අයවැය අතිරික්තය ඉදිරියට!

පසුගිය පෙබරවාරි මාසය අවසානයේදී අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබුණු බව පෙර සටහනක සඳහන් කළා. ප්‍රමාණයෙහි තරමක අඩුවක් සිදුව ඇතත්, මාර්තු මාසය අවසානයේදී, එනම් 2026 පළමු කාර්තුව අවසානයේදීද, අයවැය අතිරික්තයක් දකින්න පුළුවන්. 

රාජ්‍ය ආදායම් හා ලැබීම් 

වසරේ පළමු කාර්තුව අවසානයේදී රුපියල් බිලියන 1,473.8ක රාජ්‍ය ආදායමක් වාර්තා වන අතර මෙය පෙර වසරේ පළමු කාර්තුවට සාපේක්ෂව 38.4%ක වර්ධනයක්. මෙයින් රුපියල් බිලියන 1,308.8ක් බදු ආදායම් වන අතර බදු ආදායම් වල 34.9ක වර්ධනයක් දැකිය හැකියි.

රාජ්‍ය වියදම් 

පළමු කාර්තුවේ සමස්ත රාජ්‍ය වියදම රුපියල් බිලියන 1,385.4කට සීමා වී තිබෙනවා. මේ අනුව, රුපියල් බිලියන 88.4ක අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වෙනවා.

පොලී වියදම 

ඉහත වියදමෙන් රුපියල් බිලියන 593.3ක්ම පොලී ගෙවීම් වන අතර, එයින් රුපියල් බිලියන 80.2ක් විදේශ ණය වල පොලී ගෙවීම් වෙනුවෙන්ද, ඉතිරි රුපියල් බිලියන 513.1 දේශීය ණය වල පොලී ගෙවීම් වෙනුවෙන්ද වැය කර තිබෙනවා. මේ අනුව, ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 601.5ක්. 

ණය ආපසු ගෙවීම් 

පළමු කාර්තුව ඇතුළත රුපියල් බිලියන 502.5ක දේශීය ණය සහ රුපියල් බිලියන 89.0ක විදේශ ණය ආපසු ගෙවා තිබෙනවා. එකතුව රුපියල් බිලියන 591.5ක්. අයවැය අතිරික්තය වන රුපියල් බිලියන 88.4ක මුදල මගින් එයින් කොටසක් ආවරණය වී ඇති අතර, ඉතිරි කොටස පරණ ණය ගෙවීම සඳහා ලබාගත් අලුත් ණයයි. 

රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය යහපත් මට්ටමක පවතින බැවින් මෙවැනි දුෂ්කර අවස්ථාවක සිදු වන යම් වියදම් වැඩි වීමක් රජයට දරා ගත හැකිව තිබුණත්, එසේ රුපියල් වැය කර ඉන්ධන ආදිය සුබසාධනය කරද්දී ඉහළ යන විදේශ විණිමය ඉල්ලුම අවශෝෂණය කර ගැනීම සඳහා වැය කළ හැකි තරමේ විදේශ සංචිත රටේ නොමැති බැවින්, රජය සතුව රුපියල් තිබීම ප්‍රශ්නය මුළුමනින්ම විසඳන්නේ නැහැ.

අයවැය අතිරික්තය දිගටම තබා ගත හැකි වෙයිද?

පෙර මෙන් රජයේ අයවැය හිඟය පියවීම පිණිස මුදල් සැපයුම වැඩි කිරීමක් සිදු නොවුවද, විදේශ අංශයේ බාහිර කම්පන තත්ත්වය නිසා, කෙටිකාලීනව උද්ධමනය ඉහළ යා හැකි බැවින්, මහ බැංකුවට පොලී අනුපාතික යම් තරමකින් ඉහළ යාමට ඉඩ හරින්නට සිදු විය හැකියි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රජයේ පොලී වියදම්ද ඉහළ යා හැකි බැවින්, දැනට පවතින යහපත් රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය දිගටම එලෙසින්ම පවත්වා ගැනීම තරමක අභියෝගයක් විය හැකියි. 

උද්ධමනය කළමණාකරණය කර ගැනීම 

මෙවර ඇති වූ බාහිර කම්පනය ඉතිහාසයේ එවැනි කම්පනයක් ඇති වූ පළමු හෝ එකම අවස්ථාව නෙමෙයි. 2008දී ලෝක වෙළඳපොලේ තෙල් මිල මීටත් වඩා ඉහළ ගිය අතර, උද්ධමනය ඉතිහාසයේ පළමු වරට 30% ආසන්න මට්ටමකට ඉහළ ගියා. ඉන් පසුව, 2022දී ඇති වූ බාහිර කම්පන තත්ත්වය තුළ උද්ධමනය 70% ආසන්න මට්ටමකට ඉහළ ගියා. එහෙත්, රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය යහපත් මට්ටමක පවතින බැවින්, ඉතිහාසයේ දෙවරක්ම එසේ සිදු වුවද, මෙවර උද්ධමනය පාලනය කර ගැනීම ඒ තරම්ම අසීරු කාර්යයක් වන එකක් නැහැ. 

බාහිර කම්පන නිසා උද්ධමනය ඉහළ යාම මුළුමනින්ම වලක්වා ගත නොහැකි වුවද, මහ බැංකුවට රාජ්‍යමූල්‍ය පීඩනයකින් තොරව ස්වාධීනව කටයුතු කළ හැකි බැවින්, මුදල් සැපයුම පාලනය කිරීම මගින් උද්ධමනය 2008 හෝ 2022 වැනි මට්ටමකට යාම වලක්වා ගත හැකියි. මීට පෙර උද්ධමනය පාලනය කර ගත නොහැකි මට්ටමකට ගියේ මහ බැංකුවට රාජ්‍යමූල්‍ය අංශයෙන් අවශ්‍ය සහයෝගය නොලැබුණු නිසයි. 

විදේශ අංශය කළමණාකරණය කර ගැනීම

ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම මගින් විදේශ අංශය දුර්වල වී ඇති බවක් අනිවාර්යයෙන් අදහස් වන්නේ නැහැ. එය තීරණය වන්නේ සංචිත වෙනස් වන්නේ කෙසේද යන්න මතයි. ඕනෑවට වඩා සංචිත නාස්ති කර නොගනිමින්, පාලනයක් යටතේ රුපියල අවප්‍රමාණය වීමට ඉඩ හැරීම මෙවැනි අවස්ථාවකදී මහ බැංකුව විසින් සිදු කළ යුතු කාර්යයයි. විදේශ අංශයේ කඩා වැටීමක් සිදු විය හැක්කේ පෙර අවස්ථා වල සිදු කළ පරිදි ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම වැළැක්වීමට ගන්නා උත්සාහයන් තුළයි. 

මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික 

සාමාන්‍යයෙන් මූල්‍ය අරමුදල ණය දෙන්නේ රටක මහ බැංකුවට වුවද, මෙවර මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික (2023 සිටම) ලබා දෙන්නේ ශ්‍රී ලංකා රජයටයි. ඒ නිසා, මැයි 27 දින වාරික දෙකක්ම එකවර ලැබුණහොත් රටේ ඩොලර් ප්‍රශ්නයට යම් සහනයක් ලැබෙනවාක් මෙන්ම, රජයට රුපියල්ද ලැබෙන බැවින්, පොලී අනුපාතික මත පීඩනයද සීමා කර ගත හැකියි. ඉන්ධන මිල ගැලපීම ප්‍රමාද වීම නිසා මෙම වාරික තව දුරටත් ප්‍රමාද වුවහොත්, විදේශ අංශයේ මෙන්ම දේශීය ණය වෙළඳපොළ තුළද පීඩනය ඉහළ යා හැකියි. ඉක්මණින්ම මිල ගැලපීම මගින් රටේ ආර්ථිකය ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීම සඳහා රජයට ඇති උනන්දුව පිළිබඳව මූල්‍ය වෙළඳපොළට සංඥා කළ හැකියි.

විදේශ අංශයේ ප්‍රශ්නය ඉවරයිද?

මූල්‍ය අරමුදලේ ඊළඟ වාරික දෙක සම්බන්ධව තීරණය මැයි 27 ලැබෙනවා. සාමාන්‍යයෙන් අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල රැස්වීමේ අනුමැතියට මේ වගේ දෙයක් දමන්නේ යටින් අවශ්‍ය එකඟතා ඇති කර ගැනීමෙන් පසුවයි. මේ වෙද්දී මැයි 27 දිනය අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල කැලැන්ඩරයට දමලා තිබෙනවා. ඒ කියන්නේ ඩොලර් මිලියන 700ක මුදලක් බොහෝ විට එදින ලැබෙනවා. ඒ මුදලින් දැනට තිබෙන කෙටිකාලීන ප්‍රශ්නය විසඳා ගන්න පුළුවන්. දිගුකාලීන ප්‍රශ්න වෙනම විසඳිය යුතුයි.

මූල්‍ය අරමුදලේ වැඩසටහනක් ඇතුළේ සිටියදී මේ වගේ අවුලක් ඇති වුනේ කොහොමද?

පසුගිය මාර්තු 20 දින ඉන්ධන මිල වැඩි කිරීමේ තීරණය ගනිද්දී මිල සූත්‍රය අනුව පිරිවැය තීරණය කළ ආකාරය රජය විසින් ප්‍රසිද්ධ කළේ නැහැ. මේ වෙද්දී එය ප්‍රසිද්ධ කර තිබෙනවා. 

පහත තිබෙන්නේ පසුගිය මාර්තු 1-20 අතර කාලය මත පදනම්ව ගණනය කර තිබෙන තෙල් සංස්ථාවේ ලංකා ඔටෝ ඩීසල් ලීටරයක පිරිවැය. 

ගොඩබෑමේ පිරිවැය (V1) = රුපියල් 425.70

සැකසුම් පිරිවැය (V2) = රුපියල් 13.83

සංචිත පවත්වා ගැනීමේ පිරිවැය (V3) = එකතු කර නැත 

බදු (V4) = රුපියල් 138.39

අනෙකුත් වියදම් (V5) = රුපියල් 8.65

ලාභ ආන්තිකය (V6) = එකතු කර නැත

පිරිපහදු නිෂ්පාදන පිරිවැය වෙනස සමග ගැලපීම (V7) = සිදු කර නැත

මුළු පිරිවැය = රුපියල් 586.56

නමුත් මාර්තු 21 දින සිට ඩීසල් ලීටරයක මිල පැවතුනේ රුපියල් 382 ලෙසයි. පසුව, මැයි 3 දින සිට මිල රුපියල් 392 කළත්, ඒ වෙද්දී පිරිවැය රුපියල් 749.70 දක්වා ඉහළ ගිහින්.

මූල්‍ය අරමුදලේ කොන්දේසි අනුව, ඉන්ධන මිල හා විදුලි ගාස්තු පිරිවැය හා ගැලපිය යුතුයි. යම් හෙයකින් එසේ නොකරන්නේනම්, වෙනස රජය මගින් ගෙවිය යුතුයි. 

රජය මේ වෙනසින් රුපියල් 100ක මුදලක් තෙල් සංස්ථාවට සහ අනෙක් සැපයුම්කරුවන්ට දුන්නා. එහෙම කරපු එකේ හොඳ නරක පැත්තකින් තිබිබොත්, ඒ රුපියල් 100 දුන්නට පස්සෙත් පිරිවැය ගැලපීමක් වෙන්නේ නැහැ. මාර්තු 20 වන විට පිරිවැය වෙනස රුපියල් 200කට කිට්ටුයි. මැයි වෙද්දී රුපියල් 350කටත් වඩා වැඩියි. ඒ කියන්නේ මාර්තු 20 සිට රජය විසින් මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුමේ කොන්දේසි කඩ කරලා තිබෙනවා.

මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුමේ කොන්දේසි කඩ කළ කළ නිසා අරමුදලේ වාරික ලැබෙන එක ප්‍රමාද වී තිබෙනවා. මෙය අදාළ වන්නේ ඉන්ධන මිල ගණන් වලට පමණක් නෙමෙයි. විදුලි ගාස්තු හා අදාළ තත්ත්වයද මෙයම තමයි. විදේශ අංශයේ අස්ථාවරත්වයට ප්‍රධානම හේතුව මේ විදිහට ආණ්ඩුව විසින් මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුමේ කොන්දේසි වලින් පිට පැනීම. 

ආණ්ඩුව මේ විදිහට කොන්දේසි වලින් පිට පැන්නේ ඇයි?

ආණ්ඩුවට මූල්‍ය අරමුදල එක්ක ප්‍රශ්නයක් ඇති කරගන්න කිසිම උවමනාවක් තිබුණා කියලා මම හිතන්නේ නැහැ. නමුත් මේ ආණ්ඩුවට "ඔලු දෙකේ" ප්‍රශ්නයක් තිබෙනවා. මේ ආණ්ඩුව දිගින් දිගටම පෙන්වන්න උත්සාහ කරන්නේ රාජ්‍ය ව්‍යවසාය කාර්යක්ෂමව පවත්වා ගෙන යන්න පුළුවන් කියලා. ප්‍රශ්නය තෙල් සංස්ථාවේ ඒකාධිකාරය අහිමි වීම කියලා කෙළින්ම කියන අයත් ඉන්නවා. 

මේ පිරිවැය තෙල් සංස්ථාවේ පිරිවැය. ගොඩක් වෙලාවට අනෙක් තරඟකාරී සමාගම් වල පිරිවැය මීට වඩා අඩුයි. අඩු වශයෙන් සමහර සමාගම් වල. තෙල් සංස්ථාව විසින් හරියටම මිල ගැලපුවානම් අනෙකුත් සමාගම් වලට විශාල ලාබයක් ලබා ගන්න අවස්ථාව ලැබෙනවා. එහෙම ලාබ ලබද්දීත් තෙල් සංස්ථාවට ලාබ ලබන්න බැරි වුනොත් තෙල් සංස්ථාවේ අකාර්යක්ෂමතාවය පැහැදිලිව පේනවා.

ඊළඟ ප්‍රශ්නය තෙල් මිල ගලපද්දී විදුලිය නිපදවීමේ පිරිවැය විශාල ලෙස ඉහළ යාම. බාල ගල් අඟුරු ප්‍රශ්නයත් එක්ක විදුලිය නිපදවීම පිණිස ඉන්ධන අවශ්‍යතාවය විශාල ලෙස ඉහළ ගිහින් තියෙනවා. ඒ නිසා පිරිවැය ගලපන්නනම් විදුලි ගාස්තු විශාල ලෙස වැඩි කරන්න වෙනවා. එවිට ආණ්ඩුවට ගල් අඟුරු වංචා චෝදනා වලට මුහුණ දෙන්න වෙනවා. 

