මැද පෙරදිග යුද තත්ත්වය හමුවේ, වසරේ අප්රේල් 19 දින දක්වා කාලය තුළ ශ්රී ලංකාවට පැමිණි සංචාරකයින් ප්රමාණය 828,845කට සීමා වී තිබෙනවා. පසු ගිය වසරේ එම කාලය තුළ සංචාරකයින් 841,103 දෙනෙකු රටට පැමිණ තිබුණා.
යුද තත්ත්වය ඇති වීමට පෙර, වසරේ පළමු මාස දෙකක කාලය තුළ, රටට පැමිණි සංචාරකයින් ප්රමාණයේ පෙර වසරට සාපේක්ෂව 12.9%ක වර්ධනයක් දැකිය හැකිව තිබුණා. එහෙත් ඉන් පසු කාලය තුළ 21.8%ක අඩු වීමක් සිදු වී ඇති හෙයින් සමස්තයක් ලෙස මෙම අඩු වීම පෙනෙන්නට තිබෙනවා.
වසරේ පළමු කාර්තුවේ සංචාරක කර්මාන්තයේ ඉපැයීම් ඩොලර් 954.0ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර මෙම අගයෙහි පෙර වසරට සාපේක්ෂව 15.0%ක අඩු වීමක් පෙන්නුම් කරනවා. මාර්තු මාසය පමණක් සලකද්දී සංචාරක කර්මාන්තයේ ඉපැයීම් වල, පෙර වසරේ එම මාසයට සාපේක්ෂව, 36.8%ක අඩු වීමක් පෙන්නුම් කරනවා. මෙය ඩොලර් මිලියන 130.3ක අඩු වීමක්.
මාර්තු මාසයේ ශ්රමික ප්රේෂණ, පෙර වසරේ එම මාසයට සාපේක්ෂව, ඩොලර් මිලියන 121.5කින් වැඩි වී තිබුණු නිසා මාර්තු මාසය තුළ සංචාරක කර්මාන්තයේ ඉපැයීම් අඩු වීමෙන් විදේශ අංශයට සිදු විය හැකිව තිබුණු හානිය යම් තරමකින් නිශේධනය වී තිබුණු අතර වසරේ පළමු කාර්තුව තුල සමස්තයක් ලෙස ශ්රමික ප්රේෂණ වල 26.5%ක වර්ධනයක් දැකිය හැකිව තිබුණා. ඉදිරි කාලයේදී යුද තත්ත්වය ශ්රමික ප්රේෂණ කෙරෙහිද යම් බලපෑමක් ඇති කළහොත් විදේශ අංශය මත පීඩනය තවත් ඉහළ යනවා.
මහ බැංකුව විසින් විණිමය අනුපාතය පාවෙන්නට ඉඩ හැරීම මගින් විදේශ අංශයේ තුලනය පවත්වා ගනිමින් සිටිනවා. මේ වන විට (අප්රේල් 20) ඩොලරයක සාමාන්ය විකිණුම් මිල රුපියල් 320 සීමාව ඉක්මවා ඇති අතර මැදි මිල රුපියල් 316.44 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. යුද තත්ත්වය අවසන් වුවද සංචාරක කර්මාන්තය නැවත යථා තත්ත්වයට පත් වීම සඳහා යම් කාලයක් ගත විය හැකියි.
මෙම අර්බුද තත්ත්වය තුළ, ශ්රී ලංකාව මූල්ය අරමුදල සමඟ ගිවිසුම්ගතව සිටීමේ වාසිය පැහැදිලිව දකින්නට පුළුවන්. පසුගිය සතිය තුළ මූල්ය අරමුදලේ වසන්ත සැසිවාර අවසන් වූ අතර, ඊට පෙර ශ්රී ලංකාවේ ස්ථායීකරණ වැඩ පිළිවෙළ හා අදාළ පස් වන හා හයවන විමර්ශන අවසන්ව පැවති බැවින්, ඉතා ඉක්මණින්ම මූල්ය අරමුදලේ හයවන හා හත්වන ණය වාරික දෙක එක වර ශ්රී ලංකාවට ලැබීමට නියමිතයි.
