ලොකු සද්දයක් එක්ක රුපියල් 310 සීමාවෙන් උඩට ගිය ඇමරිකන් ඩොලරයක මිල කිසිම සද්දයක් නැතිව නැවත 310 සීමාවෙන් පහළට ඇවිත් තිබෙනවා. අද (ජනවාරි 12) ඩොලරයක මැදි මිල රුපියල් 309.38යි.
තවත් ටික දවසකින් ඩොලරයක මිල නැවත රුපියල් 310 සීමාවෙන් උඩට යන්න පුළුවන්. ඉල්ලුම සැපයුම අනුව දෛනිකව විණිමය අනුපාතයේ සිදුවන මෙවැනි විචලනයන්ට විණිමය අනුපාතය කඩා වැටීමක් කියලා කවුරුවත් කියන්නේ නැහැ.
මුදල් ඒකකයක් කඩා වැටෙනවා කියන්නේ කුමක්ද කියන එක ඉරානයේ රියාලය දෙස බලා සිටියොත් දැන් සජීවීව බලාගන්න පුළුවන්. මේ වෙද්දී ඇමරිකන් ඩොලරයක මිල ඉරාන රියාල් 1,429,500 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 2022දී ලංකාවේ රුපියලටත් මෙවැනි දෙයක් වීමේ ඉඩකඩක් තිබුණා.
ඉරානයේ රෙජීමය මාරු කරන්න අමාරුයි වගේ නේද? ලංකාවේ නම් ටිකක් රුපියල අප්රමාණ කරලා ලේසියෙන්ම රෙජීමය මාරු කරලා ඊට පස්සේ ඡන්දෙන් ස්ථීරවම රූකඩ රෙජීමයක් හදාගෙන IMf උගුලේ කර වටක් හිර කරගෙනනේ තියෙන්නේ
ReplyDeleteඇත්තටම ඉකොනොමැට්ටා එක්සත් ජනපද විදේශ ප්රතිපත්තිය බොහෝ විට විවේචනයට ලක්වන්නේ තමන්ට අවශ්ය වෙලාවට යම් යම් රටවල "මුදල් ඒකකය අවප්රමාණය කිරීම" හෝ "සම්බාධක පැනවීම" වැනි ආර්ථික අවි (Economic Warfare) මගින් යම් රටක ජනතාව පීඩාවට පත් කර, එමගින් පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීමට (Regime Change) මාවත සකසන බවටයි.
ReplyDeleteමේක ලංකාව බංග්ලාදේශය නේපාලය වැනි රටවල අපී හැමෝම දැකපු දෙයක්, ලංකාව වගේ නම්
ආර්ථික අර්බුද පවතින අවස්ථාවලදී, ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීම් හෝ ජාත්යන්තර මූල්ය ආයතන හරහා එල්ල වන දැඩි කොන්දේසි මගින් දේශපාලන තීරණවලට බලපෑම් කිරීමට ඔවුන්ට ලේසියෙන්ම හැකියාව ලැබෙනවා.
එක්සත් ජනපදයට ගැති රූකඩ පාලනයක් ස්ථාපනය කිරීම හරහා තම භූ-දේශපාලනික අවශ්යතා (උදාහරණ ලෙස ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ බලය) තහවුරු කර ගැනීමට ඔවුන් උත්සාහ කරන බව බොහෝ විචාරකයින් පෙන්වා දෙනවා.
ඉරානය තුළ මහජන උද්ඝෝෂණ සම්බන්ධීකරණය (Coordinate) කිරීම වැළැක්වීමට එරට රජය තාක්ෂණිකව දැඩි පියවර ගනිමින් සිටිනවා.
ස්ටාර්ලින්ක් අවහිර කිරීම ගැන විග්රහ කරන්න පුළුවන් වෙයි ද ඔයාට?