මේ තත්ත්වයන් එක්ක, මම හිතන විදිහට, ආණ්ඩුව විසින් උත්සාහ කර තිබෙන්නේ ලෝක තෙල් මිල ඉක්මණින් පහත වැටෙයි කියන උපකල්පනය මත, පොඩ්ඩක් කාලය ගන්න. තෙල් මිල ඉක්මණින් අඩු වුනානම් ඔය කරපු වැරැද්ද ලේසියෙන්ම වහලා දමන්න පුළුවන්කම තිබුණා.

නමුත් ඔය විදිහට වෙළඳපොළ එක්ක ඔට්ටු දමන එක ඉතාම අවදානම් සූදුවක්‌. මිල අඩු වෙයිද වැඩි වෙයිද කියන එක කාටවත්ම හරියටම පුරෝකථනය කරන්න බැහැ. ඒ ඒ වෙලාවේ පවතින පිරිවැය අනුව මිල ගැලපීම හොඳම විසඳුම වන්නේ ඒ නිසා.

ආණ්ඩුවේ උපක්‍රමය වූ බව පෙනෙන්නේ මුලින් පාඩුව දරාගෙන පසුව මිල අඩු වෙද්දී ඒ පාඩුව ආවරණය කර ගන්න එකයි. නමුත් දැන් වෙලා තියෙන්නේ මිල වැඩි වී පිරිවැය තවත් වැඩි වී පාඩුව තවතවත් වැඩි වෙන එකයි. 

ආර්ථික අර්බුදයට කලින් වුනෙත් ඔය වැඩේමයි. පිරිවැය වැඩි වෙද්දී මිල වැඩි නොකර පිරිවැය අඩු වෙනකම් බලා හිටියට ඒ වැඩේ කවදාවත් වුනේ නැහැ. අන්තිමට මිල හා පිරිවැය අතර වෙනස ටිකෙන් ටික වැඩි වෙලා එකවර ප්‍රායෝගිකව ගැලපීමක් කළ නොහැකි මට්ටමකට ආවට පස්සේ කොහොමටවත් මිල ගැලපීමක් කරන්න බැරිව යනවා. ඔය තත්ත්වය කෙළවර වෙන්නේ විශාල අර්බුදයකින්. 2022දී එකවර විශාල ලෙස ඉන්ධන, විදුලි ගාස්තු වැඩි කරන්න වුනෙත්, ඩොලරයක මිල එකවර ඉහළ ගියෙත් ඔන්න ඔය හේතුව නිසා.

මූල්‍ය අරමුදල විසින් මිල ගැලපීම දැඩි කොන්දේසියක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන්නේ ඔන්න ඔය හේතුව නිසා. එසේ නොකරන්නේනම්, බදු මුදල් යොදවා සුබසාධනය කරන්න වෙනවා. ඒ කියන්නේ වෙනත් ක්‍රමයකින් ඒ මුදල් හොයා ගන්න වෙනවා. ඒ නිසා පාඩු දිගින් දිගටම තියා ගන්න එක සීමා වෙනවා. දැන් වුනත් ආණ්ඩුවට අවශ්‍යනම් රුපියල් 100 වෙනුවට රුපියල් 350ක් සැපයුම්කරුවන්ට ගෙවලා ඩීසල් අඩු මිලට විකුණන්න බාධාවක් නැහැ. නමුත් ඒ මුදල වෙනත් බද්දක් විදිහට එකතු කරගන්න වෙනවා. ඒ නිසා ඒ වැඩේ වෙන්නේ නැහැ. ආණ්ඩු කැමති පාඩු අනාගත බදු ගෙවන්නට ඉතිරි කරන පහසු ක්‍රමයට. දැන් මූල්‍ය අරමුදල එක්ක ගිවිසුමක ඉන්න නිසා ආණ්ඩුවට ඒ වැඩේ කරන්න බැහැ. 

කොහොම වුනත්, අවසාන වශයෙන් අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයට ලංකාවේ ණය වාරිකය අනුමත කරන්න දමලා කියන්නේ ලංකාවේ රජය මිල ගලපන්න එකඟ වෙලා කියන එකයි. ඒ වැඩේ ඉදිරි සති වල වෙයි.

දැන් ඔය ඩොලර් මිලියන 700 ලැබෙන එකේ වාසිය ඒ මුදල පමණක් නෙමෙයි. රජය ඉන්ධන, විදුලි ගාස්තු මිල ගැලපීමක් කරන බවත්, අනෙකුත් ආදායම් හා වියදම් ඉලක්ක අත හරින්නේ නැහැ කියන එකත් පිළිබඳ සහතිකයත් ඒ එක්කම ලැබෙනවා. ඒ කියන්නේ රජයේ ණය අවදානම අඩු වීම පිළිබඳවද සහතිකයක්. මෙය විදේශ අංශයේ ස්ථාවරත්වයට උදවු වෙනවා.

මෙයින් අදහස් වන්නේ ඩොලරය ඉහළ යන එක නවතියි කියන එක නෙමෙයි. ඩොලරයක මිල ඉහළ යාමේදී වෙන්නෙත් එක්තරා ආකාරයක පිරිවැය ගැලපීමක්. ඒ ගැලපීම වුනේ නැත්නම්, ඩොලරයක් ඉපැයීමේ පිරිවැය සහ ඩොලරයක මිල අතර පරතරය ටිකෙන් ටික වැඩි වෙලා යම් අවස්ථාවක විශාල කඩා වැටීමක් සිදු වෙනවා. 2022දී සිදු වුනේ එයයි. බොහෝ විට මහ බැංකුව විසින් කරනු ඇත්තේ පවතින නරක තත්ත්වය වෙනස් වන තුරු යම් පාලනයක් ඇතිව ඩොලරයක මිල ඉහළ යන්න ඉඩ අරින එකයි. ඒ වෙනුවෙන් යම් සංචිත ප්‍රමාණයක් විකුණන්න වෙන්නත් පුළුවන්. මේක සංචිත වලට ලොකු හානියක් කර ගන්නේ නැතිව, ඩොලරයක මිලද අයාලේ යන්න නොදී පරිස්සමෙන් ගහන්න තියෙන ගේමක්. 

කෙටිකාලීන විසඳුමක් විදිහට ඉන්ධන හා විදුලි ගාස්තු වලට සහනාධාරයක් දෙන එක රජය විසින් කරයි. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ලෙස බලයට පත් වූ ආණ්ඩුවකට ඒ වගේ දේශපාලන තීරණ ගන්න අයිතියක් තියෙනවා. මූල්‍ය අරමුදල ඒ වගේ තීරණයකට විරුද්ධ වෙන එකක් නැහැ. නමුත් රජයට සමස්තයක් ලෙස ආදායම් හා වියදම් ගලපගන්න වෙනවා. 

පසුගිය කාලයේ පැවති යහපත් රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වයේ උදවුවෙන් යම් මට්ටමක සහනාධාරයක් කෙටිකාලීනව ලබා දිය හැකි වුවත්, එවැන්නක් කළ හැකි සීමාවක් තිබෙනවා. තෙල් මිල කාලයක් ඉහළ මට්ටමක තිබුණොත් හෝ තවත් ඉහළ ගියොත් කොහොමටත් මිල වැඩි කරන්න වෙනවා. එවිට වෙන්නේ එළුවාගේ බෙල්ල කපලා මුට්ටියත් බිඳින්න වුනා වගේ වැඩක්. කොහොම වුනත් එය ආණ්ඩුවට අයිති දේශපාලනික තීරණයක්. 

දැන් පවතින තත්ත්වයත් එක්ක උද්ධමනය ඉහළ යාමේ අවදානම පැහැදිලියි. මේ විදිහට උද්ධමනය ඉහළ යාමට හේතුව බාහිර කම්පනයක් වුවත්, ඒ කම්පන තත්ත්වය එක දිගට පවතිද්දී එය ඉල්ලුම ඉහළ දැමීමටද හේතු වෙනවා. ඒ නිසා, මහ බැංකුවට මුදල් ප්‍රතිපත්ති දැඩි කරන්න සිදු වෙනවා. වෙනත් විදිහකට කිවුවොත්, ආර්ථික වර්ධනය සීමා වෙන ක්‍රියාමාර්ග ගන්න වෙනවා. මේ තත්ත්වය රජයේ ආදායම් කෙරෙහි නරක විදිහට බලපානවා වගේම වියදම් වැඩි කරනවා. ඒ නිසා, කලින් පැවති යහපත් රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය ඒ විදිහටම පවත්වා ගැනීම වඩා අසීරු වෙනවා. ඒ වගේ තත්ත්වයක් පේන්න තියෙද්දී වැඩි වැඩියෙන් සහනාධාර දෙනවා කියන්නේ දැළි පිහියෙන් කිරි කෑමක්. 

ආයෙත් ආර්ථික අර්බුදයක් එයිද?

පසු ගිය සිකුරාදා (මැයි 15) වන විට ඩොලරයක සාමාන්‍ය විකිණුම් මිල රුපියල් 331.16 දක්වාත්, මැදි මිල රුපියල් 324.72 දක්වාත් ඉහළ ගිහින් තිබුණා. මේ වෙන්න යන්නේ මොකක්ද?

ආණ්ඩුව "කෙළවගන්න පුළුවන් හොඳම එකෙන් කෙළවගෙන" කියලා මම කියන්නේ නැහැ. තවමත් රටේ සාර්ව ආර්ථිකය තියෙන්නේ 2022දී වගේ අර්බුදයකට නොගොස් ගොඩ දා ගන්න පුළුවන් තැනකයි. හැබැයි ඒ  විදිහට වැඩේ ගොඩ දා ගැනීම සඳහා මේ වෙලාවේ හෝ ජනප්‍රිය නොවන ක්‍රියාමාර්ග ගන්න වෙනවා. 

ඩොලරය වේගයෙන් ඉහළ යන්නේ ඇයි?

ඩොලර් වලට තිබෙන ඉල්ලුම සැපයුම ඉක්මවා ගිය විට මිල ඉහළ යනවා. මහ බැංකුව මැදිහත් වී සංචිත විකිණීම මගින් තාවකාලිකව මේ තත්ත්වය යටපත් කළ හැකියි. මේ වෙලාවේ එක්කෝ මහ බැංකුව එවැනි මැදිහත්වීම් කරන්නේ නැහැ. එහෙම නැත්නම් මහ බැංකුව විසින් කරන සීමිත මැදිහත්වීම් මිල පාලනය කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් නැහැ. මම හිතන විදිහට, බොහෝ විට, දෙවැන්න.

ඩොලර් වලට තිබෙන ඉල්ලුම සැපයුම ඉක්මවා  ඉහළ යාමට හේතු මොනවාද?

මෙයට හේතුව වාහන ආනයනනම් නෙමෙයි. පසු ගිය (2025) වසර ඇතුළත ඩොලර් මිලියන 2,047ක වාහන ආනයන සිදු වුනා. එවැනි ප්‍රමාණයක වාහන ආනයන සිදු වීමෙන් පසුවත්, මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 1,992.4ක් මිල දී ගත්තා. 

මේ (2026) අවුරුද්දේ පළමු මාස දෙක ඇතුළත ඩොලර් මිලියන 418ක වාහන ආනයන සිදු වුනා. එසේ වෙද්දී, මහ විසින් වෙළඳපොළෙන් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 661.3ක් මිල දී ගත්තා. 

ඒ කියන්නේ ප්‍රශ්නයට හේතුව වාහන ආනයන නෙමෙයිනේ. වාහන ආනයන සිදු වෙද්දීත් රටේ ඩොලර් සැපයුම ඉල්ලුමට වඩා සැලකිය යුතු තරමින් වැඩියි. 

සංචාරක පැමිණීම් අඩු වීමේ සැලකිය යුතු බලපෑමක් තිබෙනවා. මාර්තු මාසයේ සංචාරක ඉපැයීම් ඩොලර් මිලියන 157.1ක් පමණයි. පෙර වසරේ මාර්තු මාසයේ එම ගණන ඩොලර් මිලියන 256.7ක්. ඒ කියන්නේ මාසයක ලැබීම් ඩොලර් මිලියන 100කින් පමණ අඩු වී තිබෙනවා. නමුත් විගමණික ප්‍රේෂණ වල, පෙර වසරට සාපේක්ෂව, මේ අඩුව ඉක්මවන ඉහළ යාමක් තිබෙනවා. 

ඒ කියන්නේ සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් අඩු වීම විගමණික ප්‍රේෂණ වැඩිවීම් වලින් ඕනෑවටත් වඩා කැපිලා ගිහින් තියෙනවා. ඒ නිසා, දෙකම එකට ගත් විට සැපයුමේ අඩු වීමක් නැහැ. ඒ නිසා, ප්‍රශ්නය තියෙන්නේ මෙතැනත් නෙමෙයි.

පැහැදිලි වශයෙන්ම ප්‍රශ්නය තියෙන්නේ වැඩි වුනු ඉන්ධන ආනයන වියදමේ. ඒ නිසා, ඒ ප්‍රශ්නය විසඳන්නේ නැතිව "පය බරවායට පිටිකර බෙහෙත් බැඳලා" මේ අවුලෙන් ගොඩ යන්න බැහැ. 

ඉන්ධන ආනයන වියදම් ඉහළ ගියේ ඇයි?

ඉන්ධන ආනයන වියදම් ඉහළ යාමට ප්‍රධාන හේතුව ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම. ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල කියන්නේ ලංකාවට පාලනය කළ හැකි දෙයක් නෙමෙයි. ලංකාවට කළ හැක්කේ ඉල්ලුම පාලනය කරන එකයි. ඒ වෙනුවෙන් දැනට කරලා තියෙන්නේ මොනවාද?

අප්‍රේල් 1-30 අතර කාලයේ පිරිවැය අනුව, තෙල් සංස්ථාව විසින් ලංකා ඔටෝ ඩීසල් ලීටරයක පිරිවැය ගණනය කරලා තියෙන්නේ පහත පරිදියි.

ගොඩබෑමේ පිරිවැය (V1) = රුපියල් 560.85

සැකසුම් පිරිවැය (V2) = රුපියල් 14.21

සංචිත පවත්වා ගැනීමේ පිරිවැය (V3) = එකතු කර නැත 

බදු (V4) = රුපියල් 163.27

අනෙකුත් වියදම් (V5) = රුපියල් 11.36

ලාභ ආන්තිකය (V6) = එකතු කර නැත

පිරිපහදු නිෂ්පාදන පිරිවැය වෙනස සමග ගැලපීම (V7) = සිදු කර නැත

මුළු පිරිවැය = රුපියල් 749.70

වත්මන් මිල = රුපියල් 382.00

මිල වෙනස = රුපියල් (367.70ක පාඩුවක්)

ඔය විදිහටම අනෙකුත් ඉන්ධන වර්ග වල මුළු පිරිවැයද ගණනය කර තිබෙනවා. 

