගන්නවා. මෙය අප විසින් නිරන්තරයෙන් ප්‍රයෝජනයට ගන්නා නැතිවම බැරි සහ මූලික මට්ටමේ ආකෘතියක් පමණයි. අවසාන වශයෙන් උපත හා මරණය කියන්නේත් සම්මුතීන් දෙකක් පමණයි. ඒ සම්මුතීන් දෙක අපට නැතිවම බැරි වන්නේ උපතක් හා මරණයක් නොමැතිව ජීවත් වන පුද්ගලයෙකු අර්ථ දැක්විය නොහැකි නිසා. ජීවත් වන පුද්ගලයෙකු අර්ථ දැක්විය නොහැකි වන මොහොතේ අපිට අපිවම නැති වෙනවා. අප විසින් නිර්මාණය කර ගන්නා ලෝකයම ක්ෂණයකින් අහෝසි වී යනවා. 

ජීවත් වන හෝ ජීවත් වූ පුද්ගලයෙකු ලෙස අප විසින් අපේ පහසුවට අර්ථ දක්වා ගන්නේ නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන ප්‍රපංචයක්. එහිදී අප විසින් අපට පුද්ගලයෙකු අර්ථ දැක්විය යුතු වන නිසාම මෙසේ කාලයත් සමඟ නිරන්තයෙන් වෙනස් වන ප්‍රපංචයක එසේ වෙනස් නොවන්නේයැයි අප සිතන කොටස් වෙන් කර ගන්නවා. නමුත් එක් එක් පුද්ගලයා විසින් එසේ වෙන් කර ගන්නේ එකම කොටස් ටිකක් නෙමෙයි. ඒ නිසාම, තමන් විසින් අර්ථ දක්වා ගත් පුද්ගලයාගේ තමන් විසින් වෙනස් නොවන සේ සලකන ලද ලක්ෂණ වෙනස් වෙද්දී අප විසින් හදා ගන්නා ආකෘති අර්බුදයට යනවා. 

ගායිකාවක් ලෙස සැලකුවහොත් නන්දා මාලිනී කියන්නේ කාලයත් සමඟ වරින් වර සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වූ ප්‍රපංචයක්. ඇගේ ගායන ජීවිතයේ එක් තැනකින් පමණක් අල්ලා ගන්නවා කියන්නේ අන්ධ පුද්ගලයෙකු අලියෙකුගේ සිරුරේ කොටසක් ස්පර්ශ කර අලියා ගැන නිගමනය කරනවා වැනි දෙයක්. නන්දා මාලිනී මගේ ප්‍රියතම ගායිකාව වූයේ ඇගේ ගායන දිවියේ මුල් කාලයේදී. ඒ ගායිකාව පිළිබඳව කලකට පෙර නිර්මාණය කරගත් ආකෘතිය නඩත්තු කරද්දී මා ඇගේ පසුකාලීන හැරීම් ප්‍රශ්නයක් කර ගන්නේ නැහැ. මගේ ප්‍රියතම ගායිකාව විසින් නියෝජනය කරන්නේ නන්දා මාලිනියගේ ගායන දිවියේ එක් කාල පරාසයක් පමණයි.

පවන යුගය නන්දා මාලිනී විසින් විශාල සමාජ බලපෑමක් කළ කාලයක්. කාලයත් සමඟ මගේද සමාජ දේශපාලනික අදහස් වෙනස් වී තිබෙනවා. පවන ගීත ප්‍රචලිත වූ කාලයේදී පෞද්ගලිකව මා පවන ගීත ගැන සිතුවේ වුවද අද හිතන විදිහට නෙමෙයි. ඒ නිසා මා මගේ අද දෘෂ්ටි කෝණයෙන් බලා එම ගීත විචේචනය කරන්නේ නැහැ. නමුත් ඒ දිනවල වුවද මේ ගීත ඇසෙද්දී ඒවා සංගීතමය සටන් පාඨ ලෙස මිස ප්‍රියතම ගීත ලෙස මට දැනුනේ නැහැ. ඒ ගීත ඇහෙද්දී මවකගේ සුවඳ දැනුනේ නැහැ. මේ ගීත හරහා සිදු වුනේ ඒ දින වල පැවති සමාජ ඉල්ලුම සහ සැපයුම ගැලපීමක්. 

බාහිර තත්ත්වයන් වෙනස් වෙද්දී පවන මාදිලියේ ගීත සමාජය විසින් දිගින් දිගටම තව දුරටත් ඉල්ලා සිටියේ නැහැ. සමාජය පිළිබඳව සංවේදීව සිටි කලාකාරිනියක වූ නන්දා මාලිනියට, මම හිතන විදිහට, ඉන් පසුව වෙනස් වූ තත්ත්වයන්ට ගැලපෙන තවත් හැරුමක් අවශ්‍ය වී තිබුණා. නමුත් ඒ වෙද්දී නන්දා මාලිනී පවන එක්ක ආපහු හැරෙන්න බැරි තරම් දුරක් ගිහින් තිබුණා. 

ඉන්පසු කාලයේදී එළි දැක්වූ යනවානම් අනේ මං අරන් ගීතය ඇතැම් අය විසින් නන්දා මාලිනියගේ දුර්වල ගීතයක් ලෙස හඳුනා ගෙන තිබෙනු දැක්කා. මුලින්ම කී පරිදි, ගීයක් විචාරය කළ හැකි විෂය දැනුමක් මට නැහැ. නමුත් මා දකින විදිහට මේ ගීතයේ විශේෂත්වයක් තිබෙනවා. 

මේ ගීයේ බොහෝ වාමාංශික කලා නිර්මාණ වල කතා කර ඇති රාගයෙන් තොර, සඳ එළිය සේ අචින්ත්‍ය, පාරිශුද්ධ, සුරම්‍ය ප්‍රේමයක් ගැන කතා කරන්නේ නැහැ. ඒ වෙනුවට මෙහි සිදු කෙරෙන්නේ බොළඳ ප්‍රේමය සමච්චලයට ලක් කිරීමයි. ඊනියා උත්තරීතර ප්‍රේමයේ සීමාව ආර්ථික ශක්තිය මගින් සීමා කෙරෙනවා. ලුණුයි බතුයි කකා උත්තරීතර ප්‍රේමය නඩත්තු කරන්න බැහැ!

නන්දා මාලිනී කියන්නේත් වෙනත් බොහෝ කලාකරුවන් වගේම වෙළඳපොළ ඉල්ලුම අනුව වෙනස් වූ කලාකාරිනියක්. ඇගේ ගීත සම්පාදනය වූයේ ඒ ඒ අවස්ථා වල සමාජයේ පැවති ඉල්ලුම සැපිරෙන පරිද්දෙනුයි. එය වරදක් නෙමෙයි. යනවානම් අනේ මං අරන් වැනි ගීත මා දකින්නේ පශ්චාත් පවන යුගයේදී තවත් හැරවුමකට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයක කොටසක් ලෙසයි.

ප්‍රසිද්ධ චරිත වලට තමන්ගේ අනන්‍යතාවය කිහිප වරක් නැවත නැවත වෙනස් කර ගැනීම පහසු වැඩක් නෙමෙයි. විශේෂයෙන්ම පවන යුගයේදී නන්දා මාලිනී ගමන් කළ දුර අනුව, ඉන් පසුව ඇයට ආපසු හැරෙන්න පහසු වූයේ නැහැ. ඒ නිසාම, පශ්චාත් පවන යුගයේ නන්දා මාලිනියට අපේ හිතට දැනෙන අලුත් නිර්මාණ කිරීමේ හැකියාවද සීමා වුනා කියා මම හිතනවා. 

මගේ අදහස අනුව නන්දා මාලිනිගේ රසිකයින් කොටස් දෙකකට බෙදන්න පුළුවන්. එක් කොටසක් පවන ඇතුළු විරෝධාකල්ප ගී වලට ආශක්ත වූ පිරිසයි. අනෙක් කොටස, මා වැනි, ඇගේ මුල් කාලීන ගී වලට කැමති රසික පිරිසයි. ඔය කොටස් දෙක හැරුණු විට, නන්දා මාලිනීගේ පසුකාලීන නිර්මාණ නිසා ඈ වටා එකතු වූ රසිකයින් එතරම් ඇතැයි මා සිතන්නේ නැහැ. 

නන්දා මාලිනීගේ භෞතික මරණයට කලකට පෙර ගායිකාවක ලෙස ඇගේ මෙහෙවර අවසන්ව තිබුණු බව මගේ අදහසයි. එහෙත්, ජීවත්ව සිටි කාලය තුළ, තවත් විශාල කාලයකට මිය නොයන මතකයක් නන්දා මාලිනිය විසින් බොහෝ දෙනෙකු තුළ ඉතිරි කර ගොස් තිබෙනවා. මරණය කියන සම්මුතිය නොසලකා හැරියොත්, එලෙස අප තුළ ඉතිරිව ඇති මතකය කියන්නේ තව දුරටත් ගලා යන ඇගේ ජීවිතයම තමයි. ඇගේම හඬින් අප අසා ඇති පරිදි, ගලන ගඟකි ජීවිතේ. 

දළ නිල විදේශ සංචිත - 2026 ජූලි අවසානයේදී

මැද පෙරදිග යුද තත්ත්වය හේතුවෙන් ඇති වූ බාහිර කම්පනයේ බලපෑම ක්‍රමයෙන් තුනී වී යමින් ඇති පසුබිමක, මහ බැංකුවට නැවතත් විදේශ සංචිත ගොඩ නගා ගැනීමේ දිගුකාලීන ඉලක්කය වෙත ප්‍රවේශ වීමට හැකි වී තිබෙනවා. පසුගිය ජූලි මාසය තුළ මහ බැංකුව විසින් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 348.6ක් මිල දී ගැනීමට සමත්ව ඇති අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දළ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 6,591 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. බොහෝ විට ජූලි මාසයේදී ජංගම ගිණුමේ නැවතත් අතිරික්තයක් වාර්තා විය හැකියි.

මෙම බාහිර කම්පනයට පෙර මූල්‍ය අරමුදල විසින් ඇස්තමේන්තු කර තිබුණේ වසර අවසන් වන විට දළ නිල සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 8,645ක් වනු ඇති බවයි. මේ වන විට එම ඇස්තමේන්තුව බොහෝ දුරස්ථ ඉලක්කයක් බවට පත් වී තිබෙනවා. ඉහත දළ නිල සංචිත ප්‍රමාණය තුළ යුවාන් බිලියන 10ක (ඩොලර් බිලියන 1.5කට ආසන්න) චීන මුදල් හුවමාරු ණය ප්‍රමාණයද ඇතුළත්ව ඇති අතර, අදාළ ගිවිසුම අලුත් කර නොගන්නේනම් මෙම මුදල වසර අවසන් වීමට පෙර පියවිය යුතුයි.

දැනට පවතින තත්ත්වය අනුව පෙනී යන්නේ බාහිර කම්පනයකට තනිව මුහුණ දීම සඳහා අවශ්‍ය මට්ටමකට විදේශ සංචිත ගොඩ නගා ගැනීම සඳහා මුලින් ඇස්තමේන්තු කළ කාලයට වඩා වැඩි කාලයක් ගත වනු ඇති බවයි. වෙනත් අයුරකින් කිවහොත්, මූල්‍ය අරමුදල සමඟ මෙම වැඩ සටහන අවසන් වන විට විදේශ සංචිත එම සීමාව දක්වා ලඟා නොවනු ඇති බවයි. එවැනි තත්ත්වයක් තුළ, විදේශ අංශයේ ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීම සඳහා තවත් යම් කාලයකට මූල්‍ය අරමුදලේ සහතිකය අවශ්‍ය වෙනවා. 

ජංගම ගිණුමේ දැන් තත්ත්වය

වසරේ දෙවන කාර්තුවේ මාස තුන තුළම ජංගම ගිණුමෙහි හිඟයන් වාර්තා වීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වසරේ පළමු මාස හය අවසානයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශීය ජංගම ගිණුමේ ඩොලර් මිලියන 245.4ක සමුච්ඡිත හිඟයක් වාර්තා වෙනවා.

කිසියම් කාලයක් තුළ, නැවත ආපසු ගෙවීමේ අවශ්‍යතාවයක් නොමැතිව, විදේශිකයන්ගෙන් රටට ලැබී ඇති සහ රටෙන් විදේශිකයින් වෙත යවා ඇති විදේශ අරමුදල් ජංගම ගිණුමෙහි සටහන් වෙනවා. පළමු මාස හයේ මෙසේ සටහන් වූ විදේශ ආදායම් හා වියදම් මෙසේ සාරාංශගත කළ හැකියි.