මෙතනදී එක්සත් ජනපදය විසින් ස්ටාර්ලින්ක් වැනි චන්ද්රිකා අන්තර්ජාල සේවා හරහා ඉරාන විරෝධතාකරුවන්ට නොමිලේ අන්තර්ජාලය ලබා දී ඔවුන්ව අවශ්ය පරිදි මෙහෙයවීමට උත්සාහ කළත්, ඉරානය එය තම "ජාතික ආරක්ෂාවට තර්ජනයක්" ලෙස සලකා ඉරානය ස්ටාර්ලින්ක් උපකරණ තහනම් කර ඇති අතර, ගුවන් විදුලි සංඛ්යාත ජෑමර් (Jammers) භාවිතයෙන් එම සංඥා අවහිර කිරීමට පියවර ගන්නවා.
සන්නිවේදනය පාලනය හරහා උද්ඝෝෂණ මෙහෙයවන විදේශීය නියෝජිතයින්ට හෝ දේශීය ක්රියාකාරීන්ට එකිනෙකා සමඟ සම්බන්ධ වීමට ඇති ඉඩකඩ අහුරා දැමීමට ඉරානය 'National Information Network' නම් වූ තමන්ගේම අභ්යන්තර ජාලයක් භාවිත කරනවා. මෙහිදී ලෝක අන්තර්ජාලය (Global Internet) විසන්ධි කළත්, රජයේ සේවාවන් පවත්වා ගනිමින් මහජන සන්නිවේදනය සම්පූර්ණයෙන්ම පාලනය කිරීමට ඔවුන්ට හැකියි.
ඉරානය සහ ලංකාව අතර වෙනස අනුවඉරානයේ පාලන තන්ත්රය ලංකාවේ වගේ ලේසියෙන් වෙනස් කිරීම අපහසු වී ඇත්තේ ඔවුන් සතු ප්රබල හමුදාමය ව්යුහය (IRGC) සහ බටහිර බලපෑම්වලට මුළුමනින්ම පිටුපා සිටින ස්වාධීන ආර්ථික මොඩලයක් පවත්වාගෙන යාමට දරන උත්සාහය නිසයි. ලංකාව වැනි විදේශීය ආධාර සහ ආනයන මත තදින්ම යැපෙන දුබල රටක, මුදල් ඒකකයේ අස්ථාවරත්වය කෙටි කලකින්ම දේශපාලන පෙරළියකට පාර කැපීමට සමත් වෙනවා.
මේ ආකාරයට එක්සත් ජනපදය තාක්ෂණය සහ ආර්ථිකය දේශපාලන මෙවලම් ලෙස භාවිත කරන බව පැහැදිලියි. මේවා ගැන විස්තර සහිතව ලියන්න පුළුවන් නම් හොඳයි නේද ඔයාට?
2026 වසර අවසානය වන විට මෙරට නිල විදෙස් සංචිත ප්රමාණය බිලියන 8ක සීමාවට ලගාවිය යුතු බව මහ බැංකු අධිපති ආචාර්යය නන්දලාල් වීරසිංහ මහතා පවසයි.
ReplyDeleteවැඩිදුරටත් ඒ පිළිබඳව අදහස් දැක්වූ ඒ මහතා,
“අනිවාර්යයෙන්ම ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල සමඟ වැඩසටහන්වලදී හැමවෙලේම ක්රියාත්මක වෙන්නේ රටේ අපි සාකච්ඡා කරන වෙලාවේ තියෙන තත්ත්වය තමා, ඉදිරියේදී කොහොමද වෙන්නේ කියලා යම්කිසි පුරෝකථනයක් කරලා ප්රතිපත්ති සහ ඉලක්කවලට එන්නේ. එතකොට යම්කිසි වෙනසක් වුණාම අනිවාර්යයෙන්ම ඉලක්ක වෙනස් වෙන්න ඕනේ. ඒක දෙපැත්තෙන්ම පිළිගත්ත සිද්ධාන්තයක්.