පැට්‍රෝල් 92 = රුපියල් 432.59 (පාඩුව රුපියල් 34.59)

පැට්‍රෝල් 95 = රුපියල් 477.46 (පාඩුව රුපියල් 22.46)

සුපිරි ඩීසල් = රුපියල් 840.07 (පාඩුව රුපියල් 397.07)

පහත තිබෙන්නේ, යුද්ධය පටන් ගන්න කලින්, පෙබරවාරි අවසානයේ පිරිවැය.

පැට්‍රෝල් 92 = රුපියල් 293.0 

පැට්‍රෝල් 95 = රුපියල් 330.54

ලංකා ඔටෝ ඩීසල් = රුපියල් 282.67

සුපිරි ඩීසල් = රුපියල් 328.99

දැන් මේ ගණන් උඩින් තිබෙන ගණන් එකක සංසන්දනය කර බැලුවොත්, මේ කිසිම ඉන්ධන වර්ගයක පිරිවැය තුන් ගුණයකින් වැඩි වී නැහැ. නමුත් ජනාධිපති දිසානායකගේ සංඛ්‍යාලේඛණ අනුව, තෙල් සංස්ථාවේ ඉන්ධන ආනයන වියදම් 5.3 ගුණයකින් වැඩි වී තිබෙනවා. ඒ අනුව පෙනෙන්නේ, ලෝක වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල ගණන් ඉහළ යාමට අමතරව, ඉල්ලුම වැඩි වීමක්ද සිදු වී ඇති බවයි.

බදු මුදල් වැය කරමින් වියදමෙන් බාගයකට තෙල් විකුණද්දී ඉල්ලුම වැඩි නොවී තියෙයිද?

ඉල්ලුම ඉහළ යාමට හේතු විය හැකි කරුණු කිහිපයක්ම අපට පෙනෙනවා. 

1. වියදමට වඩා අඩුවෙන් තෙල් විකුණද්දී ඒ වැඩේ දිගටම කරන්න බැහැ කියන එක සිහි බුද්ධියක් ඇති ඕනෑම කෙනෙකුට තේරෙනවා. ඒ අනුව, ඉදිරි කාලයේදී එක්කෝ අනිවාර්යයෙන්ම මිල වැඩි කිරීමක් වෙන්න ඕනෑ. එහෙම නැත්නම් තෙල් හිඟයක් ඇති වෙන්න ඕනෑ. ඔය අවදානම් දෙකටම විසඳුම පුළුවන් තරම් තෙල් එකතු කර ගන්න එකයි. ඔන්න ඉල්ලුම වැඩි වෙනවා. QR ක්‍රමය දැම්මා කියලා මේ ප්‍රශ්නය විසඳෙන්නේ නැහැ. එයින් වෙන්නේ ඇහැට පේන තෙල් පෝලිම් නැති වෙන එක පමණයි. මිල වැඩි නොකර QR දැමීම මගින් පමණක් සැබෑ ඉල්ලුම යටපත් කරන්න බැහැ. සාමාන්‍යයෙන් ලොකුවට දුවන්නේ නැති වාහන සෑහෙන ප්‍රමාණයක් රටේ තියෙනවා. මේ වගේ වාතාවරණයක් යටතේ තෙල් අවශ්‍ය අය වෙන අයෙකුගේ QR කෝඩ් එකකින් හෝ තෙල් අරගෙන තෙල් එකතු කර ගන්නවා.

2. විශේෂයෙන්ම ඩීසල් මිල දිහා බලද්දී, විශාල මිල වෙනසක් තිබෙනවා. රජයෙන් දෙන රුපියල් සීයක සහනාධාරයෙන් ඒ පාඩුව ආවරණය වෙන්නේ නැහැ. ඒ වගේම, මේ පිරිවැය ගණනය කරලා තියෙන්නෙත් හරි මිල සූත්‍රය අනුව නෙමෙයි. සංචිත පවත්වා ගැනීමේ පිරිවැය (V3), ලාභ ආන්තිකය (V6) සහ පිරිපහදු නිෂ්පාදන පිරිවැය වෙනස (V7) මේ පිරිවැයට එකතු කරලා නැහැ. මෙයින් මුල් කොටස් දෙක අනෙකුත් සමාගම් වලටත් දරන්න වෙන පිරිවැයක් නිසා ඔවුන්ගේ පාඩුව මෙහි පේන පාඩුවටත් වඩා වැඩියි. ඒ නිසා එම සමාගම් ව්‍යාපාර පවත්වා ගැනීම පිණිස තෙල් විකුණනවා මිසක්, පුළුවන් තරම් තෙල් විකුණන්න උත්සාහ කරන්නේ නැහැ. එහි ප්‍රතිඵලය තෙල් සංස්ථාවේ ඉන්ධන ඉල්ලුම ඉහළ යාමයි. 

තෙල් සංස්ථාව මේ තරම්ම පාඩුවට සුපිරි ඩීසල් විකුණන්නේ කා වෙනුවෙන්ද? සුපිරි ඩීසල් ගහන වාහන පාවිච්චි කරන්නේ රටේ කවර ආදායම් මට්ටමක ඉන්න අයද? මේවා වෙනම ප්‍රශ්න.

3. ඉහත කරුණු දෙකට අමතරව තුන්වන හා ප්‍රධානම කරුණ විදුලිය නිපදවීම සඳහා වැය වන ඩීසල් ප්‍රමාණය ඉහළ ගොස් තිබීම. හේතුව කියන්න අවශ්‍ය නැහැනේ. විදුලිය නිපදවීම සඳහා මේ විදිහට අඩුවට ඩීසල් දෙනවා කියන්නේ විදුලිබලය නිපදවීමේ පාඩුව ඔය පේන පාඩුවට වඩා ගොඩක් වැඩියි කියන එක. ඒ කියන්නේ විදුලි ගාස්තු ආකාර තුනකින් සුබසාධනය වෙනවා කියන එක.

- සෘජුව අයවැයෙන් මුදල් වෙන් කිරීම මගින් 

- තෙල් සංස්ථාවට අයවැයෙන් මුදල් වෙන් කිරීම මගින් 

- තෙල් සංස්ථාවේ පාඩු අනාගත බදු ගෙවන්නන්ට ඉතිරි කිරීම මගින්

පසු ගිය කාලයේ රජයේ සෘජු වියදම් පාලනය කිරීමක් සිදු වෙලා තියෙනවා කියන එක ඇත්ත. නමුත් තෙල් සංස්ථාවේ, විදුලිබල සමාගම් වල පාඩු ආදිය රජයේ වියදම් විදිහට ගිණුම් වල සටහන් වෙන්නේ නැහැ. 2022 දක්වා කාලයේ කරපු ඔය සෙල්ලම 2022දී තෙල් සංස්ථාවට අයවැයෙන් විශාල මුදලක් වෙන් කරලා අවසන් කළා. දැන් වෙන්නේ ඒ සෙල්ලම නැවත පටන් ගැනීමක්.

වාහන ආනයන සීමා කිරීම මේ ප්‍රශ්නයට විසඳුමක්ද?

විසඳුමක් නෙමෙයි කියලා මම කියන්නේ නැහැ. එයින් යම් සහනයක් ලැබෙනවා. නමුත් පහත සීමාවන් අමතක කළ යුතු නැහැ.

- බදු වැඩි කර තිබෙන්නේ තාවකාලිකව වුවත්, විදේශ අංශයේ ලොකු වෙනසක් සිදු නොවුවහොත්, ඔය වැඩි කළ බදු නැවත අඩු කරන්න වෙන්නේ නැහැ. අධික ආනයන බදු නිසා, දැනටත්, පරිභෝජන භාණ්ඩ විය යුතු වාහන, ලංකාවේ සන්දර්භයේදී වත්කම් වෙලයි තියෙන්නේ. බදු නිසා මිල ඉහළ යනවා. මිල ඉහළ යද්දී පරිභෝජන භාණ්ඩ වල ඉල්ලුම අඩු වෙනවා. නමුත් වත්කම් වල මිල ඉහළ යද්දී ඉල්ලුම වැඩි වෙන එකයි වෙන්නේ.

- බදු වැඩි කර නැති කාණ්ඩ වල ඉල්ලුම ඉහළ යන්න පුළුවන්. විදේශ අංශයේ තත්ත්වය ස්ථාවර වුනේ නැත්නම්, "බදු සහනය" මේ වාහන වලටත් තැපෑලෙන් එන බව මිනිස්සුන්ට තේරෙන්න ගන්නවා. 

වාහන ආනයන සඳහා මාසයකට ඩොලර් මිලියන 200කට වඩා අඩුවෙනුයි යන්නේ. එයින් යම් ඉතිරියක් වෙයි. නමුත් ඉන්ධන ආනයන පිරිවැය වැඩිවීම ඒ ඉතිරියෙන් ආවරණය කරගන්න අමාරු වෙයි.

මේ තත්ත්වයන් එක්ක රටේ විදේශ අංශය මේ වෙද්දීත් විශාල අර්බුදයකට ගිහින් නැත්තේ IMF වැඩ සටහනක ඉන්න නිසා. ඩොලරයක මිල ඉහළ යනවා තමයි. නමුත් මේ වෙන්නේ 2022දී සිදු වූ දෙයම නෙමෙයි. 

පෙර අවස්ථාවේදී සිදු වුනේ විණිමය අනුපාතය පාලනය කිරීම සඳහා මහ බැංකුව සතු වූ හැකියාව මුළුමනින්ම ගිලිහී නූල කඩාගත් සරුංගලයක් මෙන් ඩොලරයක මිල ඉහළට ඉහළට පාවී ගිය එකයි. නමුත් දැන් වෙන්නේ ඒ වගේ දෙයක් නෙමෙයි. මහ බැංකුව නූල අතේ තියාගෙන සරුංගලය උඩ යවන එක. මේ මිල ඉහළ යාමෙන් ප්‍රශ්න ඇති වෙන්නේ නැහැ කියලා කියන්න බැරි වුනත්, 2022දී වගේ අර්බුදයක් ඇති වෙන්නේ නැහැ.

මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික දෙකක් බොහෝ විට මැයි 27 දින ලැබෙනවා. එය ඩොලර් මිලියන 700ක පමණ මුදලක්. අමාරුම කාලය ඉදිරි මාස දෙක. ලංකාවට කොහොමටත් සංචාරකයින් අඩුවෙන් එන්නේ ඒ මාස වල. ඉන් පසුව සංචාරක පැමිනීම් ක්‍රමක්‍රමයෙන් වැඩි වෙයි. ඒ වගේම, ඇමරිකාවේ මැදි වාර මැතිවරණ වලට කලින් තෙල් ප්‍රශ්නය ඇමරිකාව පැත්තෙන් විසඳන්නම වෙනවා. තෙල් මිල නැවත පෙබරවාරි මට්ටමට පහත වැටෙන එකක් නැති වුනත් යම් පාලනයක් සිදු විය යුතුයි. IMF වාරික දෙකේ උදවුවෙන් ඔය අමාරු කාලය ගෙවාගන්න බැරිකමක් නැහැ.

දැනට තිබෙන ප්‍රශ්නය ආණ්ඩුව විසින් මිල සූත්‍ර නොසලකා හැරීම. ඉතිරි වාරික දෙක ලබා ගන්නනම්, ආණ්ඩුවට අනිවාර්යයෙන්ම නැවත මිල සූත්‍ර ක්‍රියාත්මක කරන බවට සහතික වෙන්න සිදු වෙනවා. ඔය වාරික නැතුව දැන් ඉන්න තැනින් අඟලක්වත් එහාට යන්න බැහැ. ඒ කියන්නේ බොහෝ විට ඉදිරි සතියේ තෙල් මිල සංශෝධනයක් එන්න පුළුවන්.

වාරික දෙක ලැබුනා කියලා මහ බැංකුවට දිගින් දිගටම ඩොලර් විකුණමින් ඩොලරයක මිල පාලනය කරන්න බැහැ. ඩොලරයක මිල ඉහළ යන්න ඉඩ අරින්නම වෙනවා. කෙටි කාලයක් ඇතුළත ලොකු ඉහළ යාමක් වෙද්දී පමණක් මැදිහත් වීම් කරන්න වෙනවා. සංචිත තියා ගන්නෙම ඒ වගේ අවස්ථාවක ප්‍රයෝජනයට ගන්න. 

ඩොලරයක මිල ඉහළ යනවා කියන්නේ තෙල් පිරිවැය තවත් ඉහළ යනවා කියන එක. ඒ කියන්නේ තෙල් මිල වගේම විදුලි ගාස්තු, ප්‍රවාහන ගාස්තු ආදියද වැඩි වී උද්ධමනය ඉහළ යනවා කියන එක. 2022දී වගේ 70% මට්ටමට යන එකක් ගැන නෙමෙයි මේ කියන්නේ. එහෙම වෙන්නේ නැහැ. නමුත් මහ බැංකුවේ උද්ධමන ඉලක්කය ඉක්මවා යන්න පුළුවන්.

ඔය තත්ත්වයත් එක්ක මහ බැංකුවට උද්ධමනය පාලනය කිරීම සඳහා මුදල් සැපයුම පාලනය කරන්නම වෙනවා. ඒ කියන්නේ නැවත පොලී අනුපාතික වැඩි වෙන්න ඉඩ හරින්න වෙනවා. පොලී අනුපාතික වැඩි වෙද්දී රජයේ වියදම්ද සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යනවා. පසුගිය අවුරුද්දේ පුනරාවර්තන වියදම් සීමා වී තිබුනේ පොලී අනුපාතික පහළ ගිය නිසා. දැන් මේ තත්ත්වය ආපසු හැරෙන්නයි යන්නේ. අලුත් තත්ත්වයත් එක්ක, දැන් කරන විදිහට දිගින් දිගටම ඉන්ධන, විදුලි ගාස්තු සුබසාධනය කරන්න ගියොත් නැවත වරක් රාජ්‍යමූල්‍ය තුලනය අවුල් වෙන්න පුළුවන්. 

අවසාන වශයෙන්, කෙටියෙන් කිවුවොත්, නැවතත් 2022 වැනි අර්බුදයක් ඇති වීමේ අවදානම කළමණාකරණය කරගන්න අමාරු නැහැ. හැබැයි ජනප්‍රිය තීරණ ගනිමින් ඒ වැඩේ කරන්න බැහැ. 

හැකරුන්ට කප්පමක්!

ගෙවුණු බ්‍රහස්පතින්දා (මැයි 7) දින සයිබර් ප්‍රහාරයක් හේතුවෙන් ලෝකයේ, විශේෂයෙන්ම ඇමරිකාවේ, අධ්‍යාපන ආයතන දහස් ගණනක අධ්‍යයන කටයුතු අකර්මන්‍ය වුනා. මෙම සයිබර් ප්‍රහාරය එල්ල වූයේ ඉන්ස්ට්‍රක්චර් සමාගම විසින් සපයන කැන්වස් ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධතියටයි.