වසරේ පළමු මාස හය තුළ ජංගම ගිණුමට ලැබුණු විදේශ විණිමය:

අපනයන ආදායම් - ඩොලර් මිලියන  6,903.2

සේවා ආදායම් - ඩොලර් මිලියන 3,528.3

(මෙයින් ඩොලර් මිලියන 1,511.1ක් සංචාරක ආදායම්)

ප්‍රාථමික ආදායම් - ඩොලර් මිලියන 311.3

ද්වීතියික ආදායම් (ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ) - ඩොලර් මිලියන  4,604.8 

එකතුව - ඩොලර් මිලියන 15,347.6

වසරේ පළමු මාස හය තුළ ජංගම ගිණුමෙහි වැය:

ආනයන වියදම් - ඩොලර් මිලියන 12,392.3 

(මෙයින් ඩොලර් මිලියන 3,168ක් ඉන්ධන ආනයන වන අතර වාහන ආනයන ඩොලර් මිලියන 1,254ක් පමණයි)

සේවා වියදම් - ඩොලර් මිලියන 1,929.7

ප්‍රාථමික වියදම් - ඩොලර් මිලියන 1,205.8

ද්වීතියික වියදම් - ඩොලර් මිලියන  70.0

එකතුව - ඩොලර් මිලියන 15,597.8

ජංගම ගිණුමේ හිඟය - ඩොලර් මිලියන 245.4

වසරේ දෙවන අර්ධය තුළ මෙම අයහපත් ප්‍රවණතාවය ආපසු හැරීමේ ඉඩක් ඇත්තේ වුවද, පසුගිය තෙවසර තුළ පැවති ආකාරයේ සැලකිය යුතු අතිරික්තයක් දැකිය හැකි වනු ඇති බවක් පෙනෙන්නට නැහැ. එයින් අදහස් වන්නේ මෙම වසර අවසන් වන විට රටේ නිල විදේශ සංචිතයේ ලොකු වෙනසක් සිදු වීමේ ඉඩක් නොමැති බවයි. 

ලංකාවේ ජංගම ගිණුමෙහි 1956 වසරේ සිට 2022 දක්වා කාලය අතරතුර 1965 සහ 1977 යන දෙවසර තුළදී හැරුණු විට දිගින් දිගටම දැකිය හැකි වූයේ හිඟ තත්ත්වයක්. එහෙත්, 2022 ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව මෙම තත්ත්වය ආපසු හරවා ගැනීමට හැකි වුනා. 

ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් ඇති විට ඊට සමානව රටේ විදේශ බැරකම් ඉහළ යනවා. දිගින් දිගටම ජංගම ගිණුම් හිඟයක් නඩත්තු වෙද්දී විදේශ බැරකම්ද දිගින් දිගටම ඉහළ යනවා. මෙය අවසාන වශයෙන් එම බැරකම් පියවිය නොහැකි තත්ත්වයකට පත් වී කෙළවර වීම අසාමාන්‍ය දෙයක් නෙමෙයි. 1965, 1977 මෙන්ම 2022දීද මෙම තත්ත්වය නිවැරදි වූයේ රුපියල එකවර විශාල ලෙස අවප්‍රමාණය වීමට ඉඩ හැරීමෙන් පසුවයි.

පසුගිය ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව, එක දිගට වසර තුනක්ම ජංගම ගිණුමෙහි අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීමට හැකි වූ අතර එමගින් රටේ ශුද්ධ විදේශ බැරකම් වල සැලකිය යුතු අඩු වීමක් සිදු වුනත් මේ වන තුරුද බාහිර කම්පනයකට තනිව මුහුණ දිය හැකි මට්ටමකට රටේ නිල විදේශ සංචිත වර්ධනය වී නැහැ. දැනට මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ඇති වැඩ සටහන අවසන් වනු ඇත්තේද මේ තත්ත්වයේ විශාල වෙනසක් නොමැතිවයි. එබැවින් දැනට පෙනෙන්නට තිබෙන්නේ මෙම වැඩසටහන අවසන් වෙද්දී මූල්‍ය අරමුදල සමඟ තවත් වැඩ සටහනකට යාමට සිදු වනු ඇති බවයි.

උද්ධමනය 7% සීමාවෙන් ඉහළට!

ගෙවුණු ජූලි මාසයේදී කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය මත පදනම් වන නිල උද්ධමනය 7.3% දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මේ අනුව පෙනී යන පරිදි 2026 තුන් වන කාර්තුවේ සාමාන්‍ය උද්ධමනය මහ බැංකුවේ උද්ධමන ඉලක්කය වන 5% ඉක්මවා යාමෙන් පසු, එහි උපරිම විචලන සීමාව වන 7% මට්ටමද ඉක්මවා යාමේ අවදානමක් දකින්නට තිබෙනවා. කෙසේ වුවද, මහ බැංකුව විසින් දැනටමත් ගෙන ඇති ක්‍රියාමාර්ග හේතුවෙන් දිගුකාලීනව උද්ධමනය 5% මට්ටම දක්වා අඩු වීමට නියමිතයි.

වසර මැද රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය

මැයි මාසය අවසානයේදී රුපියල් බිලියන 197.3ක්ව පැවති අයවැය අතිරික්තය ජූනි මාසය අවසානයේදී රුපියල් බිලියන 9.5 දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. වසරෙන් අඩක් ගත වෙද්දී වසර මුල ඇස්තමේන්තු කළ ආදායමෙන් 55.8%ක් එකතු වී ඇති අතර වියදම් කර තිබෙන්නේ ඇස්තමේන්තුවෙන් 39.0%ක් පමණයි. පුනරාවර්තන වියදම් ඇස්තමේන්තුවෙන් 45.7%ක් වියදම් කර ඇති නමුත් ප්‍රාග්ධන වියදම් ඇස්තමේන්තුවෙන් වසර මැද වන විටද වැය කර තිබෙන්නේ  16.1%ක් පමණයි.

රාජ්‍ය ආදායම ක්‍රමයෙන් දදේනියෙන් 20% මට්ටම දක්වා වැඩි කර ගැනීමේ ඉලක්කයක ආණ්ඩුව සිටින බව පෙනෙනවා. මේ සඳහා කළ හැකි දේ යෝජනා ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා පසුගිය මාසයේදී රජය විසින් අවස්ථාව ලබා දී තිබුණා. 

මහ බැංකුවේ උද්ධමන ඉලක්කය කුමක් විය යුතුද?

පසු ගිය මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් ඉදිරි කාලය සඳහා උද්ධමන ඉලක්කය නිර්ණය කිරීමට පෙර ඒ පිළිබඳව මහජන අදහස් විමසා තිබුණා. මේ සඳහා ලබා දී තිබුණු කාලය මේ වන විට අවසන් වී තිබෙනවා. එම අදහස්ද සලකා බැලීමෙන් පසුව, නුදුරු කාලයේදී මහ බැංකුව සහ රජය විසින් ඉදිරි කාලය හා අදාළ උද්ධමන ඉලක්කය පිළිබඳව එකඟතාවකට පැමිණෙනු ඇතැයි සිතිය හැකියි.

වත්මන් උද්ධමන ඉලක්කය 

පසුගිය වසර තුනක කාලය තුළ මහ බැංකුව විසින් 5%ක සාමාන්‍ය උද්ධමන වේගයක් පවත්වා ගැනීම සඳහා රජය සමඟ එකඟතාවයක් ඇති කරගෙන තිබුණා. මෙම එකඟතාවය අනුව, උද්ධමනය සේ සැලකුණේ කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකයේ වාර්ෂික වෙනස් වීමෙහි මාස තුනක සාමාන්‍ය අගයයි. කාර්තුවෙන් කාර්තුවට මෙම ඉලක්කය පිළිබඳව විමසා බැලීමක් සිදු කෙරුණු අතර ඉලක්කයෙන් 2% ඉක්මවන අපගමනය වීමක් ඉලක්කය ගිලිහීමක් ලෙස සැලකුණා. පසුගිය කාලය වෙත ආපසු හැරී බැලීමේදී පැහැදිලි වන්නේ මහ බැංකුවට එම කාලය තුළ බොහෝ කාර්තු වලදී ලබා දී තිබුණු උද්ධමන ඉලක්කය පවත්වා ගැනීමට නොහැකි වී ඇති බවයි. පසුගිය කාර්තු දහයක කාලය සැලකුවහොත්, මහ බැංකුවට උද්ධමන ඉලක්කය පවත්වා ගත හැකි වී තිබෙන්නේ කාර්තු දෙකකදී පමණයි.

උද්ධමන ඉලක්කය පරීක්ෂා කිරීම සඳහා වඩා යෝග්‍ය නිර්ණායකය කුමක්ද?

මෙහිදී මේ සඳහා සලකා බැලිය හැකි විකල්ප දෙකක් තිබෙනවා. පළමුවැන්න දැනට යොදා ගන්නා කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකයයි. දෙවැන්න ජාතික පාරිභෝගික මිල දර්ශකයයි. පළමුවැන්න ඓතිහාසිකව ශ්‍රී ලංකාවේ නිල උද්ධමන දර්ශකය ලෙස දිගටම යොදාගෙන ඇති අතර, මෙය මාසය අවසන් වෙද්දී ගණනය කරනු ලබනවා. ජාතික පාරිභෝගික මිල දර්ශකය ගණනය කර ඉදිරිපත් කරනු ලබන්නේ මාසයක් ගත වී සති තුනකට පසුවයි. කෙසේ වුවද, රටේ මහ බැංකුව විසින් ඉලක්ක කළ යුත්තේ රටේම උද්ධමනය මිස කොළඹ නගරයේ උද්ධමනය පමණක් නොවන නිසා උද්ධමන ඉලක්කය සේ යොදා ගැනීම වඩා යෝග්‍ය වන්නේ ජාතික පාරිභෝගික මිල දර්ශකය බව අපගේ අදහසයි. වඩා ස්ථාවර දර්ශකයද එයයි. සති තුනක ප්‍රමාදය අවාසියක් වුවත්, මිල මට්ටමේ හැසිරීම පිළිබඳව ජාතික පාරිභෝගික මිල දර්ශකය ඇසුරෙන් මහ බැංකුවට අදහසක් ලබා ගත හැකි බැවින් එය ගැටලුවක් වන්නේ නැහැ. 

දර්ශකය තෝරා ගැනීමෙන් පසුව දෙවන තේරීමක්ද තිබෙනවා. ඒ, මතුපිට උද්ධමනය සහ මූලික උද්ධමනය අතරයි. මතුපිට උද්ධමනය යනු දර්ශකය ඇසුරෙන් සාමාන්‍ය පරිදි ගණනය කරන උද්ධමනයයි. එහෙත් එහි ඇතැම් සංරචක පිළිබඳව මහ බැංකුවට පාලනයක් නැහැ. ලෝක ඉන්ධන මිල අනුව රටේ තෙල් මිල ඉහළ යාම නිදර්ශනයක් සේ පෙන්වා දිය හැකියි. මූලික උද්ධමනය යනු මහ බැංකුවට පාලනය කළ නොහැකි කොටස් ඉවත් කර නැවත ගණනය කරන අගයක්. 

ඉහත තේරීම් දෙක අතරින් වඩා යෝග්‍ය තේරීම වනුයේ මතුපිට උද්ධමනයයි. රටේ ජනතාවට වැදගත් වන්නේ මතුපිට උද්ධමනය වීම ඊට හේතුවයි. එසේ මතුපිට උද්ධමනය ඉලක්ක කරන අතර, මහ බැංකුවට ඉලක්කය සාක්ෂාත් කර ගැනීමට අපහසු අවස්ථා වලදී කරුණු ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා මූලික උද්ධමනය යොදා ගත හැකියි. ඉලක්කය ලෙස දැනට යොදා ගන්නේද මතුපිට උද්ධමනයයි.

මීට අමතරව දර්ශකය පිළිබඳ තුන්වන තේරීමක්ද තිබෙනවා. ඒ, දැනට සිදු කරන පරිදි, මාසික උද්ධමන අගය වෙනුවට එහි මාස තුනක සාමාන්‍ය අගය යොදා ගැනීම සුදුසුද යන්නයි. මගේ අදහස වනුයේ තව දුරටත් එසේ කිරීම යෝග්‍ය බවයි. මහ බැංකුවට මුදල් ප්‍රතිපත්ති මගින් මිල දර්ශකයක කෙටිකාලීන විචලනයන් පාලනය කළ නොහැකි වීම ඊට ප්‍රධාන හේතුවයි. 

උද්ධමන ඉලක්කය කොපමණ විය යුතුද?

මෙම කරුණ විමසා බැලීමේදී දැනට පවතින 5% ඉලක්කය උපරිම සීමාවක් සේ සැලකිය හැකියි. ඊට වඩා වැඩි ඉලක්කයක් කිසිවෙකු විසින් යෝජනා කරන්නේයැයි මා සිතන්නේ නැහැ. එමෙන්ම, සංවර්ධිත රටවල් විසින් ඉලක්ක කරන 2% විමසා බැලිය යුතු අවම සීමාව සේ සැලකිය හැකියි. 

මෙම ඉලක්කය පිළිබඳ මගේ අදහස වනුයේ 5% ඉලක්කය තව දුරටත් අඩු කිරීමේ හැකියාවක් පවතින බව සහ එසේ කිරීම යෝග්‍ය බවයි. එහෙත්, ඉලක්කය එක වරම 2% මට්ටම දක්වා පහත හෙලීම සුදුසුයැයි මා සිතන්නේ නැහැ. මගේ අදහස වනුයේ අවම වශයෙන් 4% දක්වා මෙම ඉලක්කය පහත හෙළිය යුතු බවයි.

ලංකාවට 2%ක උද්ධමනයක් ඉලක්ක කළ හැකිනම්, ඩොලරයක මිල දිගුකාලීනව ස්ථාවරව පවත්වා ගත හැකියි. ඊට වඩා වැඩි ඕනෑම උද්ධමන ඉලක්කයකින් අදහස් වනුයේ වාර්ෂිකව, ඩොලරයට සාපේක්ෂව, රුපියල අවප්‍රමාණය වීමට ඉඩ හරින්නට සිදු වන බවයි. එහෙත්, 4%ක උද්ධමන ඉලක්කයක් පවත්වා ගැනීම මගින් ඉන්දියානු රුපියලට සාපේක්ෂව ශ්‍රී ලංකා රුපියල ස්ථාවරව පවත්වා ගත හැකියි. ඊට හේතුව ඉන්දියාවේ උද්ධමන ඉලක්කය 4%ක් වීමයි. මෑතකදී ඉන්දියාව විසින් මෙම 4% ඉලක්කය 2031 දක්වා පවත්වා ගැනීමට තීරණය කළා. අවශ්‍යනම් ඉන්දියාවේ ඉලක්කයට වඩා අඩු, 3% වැනි මට්ටමක් ඉලක්ක කිරීමද ඒ තරම් අපහසු නැති බව අපගේ අදහසයි. ඉන්දියාවේ ඉලක්කයට වඩා අඩු උද්ධමන ඉලක්කයක් පවත්වා ගැනීම මගින් කලාපයට පැමිණෙන විදේශ ආයෝජන තරඟකාරී ලෙස ආකර්ෂණය කර ගත හැකියි.