ඒ අනුව ගත්තහම මේක බලාපොරොත්තු නොවුණ දෙයක් වුණත් දෙසැම්බර් මාසය තුළ කලින් බලාපොරොත්තු වුණ විදියට දෙසැම්බර් 15 වෙද්දි පස්වෙනි සමාලෝචනය සම්පූර්ණ කරන්න. මේ කුණාටුව නිසා රජය ඉදිරිපත් කළා යෝජනාවක් කලින් තිබුණ අයවැය නෙමෙයි ඊළඟ අවුරුද්දට අදාළ, අමතර අයවැය වියදමක් තියෙන්න ඕනේ. ඉලක්ක වෙනස් වෙන්න ඕනේ. ඒ සමාලෝචනය යම්කිසි ආකාරයකින් කල්දැමීමට අවශ්යයයි. ඒ සඳහා කාලයක් අවශ්යයයි මේ ගැන ඇස්තමේන්තුවක් කරන්න. සම්පූර්ණ සමාලෝචනයක් කරලා තමා ලබන අවුරුද්දෙන් එහාට ඉලක්ක හදන්න ඕනේ. ඒකට අවශ්ය කාලය ගන්න තමා අර සමාලෝචනයට තව කල්දීලා ක්ෂණික RFI කියන එක මෙතැනට ගැලපෙනවා. අපිට 2020 දී අපිට කොවිඩ්වල ඕක හම්බවුණේ නෑ. මොකද ණය තිරසරභාවය අපිට තිබුණේ නැති නිසා.
මේ වෙලාවේ ණය තිරසරභාවය නැවත ලබාගෙන තිබෙන නිසා, ණය ගිවිසුම්ගත වෙන්න ඕනේ නෑ අරක මේක කරනවා කියලා සති දෙකක් ඇතුළත අපිට ඒ අදාළ මුදල ලබාගන්න පුළුවන් අරවට අමතරව.”
නන්දලාල් වීරසිංහ මහතා වැඩිදුරටත් කියා සිටියේ , සුළි කුණාටුව හේතුවෙන් ආර්ථිකයට සිදුවූ බලපෑම සම්බන්ධයෙන් ඇස්තමේන්තුවක් සිදුකර ඒ සම්බන්ධයෙන් ඉදිරි ක්රියාමාර්ග ගන්නා තෙක් ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ පස්වන සමාලෝචනය කල්දැමීමට පියවර ගත් බවයි.
අඩු පීඩන කලාපයක් එන්න එපා මෙයා
ReplyDeleteවැසිකිලියේ බොක දමලා සෝදලා එමු මෙයා
ඉකොනොමැට්ටා ඇත්තටම ලංකාවේ ශ්රමය විශාල වශයෙන් විනාශ වෙන්නේ රටේ පොදු ප්රවාහන සේවයක් හරියට නැති නිසා මිලියන 1.2 ක දැවැන්ත ශ්රම බලකායක් අනවශ්ය ත්රී රෝද රථ ටැක්සි වලට වීනාශ වෙන නීසා, රටේ ශ්රම බලකාය ප්රධාන වශයෙන්ම විනාශ කරන ත්රීවිල් වගේම ඊළඟට ස්වයන් රැකියා, සිල්ලර කඩ ,කුඩා ව්යාපාර වගෙ බොහෝමයක් රටේ අභ්යන්තර ආර්ථික කටයුතුත් ඔය වගේ තමයි. ඒවගෙන් වෙලද ශේෂයට සෘණ බලපෑමක් එල්ල වෙනවා, ජාතික ආර්ථිකයට සම්පත් අහිමි කරනවා, ශ්රමය නාස්ති කරනවා, රට අපිලිවෙල කරනවා, නගර වල පෙනුම පවා කැත කරනවා.
ReplyDeleteමේ රට ආලපාලු වෙලා ගිහින් තියෙන්නෙ ඔය නියාමනයක් නැති රැකියා කල්ලි කණ්ඩායම් නිසා රටේ සිස්ටම් එක ප්රජාතන්ත්රවාදීව හදාගෙන තියෙන්නේ ඔය කල්ලි වලට ඕනෙ විදිහට.