ඇමරිකාවේ උසස් අධ්‍යයන ආයතන වලින් 41%ක් පමණත්, පාසැල් විශාල ප්‍රමාණයකුත් කැන්වස් ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධතිය භාවිතා කරන අතර එම ආයතන වල උගන්වන පාඨමාලා හා අදාළ සටහන්, පැවරුම් හා විභාග ආදිය සිසුන් වෙත ලබා දෙන්නේ කැන්වස් යෙදුම් මෘදුකාංග වේදිකාව හරහායි. පසු ගිය බ්‍රහස්පතින්දා ෂයිනිහන්ටර්ස් නම් වූ සයිබර් අපරාධකරුවන් කණ්ඩායමක් විසින් මෙම පද්ධතියට අනවසර ප්‍රවේශයක් ලබා ගැනීමට සමත් වී තිබෙනවා.

ලෝකයේ වෙනත් රටවල් ගණනාවක ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධති වෙළඳපොළ තුළ වෙළඳපොළ ප්‍රමුඛයා වන්නේ මූඩල් යෙදුම් මෘදුකාංගය හෝ D2L, බ්ලැක්බෝඩ් වැනි වෙනත් යෙදුම් මෘදුකාංගයක් වුවද, එම අනෙකුත් රට වලටද, වෙළඳපොළ ප්‍රමුඛයා නොවේනම්, කැන්වස් යෙදුම් මෘදුකාංගටද සැලකිය යුතු වෙළඳපොළ පංගුවක් තිබෙනවා. 

සයිබර් ප්‍රහාරකයින්ට අනුව, මෙම සයිබර් ප්‍රහාරය ලොව පුරා අධ්‍යයන ආයතන නව දහසකට පමණ බලපෑමක් සිදු කර තිබෙනවා. මෙම උසස් අධ්‍යාපන ආයතන අතර ඇමරිකාවේ හාවඩ්, MIT, කොලොම්බියා, බර්කලී වැනි විශ්ව විද්‍යාල මෙන්ම ඔක්ස්ෆර්ඩ්, ටොරොන්ටෝ, ඇඩිලේඩ්, ඕක්ලන්ඩ්, හොන්කොන් පොලිටෙක්නික් වැනි ලොව පුරා රටවල් ගණනාවක පිහිටි ප්‍රධාන පෙළේ සරසවි ගණනාවක් තිබෙනවා.

ඇමරිකාව, කැනඩාව, එක්සත් රාජධානිය ඇතුළු රටවල අධ්‍යයන වර්ෂය සාමාන්‍යයෙන් අවසන් වන්නේ මැයි මාසයේදීයි. මෙම ප්‍රහාරය සිදු වූයේ බොහෝ උසස් අධ්‍යාපන ආයතන වල අවසන් විභාග පැවැත්වෙන සතියේදී වන අතර, එම හේතුවෙන් එහි බලපෑම විශාල ලෙස වැඩි වී තිබුණා.

බ්‍රහස්පතින්දා ප්‍රහාරය සිදු වූයේ අදාළ කණ්ඩායම විසින් ඊට පෙර සිදු කර ඇති දත්ත සොරකමක දෙවෙනි පියවරක් ලෙසයි. මෙම පළමු අදියරේදී කැන්වස් යෙදුම් මෘදුකාංගය හරහා සිසුන් මිලියන ගණනකගේ පෞද්ගලික තොරතුරු ලබා ගැනීමට සමත් වූ බව දැනුම් දෙමින් අදාළ කණ්ඩායම විසින් ඉන්ස්රක්චර් සමාගම වෙතින් කප්පම් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කළද, එයට ප්‍රතිචාර ලෙස ඉන්ස්රක්චර් සමාගම විසින් කළේ සිය පද්ධතියේ ආරක්ෂාව තර කෙරෙන ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමයි. තමන්ගේ මුල් ඉල්ලීම නොසලකා හැරීම පිළිබඳව නොසතුටට පත් වූ හැකර් කණ්ඩායම විසින් ඉන්ස්රක්චර් සමාගමේ පාරිභෝගිකයින් වන ආයතන නව දහසකට ආසන්න ප්‍රමාණයක ලැයිස්තුවක් ප්‍රසිද්ධ කර එම ආයතන වලින් කප්පම් ඉල්ලා සිටියා.

ඉහත ආයතන වලට එම ආයතන වල රහසිගත තොරතුරු ප්‍රසිද්ධ කරනු ලැබීම වලක්වා ගැනීම සඳහා හැකරුන් සමඟ එකඟතාවයකට පැමිණීමට ලබා දී තිබුණු අවසන් දිනය අද දිනයයි (මැයි 12). මේ වන විට වාර්තා වන පරිදි, ඉන්ස්ට්‍රක්චර් සමාගම විසින් ෂයිනිහන්ටර්ස් කණ්ඩායම සමඟ එකඟතාවයකට පැමිණ ඇති අතර, සොරකම් කරන ලද දත්ත මකා දැමීමට ඔවුන් එකඟ වී තිබෙනවා. 

මේ සමස්ත සිදු වීම මෙවැනි තවත් සයිබර් අපරාධ ප්‍රවර්ධනය කෙරෙන පූර්වාදර්ශයක් වෙයිද? 

ඔපෙක් සංවිධානයේ දෙදරීමක්!

සතියකට පමණ පෙර සිදු වූ ඉතා වැදගත් සිදු වීමක් වූයේ මැයි 1 දින සිට එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ඔපෙක් සංවිධානයෙන් ඉවත් වීමයි. මෙය ඔපෙක් සංවිධානයේ දෙදරීමක් හා ලෝක තෙල් වෙළඳපොළේ සුක්කානම තව දුරටත් ඇමරිකානු අක්ෂය වෙත විතැන් වීමක් ලෙස මෙන්ම මැද පෙරදිග කලාපයේ අනාගත බල තුලනයේ සිදු විය හැකි වෙනස්කම් පිළිබඳව ඉඟි කරන්නක් ලෙසද සැලකිය හැකියි. 

ඔපෙක් සංවිධානය තුළ සිටි විශාලතම තෙල් නිෂ්පාදකයන් වූයේ, සවුදි අරාබිය, ඉරාකය, ඉරානය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය සහ කුවේටයයි. වසර හැටක පමණ කාලයක් ඔපෙක් සාමාජිකයෙකුව සිටි එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය එම සංවිධානයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසුව, ඔපෙක් සාමාජික රටවල් ගණන එකොළහක් දක්වා අඩු වෙනවා. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ඔපෙක් සංවිධානයෙන් මෙන්ම වඩා පුළුල් සංවිධානයක් වන ඔපෙක් ප්ලස් සංවිධානයෙන්ද ඉවත් වී තිබෙනවා. 

ලෝකයේ දැනට හඳුනාගත් තෙල් සංචිත වලින් 79.2%ක්ම ඔපෙක් සංවිධානයේ පාලනය යටතේ පැවති අතර, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ඉවත් වීමෙන් පසුවද මෙම ප්‍රතිශතය 72.0%ක්ව පවතිනවා. මෙම හඳුනාගත් සංචිත වල ඇති ඉන්ධන පවතින වෙළඳපොළ මිලට වඩා බොහෝ අඩුවෙන් නිපදවිය හැකි වුවද, ඔපෙක් සංවිධානය පිහිටුවීමෙන් පසුව එම සංවිධානයේ උපාය මාර්ගය වූයේ ඉන්ධන නිෂ්පාදනය සීමා කිරීම මගින් මිල ඉහළ මට්ටමක පවත්වා ගැනීමයි. 

කෙසේ වුවද, ශල්ක තෙල් නිෂ්පාදනය හරහා ඇමරිකාව ලෝකයේ විශාලතම තෙල් නිෂ්පාදකයා බවට පත් වීමෙන් පසුව ඔපෙක් සංවිධානයේ උපාය මාර්ගය අභියෝගයට ලක් වී තිබෙනවා. ඔපෙක් සංවිධානයට නිෂ්පාදනය සීමා කිරීම මගින් ඇමරිකාවේ ශල්ක තෙල් නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉක්මවා වැඩි කාලයක් මිල ඉහළින් තබා ගැනීමේ හැකියාවක් නැහැ. ඒ සඳහා, තෙල් මිල පහත වැටෙන්නට ඉඩ හැරීම මගින් වරින් වර ඇමරිකාවේ තෙල් නිෂ්පාදනය අඩාල කරන්නට සිදු වෙනවා. 

දේශපාලනික නිදහස අතින් මැද පෙරදිග අනෙකුත් මුස්ලිම් රටවලින් ලොකුවට වෙනස් නොවුනත්, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ආර්ථික හා සංස්කෘතික නිදහස අතින් මැද පෙරදිග අනෙකුත් මුස්ලිම් රටවලට වඩා බටහිරට සමීපයි. ඔපෙක් සංවිධානයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසුව, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයට තෙල් නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමට කිසිදු බාධාවක් නැහැ. 

ලෝකයේ හඳුනාගත් තෙල් සංචිත වලින් වැඩිම ප්‍රමාණයක් තිබෙන්නේ වෙනිසියුලාව තුළයි. මෙම ප්‍රමාණය ලෝකයේ හඳුනාගත් මුළු තෙල් සංචිත වලින් 19.4%ක්. වෙනිසියුලාව තවමත් ඔපෙක් සංවිධානයේ සාමාජික රටක් වුවත්, මේ වන විට වෙනිසියුලාවේ ඉන්ධන කර්මාන්තය ඇමරිකානු සමාගම් සමඟ ඒකාබද්ධ වෙමින් පවතිනවා. මේ තත්ත්වය තුළ, ලෝක තෙල් සැපයුම පාලනය කිරීම සඳහා ඔපෙක් සංවිධානය සතු වූ හැකියාව ක්‍රමක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින්, දශක ගණනාවකට පසුව තෙල් වෙළඳපොල නැවතත් වෙළඳපොළ බලවේග වල පාලනයට නතු වෙමින් පවතින ආකාරය දකින්න පුළුවන්. 

ලෝක තෙල් මිල සහ ඇමරිකානු ආර්ථිකය

තෙල් මිල ඉහළ යාම ලෝක ආර්ථිකය කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් කරනවා. නමුත් ලෝක තෙල් මිල ලෝකයේ එක් එක් රටට බලපාන්නේ එකම ආකාරයකට නෙමෙයි.

ලෝක තෙල් මිල ඇමරිකානු ආර්ථිකය කෙරෙහි බලපාන්නේ කොහොමද?

ඇතැම් අය තවමත් මේ ගැන කතා කරන්නේ 2020දී ඇමරිකානු තෙල් වෙළඳපොළේ සිදු වූ "සුසමාදර්ශීය වෙනස" ගැන අදහසක් නැතිවයි. දශක ගණනාවක් තිස්සේම ඇමරිකාව ලෝකයේ ලොකුම ඉන්ධන ආනයනකරුවෙකුව සිටියත්, 2020දී ඒ තත්ත්වය වෙනස් වී ඇමරිකාව ශුද්ධ ඉන්ධන අපනයනකරුවෙකු බවට පත් වුනා. ඉන් පසුව, ඇමරිකාව විසින් දිගින් දිගටම ඉන්ධන අපනයන වැඩි කර ගනිමින් සිටිනවා. 

මේ වන විට ලෝකයේ ලොකුම බොරතෙල් නිෂ්පාදකයා වන ඇමරිකාව විසින් දිනකට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 14කට ආසන්නව නිෂ්පාදනය කරන අතර එයින් දිනකට බැරල් මිලියන 4 ඉක්මවා අපනයනය කරනවා. රුසියාව හා සවුදි අරාබිය විසින් දිනකට නිපදවන්නේ බොරතෙල් බැරල් මිලියන 10 බැගිනුයි. කැනඩාව දිනකට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 5 ඉක්මවා නිපදවනවා. එයින් වැඩි කොටසක්, අවම වශයෙන් බැරල් මිලියන 3.5ක්, අපනයනය කෙරෙනවා. එකම වෙළඳපොළක් සේ සැලකිය හැකි ඇමරිකාව සහ කැනඩාව එක්ව ගත් විට, මෙම කලාපයෙන් දිනකට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 7.5ක් පමණ අපනයනය කෙරෙනවා. 

බොර තෙල් බැරලයක මිල විශාල ලෙස ඉහළ ගිය 2007 ආසන්න කාලයේදී ඇමරිකාව විසින් දිනකට බොරතෙල් බැරල් මිලියන 12ක් පමණ ආනයනය කරමින් සිටියා. ඒ නිසා, ලෝක බොරතෙල් මිල ඉහළ යාම ඇමරිකානු ආර්ථිකයට විශාල කම්පනයක් වුනා. නමුත් දැන් තත්ත්වය වෙනස්. දැන් බොරතෙල් මිල ඉහළ යද්දී සිදු වන්නේ ඇමරිකන් ආර්ථිකය වඩ වඩා ශක්තිමත් වීම සහ ඩොලරයට තිබෙන ඉල්ලුම ඉහළ යාමයි.

සාමාන්‍ය කරුණක් ලෙස සවුදි අරාබිය, රුසියාව වැනි රටවල බොරතෙල් නිෂ්පාදන පිරිවැය ඇමරිකාවේ එම පිරිවැයට වඩා බොහෝ අඩුයි. ඒ නිසා, මිල අඩු වෙද්දී ඇමරිකාවට තරඟ කිරීම අපහසු වෙනවා. නමුත් මිල ඉහළ යද්දී මේ තත්ත්වය වෙනස් වී ඇමරිකාවේ නිෂ්පාදනය තවත් ඉහළ යනවා. පසුගිය වසර කිහිපය පුරාම සවුදි අරාබිය සහ රුසියාව විසින් උත්සාහ කළේ තෙල් මිල පහළ මට්ටමක තබා ගනිමින් ඇමරිකාවේ තෙල් නිෂ්පාදනය අඩු කිරීමටයි. ඒ නිසා, ලෝක තෙල් මිල ඉහළ යාම තුළ ඇත්තටම සිදු වන්නේ ඇමරිකාවට වාසිදායක දෙයක්. 