උද්ධමන ඉලක්කය ඕනෑවට වඩා පහත හෙළීමේ ප්‍රශ්නය වනුයේ එසේ කිරීම සඳහා පෞද්ගලික ණය වර්ධනය සීමා කිරීම ආර්ථික වර්ධනය කෙරෙහි අහිතකර බලපෑමක් ඇති කිරීමයි. එහෙත්, දැනට සිදු වන පරිදි, දැඩි රාජ්‍යමූල්‍ය විනයක් දිගටම පවත්වා ගත හැකිනම්, මුදල් සැපයුමේ වර්ධන වේගය අඩු මට්ටමක පවත්වා ගන්නා අතරම, පෞද්ගලික ණය වර්ධන වේගය සැලකිය යුතු තරම් ඉහළ මට්ටමක පැවතීමට ඉඩ හැරීම අපහසු කාර්යයයක් නෙමෙයි.

ඉලක්කය කොපමණ විචලනය වීමට ඉඩ දිය යුතුද?

විචලන සීමාව අඩු වන්නේනම් හොඳ වුවත්, දැනට පවතින 2% විචලන පරාසය වුවද මහ බැංකුවට අභියෝගයක්ව පවතින බැවින් එය තව දුරටත් අඩු කර ගැනීම ගැන කතා කිරීමේ තේරුමක් නැහැ. එබැවින් වඩා සුදුසු වන්නේ විචලන පරාසය නොවෙනස්ව දැන් මට්ටමේම පවත්වා ගැනීමයි.

මේ අනුව, අපගේ යෝජනාව වනුයේ ජාතික පාරිභෝගික මිල දර්ශකය මත පදනම්ව ගණනය කරන මතුපිට උද්ධමන අගයේ මාස තුනක සාමාන්‍ය අගය, ඉදිරි වසර තුනක කාලය තුළ එක එක් කාර්තුව තුළ, 2%ක විචලන පරාසයකට යටත්ව, 4% හෝ 3% මට්ටමේ පවත්වා ගැනීම වඩාත්ම යෝග්‍ය බවයි. මෙම අගයන් දෙක අතරින්ද, රටේ විදේශ අංශය ශක්තිමත් කර ගැනීම ගැන සිතන්නේනම් වඩා යෝග්‍ය වනුයේ 3% මට්ටම වන අතර අපගේ අදහස අනුව 4% යනු මහ බැංකුව විසින් ඉලක්ක කළ යුතු උපරිම මට්ටමයි.

කෙසේ වුවත්, මහ බැංකුවේ හැසිරීම් අනුව දැනට පෙනෙන්නේ උද්ධමන ඉලක්කය 3% වැනි මට්ටමක් දක්වා පහත හෙළීමට මහ බැංකුවේ වැඩි කැමැත්තක් නොමැති බවයි. 

මැයි අවසානයේදී රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය

අප්‍රේල් මාසය අවසානයේදී රුපියල් බිලියන 105.0ක්ව පැවති රාජ්‍ය අයවැය අතිරික්තය මැයි මාසය අවසන් වන විට රුපියල් බිලියන 197.3 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. එමෙන්ම, ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 1,131.2ක් ලෙස වාර්තා වෙනවා. පසු ගිය මාස වල ඉන්ධන සහනාධාර ආදිය වෙනුවෙන් අමතර මුදල් වැය කිරීමෙන් අනතුරුවද මෙවැනි අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබීම විශේෂත්වයක්.

පසුගිය වසරේ පළමු මාස පහට සාපේක්ෂව බදු ආදායම් 28.3%කින් වර්ධනය වී ඇති අතර, බදු නොවන ආදායම් හා ප්‍රදාන ඇතුළුව සමස්ත ලැබීම් 30.6%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. එවැනි ආදායම් වර්ධනයක් තිබියදී වියදම් වර්ධනය 7.4%කට සීමා වී තිබීම අයවැය අතිරික්තය මේ අයුරින් ඉහළ යාමට හේතු වී තිබෙනවා. 

අයවැය අතිරික්තය යනු රජයේ ආදායම සහ පොලී වියදම් ඇතුළු සමස්ත වියදම් අතර වෙනසයි. ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය යනු රජයේ ආදායම සහ පොලී වියදම් හැර අනෙකුත් වියදම් අතර වෙනසයි. කෙසේ වුවද, අයවැය වියදම් වලට ණය ගෙවීම් ඇතුළත් නොවන බැවින් ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා තව දුරටත් ණය ලබා ගැනීමට සිදු වෙනවා. 

සාමාන්‍ය කරුණක් ලෙස, අයවැය අතිරික්තයක් ඇති විට අලුතෙන් ණය ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය වන්නේ ගෙවිය යුතු ණය ප්‍රමාණයට වඩා තරමක් හෝ අඩුවෙනුයි. එබැවින් දේශීය ණය ලබා ගැනීම හා අදාළව කිසිදු ගැටළුකාරී තත්ත්වයක් මතු නොවන නමුත් රුපියල් වලින් ලබා ගන්නා දේශීය ණය වලින් හෝ අයවැයෙන් ඉතිරි වන රුපියල් වලින් විදේශ ණය ආපසු ගෙවීමේ හැකියාවක් නොමැති බැවින් විදේශ ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා තව දුරටත් විදේශ ණය ලබා ගැනීමට සිදු වෙනවා. එසේ නැත්නම්, රුපියල් වැය කර වෙළඳපොළෙන් අවශ්‍ය ඩොලර් ප්‍රමාණය මිල දී ගත හැකි තරමේ ඩොලර් අතිරික්තයක් රට තුළ තිබීම අවශ්‍ය වෙනවා. 

ඉහත සඳහන් දෙවැන්න තවමත් දුරස්ථ ඉලක්කයක්. ජංගම ගිණුමේ යම් අතිරික්තයක් තබා ගත්තේ වුවද, අවශ්‍ය පමණ සංචිත වර්ධනය කර ගන්නා අතරම විදේශ ණය ගෙවීම සඳහා රුපියල් ගෙවා ප්‍රමාණවත් තරම් ඩොලර් මිල දී ගැනීමට එම අතිරික්තය ප්‍රමාණවත් වන්නේ නැහැ. එමෙන්ම, 2022දී ණය පැහැර හරිනු ලැබීමෙන් පසුව, අඩු පොලියකට ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළෙන් වාණිජ ණය ලබා ගැනීමේ හැකියාවක්ද තවමත් ලංකාව සතුව නැහැ. මෙම තත්ත්වයන් තුළ විදේශ ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා යොදා ගන්නට සිදු වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන්ම ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලෙන් සහ අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර ආයතන වලින් ලැබෙන ණය වාරිකයි.

අයවැය තුලනය කර ගැනීම මගින් රුපියල් ප්‍රශ්නය විසඳා ගත් අයුරින්ම ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීම මගින් ඩොලර් ප්‍රශ්නයද දිගුකාලීනව විසඳා ගත හැකි වුවත්, දශක ගණනාවක් තිස්සේ එකතු වී ඇති විදේශ ණය ප්‍රමාණයේ තරම අනුව මේ සඳහා තවත් වසර ගණනාවක් එක දිගටම ජංගම ගිණුමේ ප්‍රමාණවත් අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීමට සිදු වෙනවා. 

රටේ ණය තිරසාරත්වය තහවුරු වන පරිදි ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරනු ලැබ ඇති බැවින් පසුගිය වසර වල පැවති මට්ටමේ ජංගම ගිණුම් අතිරික්තයක් පවත්වා ගන්නා අතර වැඩි අපහසුවකින් තොරව ලබා ගත හැකි මට්ටමේ විදේශ ණය ප්‍රමාණයක් අලුතෙන් ලබා ගැනීම මගින් ඉදිරි වසර වලදී ගෙවිය යුතු විදේශ ණයද ප්‍රශ්නයක් නැතිව ආපසු ගෙවීමේ හැකියාවක් තිබෙන නමුත් පසුගිය මාස වල ඇති වූ ආකාරයේ කම්පනයක් ඇති වුවහොත් ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තය ඒ සඳහා අවශ්‍ය මට්ටමේ පවත්වා ගැනීම අසීරු වෙනවා.

මෙවැනි තත්ත්වයකදී සාමාන්‍ය පිළියම වන්නේ තාවකාලිකව අඩුව පියවා ගැනීම සඳහා සංචිත යොදා ගැනීමයි. ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත් මට්ටමක් දක්වා සංචිත වර්ධනය කර ගත යුතු වෙනවා. සංචිත වර්ධනය කර ගැනීම සඳහා වඩා කල් ගත වේනම්, ඉතිරි වන අනෙකුත් විකල්පය වනුයේ කෙටිකාලීන ආරක්ෂක පියවරක් ලෙස නැවත වරක් මූල්‍ය අරමුදල සමඟ වැඩ සටහනකට ඇතුළු වීමයි. 

දළ විදේශ සංචිත - 2026 ජූනි අවසානයේදී

ජූනි මාසය අවසානයේදී දළ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 6,450 දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. පසු ගිය අප්‍රේල් මාසයේදී මෙන්ම මැයි මාසයේදීද ජංගම ගිණුමේ හිඟයක් වාර්තා වී තිබුණු අතර, සමපේක්ෂණ ඉල්ලුම පාලනය කිරීම සඳහා බැංකුව විසින් ශුද්ධ වශයෙන් විදේශ සංචිත විකුණා තිබුණා. එසේ වුවද, ජූනි මාසය තුළ මහ බැංකුව විසින් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 70.5ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබෙනවා. පසු ගිය මාසය තුළ සංචිත අඩු වීමට හේතුව බව පෙනෙන්නේ රජය විසින් ඊට පෙර මාසයේදී මූල්‍ය අරමුදලෙන් ලැබුණු ණය මුදල් වලින් සැලකිය යුතු කොටසක් වැය කිරීමයි. 

ලංකාව නැවතත් ඉහළ මැදි ආදායම් මට්ටමට!

ලෝක බැංකු වර්ගීකරණය අනුව ලංකාව නැවතත් ඉහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩය දක්වා උසස් වී තිබෙනවා.

ලෝක බැංකුව විසින් රට රටවල ඒක පුද්ගල දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය මත පදනම්ව, පහළ, පහළ මැදි, ඉහළ මැදි හා ඉහළ ආදායම් රටවල් ලෙස රටවල් වර්ගීකරණය කරනවා. මෙම වර්ගීකරණය හඳුන්වා දුන් 1988 වසරේදී පහළ ආදායම් රටක් සේ හඳුනා ගැනුණු ලංකාවට 1997 වසරේදී පහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩය දක්වා උසස් වීමට ඉඩ ලැබුණා. ඉන් පසුව, 2018දී ලංකාවට ඉහළ මැදි ආදායම් රටක් විය හැකි වුනත්, ඒ තත්ත්වය පවත්වා ගත හැකි වූයේ එම වසර තුළදී පමණයි. 2019 සිට 2025 දක්වා ලංකාව නැවතත් වර්ගීකරණය වූයේ පහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩයේ රටක් ලෙසයි.

මේ වන විට ලංකාවට නැවත වරක් ඉහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩය දක්වා උසස් වීමට හැකි වී තිබෙනවා. 2025 ඒක පුද්ගල දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය පදනම්ව ලෝක බැංකුව විසින් වර්ගීකරණය කර ඇති රටවල් 218ක් අතරින් රටවල් 87ක් ඉහළ ආදායම් රටවල් ලෙසත්, රටවල් 59ක් ඉහළ මැදි ආදායම් රටවල් ලෙසත්, රටවල් 47ක් පහළ මැදි ආදායම් රටවල් ලෙසත්, ඉතිරි රටවල් 25 පහළ ආදායම් රටවල් ලෙසත් හඳුනාගෙන තිබෙනවා. 

පසුගිය වසරේ සිදු කළ වර්ගීකරණයට සාපේක්ෂව සිදු වී ඇති ප්‍රධානම වෙනස වන්නේ කලින් පහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩයේ සිටි ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු රටවල් පහක් ඉහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩය දක්වා උසස් වී තිබීමයි. අනෙකුත් රටවල් හතර වන්නේ වියට්නාමය, පිලිපීනය, ජෝර්දානය සහ මයික්‍රොනීසියාවයි. ඊට අමතරව, ටෝගෝ රාජ්‍යය පහළ ආදායම් කාණ්ඩයේ සිට පහළ මැදි ආදායම් කාණ්ඩය දක්වා ගමන් කිරීමට සමත් වී තිබෙනවා. 

අලුත්ම වර්ගීකරණය සිදු කර තිබෙන්නේ පහත පදනම මතයි.