හයවන ණය වාරිකය ලැබෙන්නට නියමිතව තිබුණේ පසු ගිය වසරේදී වුවත්, දිත්වා හානියෙන් පසුව ගන්නට සිදු වූ රාජ්යමූල්ය ප්රතිපත්ති ක්රියාමාර්ග හේතුවෙන් එම වාරිකය ලබා ගැනීම ප්රමාද වුනා. කෙසේ වුවද, හයවන සහ හත්වන වාරික එක වර ලබා ගැනීම සඳහා මේ වන විට නිලධාරී මට්ටමේ එකඟතාවක් ඇති කර ගෙන අවසානයි. මෙම වාරික දෙකට අමතරව, මෙම වසර තුළම, මූල්ය අරමුදලේ අටවන වාරිකයද ලැබෙන්නට නියමිතව තිබෙනවා. ඒ අනුව, ඉතා ඉක්මණින්ම ඩොලර් මිලියන 700ක පමණ මුදලක් සංචිත වලට එකතු වනු ඇති අතර, වසර අවසන් වන විට තවත් ඩොලර් මිලියන 350ක පමණ මුදලක් එකතු වීමට නියමිතව තිබෙනවා.
ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව, 2023 මාර්තු මාසයේදී මූල්ය අරමුදල සමඟ ඇති කරගත් එකඟතාවය අනුව, 2026 සැප්තැම්බර් 1 දින අටවන වාරිකය ලැබිය යුතු අතර එය ලබා ගැනීම සඳහා ඊට පෙර හත් වන විමර්ශනය අවසන් විය යුතුයි. නවවන හා අවසන් වාරිකය ලැබෙන්නට නියමිතව තිබෙන්නේ 2027 මාර්තු 1 දිනයි.
වැඩ සටහන ආරම්භයේදී ඉලක්ක කළ පරිදි, 2026 වසර අවසාන වන විට රටේ දළ නිල සංචිත ප්රමාණය ඩොලර් මිලියන 10,888 දක්වාත්, 2027 අවසන් වන විට එම ප්රමාණය ඩොලර් මිලියන 14,208 දක්වාත් ඉහළ යා යුතුව තිබුණා. පසු ගිය දෙසැම්බර් මාසයේදී මූල්ය අරමුදල විසින් යාවත්කාලීන කර තිබුණු ඇස්තමේන්තු අනුව, 2026 අවසානයේදී රටේ දළ නිල සංචිත ප්රමාණය ඩොලර් මිලියන 8,884ක් වීමට නියමිතව තිබුණු අතර 2027 අවසානයේදී එම අගය ඩොලර් මිලියන 13,371ක්.
යුද තත්ත්වය දිගටම පැවතුණහොත් මෙම වසර අවසානයේදී ඩොලර් මිලියන 8,884ක සංචිත ඉලක්කය කරා වුවද යාමේ හැකියාවක් පෙනෙන්නට නැහැ. ඒ අනුව, ඉදිරි වසර මුල මූල්ය අරමුදලේ වැඩ සටහන සාර්ථකව අවසන් කිරීමෙන් අනතුරුවද, රටේ විදේශ අංශය මූල්ය අරමුදලේ සහාය නොමැතිව ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීමේ හැකියාවක් පෙනෙන්නට නැහැ. මහ බැංකුව විසින් ජංගම ගිණුම ඉලක්ක ඉක්මවා සාර්ථකව කළමනාකරණය කර ගැනීමෙන් අනතුරුවද මෙවැනි තත්ත්වයක් ඇති වීමට ප්රධාන හේතුවක් වන්නේ මුලින් අපේක්ෂා කළ පරිදි විදේශ ආයෝජන රටට පැමිණ නොතිබීමයි.