මෙයින් අදහස් වන්නේ තෙල් මිල ඉහළ යාම ඇමරිකාවට කිසිසේත්ම ප්‍රශ්නයක් නොවන බව නෙමෙයි. රටක් ලෙස සලකද්දී තෙල් මිල ඉහළ යාම ඇමරිකාවට වාසිදායක වුවත්, ඇමරිකානු පාරිභෝගිකයින්ගේ පැත්තෙන් මිල ඉහළ යාම ප්‍රශ්නයක්. ඇමරිකාවේ සිල්ලර ඉන්ධන මිල ලෝක තෙල් මිල අනුව වෙනස් වෙනවා. ඒ නිසා ලෝක තෙල් මිල ඉහළ යාම ඇමරිකාවේ උද්ධමනය කෙරෙහි අහිතකර බලපෑමක් කරනවා. මෙම තත්ත්වය හමුවේ ඇමරිකාව තුළ පවා රාජ්‍ය මැදිහත්වීම් සිදු වන ආකාරය නිරීක්ෂණය කළ හැකියි. 

කෙසේ වුවත්, ලෝක ඉන්ධන මිල ඉහළ මට්ටමක තබා ගැනීම මගින් ඇමරිකාවට රිද්දවීම තව දුරටත් වලංගු සාධකයක් නෙමෙයි. එයින් රිදෙන්නේ ලංකාව වැනි ශුද්ධ ලෙස ඉන්ධන ආනයනය කරන රටවලටයි. ලෝකයේ වැඩිම ශුද්ධ ඉන්ධන ආනයන සිදු කරන රටවල් වන්නේ චීනය, ඉන්දියාව, ජපානය සහ දකුණු කොරියාවයි. 

විදේශ අංශයේ අලුත් තත්ත්වය

පසු ගිය අප්‍රේල් මාසය, යුද තත්ත්වයේ ඉක්මන් වෙනසක් සිදු නොවිය හැකි තත්ත්වයක් යටතේ, ලංකාවේ විදේශ අංශය තුළ ඇති විය හැකි තත්ත්වයන් පිළිබඳ පෙර දසුනක් සේ සලකන්න පුළුවන්. අප්‍රේල් මාසය ඇතුළත මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිලියන 83.0ක් මිල දී ගෙන ඇති අතර, ඩොලර් මිලියන 95.9ක් විකුණා තිබෙනවා. ඒ කියන්නේ ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 12.9ක් විකුණා තිබෙනවා. 

ශුද්ධ වශයෙන් මෙවැනි සුළු ඩොලර් ප්‍රමාණයක් විකිණීම විණිමය අනුපාතය පවත්වා ගැනීම සඳහා විදේශ සංචිත විකිණීමක් සේ හඳුන්වන්න බැරි වුනත්, පෙර මාස වලදී සිදු වූ පරිදි, විදේශ විණිමය මිල දී ගැනීම මගින් සංචිත ගොඩ නගා ගැනීම තව දුරටත් සිදු නොවන බව පැහැදිලියි. දළ වශයෙන්, අප්‍රේල් මාසය තුළ මහ බැංකුව විසින් සිදු කර ඇති මැදිහත්වීම විණිමය අනුපාතයේ විචලනයන් සීමා කිරීමක් පමණයි.

ජනවාරි මාසයේදී මහ බැංකුව විසින් ඩොලර් මිලියන 209.8ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබුණු අතර ඩොලර් මිලියන 9.5ක් විකුණා තිබුණා. ඒ අනුව, ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 200.3ක් මිල දී ගෙන තිබුණා. පෙබරවාරි මාසයේදී ඩොලර් මිලියන 461.0ක් මිල දී ගෙන තිබුණු අතර විකිණීම් සිදුව තිබුණේ නැහැ. ඒ අනුව, වසරේ පළමු දෙමසක කාලය තුළ මහ බැංකුව විසින් ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 661.3ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබෙනවා.

යුද තත්ත්වය ඇති වීමෙන් පසුව ඉහත තත්ත්වය වෙනස් වී ඇති ආකාරය පැහැදිලිව දැකිය හැකියි. මාර්තු මාසයේදී ඩොලර් මිලියන 120.3ක් මිල දී ගෙන ඇතත්, එයින් ඩොලර් මිලියන 71.5ක් නැවත විකුණා තිබෙනවා. මේ අනුව, ශුද්ධ මිල දී ගැනීම් ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 48.8ක් පමණයි. අප්‍රේල් මාසය ඩොලර් මිලියන 12.9ක ශුද්ධ විකිණීම් හා එක්ව ගත් විට, මාර්තු හා අප්‍රේල්, දෙමසක කාලය තුළ එකතු කර ගැනීමට හැකි වී තිබෙන්නේ ඩොලර් මිලියන 35.9ක් පමණයි. 

විචලනයන් සීමා කිරීමේ අරමුණින් මිස, විණිමය අනුපාතය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා සංචිත විකිණීමක් මහ බැංකුව විසින් සිදු නොකළද, පවතින අයහපත් වාතාවරණය තුළ, ප්‍රායෝගිකව, සංචිත එක්රැස් කර ගැනීම පහසු වන්නේ නැහැ. එම තත්ත්වය තුළ ඩොලරයක මිල කොපමණ ඉහළ යා හැකිද යන්න පිළිබඳව මාර්තු හා අප්‍රේල් දෙමස දෙස බලා අදහසක් ගන්න පුළුවන්. 

පෙබරවාරි 27 - රුපියල් 309.31

මාර්තු 31 - රුපියල් 315.19

අප්‍රේල් 30 - රුපියල් 319.35

මැයි 8 - රුපියල් 321.63

යුද්ධය ආරම්භ වීමෙන් පසුව, දින 70ක කාලයක් තුළ ඩොලරයක මිල ආසන්න වශයෙන් 4.0%කින් පමණ ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ඩොලරයක මිල දිගටම මේ වේගයෙන් ඉහළ යනු ඇති බවක් අප විසින් අදහස් කරන්නේ නැති නමුත්, මෙය 22.6%ක පමණ වාර්ෂික වර්ධන වේගයකට සමාන කළ හැකියි. තෙමසක කාලයක් සැලකුවහොත්, 5.2%ක පමණ මිල ඉහළ යාමක්. 

ඩොලරයෙහි මෙම මිල ඉහළ යාම විදේශිකයින්ගේ කෙටිකාලීන රුපියල් ආයෝජන කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් සිදු කරනවා. මේ වන විට ද්වීතියික වෙළඳපොළ තෙමස් භාණ්ඩාගාර බිල්පත් ඵලදා අනුපාතික පවතින්නේ 8.02% මට්ටමේ. අපේක්ෂිත විණිමය අනුපාතික වෙනස අනුව, විදේශිකයින්ට මෙමගින් ලැබෙන ප්‍රතිලාභය 2.8% පමණ දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. මෙම තත්ත්වය තුළ රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් වෙළඳපොළ තුළ විදේශ ආයෝජන ආපසු යමින් ඇති ආකාරය දකින්න පුළුවන්. 

පෙබරවාරි අවසන් සතිය - රුපියල් මිලියන 163,241

මැයි පළමු සතිය - රුපියල් මිලියන 142,732

මේ අනුව, විදේශිකයින් සතු වූ රුපියල් මිලියන 20,509ක පමණ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හෝ බැඳුම්කර ආයෝජන ආපසු රැගෙන ගොස් ඇති බව පෙනෙනවා. ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් අඩු වීමට අමතරව මෙයද විදේශ විණිමය වෙළඳපොළ කෙරෙහි බලපෑමක් කරනවා. විදේශ ආයෝජකයින්ගේ කොටස් වෙළඳපොළ ආයෝජන වලද මෙවැනිම අඩු වීමක් සිදු විය හැකියි. 

කෙසේ වුවත්, මෙම අහිතකර තත්ත්වය තුළ, ශ්‍රී ලංකාව සතුව තවමත් තිබෙන ශක්තිය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති විගමණික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයයි. ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම මේ තරමට සීමා වී තිබෙන්නේ තවමත් රටට සැලකිය යුතු තරමින් විගමණික ප්‍රේෂණ ලැබෙන බැවිනුයි. 

අප්‍රේල් මාසය තුළද ඩොලර් මිලියන 767.9ක විගමණික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයක් රටට ලැබී ඇති අතර මේ අනුව වසරේ මුල් මාස හතරක කාලය ඇතුළත රටට ලැබී ඇති විගමණික ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 3,062.8ක්. මෙම ප්‍රවණතාව දිගටම මෙලෙසම පැවතියහොත්, වසර තුළ ඩොලර් බිලියන 9 ඉක්මවන ප්‍රේෂණ ප්‍රමාණයක් රටට ලැබෙන්න පුළුවන්. 

මෙම සියලු තත්ත්වයන් සැලකිල්ලට ගත් විට, පවතින අහිතකර වාතාවරණය තුළ, මහ බැංකුව විසින් මේ වන විට වෙළඳපොළෙන් ශුද්ධ වශයෙන් මිල දී ගෙන ඇති ඩොලර් මිලියන 692.2ට අමතරව ලොකු විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගත නොහැකි වුවහොත්, මෙම වස‍රේ ගෙවුම් ශේෂ තුලනය කෙසේ විය හැකිද?

මෙම වසර තුළ මහ බැංකුව විසින් ඩොලර් මිලියන 651ක මුදලක් ඉන්දියාවට ආපසු ගෙවිය යුතුව ඇති අතර, සොයා ගත හැකි සීමිත තොරතුරු අනුව, මූල්‍ය අරමුදලට ණය වාරික හා පොලී ලෙස ඩොලර් මිලියන 350ක පමණ මුදලක් ගෙවිය යුතුයි. ඊට අමතරව දෙසැම්බර් මාසයේදී යුවාන් බිලියන 10ක චීන ණය මුදල පියවිය යුතුව තිබෙනවා. අද (මැයි 9) පවතින විණිමය අනුපාතය අනුව මෙම මුදල ඩොලර් මිලියන 1,470ක්. මෙම ණය පියැවීම් සඳහා පමණක් මහ බැංකුව විසින් වසර තුළ ඩොලර් බිලියන 2.5ක් පමණ විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් වසර තුළ ශුද්ධ වශයෙන් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගත යුතුයි. එසේ නැත්නම් මේ ණය ගෙවීම් වෙනුවෙන් සංචිත යෙදවිය යුතුයි.

මූල්‍ය අරමුදලේ ඊළඟ වාරික දෙක මෙම මාසය තුළ ලැබෙන්නට ඉඩ තිබෙනවා. වසර අවසන් වීමට පෙර අටවන වාරිකයද ලැබීමේ විභවයක් තිබෙනවා. මෙම වාරික තුනම ලැබුණොත් එය ඩොලර් මිලියන 1,050කට ආසන්න මුදලක්. එහෙත්, මේ අරමුදල් ලැබෙන්නේ මහ බැංකුවට නොව රජයටයි. වසර තුළ ආපසු ගෙවිය යුතු රජයේ විදේශ ණය ගෙවීම වෙනුවෙන් එම අරමුදල් යොදවන්නට සිදු වෙනවා. 

මහ බැංකුවට ප්‍රායෝගිකව මෙම වසර තුළ ඩොලර් බිලියන 2.5ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගන්න අමාරුයි. දැනටමත්, ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 692.2ක් මිල දී ගෙන තිබෙන නිසා, ඩොලර් බිලියනයක් දක්වා එකතු කර ගත්තත්, ඉන්දියාවට සහ මූල්‍ය අරමුදලට වසර තුළ ගෙවිය යුතු ණය ආපසු ගෙවීමෙන් පසුව ඒ ඩොලර් බිලියනය ඉවරයි. ඒ නිසා, නිල විදේශ සංචිත වල මහ බැංකුවේ කොටස වසර මුල පැවති මට්ටමේම තියා ගන්න වුනත්, චීන මුදල් හුවමාරු ගිවිසුම තවත් වරක් අලුත් කරන්න සිදු වෙනවා. එය බොහෝ විට සිදු විය හැකි දෙයක්. චීන මුදල් හුවමාරු ගිවිසුම තවත් වරක් අලුත් කළොත්, වසර ඇතුළත තවත් ඩොලර් මිලියන 300ක් පමණ මිල දී ගෙන, සංචිත වසර මුල පැවති මට්ටමේ තියා ගන්න පුළුවන්. 

මම දන්නා තරමින්, මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික තුනක් මේ වසරේ ලැබුණත්, රජයට රජයේ විදේශ ණය ගෙවන්න ඊට වඩා වැඩි විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වෙනවා. නිශ්චිතවම දන්නේ නැතත්, දන්නා තොරතුරු අනුව, මෙම ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 1.3ක් පමණ විය හැකියි. වෙනත් විදේශ ණය ලැබුනත් ඒ ණය ලැබෙන්නේ ව්‍යාපෘති ණය ලෙස නිසා බොහෝ විට ලැබෙන ඩොලර් ආනයන ලෙස ආපසු යනවා. ඒ නිසා, මහ බැංකුවට ශුද්ධ වශයෙන් රජයෙන් ඩොලර් මිල දී ගන්න ඉඩක් ලැබෙන එකක් නැහැ. අනෙක් අතට රජයට ණය ගෙවීම සඳහා මහ බැංකුවෙන් විදේශ විණිමය මිල දී ගන්න වුනොත්, මහ බැංකුවට ඒ ප්‍රමාණයත් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගන්න වෙනවා. එසේ නැත්නම් සංචිත අඩු වෙනවා. 

ඔය සියලු තත්ත්වයන් එක්ක, පවතින යුද තත්ත්වය ඉක්මණින් වෙනස් වුනේ නැත්නම්, මේ අවුරුද්ද ඇතුළත සංචිත වර්ධනය කර ගැනීමක් ගැන හිතන්න අමාරුයි. යුද තත්ත්වය යහපත් අතට හැරුණත්, ලෝක තෙල් මිල ක්ෂණිකව පෙබරවාරි තිබුණු මට්ටමට එන එකක් නැහැ. ඒ වගේම සංචාරක පැමිණීම් වුනත් නැවත පෙර මට්ටමට එනු ඇත්තේ මාස ගණනකට පසුවයි. ඒ නිසා, ප්‍රායෝගිකව කළ හැකි වනු ඇත්තේ දැනට තිබෙන විදේශ සංචිත ටික ඒ මට්ටමේ පවත්වා ගැනීමයි. එසේ නැත්නම් සංචිත පහළ වැටීම සීමා කර ගැනීමයි.

දැනට තිබෙන විදේශ සංචිත ආරක්ෂා කර ගැනීම යන්නෙන් වුවද අදහස් වන්නේ මහ බැංකුව විසින් විණිමය අනුපාතය කෙරෙහි කිසිදු බලපෑමක් සිදු නොකරනවා යන්නයි. එසේ වුවහොත්, දැනට පවතින ප්‍රවණතාවය අනුව, උද්ධමනය ඉලක්කය ඉක්මවා ඉහළ යාමේ අවදානමක් තිබෙනවා. නමුත් ඒ හේතුව නිසා හෝ වෙනත් හේතුවක් නිසා විණිමය අනුපාතය ආරක්ෂා කරන්න ගියොත් වඩා නරක තත්ත්වයක් ඇති වෙන්න පුළුවන්. මහ බැංකුව බොහෝ විට සංචිත වැය කර විණිමය අනුපාතය පාලනය කරන්න පෙළඹෙන එකක් නැහැ. 