රට ගොඩගන්න නම් අධ්යාපන සැලසුම්, ආර්ථික සැලසුම්, සමාජ සැලසුම්, නගර සැලසුම්, ඉඩම් කලමනාකරණය අතිවිශිෂ්ට වෙන්න ඕනේ.
අභියෝගය වෙන්නේ ඒවා අලුතෙන් කරන්න වෙන්නෙත් ඒ කල්ලි කණ්ඩායම් නියෝජනය කරන, ඒ අයගෙ චන්දයෙන් පත්වුන, ඒ සමාජය නියෝජනය කරන, ඒ අධ්යාපනයම ලබපු නිලධාරීන්, දේශපාලකයින් පිරිසකටම වීම තමයි 😥😥😥😥
රටක ආර්ථිකය වර්ධනය වීමට නම් ශ්රමය, කෘෂිකර්මාන්තයෙන් කර්මාන්තශාලා වලටත්, ඉන්පසු උසස් සේවා ක්ෂේත්රවලටත් සංක්රමණය විය යුතුයි. නමුත් ලංකාවේ සිදු වී ඇත්තේ අනෙකකි.
ලංකාවේ නාගරික ප්රදේශවල පවතින අනවශ්ය ත්රී රෝද රථ සහ ටැක්සි සේවය නිසා මිලියන 1.2ක් වූ ශ්රම බලකාය ත්රීරෝද රථ තුළ සිරවීම යනු රටේ ශක්තිමත්ම තරුණ පිරිසක් කිසිදු "නව වටිනාකමක්" (Value Addition) නිර්මාණය නොකරන ක්ෂේත්රයක නිරත වීමයි. මොවුන් දිනකට පැය 8-10ක් පාරේ නිකරුනේ රැඳී සිටියත්, ඔවුන්ගෙන් රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට (GDP) ලැබෙන දායකත්වය ඉතාමත්ම අවමයි.
ලංකාවේ පොදු ප්රවාහනයේ බිඳවැටීම නිසා හරියට දුම්රිය සහ බස් සේවයක් තිබුණේ නම්, මේ මිලියන එකහමාරකට ආසන්න පිරිසගෙන් බහුතරයකට කර්මාන්තශාලාවල හෝ මෘදුකාංග ආයතනවල සේවය කරමින් රටට ඩොලර් ගෙන ඒමට අවස්ථාව තිබුණි. ඉතුරු සීමිත වයස්ගත පිරිසකට ටැක්සි ධාවනය කිරීමට තිබුණා
Deleteමේ නිසා රටේ ගෙවුම් ශේෂයට සෘණ බලපෑමක් සහ "සම්පත් අහිමි වීමක්" වෙනවා
මේ වගේම තව සමහර අනවශ්ය කුඩා ව්යාපාර, සිල්ලර කඩ සහ නියාමනයක් නැති ස්වයං රැකියා මගින් රටේ අභ්යන්තර මුදල් සංසරණය වූවත්, ඒවායින් රටට විදේශ විනිමය ලැබෙන්නේ නැහැ.
ආනයන මත යැපීම වැඩිවීමට ත්රී රෝද රථ ගණනාවක් පදවන විට ඉන්ධන, ටයර් සහ අමතර කොටස් සඳහා විශාලලෙස ඩොලර් වැය වේ. නමුත් එම රථයෙන් උපයන්නේ රුපියල්. මෙයින් සිදුවන්නේ රටේ තිබෙන ඩොලර් ටික වැය වී වෙළඳ හිඟය (Trade Deficit) වැඩි වීමයි. පොදු ප්රවාහනය මගින් මේක සැලකිය යුතු ලෙස විශාල ලෙස අඩුකර ජනතාවගේ ඉතුරුම් අනුපාතය වැඩි කරන්න පුළුවන්
අවුල් සහගත නාගරීකරණය වගේම නියාමනයක් නැති සිල්ලර කඩ සහ පදික වේදිකා වෙළඳාම නිසා නගරවල පෙනුම විනාශ වනවා පමණක් නොව, ඉඩම් භාවිතය (Land Use) අකාර්යක්ෂම වේ. මෙය සංචාරක කර්මාන්තයට පවා දැඩි බාධාවකි.