අපේක්ෂිත තරමට ආයෝජන රටට නොපැමිණ තිබීම මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ විදේශ ආයෝජකයින්ගේ පැත්තෙන් බලද්දී ආයෝජන සඳහා ප්රමාණවත් තරම් හිතකර වාතාවරණයක් තවමත් රටේ නොමැති බවයි. එමෙන්ම, මුල් සැලසුම පරිදි, 2027දී නැවතත් ශ්රී ලංකාවට ජාත්යන්තර ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කරයක් නිකුත් කළ හැකි වාතාවරණයක් ඇති වන බවක්ද දැනට පෙනෙන්නට නැහැ. මේ තත්ත්වය තුළ රටේ විදේශ අංශයේ අර්බුදයකට නැවතත් පාර කැපෙන බවක් අදහස් වන්නේ නැතත්, මූල්ය අරමුදල සමඟ දැනට පවතින ගිවිසුම අවසන් වෙද්දී නැවතත් අලුත් ගිවිසුමකට යන්නට අවශ්ය වීමට සැලකිය යුතු ඉඩක් තිබෙනවා.
මැද පෙරදිග යුද තත්ත්වය වාසියකට හරවා ගනිමින් කොළඹ වරාය නගරයට සහ අනෙකුත් ප්රදේශ වලට ආයෝජන ආකර්ශනය කර ගත හැකිනම් මේ තත්ත්වයේ යම් වෙනසක් සිදු කර ගත හැකියි. යුද තත්ත්වයන් හමුවේ සාමය විකිණීම ලංකාව විසින් කාලයක් තිස්සේම සාර්ථකව සිදු කර ඇති රාජ්යතාන්ත්රික කාර්යයක්.
ඉකොනෝ,
ReplyDeleteලංකාවේ ආර්ථිකයේ විදේශ අංශය ඉතාමත්ම බරපතල අර්බුදයකට ලක්ව තිබෙන පසුබිමක ගෝලීය ආර්ථික අර්බුදය මේකට තවත් දරුණු පීඩනයක් ඇති කරාවි ද?
විශේෂයෙන්ම වත්මන් ගෝලීය මූල්ය දේශපාලනය තුළ සිදුවන ප්රධාන සිදුවීම් ද්විත්වයක අභිසාරීතාවය (Convergence) පිළිබඳව ඔබගේ විද්යාත්මක විශ්ලේෂණය බලාපොරොත්තු වෙමි.
චීනය විසින් එක්සත් ජනපදයේ ආයෝජනය කර තිබෙන ඩොලර බිලියන 910 ක පමණ චීන බැඳුම්කර මේ සතියේ විකුණන්න තීරණය කර ඇති මොහොතක ඩොලරයේ ආධිපත්යය සහ ඩොලර් බැඳුම්කර අවදානමට ලක්ව ඇමරිකානු ආර්ථිකය ඩොලරයේ සංචිත මුදල් ඒකක තත්ත්වය (Reserve Currency Status) සහ SWIFT පද්ධතියේ බලය මත පදනම්ව විශාල ණය කන්දක් නඩත්තු කරන බව නොරහසකි. චීනය වැනි ප්රධාන ඇමරිකාවේ ණය හිමියන් එකවරම ඇමරිකානු බැඳුම්කර විශාල වශයෙන් අලෙවි කිරීම (Dumping) ආරම්භ කළහොත්, එමගින් පොලී අනුපාත ඉහළ ගොස් ඇමරිකානු ණය බරෙහි පිරිවැය අතිවිශාල ලෙස වැඩිවීමේ (Debt Servicing Cost) අවදානමක් පවතීද?
මෙය ඇමරිකානු ආර්ථිකය 'බුබුළක්' (Bubble Economy) ලෙස පුපුරා යාමට හේතු විය හැකිද?