විදේශ අංශයේ පීඩනය විණිමය අනුපාතය ඉහළ යාම හරහා නිදහස් වුවහොත් සිදු විය හැකි උපරිම හානිය වන්නේ කෙටිකාලීනව උද්ධමනය ඉලක්ක ඉක්මවා යාම සහ වසර අවසන් වෙද්දී සැලසුම් කළ සංචිත ඉලක්ක වලට යා නොහැකි වීම පමණයි. 2022 වැනි අර්බුදයක් පැමිණිය හැක්කේ විණිමය අනුපාතය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළහොත් පමණයි. සැලසුම් කළ සංචිත ඉලක්ක වලට යා නොහැකි වුවහොත්, චීන මුදල් හුවමාරු ගිවිසුම නැවත වරක් අලුත් කර ගැනීමට අමතරව, මූල්‍ය අරමුදල සමඟ යම් ආකාරයක අලුත් ගිවිසුමකට නැවත යෑමට සිදු විය හැකියි. 

දළ නිල සංචිත - අප්‍රේල් 2026

අප්‍රේල් මාසය අවසානයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දළ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 6,759 දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. මෙය, ඉරාන යුද්ධය ආරම්භ වන විට (පෙබරවාරි අවසානයේදී) පැවති මට්ටමට සාපේක්ෂව ඩොලර් මිලියන 511ක අඩු වීමක්. 

ඉරාන යුද්ධය හමුවේ සංචාරක පැමිණීම් අඩු වීමත්, ඉන්ධන ආනයන වියදම් ඉහළ යාමත් හේතුවෙන් විදේශ අංශයේ තත්ත්වය නරක අතට හැරී තිබෙනවා. යුද තත්ත්වය ඉක්මණින් වෙනස් නොවුවහොත්, ශ්‍රී ලංකාවට වඩා අභියෝගාත්මක සාර්ව ආර්ථික තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීමට සිදු වෙනවා. 

අද (මැයි 6) ඩොලරයක මැදි මිල රුපියල් 320 සීමාව ඉක්මවා ගියා. රාජ්‍යමූල්‍ය තත්ත්වය යහපත් තත්ත්වයක පවතින බැවින්, ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ඇති වන උද්ධමනකාරී බලපෑමට "සල්ලි අච්චු ගැසීමේ" අමතර බලපෑමක් එකතු වන්නේ නැහැ. 

මෙය 2022දී පැවති තත්ත්වයට සාපේක්ෂව විශාල වාසියක් වුවත්, මෙවර ලංකාවට විදේශ අංශයේ අර්බුදයකට මුහුණ දීමට සිදු වී තිබෙන්නේ පෙර අර්බුදයට පෙර පැවති තරමේ විදේශ සංචිතයක් අතේ නොමැතිවයි. දළ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 6,759ක් වුවත්, චීනයට, ඉන්දියාවට හා මූල්‍ය අරමුදලට වසර තුළ මහ බැංකුව විසින් ගෙවිය යුතු මහ බැංකුවේ ණයද මෙම දළ සංචිතයට ඇතුළත්ව තිබෙනවා. 

පෙබරවාරි අවසානයේදී අයවැය අතිරික්තයක්!

පෙබරවාරි මාසය දක්වා වූ මාස දෙකක කාලය අවසානයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍යමූල්‍ය ගිණුමෙහි රුපියල් බිලියන 170ක අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබෙනවා. අවසාන වශයෙන් වැදගත් වන්නේ වර්ෂ අවසාන අයවැය ශේෂය කුමක්ද යන්න වුවද, මේ අයුරින් වසර අතරමැදදී හෝ අයවැය අතික්තයක් වාර්තා වීම රාජ්‍ය මූල්‍යනය හා අදාළව සිදුව ඇති විශාල වෙනසක්. 

වසරේ මුල් දෙමස තුළ රුපියල් බිලියන 1,031ක බදු ආදායමක් එකතු වී ඇති අතර, එයින් වැය කර තිබෙන්නේ රුපියල් බිලියන 861ක් පමණයි. මේ අනුව, රුපියල් බිලියන 170ක අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වෙනවා. 

මෙම වියදමෙන් රුපියල් බිලියන 376ක්ම පොලී වියදම් වන අතර පොලී වියදම් ඉවත් කළ විට රුපියල් බිලියන 545ක ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වෙනවා. 

පෙර (2025) වසරේ පළමු දෙමසට සාපේක්ෂව, බදු ආදායම් 35.8%කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, බදු නොවන ආදායම් 32.8%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. සමස්තයක් ලෙස වියදම් ඉහළ ගොස් තිබෙන්නේ 1.5%කින් පමණයි. 

මාර්තු මාසය තුළද වාහන ආනයන විශාල ලෙස අඩු වී නොමැති පසුබිමක, වැට් බදු පදනම සැලකිය යුතු ලෙස විශාල කර ගැනීමක්ද සිදුව ඇති බැවින් ආදායම් වර්ධන ප්‍රවණතාව දිගටම එලෙසම පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකි වුවත්, ඉන්ධන සහනාධාර ආදිය හේතුවෙන් වියදම් පාර්ශ්වයේ යම් වැඩි වීමක් සිදු විය හැකි බව පෙනෙන්නට තිබෙනවා. එහෙත්, රාජ්‍ය මූල්‍යනය හා අදාළව අර්බුදකාරී තත්ත්වයක් ඇති වීමේ ඉඩක් පෙනෙන්නට නැහැ.

බාහිර කම්පන හමුවේ විදේශ අංශයේ අස්ථාවරත්වයක් ඇති වී තිබෙන මේ අවස්ථාවේදී, ඩොලර් ප්‍රශ්නයට අමතරව රුපියල් ප්‍රශ්නයක්ද ඇති කර නොගැනීම ප්‍රශ්නයට මුහුණ දීමට උදවුවක්. මීට පෙර මෙවැනි බාහිර කම්පන ඇති වූ බොහෝ අවස්ථා වලදී ඩොලර් ප්‍රශ්නය විසඳා ගැනීමට අමතරව රුපියල් ප්‍රශ්නයකටද මුහුණ දීමට සිදු වුනා. 

ඇමරිකන් රජයේ විදේශ ණය

ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයේ ණය ප්‍රමාණය දිනපතාම, අන්තිම සතයටම, ප්‍රසිද්ධ කරනවා. පසුගිය මාසය අවසන් වන විට (2026 අප්‍රේල් 30) එම ණය ප්‍රමාණය හරියටම ඩොලර් 38,967,833,861,543.11ක්. ආසන්න ට්‍රිලියන 0.1ට රවුම් කළොත් ඩොලර් ට්‍රිලියන 39.0ක්.

හරියටම වසරකට පෙර ( 2025 අප්‍රේල් 30) මෙම ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් $36,213,557,195,810.60ක්. ඒ කියන්නේ වසරක කාලයක් තුළ ෆෙඩරල් රජයේ ණය ප්‍රමාණය 7.61%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. සාමාන්‍ය කරුණක් ලෙස, ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයේ ණය ප්‍රමාණය වසරින් වසර ඉහළ යනවා. ඊට හේතුව, ජනාධිපති බිල් ක්ලින්ටන් බලයේ සිටි 1998-2001 අතර වසර හතර තුළ හැර, පසුගිය වසර පණහක කාලය තුළ එක දිගටම ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජය ආදායම ඉක්මවා වියදම් කිරීමයි. 

කෙසේ වුවත්, ඉහත ණය ප්‍රමාණයෙන් පහෙන් එකක් පමණ "ණය නොවන ණය" ලෙස හඳුන්වන්න පුළුවන්. ඊට හේතුව, එම ණය ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජය විසින්ම ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයට ලබා දී ඇති ණය වීමයි. මෙම කොටසට ප්‍රධාන වශයෙන්ම අයත් වන්නේ ෆෙඩරල් රජයේ සිවිල් හා මිලිටරි අංශ වල විශ්‍රාම වැටුප් ගෙවීම වෙනුවෙන් පිහිටුවා ඇති අරමුදල් වලට දායක මුදල් ලෙස අයවැයෙන් වෙන් කර බැර කර ඇති, ඒ හේතුව නිසාම අදාළ ගිණුම් වල එම අරමුදල් වල වත්කම් ලෙස සටහන්ව ඇති, අරමුදල් ප්‍රමාණයයි.  

ඉහත අරමුදල් ෆෙඩරල් රජයේම උප ගිණුම් නිසා, අනාගත විශ්‍රාම වැටුප් වියදම් වෙනුවෙන් මුදල් වැය කිරීමේදී ප්‍රායෝගිකව සිදු වන්නේ එම ගිණුම් වලට මුදල් බැර කළ බව සටහන් කරන අතරම එම ගිණුම් වලින් ඊට සමාන ණයක් ලබා ගත් බවද සටහන් කිරීම පමණයි. ඒ හැර, මුදල් හුවමාරුවක් ඇත්තටම සිදු වන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, අයවැයේ මෙම වියදම් කොටස පියැවීම සඳහා වෙළඳපොළෙන් ණය ගැනීමට අවශ්‍ය වන්නේ නැහැ. නමුත් මෙම ණය ප්‍රමාණද ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයේ ණය ප්‍රමාණය පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛණ වලට එකතු වෙනවා.

සාමාන්‍යයෙන් විශ්ලේෂකයින් විසින් ඇමරිකන් ෆෙඩරල් රජයේ ණය ප්‍රමාණය සේ සලකන්නේ ඉහත සඳහන් "ණය නොවන ණය" කොටස හැර ඉතිරි කොටසයි. පසුගිය (2026) මාර්තු 31 දින වන විට පැවති සංයුතිය මෙසේයි.

මුළු ණය ප්‍රමාණය = ඩොලර් මිලියන 39,065,421

රජයේ ගිණුම් වලින්ම ලබාගෙන ඇති ණය ප්‍රමාණය = ඩොලර් මිලියන 7,634,239

බාහිර පාර්ශ්ව වලින් ලබාගෙන ඇති ණය ප්‍රමාණය = ඩොලර් මිලියන 31,431,182

ඉහත සඳහන් බාහිර පාර්ශ්ව වලින් ලබාගෙන ඇති ණය, එනම් ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයේ සැබෑ ණය, මුළුමනින්ම මෙන් ලබා ගෙන තිබෙන්නේ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හා බැඳුම්කර අලෙවි කිරීම මගිනුයි. 

ඇමරිකන් රජය විසින් නිකුත් කරන භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හා බැඳුම්කර වලට ලෝකය පුරාම ඉල්ලුමක් තිබෙන නිසාත්, මුලින් වෙන්දේසි කිරීමෙන් පසුව අතින් අත විකිණෙන නිසාත්, නිකුත් කිරීමෙන් පසුව එම ණය උපකරණ වල අයිතිය කා සතු වන්නේද යන්න ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් රජයට පාලනය කළ නොහැකියි. එමෙන්ම, එම ණය උපකරණ වල හිමිකරුවන් කවර රටක සිටීද යන්න හරියටම දැන ගැනීම වුවද පහසුවෙන් කළ නොහැකි කාර්යයක්. 

ඉහත හේතුව නිසා ඇමරිකන් රජය විසින් නිකුත් කර ඇති සුරැකුම්පත් වලින් විදේශිකයින් සතු ප්‍රමාණය හරියටම ගණනය කළ නොහැකියි. එහෙත්, ඒ පිළිබඳ ඇස්තමේන්තු පිළියෙළ කෙරෙනවා. 1994-2007 කාලය තුළ විදේශිකයින් විසින් ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් සුරැකුම්පත් විශාල වශයෙන් මිල දී ගත්තා. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇමරිකන් රජයේ සුරැකුම්පත් වලින් විදේශිකයින් සතු ප්‍රමාණය 20.6% සිට 56.5% දක්වා ඉහළ ගියා. එහෙත්, 2008 ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව, ඇමරිකාවේ පොලී අනුපාතික ශුන්‍ය මට්ටම ආසන්නයටම පහත වැටීමෙන් පසුව, මෙම විදේශ ආයෝජකයින් වැඩි පොලී ලබා දෙන ආයෝජන කරා විතැන් වුනා. එම කාලය තුළ ලංකාවට පහසුවෙන්ම ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කර විකුණාගත හැකි වූයේද මෙම ලෝක තත්ත්වය තුළයි. 

මේ වන විට ඇමරිකාවේ රාජ්‍ය ණය වල බාහිර පාර්ශ්ව වලින් ලබාගෙන ඇති කොටසෙන් විදේශිකයින් සතු කොටස 30%ක් පමණ දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. මුළු ණය ප්‍රමාණයම සැලකුවහොත් එම පංගුව 25%කටත් වඩා අඩුයි. ඉතිරි කොටස ඇමරිකන් ෆෙඩරල් රජය විසින් ඇමරිකාව තුළින්ම ලබා ගෙන ඇති ණයයි. එයට ඇමරිකාවේ මහ බැංකුව වන ෆෙඩරල් සංචිත බැංකුවෙන් සහ ප්‍රාන්ත රජයන්ගෙන් ලබා ගත් ණයද ඇතුළත්. 

පසුගිය (2026) පෙබරවාරි මාසය අවසන් වන විට ඇමරිකාවේ ෆෙඩරල් සුරැකුම්පත් වලින් විදේශිකයින් සතු වූ ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 9487.1ක් පමණයි. එම ප්‍රමාණයෙන්ද විදේශ මහ බැංකු ඇතුළු විදේශ රාජ්‍ය අංශ සතු වූ ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 4035.7ක් පමණයි. ඉතිරි කොටස් සාමාන්‍ය පුද්ගලයින්ගේ සහ ආයතන වල ආයෝජනයි. විදේශ රාජ්‍ය අංශ සතු වූ ප්‍රමාණය ඇමරිකාවේ මුළු රාජ්‍ය ණය ප්‍රමාණය වූ ඩොලර් බිලියන 38,769.8ක මුදලින් 10.4%ක් පමණයි. සියයට අනූවකට ආසන්න ඉතිරි කොටස ෆෙඩරල් රජයෙන්ම, ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත රජයන්ගෙන්, ෆෙඩරල් සංචිත බැංකුවෙන් සහ දේශීය හා විදේශීය පෞද්ගලික ආයෝජකයින්ගෙන් හා ආයතන වලින් ලබා ගෙන ඇති ණයයි.

රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික ආයෝජන සියල්ල ඇතුළත්ව, පසුගිය (2026) පෙබරවාරි මාසය අවසන් වන විට, විදේශිකයින් සතු වූ ෆෙඩරල් ණය ප්‍රමාණ මෙසේයි. මෙම ඇස්තමේන්තු පදනම් වන්නේ අදාළ සුරැකුම්පත් මිල දී ගෙන ඇති ආයතනය පිහිටි රට මත පදනම්ව වන අතර හිමිකරුවන්ගේ ඇත්තම රට වෙනත් රටක් විය හැකියි. උදාහරණයක් ලෙස ශ්‍රී ලාංකිකයෙකු විසින් කේමන් දූපත්හි රඳවා ඇති අරමුදල් ඇමරිකන් රජය විසින් නිකුත් කර ඇති සුරැකුම්පත් වල ආයෝජනය කර තිබෙනවානම් එය ගණනය වන්නේ කේමන් දූපත් යටතේ මිස ශ්‍රී ලංකාව යටතේ නෙමෙයි.

ජපානය - ඩොලර් බිලියන 1239.3

එක්සත් රාජධානිය - ඩොලර් බිලියන 897.3

චීනය - ඩොලර් බිලියන 693.3

බෙල්ජියම - ඩොලර් බිලියන 454.7

කැනඩාව - ඩොලර් බිලියන 446.3

ලක්සම්බර්ග් - ඩොලර් බිලියන 445.7

කේමන් දූපත් - ඩොලර් බිලියන 443.0

ප්‍රංශය - ඩොලර් බිලියන 395.1

අයර්ලන්තය - ඩොලර් බිලියන 350.6

තායිවානය - ඩොලර් බිලියන 313.5

ස්විට්සර්ලන්තය - ඩොලර් බිලියන 286.7

සිංගප්පූරුව - ඩොලර් බිලියන 280.0

හොන්කොන් - ඩොලර් බිලියන 269.2

නොර්වේ - ඩොලර් බිලියන 223.0

ඉන්දියාව - ඩොලර් බිලියන 190.6

බ්‍රසීලය - ඩොලර් බිලියන 170.6

සවුදි අරාබිය - ඩොලර් බිලියන 160.4

දකුණු කොරියාව - ඩොලර් බිලියන 140.9

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය - ඩොලර් බිලියන 119.0

ඊශ්‍රායලය - ඩොලර් බිලියන 110.8

අනෙකුත් සියලුම රටවල් - ඩොලර් බිලියන 1856.3

මුළු විදේශ ණය ප්‍රමාණයෙන් චීනයේ පංගුව 2010 වන විට 26.3% තරම් ඉහල ප්‍රතිශතයක්ලෙස පැවතියද, මේ වන විට එම පංගුව 7.3%ක් පමණයි. එමෙන්ම මෙම ණය ප්‍රමාණය ඇමරිකන් ෆෙඩරල් රජයේ මුළු ණය ප්‍රමාණයෙන් 1.8%ක් පමණයි. ඒ කියන්නේ ඇමරිකන් ඩොලරයේ වටිනාකමට හෝ ඇමරිකන් මූල්‍ය වෙළඳපොළට බලපෑමක් කළ නොහැකි කුඩා පංගුවක්. 2010දී ඉහත පංගුව 6.6%ක්ව පැවතුනු අතර, පසුගිය කාලය තුළ එම පංගුව 1.8% දක්වා අඩු වීම හේතුවෙන් ඇමරිකන් ඩොලරයට කිසිදු දැනෙන බලපෑමක් සිදු වී නැහැ. එබැවින් දැනට ඉතිරි 1.8%ක පංගුව මුළුමනින්ම අහිමි වුවද, එයින් ඇමරිකන් මූල්‍ය වෙළඳපොළට සිදු විය හැකි බලපෑම එතරම් විශාල නොවන බව හිතාගන්න අමාරු නැහැ.

අනෙක් අතට, 2026 පෙබරවාරි මාසය අවසන් වන විට චීනය සතු වූ නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් බිලියන 3,882.7ක්. ඉහත සඳහන් ඩොලර් බිලියන 693.3ක මුදල එම ප්‍රමාණයෙන් 17.9%ක්. මෙම පංගුව විශාල ලෙස පහත වැටී ඇතත් තවමත් සැලකිය යුතු පංගුවක්. ඒ නිසා ඇමරිකන් ඩොලරයේ විචලනයන්ට තවමත් චීනයට සැලකිය යුතු බලපෑමක් කළ හැකියි. ඒ නිසාම, ඩොලරයේ ස්ථාවරත්වය තවමත් චීනයට වැදගත්.

චීනය සතු රන් සංචිත ප්‍රමාණයේ වටිනාකම ඉහත මුළු නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණයෙන් 10.0%ක් පමණයි. මේ අනුව නිගමනය කළ හැක්කේ චීනයේ නිල සංචිත වලින් විශාල කොටසක් මේ වන විට යුරෝ, පවුම් ආදියට මාරු කර ඇති බවයි. මෙහිදී යම්තාක් දුරකට සිදුව තිබෙන්නේ චීන ප්‍රාග්ධනය ඇමරිකාවෙන් යුරෝපය වෙත විතැන් වී ඉන් පසුව යුරෝපයේ සිට නැවත ඇමරිකාව කරා පැමිණීමයි. ඇමරිකන් විදේශ ණය වල යුරෝපීය පංගුව ඉහළ යාම මගින් මෙය නිරූපණය වෙනවා.

(Image: https://www.congress.gov/crs-product/RS22331)

විදේශ අංශයේ දිශානතිය

මාර්තු මාසය මුල, ඉරාන යුද්ධය ආරම්භ වූ අලුතම අප විසින් ලියා පළ කළ "දිත්වා හානිය සහ ඉරාන යුද්ධයේ හානිය" ලිපියේ මෙසේ ලියා තිබෙනවා.

"සංචාරක කර්මාන්තයේ ආදායම් අඩුවීම සහ ඉන්ධන ආනයන වියදම ඉහළ යාම පමණක් සැලකුවත් ජංගම ගිණුමට මාසයකට ඩොලර් මිලියන 212ක පමණ අමතර බරක් වැටෙනවා. මේ තමයි ජංගම ගිණුමට දරා ගන්න පුළුවන් උපරිම ආතතිය. පසුගිය මාස වල මහ බැංකුව විසින් සාමාන්‍ය අගයක් ලෙස ඔය ප්‍රමාණයට කිට්ටු විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් මාසයකට වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබෙන නිසා, සංචිත විකුණන්නේ නැතිව ඩොලර් මිලියන 212ක අඩු වීමක් දරා ගන්න පුළුවන්. එකම දේ සංචිත එකතු කර ගන්න වැඩේ තව දුරටත් කරන්න වෙන්නේ නැහැ."

"අපේ ප්‍රාර්ථනාව වන්නේ යුද්ධය ඉක්මණින්ම අවසන් වීම වුවත්, යම් හෙයකින් මාස දෙක පැන්නොත් තත්ත්වය හිතනවාට වඩා ගොඩක් දරුණු වෙන්න පුළුවන්. "

දැන් මේ ලිපියේ කියපු මාස දෙක පැනලා. යුද්ධය තවමත් අවසන් වී නැහැ. ඒ වගේම අවසන් වන දිනය පිළිබඳව පුරෝකථනය කරන්නත් අමාරුයි. මේ වෙද්දී යුද්ධයේ බලපෑම ලංකාවේ විදේශ අංශය කෙරෙහි බරපතල ලෙස දැනෙමින් තිබෙනවා. පෙබරවාරි 27 දින රුපියල් 309.31ක්ව පැවති ඩොලරයක මැදි මිල අද (මැයි 4) වන විට රුපියල් 319.93 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබීම තුළ පිළිබිඹු වන්නේ මෙම බලපෑමයි. 

වසරේ පළමු මාස දෙකක කාලය තුළ රටේ විදේශ අංශයේ ඉතා හොඳ තත්ත්වයක් දැකිය හැකිව තිබුණා. මේ තත්ත්වය කණපිට හැරුණේ යුද්ධය ආරම්භ වීමෙන් පසුවයි. මාර්තු මාසය තුළද ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් වාර්තා වී ඇතත්, එය ඩොලර් මිලියන 44.6ක, සාපේක්ෂව අඩු, අතිරික්තයක්. ජනවාරි හා පෙබරවාරි දෙමස තුළ ඩොලර් මිලියන 486.9ක අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබුණා.

මාර්තු මාසයේ අතිරික්තය අඩු වීම නිසා පළමු කාර්තුවේ සමස්ත ජංගම ගිණුම් අතිරික්තය ඩොලර් මිලියන 531.5කට සීමා වී ඇති අතර එම අතිරික්තය 2025 පළමු කාර්තුවේ ජංගම ගිණුම් අතිරික්තය වූ ඩොලර් මිලියන 947.7ට වඩා 43.9%කින් අඩුයි.

ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම ඇතුළු තවත් හේතු නිසා මාර්තු මාසයේ ආනයන වියදම පෙර වසරේ මාර්තු මාසයට සාපේක්ෂව 30.3%කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර අපනයන ආදායම් වැඩි වී තිබෙන්නේ 1.0%කින් පමණයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පෙර වසරේ ඩොලර් මිලියන 395.6ක් වූ වෙළඳ හිඟය ඩොලර් මිලියන 879.7 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 

සාමාන්‍යයෙන් ලංකාවේ වෙළඳ හිඟයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් පියැවෙන්නේ සේවා ගිණුමේ අතිරික්තයෙන්. එහෙත්, ඉන්ධන මිල ඉහළ යාමේ බලපෑම හැරුණු විට, යුද්ධයේ හානිය වැඩිපුරම බලපා තිබෙන්නේ සේවා ගිණුමටයි. මාර්තු මාසයේ සේවා ගිණුමේ අතිරික්තය පෙර වසරේ මාර්තු මාසයට සාපේක්ෂව 42.4%කින් පහත වැටී තිබෙනවා. ඊට ප්‍රධානම හේතුව සංචාරක කර්මාන්තයේ ඉපැයීම් 36.8%කින් පහත වැටී තිබීමයි.

ඉහත තත්ත්වයන් හමුවේ වුවද, ප්‍රාථමික ආදායම් ගිණුම හරහා පිටතට යන විදේශ විණිමය අඩු වීම සහ ද්වීතියික ආදායම් ගිණුමේ (ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ) ලැබීම් ඉහළ යාම නිසා මාර්තු මාසය තුළ ජංගම ගිණුමේ හිඟය පියැවී අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබෙනවා. 

මාර්තු මාසය තුළ ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් වාර්තා වුවද, නිල විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 243.6කින් පහත වැටී තිබෙනවා. මේ අනුව පෙනී යන්නේ මූල්‍ය ගිණුම හරහා ඩොලර් මිලියන 288ක පමණ මුදලක් රටින් ගොස් ඇති බවයි. මාසය තුළ විදේශිකයින් සතු වූ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් ආයෝජන විකුණා ඩොලර් මිලියන 63.9ක මුදලක් රටින් එළියට ගෙන ගොස් ඇති අතර ඩොලර් මිලියන 10.2ක කොටස් ආයෝජනද එලෙසම විකුණා දමා තිබෙනවා. මෙය රුපියල ඉක්මණින්ම අවප්‍රමාණය වන බව පුරෝකථනය කළ හැකි වූ විට විදේශ ආයෝජකයින් හැසිරෙන සාමාන්‍ය ආකාරයයි. බිල්පත් පොලී අනුපාතික මත යම් පීඩනයක් ඇති වී තිබීමද මෙමගින් පැහැදිලි කෙරෙනවා. 

අප්‍රේල් මාසය හා අදාළ සංඛ්‍යාලේඛණ තවමත් ඉදිරිපත්ව නැතත්, ඩොලරයක මිල ඉහළ යාම අනුව, පවතින තත්ත්වය තේරුම් ගැනීම අපහසු නැහැ. අප්‍රේල් මාසය තුළ රටට පැමිණ තිබෙන සංචාරකයින් ප්‍රමාණය 135,643ක් පමණයි. මෙහි පසුගිය වසරට සාපේක්ෂව (174,608) 28.7%ක අඩු වීමක් දැකිය හැකියි. මැයි හා ජූනි යනු සාමාන්‍ය තත්ත්වයන් යටතේ වුවද ලංකාවට අඩුවෙන්ම සංචාරකයින් පැමිණෙන මාසයි. මෙම තත්ත්වය සමඟ ලෝක තෙල් මිලෙහි වත්මන් ප්‍රවණතාද, රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් ආයෝජන ආපසු යමින් තිබීමද සැලකිල්ලට ගනිද්දී ඉදිරි දෙමස තුළ විදේශ අංශය තුළ පීඩනය තවත් වැඩි වන ආකාරයක් මිස අඩු වන ලකුණු පෙනෙන්නට නැහැ. 

මූල්‍ය අරමුදලේ වාරික දෙකක් එක වර ලැබීමට නියමිතව තිබුණත්, මෙම සතිය තුළද ශ්‍රී ලංකාවේ ණය වාරික පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීම මූල්‍ය අරමුදලේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල න්‍යාය පත්‍රයට ඇතුළත් කර නැහැ. ආණ්ඩුව විසින් බදු සංශෝධන ඉදිරිපත් කරමින් සිටින ආකාරය නිරීක්ෂණය කරද්දී නිගමනය කළ හැක්කේ මෙම වාරික දෙක ලබා දීමට පෙර රජය විසින් කළ යුතුයැයි නිර්දේශ කර ඇති යම් යම් දේ තිබෙනවා විය හැකි බවයි. අරමුදලේ වාරික දෙක ලැබීමෙන් පසුව ඩොලරයක මිල මත වන පීඩනයේ යම් පාලනයක් සිදු විය හැකියි. 

මහ බැංකුව විසින් ඉන්දියාවට, චීනයට හා මූල්‍ය අරමුදලට ගෙවිය යුතුව තිබෙන විදේශ ණයද සැලකිල්ලට ගත් විට, විදේශ අංශය තුළ පවතින හා අපේක්ෂිත අභියෝගාත්මක වාතාවරණය හමුවේ, මෙම වසර තුළ නිල විදේශ සංචිත ගොඩ නගා ගැනීම හා අදාළව ප්‍රගතියක් අපේක්ෂා කිරීම අසීරුයි. ඒ හේතුවෙන්, 2022දී මෙන් ආර්ථිකයේ විශාල බිඳ වැටීමක් සිදු නොවනු ඇති නමුත් දැනට ක්‍රියාත්මක ස්ථායීකරණ වැඩසටහන අවසන් වීමෙන් පසුව ඉදිරි වසරේදී මූල්‍ය අරමුදල සමඟ තවත් අලුත් ගිවිසුමකට ඇතුළත් වීමට සිදු විය හැකි බව දැනට පෙනෙන්නට තිබෙන තත්ත්වයයි. 