ඩොලර් 1,175 දක්වා - පහළ ආදායම් 

ඩොලර් 1,176 සිට 4,635 දක්වා - පහළ මැදි ආදායම් 

ඩොලර් 4,636 සිට 14,375 දක්වා - ඉහළ මැදි ආදායම් 

ඩොලර් 14,376ට වැඩි - ඉහළ ආදායම් 

මහ බැංකුවේ ඇස්තමේන්තු අනුව, 2025දී ලංකාවේ ඒක පුද්ගල පුද්ගල දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය ඩොලර් 4,910ක් වුවත්, ලෝක බැංකුව විසින් අදාළ සංඛ්‍යාලේඛනය ඇස්තමේන්තු කරන්නේ ඔවුන්ගේම ක්‍රමවේදයකට අනුවයි. ඊට හේතුව, විණිමය අනුපාතයේ විචලනයන් හේතුවෙන් සිදු වන බලපෑම නිවැරදි කළ යුතු වීමයි. 2025දී ලංකාවේ ඒක පුද්ගල පුද්ගල දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය ඩොලර් 4,670ක් ලෙස ලෝක බැංකුව විසින් ඇස්තමේන්තු කර තිබෙනවා. මේ අනුව, ලංකාවට යාන්තමින් ඩොලර් 4,636 සීමාව ඉක්මවා යාමට හැකි වී තිබෙනවා.

මෙම අලුත් වර්ගීකරණයන් ඉදිරිපත් කරමින් ලංකාව ගැන විශේෂ සඳහනක්ද ලෝක බැංකුව විසින් සිදු කර තිබෙනවා.

"Sri Lanka is a story of recovery. Just three years after a severe economic crisis brought the country to the brink of collapse in 2022, real GDP grew by 5% in 2025, driven by a rebound across industries and growth in financial and tourism services. The reclassification is a marker of resilience, though the country only narrowly crossed the threshold."

"ශ්‍රී ලංකාව යනු නැවත හිස ඔසොවා නැගී සිටීම පිළිබඳ කතාවකි. 2022 දී රටේ ආර්ථිකය මුළුමනින්ම බිඳ වැටෙන තත්ත්වයක ආසන්නය දක්වා රට තල්ලු කළ දැඩි ආර්ථික අර්බුදයක් නිමා කර යාන්තමින් වසර තුනක් ගත වීමටත් පෙර, කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයන් නැවත ප්‍රබෝධමත් වීම සහ මූල්‍ය හා සංචාරක සේවා ක්ෂේත්‍ර වල වර්ධනය හේතුවෙන් 2025 දී රටේ මූර්ත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 5% කින් වර්ධනය විය. වර්ගීකරණ සීමාව පසු කර ගොස් ඇත්තේ යාන්තමින් වුවද, මෙසේ ඉහළ මැදි ආදායම් රටක් ලෙස නැවත වර්ගීකරණය වීම ශ්‍රී ලංකාවේ දරා ගැනීමේ හැකියාව සංකේතවත් කරන්නකි."

උද්ධමනය 6.8% දක්වා ඉහළට!

ගෙවුණු ජූනි මාසයේදී, කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය මත පදනම් වන ලංකාවේ නිල උද්ධමනය 6.8% දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මේ අනුව, 2026 දෙවන කාර්තුවේ (අප්‍රේල්, මැයි හා ජූනි) සාමාන්‍ය උද්ධමනය 5.9%ක් ලෙස වාර්තා වෙනවා. මහ බැංකුව විසින් රජය සමඟ ඇති කරගෙන තිබෙන ගිවිසුම අනුව, කාර්තුවක සාමාන්‍ය උද්ධමනය 5.0% මට්ටමේ තබා ගැනීමට ඉලක්ක කළ යුතු අතර, එම අගය 3%-7% සීමාව තුළ රඳවා ගත යුතුයි.

උද්ධමනය 6.8% දක්වා ඉහළ යාමට ප්‍රධානම හේතුව ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ ඒ හේතුවෙන් සිදුව ඇති ප්‍රවාහන සේවා ගාස්තු, විදුලි ගාස්තු ආදියේ ඉහළ යාම වුවත්, පොදුවේ මිල ගණන් ඉහළ යාමද නොසලකා හැරිය නොහැකියි. පැට්‍රෝල්, ඩීසල්, භූමිතෙල්, LP ගෑස් හා විදුලි ගාස්තු ඉහළ යාම 6.77%ක උද්ධමනයෙන් 2.93%කට දායක වී තිබෙනවා. මේ වන විට ඉන්ධන මිල ගණන් අඩු කර ඇති බැවින්, උද්ධමනය තව දුරටත් ඉහළ යාමේ අවදානමක් පෙනෙන්නට නැතත්, ඉදිරි මාසය තුළද 5% සීමාවෙන් ඉහළ රැඳී තිබිය හැකියි.

අප්‍රේල් අවසානයේදී රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය

අප්‍රේල් මාසය අවසානයේදීද, රාජ්‍ය අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබෙනවා. එම අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 105.03ක්. 

රාජ්‍ය ආදායම් හා ලැබීම් = රුපියල් බිලියන 1958.33

සමස්ත රාජ්‍ය වියදම = රුපියල් බිලියන 1853.30

අයවැය අතිරික්තය = රුපියල් බිලියන 105.03

පෙර වසරේ පළමු මාස හතරට සාපේක්ෂව රාජ්‍ය ආදායම් සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය වී තිබියදී රාජ්‍ය වියදම් ඊට අනුපාතිකව වර්ධනය නොවීම මෙවැනි අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වීමට හේතු වී තිබෙනවා. වර්ධන ප්‍රතිශතයන් මෙසේයි.

බදු ආදායම = 31.7%

සමස්ත ආදායම හා ලැබීම් = 34.6%

පොලී වියදම හැර අනෙකුත් වියදම් = 19.3%

පොලී වියදම = (-4.6%)

සමස්ත වියදම = 8.2%

මූල්‍ය අරමුදල සමඟ පවත්නා ගිවිසුමෙහි ප්‍රධාන අවශ්‍යතාවයක් වන්නේ ප්‍රමාණවත් ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීමයි. සමස්ත අයවැය අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීම එම ඉලක්කයෙන් ඔබ්බට යාමක්. පළමු මාස හතර අවසානයේදී ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 862.73 වැනි මට්ටමක පවතිනවා. 

ඉහත අතිරික්තයන් වාර්තා වන්නේ ඉන්ධන මිල සුබසාධනය කිරීම වෙනුවෙන් රජය විසින් මුදල් වෙන් කිරීමෙන් පසුවයි. තාවකාලික වියදමක් බැවින් මාස කිහිපයකින් පසුව එම වියදම් ඉවත් විය යුතුයි. අනෙක් අතට, පොලී අනුපාතික ඉහළ යාම නිසා පොලී වියදම් ඉහළ යාමේ නැඹුරුවක් දැකිය හැකිව තිබෙනවා. 

රාජ්‍ය අයවැය අතිරික්තයක් පැවතීම මගින් අදහස් වන්නේ රාජ්‍ය ණය අඩු වීම හා ණය තිරසාරත්වය වැඩි දියුණු වීමයි. පසුගිය දින වල පළ වූ එක් මතයක් වනුයේ ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම නිසා රාජ්‍ය ණය ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. ඩොලරයක මිල ඉහළ යද්දී විදේශ ණය වල රුපියල් අගය ඉහළ යන නමුත් මෙම ණය ආපසු ගෙවිය යුත්තේ රුපියල් වලින් නොවන නිසා එය ණය බර වැඩි වීමක් සේ සැලකිය නොහැකියි.

ඩොලරයක මිල ඉහළ ගිය විට විදේශ ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා ඩොලර් මිල දී ගැනීමට රජයට වැඩි රුපියල් ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වන බව සත්‍යයක්. එසේ වුවද, ඩොලරයක මිල ඉහළ යද්දී ආනයනික භාණ්ඩ මත අය කෙරෙන බදු ප්‍රමාණයද අනුපාතිකව හෝ ඊටත් වඩා වැඩියෙන් ඉහළ යන බැවින්, රජයේ ආදායම්ද ඉහළ යනවා. ඒ නිසා, ණය ගෙවීම සඳහා වැඩියෙන් රුපියල් අවශ්‍ය වීම ප්‍රශ්නයක් වීමේ ලොකු ඉඩක් නැහැ. මේ කරුණ මහ බැංකුව විසින්ද මෑතකදී පැහැදිලි කර තිබුණා. (රටට ප්‍රමාණවත් තරම් විදේශ විණිමය නොලැබේනම් ණය ගෙවීමේ ප්‍රශ්නයක් ඇති වෙන්න පුළුවන්. එය වෙනම කරුණක්.)

පසු ගිය වසර ඇතුළත දදේනියෙන් 16.7%ක රාජ්‍ය ආදායමක් එකතු වී තිබුණා. මෙම වසරේ පළමු කාර්තුවේ දදේනිය අනුව පළමු කාර්තුවේ රාජ්‍ය ආදායමද දදේනියෙන් 16.4% වැනි ඉහළ මට්ටමක පවතින බැවින්ද, රටේ  අවිධිමත් ආර්ථිකය විධිමත් ආර්ථිකය තුළට ගැනීමට සහ එමගින් බදු පදනම පුළුල් කර ගැනීමට රජය විසින් සැලසුම් සහගත ලෙස කටයුතු කරමින් සිටින බැවින්ද, මෙම වසර අවසානයේදී සමස්ත අයවැය ශේෂය ඉලක්ක ඉක්මවන හොඳ මට්ටමක පැවතීමේ හැකියාව වත්මන් ප්‍රවණතා වලින් පෙනෙන්නට තිබෙනවා. අකාර්යක්ෂම රාජ්‍ය ව්‍යවසායයන්හි බර නොවේනම් මෙම තත්ත්වය තව දුරටත් වැඩි දියුණු විය හැකිව තිබුණා. 

ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව, රාජ්‍ය ආදායම් වැඩි කර ගැනීමේ ක්ෂණික ක්‍රියාමාර්ගයක් ලෙස, බදු අනුපාතික ඉහළ දමනු ලැබුවා. එය ඒ අවස්ථාවේදී කළ යුතුව තිබුණු දෙයක්. බදු පදනම පුළුල් කර ගැනීම ක්ෂණිකව කළ නොහැකි කල් ගත වන වැඩක්. මේ වන විට රාජ්‍ය ආදායම් ඉහළ යන්නේ බදු පදනම ක්‍රමක්‍රමයෙන් පුළුල් වීම නිසායි. ප්‍රමාණවත් තරමින් බදු පදනම පුළුල් කර ගැනීම මගින් බදු අනුපාතික අඩු කිරීමේ හැකියාවක් තිබෙනවා. 

රජයේ අනිවාර්යයෙන්ම සිදු කළ යුතු වියදම් පියවා ගැනීම පිණිස අනිවාර්යයෙන්ම බදු අය කරන්නට සිදු වෙනවා. ඒ සඳහා ඊට වඩා හොඳ විකල්පයක් නැහැ. එසේ බදු අය කිරීමේදී බදු ගෙවන සීමිත පිරිසක් මත පමණක් එම බර පැටවීම සාධාරණ ක්‍රමයක් නෙමෙයි. බදු පදනම පුළුල් කර ගැනීම මගින් වැඩි දෙනෙකු බදු දැල තුළට ඇතුළු කර ගෙන වඩා සාධාරණ පදනමකින් බදු බර බෙදා හැරිය හැකියි. රටේ අවිධිමත් ආර්ථිකය විධිමත් ආර්ථිකය තුළට අවශෝෂණය කර ගැනීම මගින් බදු පදනම පුළුල් කර ගත හැකියි. 

බදු නිසා ආර්ථිකය වර්ධනය වෙනවාද?

මේ සමඟ පළ කරන රූප සටහන ජන හා සංඛ්‍යාලේඛණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පිළියෙල කර ප්‍රසිද්ධ කළ එකක්. ලංකාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇස්තමේන්තු කරන්නේ ජන හා සංඛ්‍යාලේඛණ දෙපාර්තමේන්තුවයි. රූප සටහනෙහි පෙන්වා දී තිබෙන්නේ 2026 පළමු කාර්තුවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය සඳහා විවිධ අංශ වලින් ලැබුණු දායකත්වයයි.

කෘෂිකාර්මික = 7.3%

කර්මාන්ත = 27.3%

සේවා = 54.2%

සහනාධාර අඩු කළ බදු = 11.3%

ඇතැම් අය මේ රූප සටහන තේරුම් ගෙන තිබෙන ආකාරය අනුව, පළමු කාර්තුවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 11.3%කටම දායක වී තිබෙන්නේ භාණ්ඩ හා සේවා මත අය කර තිබෙන ශුද්ධ බදු. එහෙමත් නැත්නම් භාණ්ඩ හා සේවා මත අය කළ බදු සහ රජයෙන් ලබා දුන් සහනාධාර අතර වෙනස. ඒ කියන්නේ භාණ්ඩ හා සේවා මත බදු අය කිරීම මගින් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය වැඩි කළ හැකිද?

වැඩියෙන් බදු අය කළ විට නිෂ්පාදනය අධෛර්යමත් වෙනවා මිසක් වැඩි වෙන්නේ නැහැ කියන එක සාමාන්‍ය බුද්ධියට වුනත් තේරෙන දෙයක්. ආර්ථික විද්‍යා න්‍යාය අනුව වුනත්, බදු නිසා ආර්ථික වර්ධනය සීමා වනු මිස ඉහළ යන්නේ නැහැ. එහෙමනම්, මේ රූප සටහනෙන් පෙන්වන අපභ්රංශය කුමක්ද? 

දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය යන්නෙන් සාමාන්‍යයෙන් අදහස් වෙන්නේ රට තුල සිදු වූ අගය එකතු වීම් වල එකතුව. ඒ කියන්නේ අවසන් භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදිත වල වෙළඳපොළ වටිනාකම සහ නිෂ්පාදන යෙදවුම් පිරිවැය අතර වෙනස. උදාහරණයක් විදිහට සීනි කිලෝවක් සැලකුවොත්, පාරිභෝගිකයා විසින් ගෙවන මිල සහ නිෂ්පාදකයාගේ පිරිවැය අතර වෙනස. සීනි කිලෝවක් විකිණෙන්නේ රුපියල් 240කටනම් සහ නිෂ්පාදන පිරිවැය රුපියල් 180ක්නම්, මෙහි රුපියල් 60ක අගය එකතු වීමක් තිබෙනවා.

එහෙත් ඉහත තර්කය හරියන්නේ රජයේ මැදිහත් වීමක් නැත්නම් පමණයි. අපි හිතමු නිෂ්පාදන පිරිවැය රුපියල් 180ක් වීමට හේතුව රජය විසින් පොහොර ආනයනය කරද්දී විශාල බද්දක් අය කිරීම කියලා. බද්ද නැත්නම් නිෂ්පාදන පිරිවැය රුපියල් 160ක් පමණයි. ඒ අනුව, රුපියල් 80ක අගය එකතු වීමක් සිදු විය හැකිව තිබුණත් බද්ද නිසා එය රුපියල් 60කට සීමා වී තිබෙනවා. ඇත්තම අගය එකතු වීම විය යුත්තේ රුපියල් 80. 

අනෙක් අතට නිෂ්පාදන පිරිවැය රුපියල් 180කට සීමා වී තිබෙන්නේ රජයෙන් ලබා දෙන සහනාධාර නිසා වෙන්න පුළුවන්. සහනාධාර නැත්නම්, පිරිවැය රුපියල් 200ක් කියා සිතමු. ඒ කියන්නේ ඇත්තම අගය එකතු වීම රුපියල් 40ක් පමණයි. 

ඉහත උදාහරණ වලින් පෙන්වා දුන් පරිදි, රජය විසින් නිෂ්පාදන මත බදු අය කරද්දී සහ සහනාධාර ලබා දෙද්දී, ඒ ගැන නොසලකා ඇස්තමේන්තු කරන අගය එකතු වීම් වල විකෘතියක් සිදු වෙනවා. දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ගණනය කරද්දී සහනාධාර අඩු කළ බදු වල බලපෑම එකතු කිරීම මගින් කරන්නේ ඒ වැරැද්ද හදන එකයි.

ඉහත සංඛ්‍යාලේඛණ වලට ගියොත්, අවසන් අයිතමයෙන් අදහස් වන්නේ සහනාධාර අඩු කළ බදු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 11.3%කට හේතු වුනා කියන එක නෙමෙයි. එම බදු අය නොකළේනම් (සහ සහනාධාර ලබා නොදුන්නේනම්) කෘෂිකාර්මික, කර්මාන්ත හා සේවා අංශ වල නිෂ්පාදිතය ඇස්තමේන්තු කරද්දී තවත් 11.3%ක කොටසක් එකතු විය හැකිව තිබුණා කියන එකයි. එසේත් නැත්නම් එම අංශ වල සැබෑ දායකත්වය පෙනෙන ප්‍රතිශත වලට වඩා වැඩි බවයි. 

ඉහත කොටසද දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට එකතු කර තිබෙන්නේ කෘෂිකාර්මික, කර්මාන්ත හා සේවා අංශ වල නිෂ්පාදකයින් විසින්ම වුවත්, එම කොටස රජය විසින් බදු ලෙස එකතු කරගෙන ඇති බැවින් අදාළ නිෂ්පාදකයින්ගේ ආදායමක් බවට පත් වී නැහැ. නමුත් එම කොටසද ඔවුන් විසින් මහන්සියෙන් සිදු කර ඇති අගය එකතු කිරීම් වලම කොටසක්. 

රට තුල සිදු වූ අගය එකතු වීම් වල එකතුව කියන්නේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අර්ථ දක්වන එක් ක්‍රමයක්. ඒ ක්‍රමය අනුව, සහනාධාර අඩු කළ බදු කොටසද කෘෂිකාර්මික, කර්මාන්ත හා සේවා ලෙස වර්ග කළේනම්, අදාළ අංශයට අදාළ කොටස එකතු කර එක් එක් අංශයේ අගය එකතු වීම් නිවැරදිව ගණනය කළ හැකිව තිබුණා. නමුත් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අර්ථ දක්වන තවත් ක්‍රමයක් වන්නේ එය රටේ සමස්ත ආදායම ලෙස සැලකීමයි. ඒ ක්‍රමය අනුව, මේ කොටස රජයේ ආදායමක් මිසක් නිෂ්පාදකයින්ගේ ආදායමක් නොවන නිසා, කෘෂිකාර්මික, කර්මාන්ත හා සේවා අංශ වලට එකතු කළ නොහැකියි. ඒ නිසා, මෙම කොටස වෙනම පෙන්නුවත්, මෙමගින්  බදු රටේ නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමට දායක වන බවක් අදහස් වන්නේ නැහැ. 

සීනි කඩෙන් කෝටි 319ක පාඩුවක්!

 

ලංකා සීනි සමාගම විසින් පසුගිය (2025) වසර තුළ රුපියල් මිලියන 3,193ක ශුද්ධ අලාභයක් වාර්තා කර තිබෙනවා. මෙම සමාගම රටේ ආර්ථිකය යහපත් මට්ටමක නොතිබුණු 2021, 2022 හා 2023 වසර වලදීද පිළිවෙලින් රුපියල් මිලියන 1,250ක, රුපියල් මිලියන 6,045ක හා රුපියල් මිලියන 2,835ක ලාබ වාර්තා කර තිබුණු ආයතනයක් වුවත් 2024 වසර අවසන් වන විට පාඩු ලබන තත්ත්වයට පත් වී ඇති ආකාරය නිරීක්ෂණය කළ හැකියි. 

පසුගිය වසර තුළ රුපියල් මිලියන 3,193ක පාඩුවක් ලැබීමට පෙර, 2024 වසර තුළද ලංකා සීනි සමාගම විසින් රුපියල් මිලියන 1,944ක පාඩුවක් වාර්තා කර තිබෙනවා. ඒ අනුව, 2023දී රුපියල් මිලියන 1,597ක ලාභාංශ මුදල් රජයට ලබා දී ඇති ලංකා සීනි සමාගම විසින්, මුදල් අමාත්‍යාංශ වාර්තා අනුව, 2024 හා 2025 වසර වලදී රජයට කිසිදු ලාභාංශයක් ලබා දී නැහැ. පාඩු ලබමින් පවත්වාගෙන යාම සඳහා 2025 වසර තුළ රුපියල් මිලියන 600ක බදු මුදල් ලංකා සීනි සමාගම වෙත පොම්ප කර  තිබෙනවා. 

ලංකා සීනි සමාගම කර්මාන්ත හා ව්‍යවසායකත්ව සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය යටතේ ඇති ආයතනයක්. දිලුම් අමුණුගම හා රමේෂ් පතිරණ වැනි ඇමති වරුන් ය‍ටතේ පාලනය වෙද්දී ලාබ ලැබූ මෙම සමාගම මේ වන විට පාලනය වන්නේ අමාත්‍ය සුනිල් හඳුන්නෙත්ති සහ නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය චතුරංග අබේසිංහ යටතේයි. 2023දී සීනි අලෙවියෙන් රුපියල් මිලියන 10,025ක ආදායමක් ලබා තිබුණු මෙම ආයතනය සීනි විකිණීම සඳහා අලුතෙන්ම අලෙවිහල් විවෘත කිරීමෙන් පසුවද 2025දී සීනි අලෙවි කර උපයා ඇති ආදායම රුපියල් මිලියන 6,335ක් පමණයි. 

පළමු කාර්තුවේදී 5.1%ක වර්ධනයක්!

පසුගිය දෙවසරක කාලය තුළ දැකිය හැකි වූ ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික වර්ධන ප්‍රවණතාව තව දුරටත් එලෙසම පවතින බව පෙන්නුම් කරමින්, 2026 පළමු කාර්තුව තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ මූර්ත ආර්ථික වර්ධන වේගය 5.1%ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු වී තිබෙනවා. කෘෂි ආර්ථිකය 1.1%කින් වර්ධනය වී ඇති අතර, කාර්මික නිෂ්පාදිතය 7.2%කින්ද, සේවා ආර්ථිකය 3.4%කින්ද වර්ධනය වී ඇති ආකාරය දැකිය හැකියි.

මේ වන තුරුද බොහෝ දුරට සිදු වෙමින් පවතින්නේ ආර්ථික අර්බුදය හමුවේ හැකිළුණු ආර්ථිකය නැවතත් පෙර පැවති මට්ටම දක්වා පැමිණෙමින් තිබීමයි. විශේෂයෙන්ම කාර්මික නිෂ්පාදිතය, මෙම 7.2%ක වර්ධනයෙන් පසුවද, පවතින්නේ 2018 පළමු කාර්තුවේදී පැවති මට්ටමට වඩා 1.6%ක් පසුපසිනුයි. කෘෂි ආර්ථිකය පවතින්නේද 2021 පළමු කාර්තුවට වඩා 0.7%ක් පසුපසින්. එහෙත් සේවා ආර්ථිකයේ 3.8%ක සැබෑ ප්‍රසාරණයක් සිදුව ඇති බැවින්, පසුගිය කාර්තුවේ සමස්ත ආර්ථිකයේ ප්‍රමාණය පෙර වාර්තා වී ඇති ඉහළම අගයට සාපේක්ෂව 2.5%කින් ප්‍රසාරණය වී තිබෙනවා. 

සමස්තයක් ලෙස සලකද්දී මෙම වසර තුළ රටේ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් ආසන්න වශයෙන් ආර්ථික අර්බුදයට පෙර පැවති මට්ටම ආසන්නයට පැමිණෙමින් ඇති ආකාරය දැකිය හැකියි. මෙම මට්ටමෙන් ඔබ්බට සිදු වන වර්ධනයක් ආර්ථිකයේ ප්‍රමාණය සැබෑවටම විශාල වීමක් සේ සැලකිය හැකියි. 

අයවැය අතිරික්තය ඉදිරියට!

පසුගිය පෙබරවාරි මාසය අවසානයේදී අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබුණු බව පෙර සටහනක සඳහන් කළා. ප්‍රමාණයෙහි තරමක අඩුවක් සිදුව ඇතත්, මාර්තු මාසය අවසානයේදී, එනම් 2026 පළමු කාර්තුව අවසානයේදීද, අයවැය අතිරික්තයක් දකින්න පුළුවන්. 

රාජ්‍ය ආදායම් හා ලැබීම් 

වසරේ පළමු කාර්තුව අවසානයේදී රුපියල් බිලියන 1,473.8ක රාජ්‍ය ආදායමක් වාර්තා වන අතර මෙය පෙර වසරේ පළමු කාර්තුවට සාපේක්ෂව 38.4%ක වර්ධනයක්. මෙයින් රුපියල් බිලියන 1,308.8ක් බදු ආදායම් වන අතර බදු ආදායම් වල 34.9ක වර්ධනයක් දැකිය හැකියි.

රාජ්‍ය වියදම් 

පළමු කාර්තුවේ සමස්ත රාජ්‍ය වියදම රුපියල් බිලියන 1,385.4කට සීමා වී තිබෙනවා. මේ අනුව, රුපියල් බිලියන 88.4ක අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වෙනවා.

පොලී වියදම 

ඉහත වියදමෙන් රුපියල් බිලියන 593.3ක්ම පොලී ගෙවීම් වන අතර, එයින් රුපියල් බිලියන 80.2ක් විදේශ ණය වල පොලී ගෙවීම් වෙනුවෙන්ද, ඉතිරි රුපියල් බිලියන 513.1 දේශීය ණය වල පොලී ගෙවීම් වෙනුවෙන්ද වැය කර තිබෙනවා. මේ අනුව, ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 601.5ක්. 

ණය ආපසු ගෙවීම් 

පළමු කාර්තුව ඇතුළත රුපියල් බිලියන 502.5ක දේශීය ණය සහ රුපියල් බිලියන 89.0ක විදේශ ණය ආපසු ගෙවා තිබෙනවා. එකතුව රුපියල් බිලියන 591.5ක්. අයවැය අතිරික්තය වන රුපියල් බිලියන 88.4ක මුදල මගින් එයින් කොටසක් ආවරණය වී ඇති අතර, ඉතිරි කොටස පරණ ණය ගෙවීම සඳහා ලබාගත් අලුත් ණයයි. 

රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය යහපත් මට්ටමක පවතින බැවින් මෙවැනි දුෂ්කර අවස්ථාවක සිදු වන යම් වියදම් වැඩි වීමක් රජයට දරා ගත හැකිව තිබුණත්, එසේ රුපියල් වැය කර ඉන්ධන ආදිය සුබසාධනය කරද්දී ඉහළ යන විදේශ විණිමය ඉල්ලුම අවශෝෂණය කර ගැනීම සඳහා වැය කළ හැකි තරමේ විදේශ සංචිත රටේ නොමැති බැවින්, රජය සතුව රුපියල් තිබීම ප්‍රශ්නය මුළුමනින්ම විසඳන්නේ නැහැ.

අයවැය අතිරික්තය දිගටම තබා ගත හැකි වෙයිද?