බලශක්ති අවහිරතාවය සහ භූ-දේශපාලනික බලපෑම සමග ඉරානය විසින් හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම වැනි උපායමාර්ගික පියවරක් ගැනීම හරහා ලෝක තෙල් මිල කෙටිකාලීනව අහස උසට ඉහළ ගියහොත්, එය පිරිහී යන ඩොලරයේ අගය සමඟ එක්ව ගෝලීය කොටස් වෙළඳපොළ කඩාවැටීමකට (Systemic Market Crash) මඟ පෑදිය හැකි බව විචාරකයින් පවසයි.
මගේ ප්රශ්නය වන්නේ
මෙම සිදුවීම් දෙකම එකම කාලවකවානුවක සිදුවීම 'ආර්ථික යුද්ධයක' (Economic Warfare) කොටසක් ලෙස ඔබ දකින්නේ ද?
එමෙන්ම, ඇමරිකානු ආර්ථිකය එහි නිෂ්පාදන ශක්තියට වඩා මූල්යමය ආධිපත්යය (Financial Dominance) මත පමණක් රඳා පැවතීම නිසා, මෙවැනි 'කේෂ ගහක වෙනසකින්' සමස්ත පද්ධතියම කඩාවැටීමේ (Structural Collapse) විද්යාත්මක පදනමක් පවතීද?
මේ ගැන විස්තර සහිතව උදාහරණ සහිතව පැහැදිලි කරන්න පුළුවන්ද?
@ ඉකොනොමැට්ටා
ReplyDeleteමට තේරෙන විදියට ලෝකයේ ආර්ථික බලය බටහිරින් (ඇමරිකාව සහ යුරෝපය) නැගෙනහිරට (චීනය, ඉන්දියාව සහ ගිනිකොනදිග ආසියාව) මාරු වීම හුදු මතයක් නොව, වර්තමානයේ දත්ත මගින් තහවුරු වන ප්රබල සත්යයක්
ඇත්තටම මෙය ආසියානු ශතවර්ෂය(Asian Century) ලෙසද හඳුන්වනවා
මෙම මාරුවීම සිදුවන ආකාරය මූලික අංශ හතරකින් උදාහරණ සහිතව සරලව මම කියන්නම්
1. නිෂ්පාදන ශක්තිය සහ "ලෝකයේ කර්මාන්ත ශාලාව" වීම
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වැනි රටවල් වැඩිපුරම සේවා සහ මූල්ය අංශ මත යැපෙන විට, චීනය සහ ඉන්දියාව ලෝකයේ භෞතික භාණ්ඩ නිෂ්පාදන මධ්යස්ථාන බවට පත්ව ඇත.
උදා: අද අපි භාවිතා කරන iPhone එකේ සිට නිවසේ ඇති විදුලි උපකරණ බොහොමයක් නිෂ්පාදනය වන්නේ චීනයේ හෝ වියට්නාමයේයි. ඉන්දියාව ලෝකයේ "ඖෂධ ශාලාව" (Pharmacy of the World) ලෙස හැඳින්වෙන තරමට ඖෂධ නිෂ්පාදනයේ පෙරමුණ ගෙන ඇත. නිෂ්පාදන බලය ඇති තැන නිරායාසයෙන්ම ධනය ගොඩගැසෙයි.
2. මිලදී ගැනීමේ ශක්තිය (Purchasing Power Parity - PPP)
රටක ආර්ථිකයේ සැබෑ ශක්තිය මනින PPP දර්ශකයට අනුව, දැනටමත් චීනය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය අභිබවා ගොස් ලොව විශාලතම ආර්ථිකය බවට පත්ව ඇත.
උදා: යුඑස්ඒ වල ඩොලර් 100කින් ගත හැකි භාණ්ඩ ප්රමාණයට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් චීනයේ හෝ ඉන්දියාවේදී ඔවුන්ගේ මුදල් ඒකකවලින් ලබාගත හැක. මේ නිසා ගෝලීය පරිභෝජන වෙළඳපොළ දැන් බටහිර සිට ආසියාවේ මධ්යම පන්තිය දෙසට හැරී ඇත.