When Spirit Is Lost, Crash Landings Follow

While taxpayer money has been used for decades to keep so-called national carriers in some countries afloat, the U.S. low-cost carrier Spirit Airlines—an airline that helped redefine the lower boundary of economically viable air travel—announced the winding down of its operations yesterday.

Once again, this failure highlights how strongly U.S. society adheres to a fundamental principle of a market economy: a business that cannot generate sufficient profit to survive is allowed to fail.

From deregulation to disruption

Low-cost aviation was born out of deregulation. In the United States (1978) and later in Europe (1990s), airlines were freed to set fares and routes, opening the door to new entrants. These carriers stripped flying down to its essentials: a seat, a schedule, and little else.

The formula was straightforward—offer very low base fares, charge separately for add-ons, and rely on high passenger volumes. Airlines such as Southwest, Ryanair, and later Spirit expanded air travel to millions who had previously been priced out.

This shift is not unfamiliar to Sri Lankans. The growth of budget travel across Asia and the Middle East has made migration, tourism, and family travel more accessible. The underlying principle is the same: lower fares expand the market.

The ultra–low-cost evolution

Spirit represented one of the most extreme versions of this model. By the 2010s, it had become the largest ultra–low-cost carrier (ULCC) in North America. Its “bare fare” approach unbundled almost every element of the journey—baggage, seat selection, and even basic conveniences—into separate charges.

This model worked in a highly price-sensitive segment. However, it also created a fragile business structure. Profitability depended on keeping costs exceptionally low and planes consistently full.

Competition caught up

What changed was not just costs, but competition. Traditional airlines adapted. Instead of competing head-on with full-service offerings, they introduced “basic economy” fares that mimicked low-cost pricing while preserving network advantages, loyalty programs, and perceived reliability.

The result was a narrowing gap. Passengers could often pay slightly more for a significantly better experience. For many, that trade-off became increasingly attractive.

This dynamic is also visible in markets relevant to Sri Lanka. Full-service carriers in the Gulf and Asia now offer tiered pricing that competes directly with budget airlines on short- and medium-haul routes.

A shift in passenger expectations

The COVID-19 pandemic accelerated a deeper shift. Travel demand recovered unevenly, and passengers became more selective. Value began to mean more than just the lowest price—comfort, flexibility, and reliability gained importance.

For an airline built on extreme cost-cutting, this posed a strategic dilemma. Moving upmarket risked losing its identity, while remaining ultra-basic risked losing customers. Spirit attempted to adjust, but its repositioning lacked clarity.

Fuel prices and external shocks

Low-cost carriers operate on thin margins, leaving little room to absorb shocks. Rising jet fuel prices in the mid-2020s were already putting pressure on profitability.

The escalation of conflict involving Iran in 2026 intensified the problem. Oil prices rose sharply, airspace disruptions increased operational costs, and flight routes became less efficient. For airlines with limited financial buffers, these pressures were severe.

Spirit, already weakened by debt and failed strategic moves, could not withstand the combined impact.

Policy limits and market realities

Efforts to secure a government-backed bailout failed amid political opposition. The debate—whether to use public funds to support an airline—echoes familiar tensions in many countries, including Sri Lanka.

Ultimately, market forces prevailed. Without support, Spirit ceased operations after more than three decades, leaving thousands unemployed and reducing competition in the U.S. domestic market.

Implications for Sri Lanka

Sri Lanka’s aviation sector—centered on tourism, labor mobility, and connectivity—relies heavily on affordable air travel. The Spirit story offers several clear lessons:

• Low-cost models can expand access, but they are highly sensitive to external shocks, especially fuel prices.
• Traditional airlines are no longer passive competitors; they adapt quickly and aggressively.
• Passenger expectations evolve, even in price-sensitive markets.
• Financial resilience matters as much as low pricing.

As Sri Lanka continues to rebuild its tourism sector and strengthen regional connectivity, the balance between affordability and sustainability in aviation will be critical.

Back to economic fundamentals

In a simple supply-and-demand model describing a competitive market for a homogeneous product, all buyers and sellers are price takers. During a market shock, the least efficient suppliers—typically those with higher costs—are the first to be forced out.

However, when the product or service is not homogeneous, the nature of competition changes fundamentally. The lowest-cost producer is not always the most efficient, and the pursuit of the lowest cost can compromise quality. For example, the cheapest coal may be inefficient in terms of energy content, and the lowest-cost drugs may be ineffective in delivering healthcare outcomes.

This principle can also be extended to human resources. If individuals are elected to office based on cost alone, some compromise in quality is inevitable. When that spirit is lost, crash landings follow.

දෙවියන් දුන් සල්ලි මල්ල

ආර්ථිකය ගැනම හැමදාම කතා කරද්දී නිතර දකින කුකුළාගේ කරමලය සුදුවට පේනවා වගේ දෙයකුත් වෙනවනේ. ඒ නිසා, අද වෙන දෙයක් ගැන කතා කරමු.

මම හිතන්නේ මුල්ලා නස්රුදීන් කියන්නේ පාඨකයින්ට අමුතුවෙන් හඳුන්වා දිය යුතු කෙනෙක් නෙමෙයි. මුස්ලිම් රටවල් ගණනාවකදීම තමන්ගේම රටේ කෙනෙකු සේ සැලකෙන නමුත් නස්රුදීන් ඇත්තටම ජීවත් වී තිබෙන්නේ වත්මන් තුර්කියේ. තුර්කි උච්චාරණය අනුව නස්රෙඩීන් හෝජා වුනත් සිංහල පාඨකයින් අතර වඩා ප්‍රසිද්ධ නස්රුදීන් ලෙස නිසා මමත් නස්රුදීන් කියලම කියන්නම්.

ගොඩක් මිනිස්සුන්ගේ අවශ්‍යතා වලට සාපේක්ෂව තිබෙන සම්පත් සීමිතයිනේ. ඒ නිසා, තිබෙන සම්පත් ප්‍රමාණයට ගැලපෙන පරිදි අවශ්‍යතා සීමා කර ගන්න වෙනවා. වෙනත් විදිහකට කිවුවොත් ආදායමේ තරමට වියදම් කරන්න වෙනවා. 

ඔහොම කිවුවට මුල්ලා නස්රුදීන් වගේ රස්සාවක් නොකරන මනුස්සයෙක්ට ආදායමක් කියලා දෙයක් නැහැනේ. ආදායමක් නැහැ කියලා වියදම් නොකර ඉන්නත් බැහැනේ. ඒ වගේම, ආදායමට වඩා වියදම වැඩිනම්, ඒ හිඟය පියැවෙන කුමක් හෝ ක්‍රමයක් තියෙන්න ඕනෑ. 

මුල්ලා නස්රුදීන් වගේ සමාජ ප්‍රාග්ධනය තිබෙන කෙනෙකුට ආදායමක් නැතිකම ලොකු ප්‍රශ්නයක් නොවුනත්, අනුන්ගෙන් ඉල්ලගන්න එකෙත් සීමාවක් තියෙනවනේ. ඒ සීමාව පැන්නට පස්සේ සමාජ ප්‍රාග්ධන ආර්ථික ආකෘතිය අවුල් වෙනවා. මේ කතාව ආරම්භයේදී නස්රුදීන් ඉන්නෙත් ඔන්න ඔය වගේ තත්ත්වයකයි.

"ගෙදර උයන්න හාල් ඇටයක් නැහැ. කවුරුවත්ම දෙන්නේ නැත්නම් දෙය්යන්ගෙන් හරි කමක් නැහැ සල්ලි ටිකක් ඉල්ලාගෙන එන්න!"

නස්රුදීන්ට හාමිනේගෙන් බර බරේ. 

"පරණ ණය ගෙවුවේ නැත්නම් කඩෙන් තවත් බඩු ණයට ගන්න බැහැ. අඩුම ගානේ රන් කාසි සීයක්වත් ඕනෑ ණය ගෙවන්න."

මේ කරදරේ ඉවසන්නම බැරි තැන නස්රුදීන් ගෙදරින් එළියට බැහැලා, ඇස් දෙක පියාගෙන. අහසට අත් දිගු කරලා දෙවියන්ගෙන් සල්ලි ඉල්ලනවා. 

"දෙවියනේ! මා ගැන අනුකම්පා කරලා මට රන් කාසි සීයක් ලබා දෙන්න. අනූ නමයක් එහෙම නෙමෙයි, හරියටම සීයක්!"

නස්රුදීන් ඔය ඉල්ලීම කරන්නේ දෙවියන්ට ඇහෙන තරම්ම හයියෙන් නිසා දෙවියන්ට කොහොම වුනත් අල්ලපු ගෙදර අසල්වැසියාට ඔය ඉල්ලීම ඇහෙනවා. සල්ලි එක්ක විහිළු කරන එක භයානක වැඩක් වුනත්, අසල්වැසියා නස්රුදීන්ට විහිළුවක් කරන්න හිතනවා. ඔහුගේ අදහස දෙවියන් දෙන විදිහට නස්රුදීන්ට රන් කාසි මල්ලක් දෙන එක.

හැබැයි මේ විහිළුව අවදානම් විහිළුවක්. රන් කාසි ආපසු නොලැබෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා අසල්වැසියා කරන්නේ රන් කාසි සීයක් නොදා අනූනවයක් පමණක් දමන එක. 

අසල්වැසියා ඔය විදිහේ ගොන් ජෝක් කරන මනුස්සයෙක් කියලා නස්රුදීන් දන්නවා. සද්දෙට දෙවියන්ගෙන් සල්ලි ඉල්ලන්නෙම ඒ නිසා. එහෙම නැතුව දෙයියෝ සල්ලි නොදෙන බව නොදැන නෙමෙයි. නස්රුදීන්ගේ ස්පෑම් එකට අසල්වැසියා අහු වෙනවා.

හැබැයි අසල්වැසියාත් නස්රුදීන් ගැන දන්න නිසා තමයි රන් කාසි සීයක් වෙනුවට අනූ නමයක මල්ලක් දමන්නේ. මොකද ඔහු දෙවියන්ගෙන් රන් කාසි ඉල්ලන්නේ "අනූ නමයක් එහෙම නෙමෙයි, හරියටම සීයක්!" කියලයි. ඒ නිසා, මල්ලේ තියෙන්නේ රන් කාසි අනූ නවයක්නම් ඒ මල්ල දෙවියෝ දුන්න මල්ලක් වෙන්න බැහැනේ.

අහසින් රන් කාසි මල්ලක් වැටෙන සද්දෙට නස්රුදීන් ඇස් අරිනවා. රන් කාසි මල්ලත් අරගෙන ගෙදර යනවා.

"දෙවියෝ මගේ ඉල්ලීමට ඇහුම්කන් දුන්නා! දෙවියෝ මගේ ඉල්ලීමට ඇහුම්කන් දුන්නා!!"

වැඩේ කණපිට කියලා අසල්වැසියාට තේරෙනවා. අසල්වැසියා නස්රුදීන්ට කරුණු පැහැදිලි කරලා සල්ලි ආපසු ඉල්ලුවත් සල්ලි නැවත ලැබෙන පාටක් නැහැ. දැන් අසල්වැසියාට තිබෙන එකම විසඳුම අධිකරණයක පිහිට පතන එක පමණයි. ඒ නිසා ඔහු විනිසුරුවරයෙකු වෙත යන්න නස්රුදීන්ට කතා කරනවා.

"ඔයාට සල්ලි ලැබුණේ ඇත්තටම දෙවියන්ගෙන්නම් ඔයා ඒක උසාවියේදී ඔප්පු කරන්න!"

"හරි. මම උසාවියට එන්නම්. නමුත් ප්‍රශ්නය මට ඇඳගෙන යන්න සුදුසු ඇඳුමක් නැහැ. ඔයා දන්නවනේ මට යට ඇඳුම් පවා අරන් දෙන්නේ වෙන අය කියලා. මට උසාවියට ඇඳගෙන යන්න ඔයාගේ ඇඳුමක් ගන්න පුලුවන්ද?"

කොහොම හරි මේ මනුස්සයාව උසාවියට ගෙනියන්නත් වෙනවනේ. නැත්නම් කොහොමද සල්ලි ටික නැවත අය කර ගන්නේ? ඒ නිසා, අසල්වැසියා ඔහුගේ ඇඳුමක් නස්රුදීන්ට දෙනවා.

"ඇඳුමනම් හරි. ඒත් මට උසාවියට යන්න බූරුවෙක් නැහැනේ!"

අන්තිමට අසල්වැසියා නස්රුදීන්ට බූරුවෙකුත් දෙනවා.

දැන් දෙන්නම උසාවියේ. අසල්වැසියා වෙච්ච සිදුවීම මුල ඉඳලම විනිසුරුවරයාට පැහැදිලි කරනවා. 

"නස්රුදීන්, ඔබට මේ ගැන මොනවා හරි කියන්න තියෙනවද?"

විනිසුරුවරයා අහනවා. 

"ස්වාමීනි, මගේ අසල්වැසියා මානසික අබාධයකින් පෙළෙන පුද්ගලයෙක්. අනුන් ළඟ තිබෙන දේවල් ඔහුට තමන්ගේ දේවල් සේ පෙනෙනවා. බොරුනම් අහන්න මම උසාවියට ආපු බූරුවා කාගෙද කියලා."

"ඔව්. ඒ බූරුවා මගේ තමයි!"

"දැක්කා නේද ස්වාමීනි. ඒ විතරක් නෙමෙයි මම මේ ඇඳගෙන ඉන්න ඇඳුම කාගේද කියලා ඇහුවොත් ඒකත් එයාගේ කියලා කියයි. මෙයාට ඒ තරම් මානසික ආබාධයක් තියෙන්නේ!"

"ඔවු. ඔය ඇඳුමත් මගේ තමයි!"

නස්රුදීන්ගේ අසල්වැසියා නඩුව පරාදයි!

මේ දවස් වල ආණ්ඩුවට එක දිගට විවිධ චෝදනා එල්ල වෙනවා. පටන් ගත්තේ ගල් අඟුරු වලින්. ඊළඟට භාණ්ඩාගාරයේ සල්ලි ප්‍රශ්නය. කොන්ත්‍රාත්කරුවන්ට වැරදීමකින් දෙවරක් සල්ලි ගෙවීම ගැන කතාවකුත් ආවා. මේ ප්‍රශ්න එළියට අදින්නේ විපක්ෂය. ඒ අතර ආණ්ඩුවේ ඇමති කෙනෙක්ම ඇවිදින් තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ සල්ලි ප්‍රශ්නයක් ගැනත් කියනවා. විදුලිබල මණ්ඩලයේ පාඩු පියවීම සඳහා අයවැයෙන් සල්ලි යොදවන කතාවකුත් අද දැක්කා. අන්තිම කොටස නස්රුදීන්ගේ කතාවට සම්බන්ධයක් නැහැ.