පෙර මෙන් රජයේ අයවැය හිඟය පියවීම පිණිස මුදල් සැපයුම වැඩි කිරීමක් සිදු නොවුවද, විදේශ අංශයේ බාහිර කම්පන තත්ත්වය නිසා, කෙටිකාලීනව උද්ධමනය ඉහළ යා හැකි බැවින්, මහ බැංකුවට පොලී අනුපාතික යම් තරමකින් ඉහළ යාමට ඉඩ හරින්නට සිදු විය හැකියි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රජයේ පොලී වියදම්ද ඉහළ යා හැකි බැවින්, දැනට පවතින යහපත් රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය දිගටම එලෙසින්ම පවත්වා ගැනීම තරමක අභියෝගයක් විය හැකියි. 

උද්ධමනය කළමණාකරණය කර ගැනීම 

මෙවර ඇති වූ බාහිර කම්පනය ඉතිහාසයේ එවැනි කම්පනයක් ඇති වූ පළමු හෝ එකම අවස්ථාව නෙමෙයි. 2008දී ලෝක වෙළඳපොලේ තෙල් මිල මීටත් වඩා ඉහළ ගිය අතර, උද්ධමනය ඉතිහාසයේ පළමු වරට 30% ආසන්න මට්ටමකට ඉහළ ගියා. ඉන් පසුව, 2022දී ඇති වූ බාහිර කම්පන තත්ත්වය තුළ උද්ධමනය 70% ආසන්න මට්ටමකට ඉහළ ගියා. එහෙත්, රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය යහපත් මට්ටමක පවතින බැවින්, ඉතිහාසයේ දෙවරක්ම එසේ සිදු වුවද, මෙවර උද්ධමනය පාලනය කර ගැනීම ඒ තරම්ම අසීරු කාර්යයක් වන එකක් නැහැ. 

බාහිර කම්පන නිසා උද්ධමනය ඉහළ යාම මුළුමනින්ම වලක්වා ගත නොහැකි වුවද, මහ බැංකුවට රාජ්‍යමූල්‍ය පීඩනයකින් තොරව ස්වාධීනව කටයුතු කළ හැකි බැවින්, මුදල් සැපයුම පාලනය කිරීම මගින් උද්ධමනය 2008 හෝ 2022 වැනි මට්ටමකට යාම වලක්වා ගත හැකියි. මීට පෙර උද්ධමනය පාලනය කර ගත නොහැකි මට්ටමකට ගියේ මහ බැංකුවට රාජ්‍යමූල්‍ය අංශයෙන් අවශ්‍ය සහයෝගය නොලැබුණු නිසයි. 

විදේශ අංශය කළමණාකරණය කර ගැනීම

ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම මගින් විදේශ අංශය දුර්වල වී ඇති බවක් අනිවාර්යයෙන් අදහස් වන්නේ නැහැ. එය තීරණය වන්නේ සංචිත වෙනස් වන්නේ කෙසේද යන්න මතයි. ඕනෑවට වඩා සංචිත නාස්ති කර නොගනිමින්, පාලනයක් යටතේ රුපියල අවප්‍රමාණය වීමට ඉඩ හැරීම මෙවැනි අවස්ථාවකදී මහ බැංකුව විසින් සිදු කළ යුතු කාර්යයයි. විදේශ අංශයේ කඩා වැටීමක් සිදු විය හැක්කේ පෙර අවස්ථා වල සිදු කළ පරිදි ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම වැළැක්වීමට ගන්නා උත්සාහයන් තුළයි. 

මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික 

සාමාන්‍යයෙන් මූල්‍ය අරමුදල ණය දෙන්නේ රටක මහ බැංකුවට වුවද, මෙවර මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික (2023 සිටම) ලබා දෙන්නේ ශ්‍රී ලංකා රජයටයි. ඒ නිසා, මැයි 27 දින වාරික දෙකක්ම එකවර ලැබුණහොත් රටේ ඩොලර් ප්‍රශ්නයට යම් සහනයක් ලැබෙනවාක් මෙන්ම, රජයට රුපියල්ද ලැබෙන බැවින්, පොලී අනුපාතික මත පීඩනයද සීමා කර ගත හැකියි. ඉන්ධන මිල ගැලපීම ප්‍රමාද වීම නිසා මෙම වාරික තව දුරටත් ප්‍රමාද වුවහොත්, විදේශ අංශයේ මෙන්ම දේශීය ණය වෙළඳපොළ තුළද පීඩනය ඉහළ යා හැකියි. ඉක්මණින්ම මිල ගැලපීම මගින් රටේ ආර්ථිකය ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීම සඳහා රජයට ඇති උනන්දුව පිළිබඳව මූල්‍ය වෙළඳපොළට සංඥා කළ හැකියි.

විදේශ අංශයේ ප්‍රශ්නය ඉවරයිද?

මූල්‍ය අරමුදලේ ඊළඟ වාරික දෙක සම්බන්ධව තීරණය මැයි 27 ලැබෙනවා. සාමාන්‍යයෙන් අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල රැස්වීමේ අනුමැතියට මේ වගේ දෙයක් දමන්නේ යටින් අවශ්‍ය එකඟතා ඇති කර ගැනීමෙන් පසුවයි. මේ වෙද්දී මැයි 27 දිනය අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල කැලැන්ඩරයට දමලා තිබෙනවා. ඒ කියන්නේ ඩොලර් මිලියන 700ක මුදලක් බොහෝ විට එදින ලැබෙනවා. ඒ මුදලින් දැනට තිබෙන කෙටිකාලීන ප්‍රශ්නය විසඳා ගන්න පුළුවන්. දිගුකාලීන ප්‍රශ්න වෙනම විසඳිය යුතුයි.

මූල්‍ය අරමුදලේ වැඩසටහනක් ඇතුළේ සිටියදී මේ වගේ අවුලක් ඇති වුනේ කොහොමද?

පසුගිය මාර්තු 20 දින ඉන්ධන මිල වැඩි කිරීමේ තීරණය ගනිද්දී මිල සූත්‍රය අනුව පිරිවැය තීරණය කළ ආකාරය රජය විසින් ප්‍රසිද්ධ කළේ නැහැ. මේ වෙද්දී එය ප්‍රසිද්ධ කර තිබෙනවා. 

පහත තිබෙන්නේ පසුගිය මාර්තු 1-20 අතර කාලය මත පදනම්ව ගණනය කර තිබෙන තෙල් සංස්ථාවේ ලංකා ඔටෝ ඩීසල් ලීටරයක පිරිවැය. 

ගොඩබෑමේ පිරිවැය (V1) = රුපියල් 425.70

සැකසුම් පිරිවැය (V2) = රුපියල් 13.83

සංචිත පවත්වා ගැනීමේ පිරිවැය (V3) = එකතු කර නැත 

බදු (V4) = රුපියල් 138.39

අනෙකුත් වියදම් (V5) = රුපියල් 8.65

ලාභ ආන්තිකය (V6) = එකතු කර නැත

පිරිපහදු නිෂ්පාදන පිරිවැය වෙනස සමග ගැලපීම (V7) = සිදු කර නැත

මුළු පිරිවැය = රුපියල් 586.56

නමුත් මාර්තු 21 දින සිට ඩීසල් ලීටරයක මිල පැවතුනේ රුපියල් 382 ලෙසයි. පසුව, මැයි 3 දින සිට මිල රුපියල් 392 කළත්, ඒ වෙද්දී පිරිවැය රුපියල් 749.70 දක්වා ඉහළ ගිහින්.

මූල්‍ය අරමුදලේ කොන්දේසි අනුව, ඉන්ධන මිල හා විදුලි ගාස්තු පිරිවැය හා ගැලපිය යුතුයි. යම් හෙයකින් එසේ නොකරන්නේනම්, වෙනස රජය මගින් ගෙවිය යුතුයි. 

රජය මේ වෙනසින් රුපියල් 100ක මුදලක් තෙල් සංස්ථාවට සහ අනෙක් සැපයුම්කරුවන්ට දුන්නා. එහෙම කරපු එකේ හොඳ නරක පැත්තකින් තිබිබොත්, ඒ රුපියල් 100 දුන්නට පස්සෙත් පිරිවැය ගැලපීමක් වෙන්නේ නැහැ. මාර්තු 20 වන විට පිරිවැය වෙනස රුපියල් 200කට කිට්ටුයි. මැයි වෙද්දී රුපියල් 350කටත් වඩා වැඩියි. ඒ කියන්නේ මාර්තු 20 සිට රජය විසින් මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුමේ කොන්දේසි කඩ කරලා තිබෙනවා.

මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුමේ කොන්දේසි කඩ කළ කළ නිසා අරමුදලේ වාරික ලැබෙන එක ප්‍රමාද වී තිබෙනවා. මෙය අදාළ වන්නේ ඉන්ධන මිල ගණන් වලට පමණක් නෙමෙයි. විදුලි ගාස්තු හා අදාළ තත්ත්වයද මෙයම තමයි. විදේශ අංශයේ අස්ථාවරත්වයට ප්‍රධානම හේතුව මේ විදිහට ආණ්ඩුව විසින් මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුමේ කොන්දේසි වලින් පිට පැනීම. 

ආණ්ඩුව මේ විදිහට කොන්දේසි වලින් පිට පැන්නේ ඇයි?

ආණ්ඩුවට මූල්‍ය අරමුදල එක්ක ප්‍රශ්නයක් ඇති කරගන්න කිසිම උවමනාවක් තිබුණා කියලා මම හිතන්නේ නැහැ. නමුත් මේ ආණ්ඩුවට "ඔලු දෙකේ" ප්‍රශ්නයක් තිබෙනවා. මේ ආණ්ඩුව දිගින් දිගටම පෙන්වන්න උත්සාහ කරන්නේ රාජ්‍ය ව්‍යවසාය කාර්යක්ෂමව පවත්වා ගෙන යන්න පුළුවන් කියලා. ප්‍රශ්නය තෙල් සංස්ථාවේ ඒකාධිකාරය අහිමි වීම කියලා කෙළින්ම කියන අයත් ඉන්නවා. 

මේ පිරිවැය තෙල් සංස්ථාවේ පිරිවැය. ගොඩක් වෙලාවට අනෙක් තරඟකාරී සමාගම් වල පිරිවැය මීට වඩා අඩුයි. අඩු වශයෙන් සමහර සමාගම් වල. තෙල් සංස්ථාව විසින් හරියටම මිල ගැලපුවානම් අනෙකුත් සමාගම් වලට විශාල ලාබයක් ලබා ගන්න අවස්ථාව ලැබෙනවා. එහෙම ලාබ ලබද්දීත් තෙල් සංස්ථාවට ලාබ ලබන්න බැරි වුනොත් තෙල් සංස්ථාවේ අකාර්යක්ෂමතාවය පැහැදිලිව පේනවා.

ඊළඟ ප්‍රශ්නය තෙල් මිල ගලපද්දී විදුලිය නිපදවීමේ පිරිවැය විශාල ලෙස ඉහළ යාම. බාල ගල් අඟුරු ප්‍රශ්නයත් එක්ක විදුලිය නිපදවීම පිණිස ඉන්ධන අවශ්‍යතාවය විශාල ලෙස ඉහළ ගිහින් තියෙනවා. ඒ නිසා පිරිවැය ගලපන්නනම් විදුලි ගාස්තු විශාල ලෙස වැඩි කරන්න වෙනවා. එවිට ආණ්ඩුවට ගල් අඟුරු වංචා චෝදනා වලට මුහුණ දෙන්න වෙනවා. 

මේ තත්ත්වයන් එක්ක, මම හිතන විදිහට, ආණ්ඩුව විසින් උත්සාහ කර තිබෙන්නේ ලෝක තෙල් මිල ඉක්මණින් පහත වැටෙයි කියන උපකල්පනය මත, පොඩ්ඩක් කාලය ගන්න. තෙල් මිල ඉක්මණින් අඩු වුනානම් ඔය කරපු වැරැද්ද ලේසියෙන්ම වහලා දමන්න පුළුවන්කම තිබුණා.

නමුත් ඔය විදිහට වෙළඳපොළ එක්ක ඔට්ටු දමන එක ඉතාම අවදානම් සූදුවක්‌. මිල අඩු වෙයිද වැඩි වෙයිද කියන එක කාටවත්ම හරියටම පුරෝකථනය කරන්න බැහැ. ඒ ඒ වෙලාවේ පවතින පිරිවැය අනුව මිල ගැලපීම හොඳම විසඳුම වන්නේ ඒ නිසා.

ආණ්ඩුවේ උපක්‍රමය වූ බව පෙනෙන්නේ මුලින් පාඩුව දරාගෙන පසුව මිල අඩු වෙද්දී ඒ පාඩුව ආවරණය කර ගන්න එකයි. නමුත් දැන් වෙලා තියෙන්නේ මිල වැඩි වී පිරිවැය තවත් වැඩි වී පාඩුව තවතවත් වැඩි වෙන එකයි. 

ආර්ථික අර්බුදයට කලින් වුනෙත් ඔය වැඩේමයි. පිරිවැය වැඩි වෙද්දී මිල වැඩි නොකර පිරිවැය අඩු වෙනකම් බලා හිටියට ඒ වැඩේ කවදාවත් වුනේ නැහැ. අන්තිමට මිල හා පිරිවැය අතර වෙනස ටිකෙන් ටික වැඩි වෙලා එකවර ප්‍රායෝගිකව ගැලපීමක් කළ නොහැකි මට්ටමකට ආවට පස්සේ කොහොමටවත් මිල ගැලපීමක් කරන්න බැරිව යනවා. ඔය තත්ත්වය කෙළවර වෙන්නේ විශාල අර්බුදයකින්. 2022දී එකවර විශාල ලෙස ඉන්ධන, විදුලි ගාස්තු වැඩි කරන්න වුනෙත්, ඩොලරයක මිල එකවර ඉහළ ගියෙත් ඔන්න ඔය හේතුව නිසා.