3. යටිතල පහසුකම් සහ "එක් මාවතක් - එක් මාවතක්" (Belt and Road Initiative)
චීනය විසින් දියත් කර ඇති BRI ව්යාපෘතිය හරහා ආසියාව, අප්රිකාව සහ යුරෝපය යා කෙරෙන යෝධ වෙළඳ ජාලයක් ගොඩනගමින් පවතී.
උදා: චීනය විසින් විදේශ රටවල වරායන්, දුම්රිය මාර්ග සහ මහාමාර්ග ඉදි කිරීම සඳහා ඩොලර් බිලියන ගණනින් ආයෝජනය කරයි. මින් පෙර මෙවැනි ආයෝජන කළේ ලෝක බැංකුව (World Bank) වැනි බටහිර පාලනය යටතේ පවතින ආයතන පමණි. දැන් එම මූල්ය බලය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ චීනය සතුයි.
4. තාක්ෂණික නවෝත්පාදනය (Tech Innovation)
මින් පෙර ආසියාව කළේ බටහිර තාක්ෂණය අනුකරණය කිරීමයි. නමුත් දැන් ඔවුන් බටහිර රාජ්ය අභිබවා සම්පූර්ණයෙන්ම නව තාක්ෂණය සහඅලුත් දේ නිර්මාණය කරයි.
උදා:
විදුලි වාහන (EV): ලොව විශාලතම EV නිෂ්පාදකයා වන්නේ ඇමරිකානු Tesla නොව, චීනයේ BYD සමාගම ඇතුලු චීන සමාගම්
5G තාක්ෂණය: Huawei වැනි සමාගම් 5G තාක්ෂණයේ පෙරමුණ ගෙන ඇත.
ඩිජිටල් ගෙවීම්: ඉන්දියාවේ UPI පද්ධතිය ලොව කාර්යක්ෂමම ඩිජිටල් ගෙවීම් ක්රමය ලෙස සැලකෙන අතර, එය දැන් මැදපෙරදිග ඇතුලු ලෝකයේ බොහෝ රටවල් වැළඳ ගනිමින් සිටී. වීසා මාස්ටකාඩ් ආදිය අතීතයට එක්වන බව පෙනේ
5. BRICS සංවිධානයේ ව්යාප්තිය
බටහිර රටවල G7 කණ්ඩායමට අභියෝග කරමින් BRICS (බ්රසීලය, රුසියාව, ඉන්දියාව, චීනය, දකුණු අප්රිකාව) සංවිධානයට දැන් සෞදි අරාබිය, ඉරානය, එක්සත් අරාබි එමීර් වැනි තෙල් අපනයනයේ ප්රධානතම රටවල් ද එකතු වී ඇත.
උදා: ලෝකයේ ජනගහනයෙන් 40%කට වඩා සහ ලෝකයේ තෙල් නිෂ්පාදනයෙන් සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් දැන් පාලනය වන්නේ මෙම නැගී එන ආර්ථිකයන් සතු සංවිධානය මගිනි.
මේ නිසා මට පේන හැටියට ලොව ආර්ථික බලය මාරු වීම යනු හුදු මුදල් මාරුවීමක් පමණක් නොව, ලෝකයේ තීරණ ගැනීමේ බලය වොෂින්ටනයේ සිට බීජිං සහ නවදිල්ලිය දෙසට ගමන් කිරීමකි. මෙය ලෝක දේශපාලනයේ මහා බල තුලනයක් (Great Power Rebalancing) ලෙස හැඳින්විය හැකියි නේද?
මෙවැනි ගෝලීය ආර්ථික බල මාරු වීමක් සිදුවන විට, ශ්රී ලංකාව වැනි කුඩා රටවල් තම විදේශ ප්රතිපත්තිය සකස් කරගත යුත්තේ කුමන පාර්ශවයකට වැඩි බරක් තබමින් කියා ඔබ සිතන්නේද? මේ ගැන විස්තර සහිතව ලියන්න පුළුවන්ද?