මූල්‍ය අරමුදල විසින් මිල ගැලපීම දැඩි කොන්දේසියක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන්නේ ඔන්න ඔය හේතුව නිසා. එසේ නොකරන්නේනම්, බදු මුදල් යොදවා සුබසාධනය කරන්න වෙනවා. ඒ කියන්නේ වෙනත් ක්‍රමයකින් ඒ මුදල් හොයා ගන්න වෙනවා. ඒ නිසා පාඩු දිගින් දිගටම තියා ගන්න එක සීමා වෙනවා. දැන් වුනත් ආණ්ඩුවට අවශ්‍යනම් රුපියල් 100 වෙනුවට රුපියල් 350ක් සැපයුම්කරුවන්ට ගෙවලා ඩීසල් අඩු මිලට විකුණන්න බාධාවක් නැහැ. නමුත් ඒ මුදල වෙනත් බද්දක් විදිහට එකතු කරගන්න වෙනවා. ඒ නිසා ඒ වැඩේ වෙන්නේ නැහැ. ආණ්ඩු කැමති පාඩු අනාගත බදු ගෙවන්නට ඉතිරි කරන පහසු ක්‍රමයට. දැන් මූල්‍ය අරමුදල එක්ක ගිවිසුමක ඉන්න නිසා ආණ්ඩුවට ඒ වැඩේ කරන්න බැහැ. 

කොහොම වුනත්, අවසාන වශයෙන් අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයට ලංකාවේ ණය වාරිකය අනුමත කරන්න දමලා කියන්නේ ලංකාවේ රජය මිල ගලපන්න එකඟ වෙලා කියන එකයි. ඒ වැඩේ ඉදිරි සති වල වෙයි.

දැන් ඔය ඩොලර් මිලියන 700 ලැබෙන එකේ වාසිය ඒ මුදල පමණක් නෙමෙයි. රජය ඉන්ධන, විදුලි ගාස්තු මිල ගැලපීමක් කරන බවත්, අනෙකුත් ආදායම් හා වියදම් ඉලක්ක අත හරින්නේ නැහැ කියන එකත් පිළිබඳ සහතිකයත් ඒ එක්කම ලැබෙනවා. ඒ කියන්නේ රජයේ ණය අවදානම අඩු වීම පිළිබඳවද සහතිකයක්. මෙය විදේශ අංශයේ ස්ථාවරත්වයට උදවු වෙනවා.

මෙයින් අදහස් වන්නේ ඩොලරය ඉහළ යන එක නවතියි කියන එක නෙමෙයි. ඩොලරයක මිල ඉහළ යාමේදී වෙන්නෙත් එක්තරා ආකාරයක පිරිවැය ගැලපීමක්. ඒ ගැලපීම වුනේ නැත්නම්, ඩොලරයක් ඉපැයීමේ පිරිවැය සහ ඩොලරයක මිල අතර පරතරය ටිකෙන් ටික වැඩි වෙලා යම් අවස්ථාවක විශාල කඩා වැටීමක් සිදු වෙනවා. 2022දී සිදු වුනේ එයයි. බොහෝ විට මහ බැංකුව විසින් කරනු ඇත්තේ පවතින නරක තත්ත්වය වෙනස් වන තුරු යම් පාලනයක් ඇතිව ඩොලරයක මිල ඉහළ යන්න ඉඩ අරින එකයි. ඒ වෙනුවෙන් යම් සංචිත ප්‍රමාණයක් විකුණන්න වෙන්නත් පුළුවන්. මේක සංචිත වලට ලොකු හානියක් කර ගන්නේ නැතිව, ඩොලරයක මිලද අයාලේ යන්න නොදී පරිස්සමෙන් ගහන්න තියෙන ගේමක්. 

කෙටිකාලීන විසඳුමක් විදිහට ඉන්ධන හා විදුලි ගාස්තු වලට සහනාධාරයක් දෙන එක රජය විසින් කරයි. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ලෙස බලයට පත් වූ ආණ්ඩුවකට ඒ වගේ දේශපාලන තීරණ ගන්න අයිතියක් තියෙනවා. මූල්‍ය අරමුදල ඒ වගේ තීරණයකට විරුද්ධ වෙන එකක් නැහැ. නමුත් රජයට සමස්තයක් ලෙස ආදායම් හා වියදම් ගලපගන්න වෙනවා. 

පසුගිය කාලයේ පැවති යහපත් රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වයේ උදවුවෙන් යම් මට්ටමක සහනාධාරයක් කෙටිකාලීනව ලබා දිය හැකි වුවත්, එවැන්නක් කළ හැකි සීමාවක් තිබෙනවා. තෙල් මිල කාලයක් ඉහළ මට්ටමක තිබුණොත් හෝ තවත් ඉහළ ගියොත් කොහොමටත් මිල වැඩි කරන්න වෙනවා. එවිට වෙන්නේ එළුවාගේ බෙල්ල කපලා මුට්ටියත් බිඳින්න වුනා වගේ වැඩක්. කොහොම වුනත් එය ආණ්ඩුවට අයිති දේශපාලනික තීරණයක්. 

දැන් පවතින තත්ත්වයත් එක්ක උද්ධමනය ඉහළ යාමේ අවදානම පැහැදිලියි. මේ විදිහට උද්ධමනය ඉහළ යාමට හේතුව බාහිර කම්පනයක් වුවත්, ඒ කම්පන තත්ත්වය එක දිගට පවතිද්දී එය ඉල්ලුම ඉහළ දැමීමටද හේතු වෙනවා. ඒ නිසා, මහ බැංකුවට මුදල් ප්‍රතිපත්ති දැඩි කරන්න සිදු වෙනවා. වෙනත් විදිහකට කිවුවොත්, ආර්ථික වර්ධනය සීමා වෙන ක්‍රියාමාර්ග ගන්න වෙනවා. මේ තත්ත්වය රජයේ ආදායම් කෙරෙහි නරක විදිහට බලපානවා වගේම වියදම් වැඩි කරනවා. ඒ නිසා, කලින් පැවති යහපත් රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය ඒ විදිහටම පවත්වා ගැනීම වඩා අසීරු වෙනවා. ඒ වගේ තත්ත්වයක් පේන්න තියෙද්දී වැඩි වැඩියෙන් සහනාධාර දෙනවා කියන්නේ දැළි පිහියෙන් කිරි කෑමක්. 

ආයෙත් ආර්ථික අර්බුදයක් එයිද?

පසු ගිය සිකුරාදා (මැයි 15) වන විට ඩොලරයක සාමාන්‍ය විකිණුම් මිල රුපියල් 331.16 දක්වාත්, මැදි මිල රුපියල් 324.72 දක්වාත් ඉහළ ගිහින් තිබුණා. මේ වෙන්න යන්නේ මොකක්ද?

ආණ්ඩුව "කෙළවගන්න පුළුවන් හොඳම එකෙන් කෙළවගෙන" කියලා මම කියන්නේ නැහැ. තවමත් රටේ සාර්ව ආර්ථිකය තියෙන්නේ 2022දී වගේ අර්බුදයකට නොගොස් ගොඩ දා ගන්න පුළුවන් තැනකයි. හැබැයි ඒ  විදිහට වැඩේ ගොඩ දා ගැනීම සඳහා මේ වෙලාවේ හෝ ජනප්‍රිය නොවන ක්‍රියාමාර්ග ගන්න වෙනවා. 

ඩොලරය වේගයෙන් ඉහළ යන්නේ ඇයි?

ඩොලර් වලට තිබෙන ඉල්ලුම සැපයුම ඉක්මවා ගිය විට මිල ඉහළ යනවා. මහ බැංකුව මැදිහත් වී සංචිත විකිණීම මගින් තාවකාලිකව මේ තත්ත්වය යටපත් කළ හැකියි. මේ වෙලාවේ එක්කෝ මහ බැංකුව එවැනි මැදිහත්වීම් කරන්නේ නැහැ. එහෙම නැත්නම් මහ බැංකුව විසින් කරන සීමිත මැදිහත්වීම් මිල පාලනය කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් නැහැ. මම හිතන විදිහට, බොහෝ විට, දෙවැන්න.

ඩොලර් වලට තිබෙන ඉල්ලුම සැපයුම ඉක්මවා  ඉහළ යාමට හේතු මොනවාද?

මෙයට හේතුව වාහන ආනයනනම් නෙමෙයි. පසු ගිය (2025) වසර ඇතුළත ඩොලර් මිලියන 2,047ක වාහන ආනයන සිදු වුනා. එවැනි ප්‍රමාණයක වාහන ආනයන සිදු වීමෙන් පසුවත්, මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 1,992.4ක් මිල දී ගත්තා. 

මේ (2026) අවුරුද්දේ පළමු මාස දෙක ඇතුළත ඩොලර් මිලියන 418ක වාහන ආනයන සිදු වුනා. එසේ වෙද්දී, මහ විසින් වෙළඳපොළෙන් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 661.3ක් මිල දී ගත්තා. 

ඒ කියන්නේ ප්‍රශ්නයට හේතුව වාහන ආනයන නෙමෙයිනේ. වාහන ආනයන සිදු වෙද්දීත් රටේ ඩොලර් සැපයුම ඉල්ලුමට වඩා සැලකිය යුතු තරමින් වැඩියි. 

සංචාරක පැමිණීම් අඩු වීමේ සැලකිය යුතු බලපෑමක් තිබෙනවා. මාර්තු මාසයේ සංචාරක ඉපැයීම් ඩොලර් මිලියන 157.1ක් පමණයි. පෙර වසරේ මාර්තු මාසයේ එම ගණන ඩොලර් මිලියන 256.7ක්. ඒ කියන්නේ මාසයක ලැබීම් ඩොලර් මිලියන 100කින් පමණ අඩු වී තිබෙනවා. නමුත් විගමණික ප්‍රේෂණ වල, පෙර වසරට සාපේක්ෂව, මේ අඩුව ඉක්මවන ඉහළ යාමක් තිබෙනවා. 

ඒ කියන්නේ සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් අඩු වීම විගමණික ප්‍රේෂණ වැඩිවීම් වලින් ඕනෑවටත් වඩා කැපිලා ගිහින් තියෙනවා. ඒ නිසා, දෙකම එකට ගත් විට සැපයුමේ අඩු වීමක් නැහැ. ඒ නිසා, ප්‍රශ්නය තියෙන්නේ මෙතැනත් නෙමෙයි.

පැහැදිලි වශයෙන්ම ප්‍රශ්නය තියෙන්නේ වැඩි වුනු ඉන්ධන ආනයන වියදමේ. ඒ නිසා, ඒ ප්‍රශ්නය විසඳන්නේ නැතිව "පය බරවායට පිටිකර බෙහෙත් බැඳලා" මේ අවුලෙන් ගොඩ යන්න බැහැ. 

ඉන්ධන ආනයන වියදම් ඉහළ ගියේ ඇයි?

ඉන්ධන ආනයන වියදම් ඉහළ යාමට ප්‍රධාන හේතුව ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම. ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල කියන්නේ ලංකාවට පාලනය කළ හැකි දෙයක් නෙමෙයි. ලංකාවට කළ හැක්කේ ඉල්ලුම පාලනය කරන එකයි. ඒ වෙනුවෙන් දැනට කරලා තියෙන්නේ මොනවාද?

අප්‍රේල් 1-30 අතර කාලයේ පිරිවැය අනුව, තෙල් සංස්ථාව විසින් ලංකා ඔටෝ ඩීසල් ලීටරයක පිරිවැය ගණනය කරලා තියෙන්නේ පහත පරිදියි.

ගොඩබෑමේ පිරිවැය (V1) = රුපියල් 560.85

සැකසුම් පිරිවැය (V2) = රුපියල් 14.21

සංචිත පවත්වා ගැනීමේ පිරිවැය (V3) = එකතු කර නැත 

බදු (V4) = රුපියල් 163.27

අනෙකුත් වියදම් (V5) = රුපියල් 11.36

ලාභ ආන්තිකය (V6) = එකතු කර නැත

පිරිපහදු නිෂ්පාදන පිරිවැය වෙනස සමග ගැලපීම (V7) = සිදු කර නැත

මුළු පිරිවැය = රුපියල් 749.70

වත්මන් මිල = රුපියල් 382.00

මිල වෙනස = රුපියල් (367.70ක පාඩුවක්)

ඔය විදිහටම අනෙකුත් ඉන්ධන වර්ග වල මුළු පිරිවැයද ගණනය කර තිබෙනවා. 

පැට්‍රෝල් 92 = රුපියල් 432.59 (පාඩුව රුපියල් 34.59)

පැට්‍රෝල් 95 = රුපියල් 477.46 (පාඩුව රුපියල් 22.46)

සුපිරි ඩීසල් = රුපියල් 840.07 (පාඩුව රුපියල් 397.07)

පහත තිබෙන්නේ, යුද්ධය පටන් ගන්න කලින්, පෙබරවාරි අවසානයේ පිරිවැය.

පැට්‍රෝල් 92 = රුපියල් 293.0 

පැට්‍රෝල් 95 = රුපියල් 330.54

ලංකා ඔටෝ ඩීසල් = රුපියල් 282.67

සුපිරි ඩීසල් = රුපියල් 328.99

දැන් මේ ගණන් උඩින් තිබෙන ගණන් එකක සංසන්දනය කර බැලුවොත්, මේ කිසිම ඉන්ධන වර්ගයක පිරිවැය තුන් ගුණයකින් වැඩි වී නැහැ. නමුත් ජනාධිපති දිසානායකගේ සංඛ්‍යාලේඛණ අනුව, තෙල් සංස්ථාවේ ඉන්ධන ආනයන වියදම් 5.3 ගුණයකින් වැඩි වී තිබෙනවා. ඒ අනුව පෙනෙන්නේ, ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල ගණන් ඉහළ යාමට අමතරව, ඉල්ලුම වැඩි වීමක්ද සිදු වී ඇති බවයි.

බදු මුදල් වැය කරමින් වියදමෙන් බාගයකට තෙල් විකුණද්දී ඉල්ලුම වැඩි නොවී තියෙයිද?

ඉල්ලුම ඉහළ යාමට හේතු විය හැකි කරුණු කිහිපයක්ම අපට පෙනෙනවා. 

1. වියදමට වඩා අඩුවෙන් තෙල් විකුණද්දී ඒ වැඩේ දිගටම කරන්න බැහැ කියන එක සිහි බුද්ධියක් ඇති ඕනෑම කෙනෙකුට තේරෙනවා. ඒ අනුව, ඉදිරි කාලයේදී එක්කෝ අනිවාර්යයෙන්ම මිල වැඩි කිරීමක් වෙන්න ඕනෑ. එහෙම නැත්නම් තෙල් හිඟයක් ඇති වෙන්න ඕනෑ. ඔය අවදානම් දෙකටම විසඳුම පුළුවන් තරම් තෙල් එකතු කර ගන්න එකයි. ඔන්න ඉල්ලුම වැඩි වෙනවා. QR ක්‍රමය දැම්මා කියලා මේ ප්‍රශ්නය විසඳෙන්නේ නැහැ. එයින් වෙන්නේ ඇහැට පේන තෙල් පෝලිම් නැති වෙන එක පමණයි. මිල වැඩි නොකර QR දැමීම මගින් පමණක් සැබෑ ඉල්ලුම යටපත් කරන්න බැහැ. සාමාන්‍යයෙන් ලොකුවට දුවන්නේ නැති වාහන සෑහෙන ප්‍රමාණයක් රටේ තියෙනවා. මේ වගේ වාතාවරණයක් යටතේ තෙල් අවශ්‍ය අය වෙන අයෙකුගේ QR කෝඩ් එකකින් හෝ තෙල් අරගෙන තෙල් එකතු කර ගන්නවා.

2. විශේෂයෙන්ම ඩීසල් මිල දිහා බලද්දී, විශාල මිල වෙනසක් තිබෙනවා. රජයෙන් දෙන රුපියල් සීයක සහනාධාරයෙන් ඒ පාඩුව ආවරණය වෙන්නේ නැහැ. ඒ වගේම, මේ පිරිවැය ගණනය කරලා තියෙන්නෙත් හරි මිල සූත්‍රය අනුව නෙමෙයි. සංචිත පවත්වා ගැනීමේ පිරිවැය (V3), ලාභ ආන්තිකය (V6) සහ පිරිපහදු නිෂ්පාදන පිරිවැය වෙනස (V7) මේ පිරිවැයට එකතු කරලා නැහැ. මෙයින් මුල් කොටස් දෙක අනෙකුත් සමාගම් වලටත් දරන්න වෙන පිරිවැයක් නිසා ඔවුන්ගේ පාඩුව මෙහි පේන පාඩුවටත් වඩා වැඩියි. ඒ නිසා එම සමාගම් ව්‍යාපාර පවත්වා ගැනීම පිණිස තෙල් විකුණනවා මිසක්, පුළුවන් තරම් තෙල් විකුණන්න උත්සාහ කරන්නේ නැහැ. එහි ප්‍රතිඵලය තෙල් සංස්ථාවේ ඉන්ධන ඉල්ලුම ඉහළ යාමයි. 

තෙල් සංස්ථාව මේ තරම්ම පාඩුවට සුපිරි ඩීසල් විකුණන්නේ කා වෙනුවෙන්ද? සුපිරි ඩීසල් ගහන වාහන පාවිච්චි කරන්නේ රටේ කවර ආදායම් මට්ටමක ඉන්න අයද? මේවා වෙනම ප්‍රශ්න.

3. ඉහත කරුණු දෙකට අමතරව තුන්වන හා ප්‍රධානම කරුණ විදුලිය නිපදවීම සඳහා වැය වන ඩීසල් ප්‍රමාණය ඉහළ ගොස් තිබීම. හේතුව කියන්න අවශ්‍ය නැහැනේ. විදුලිය නිපදවීම සඳහා මේ විදිහට අඩුවට ඩීසල් දෙනවා කියන්නේ විදුලිබලය නිපදවීමේ පාඩුව ඔය පේන පාඩුවට වඩා ගොඩක් වැඩියි කියන එක. ඒ කියන්නේ විදුලි ගාස්තු ආකාර තුනකින් සුබසාධනය වෙනවා කියන එක.

- සෘජුව අයවැයෙන් මුදල් වෙන් කිරීම මගින් 

- තෙල් සංස්ථාවට අයවැයෙන් මුදල් වෙන් කිරීම මගින් 

- තෙල් සංස්ථාවේ පාඩු අනාගත බදු ගෙවන්නන්ට ඉතිරි කිරීම මගින්

පසු ගිය කාලයේ රජයේ සෘජු වියදම් පාලනය කිරීමක් සිදු වෙලා තියෙනවා කියන එක ඇත්ත. නමුත් තෙල් සංස්ථාවේ, විදුලිබල සමාගම් වල පාඩු ආදිය රජයේ වියදම් විදිහට ගිණුම් වල සටහන් වෙන්නේ නැහැ. 2022 දක්වා කාලයේ කරපු ඔය සෙල්ලම 2022දී තෙල් සංස්ථාවට අයවැයෙන් විශාල මුදලක් වෙන් කරලා අවසන් කළා. දැන් වෙන්නේ ඒ සෙල්ලම නැවත පටන් ගැනීමක්.

වාහන ආනයන සීමා කිරීම මේ ප්‍රශ්නයට විසඳුමක්ද?

විසඳුමක් නෙමෙයි කියලා මම කියන්නේ නැහැ. එයින් යම් සහනයක් ලැබෙනවා. නමුත් පහත සීමාවන් අමතක කළ යුතු නැහැ.

- බදු වැඩි කර තිබෙන්නේ තාවකාලිකව වුවත්, විදේශ අංශයේ ලොකු වෙනසක් සිදු නොවුවහොත්, ඔය වැඩි කළ බදු නැවත අඩු කරන්න වෙන්නේ නැහැ. අධික ආනයන බදු නිසා, දැනටත්, පරිභෝජන භාණ්ඩ විය යුතු වාහන, ලංකාවේ සන්දර්භයේදී වත්කම් වෙලයි තියෙන්නේ. බදු නිසා මිල ඉහළ යනවා. මිල ඉහළ යද්දී පරිභෝජන භාණ්ඩ වල ඉල්ලුම අඩු වෙනවා. නමුත් වත්කම් වල මිල ඉහළ යද්දී ඉල්ලුම වැඩි වෙන එකයි වෙන්නේ.

- බදු වැඩි කර නැති කාණ්ඩ වල ඉල්ලුම ඉහළ යන්න පුළුවන්. විදේශ අංශයේ තත්ත්වය ස්ථාවර වුනේ නැත්නම්, "බදු සහනය" මේ වාහන වලටත් තැපෑලෙන් එන බව මිනිස්සුන්ට තේරෙන්න ගන්නවා. 

වාහන ආනයන සඳහා මාසයකට ඩොලර් මිලියන 200කට වඩා අඩුවෙනුයි යන්නේ. එයින් යම් ඉතිරියක් වෙයි. නමුත් ඉන්ධන ආනයන පිරිවැය වැඩිවීම ඒ ඉතිරියෙන් ආවරණය කරගන්න අමාරු වෙයි.

මේ තත්ත්වයන් එක්ක රටේ විදේශ අංශය මේ වෙද්දීත් විශාල අර්බුදයකට ගිහින් නැත්තේ IMF වැඩ සටහනක ඉන්න නිසා. ඩොලරයක මිල ඉහළ යනවා තමයි. නමුත් මේ වෙන්නේ 2022දී සිදු වූ දෙයම නෙමෙයි. 

පෙර අවස්ථාවේදී සිදු වුනේ විණිමය අනුපාතය පාලනය කිරීම සඳහා මහ බැංකුව සතු වූ හැකියාව මුළුමනින්ම ගිලිහී නූල කඩාගත් සරුංගලයක් මෙන් ඩොලරයක මිල ඉහළට ඉහළට පාවී ගිය එකයි. නමුත් දැන් වෙන්නේ ඒ වගේ දෙයක් නෙමෙයි. මහ බැංකුව නූල අතේ තියාගෙන සරුංගලය උඩ යවන එක. මේ මිල ඉහළ යාමෙන් ප්‍රශ්න ඇති වෙන්නේ නැහැ කියලා කියන්න බැරි වුනත්, 2022දී වගේ අර්බුදයක් ඇති වෙන්නේ නැහැ.

මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික දෙකක් බොහෝ විට මැයි 27 දින ලැබෙනවා. එය ඩොලර් මිලියන 700ක පමණ මුදලක්. අමාරුම කාලය ඉදිරි මාස දෙක. ලංකාවට කොහොමටත් සංචාරකයින් අඩුවෙන් එන්නේ ඒ මාස වල. ඉන් පසුව සංචාරක පැමිනීම් ක්‍රමක්‍රමයෙන් වැඩි වෙයි. ඒ වගේම, ඇමරිකාවේ මැදි වාර මැතිවරණ වලට කලින් තෙල් ප්‍රශ්නය ඇමරිකාව පැත්තෙන් විසඳන්නම වෙනවා. තෙල් මිල නැවත පෙබරවාරි මට්ටමට පහත වැටෙන එකක් නැති වුනත් යම් පාලනයක් සිදු විය යුතුයි. IMF වාරික දෙකේ උදවුවෙන් ඔය අමාරු කාලය ගෙවාගන්න බැරිකමක් නැහැ.

දැනට තිබෙන ප්‍රශ්නය ආණ්ඩුව විසින් මිල සූත්‍ර නොසලකා හැරීම. ඉතිරි වාරික දෙක ලබා ගන්නනම්, ආණ්ඩුවට අනිවාර්යයෙන්ම නැවත මිල සූත්‍ර ක්‍රියාත්මක කරන බවට සහතික වෙන්න සිදු වෙනවා. ඔය වාරික නැතුව දැන් ඉන්න තැනින් අඟලක්වත් එහාට යන්න බැහැ. ඒ කියන්නේ බොහෝ විට ඉදිරි සතියේ තෙල් මිල සංශෝධනයක් එන්න පුළුවන්.

වාරික දෙක ලැබුනා කියලා මහ බැංකුවට දිගින් දිගටම ඩොලර් විකුණමින් ඩොලරයක මිල පාලනය කරන්න බැහැ. ඩොලරයක මිල ඉහළ යන්න ඉඩ අරින්නම වෙනවා. කෙටි කාලයක් ඇතුළත ලොකු ඉහළ යාමක් වෙද්දී පමණක් මැදිහත් වීම් කරන්න වෙනවා. සංචිත තියා ගන්නෙම ඒ වගේ අවස්ථාවක ප්‍රයෝජනයට ගන්න. 

ඩොලරයක මිල ඉහළ යනවා කියන්නේ තෙල් පිරිවැය තවත් ඉහළ යනවා කියන එක. ඒ කියන්නේ තෙල් මිල වගේම විදුලි ගාස්තු, ප්‍රවාහන ගාස්තු ආදියද වැඩි වී උද්ධමනය ඉහළ යනවා කියන එක. 2022දී වගේ 70% මට්ටමට යන එකක් ගැන නෙමෙයි මේ කියන්නේ. එහෙම වෙන්නේ නැහැ. නමුත් මහ බැංකුවේ උද්ධමන ඉලක්කය ඉක්මවා යන්න පුළුවන්.

ඔය තත්ත්වයත් එක්ක මහ බැංකුවට උද්ධමනය පාලනය කිරීම සඳහා මුදල් සැපයුම පාලනය කරන්නම වෙනවා. ඒ කියන්නේ නැවත පොලී අනුපාතික වැඩි වෙන්න ඉඩ හරින්න වෙනවා. පොලී අනුපාතික වැඩි වෙද්දී රජයේ වියදම්ද සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යනවා. පසුගිය අවුරුද්දේ පුනරාවර්තන වියදම් සීමා වී තිබුනේ පොලී අනුපාතික පහළ ගිය නිසා. දැන් මේ තත්ත්වය ආපසු හැරෙන්නයි යන්නේ. අලුත් තත්ත්වයත් එක්ක, දැන් කරන විදිහට දිගින් දිගටම ඉන්ධන, විදුලි ගාස්තු සුබසාධනය කරන්න ගියොත් නැවත වරක් රාජ්‍යමූල්‍ය තුලනය අවුල් වෙන්න පුළුවන්. 

අවසාන වශයෙන්, කෙටියෙන් කිවුවොත්, නැවතත් 2022 වැනි අර්බුදයක් ඇති වීමේ අවදානම කළමණාකරණය කරගන්න අමාරු නැහැ. හැබැයි ජනප්‍රිය තීරණ ගනිමින් ඒ වැඩේ කරන්න බැහැ.