ලංකාවේ "ප්රජාතන්ත්රවාදී උගුල" සහ කල්ලිවාදී දේශපාලනය නිසාත් ලොකුම අභියෝගය වන්නේ මෙම "ක්රමය" වෙනස් කිරීමට සිටින පිරිසම මෙම පද්ධතියේම කොටස්කරුවන් වීමයි.
ඡන්ද බැංකු (Vote Banks) ලෙස කාටෙල් විදියට ත්රීරෝද රථ සංගම්, සුළු පරිමාණ වෙළඳුන් සහ රාජ්ය සේවකයින් යනු ප්රබල ඡන්ද පදනමකි. ඕනෑම දේශපාලනඥයෙක් ඔවුන් අමනාප කරගන්නා "නිවැරදි තීන්දුව" ගැනීමට බිය වේ.
උදාහරණයක් ලෙස, ත්රීරෝද රථ නියාමනය කිරීමට හෝ පොදු ප්රවාහනය පෞද්ගලික අංශයට දීමට උත්සාහ කරන විට මේ කල්ලි විරෝධය පාති.
නිලධාරිවාදයත් මෙම ක්රමය තුළම හැදී වැඩුණු නිලධාරීන්ට නවීන ලෝකයේ නගර සැලසුම් හෝ ආර්ථික උපායමාර්ග ගැන වැටහීමක් නැත. ඔවුන් පුරුදු වී සිටින්නේ "පැවැත්ම" (Survival) තහවුරු කර ගැනීමට මිස "ප්රතිසංස්කරණ" (Reforms) කිරීමට නොවේ.
මේකට සැබෑ විසඳුම"වේදනාකාරී නමුත් අත්යවශ්ය" ප්රතිසංස්කරණ
රට ගොඩගැනීමට නම් මෙම පිරිස සතුටු කරන ජනප්රියවාදී තීන්දු වෙනුවට විද්යාත්මක තීන්දු ගත යුතුය.
ප්රවාහන විප්ලවයක් මහා පරිමාණ පොදු ප්රවාහන පද්ධතියක් (BRT හෝ දුම්රිය) ඇති කර ත්රීරෝද රථ සඳහා ඇති ඉල්ලුම අඩු කළ යුතුය.
ශ්රමය ප්රති-පුහුණු කිරීම (Reskilling): ත්රීරෝද රථ පදවන තරුණයින්ට කාර්මික හෝ තාක්ෂණික ක්ෂේත්රවල පුහුණුව ලබා දී ඔවුන්ව අපනයන කර්මාන්තශාලා වෙත යොමු කළ යුතුය.
නගර සැලසුම් (Urban Planning): සිංගප්පූරුව කළාක් මෙන්, නගරවල කුඩා වෙළඳාම සඳහා නිශ්චිත කලාප (Hawker Centres) වෙන් කර, පදික වේදිකා සහ පාරවල් නිදහස් කළ යුතුය.
අභියෝගය වන්නේ "වැටත් නියරත් අස්වනු කෑම" වැනි තත්ත්වයකි. පද්ධතිය ඇතුළේ සිටින අයගෙන්ම වෙනසක් බලාපොරොත්තු වීම අපහසුය.
එබැවින්:ස්වාධීන ආයතන බිහිකර ආර්ථික සහ නගර සැලසුම් තීන්දු දේශපාලනයෙන් තොර ස්වාධීන විශේෂඥ මණ්ඩල වෙත පැවරිය යුතුය.
ප්රතිපත්තිමය බලහත්කාරය යොදාගෙන ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) වැනි ආයතන හරහා හෝ ව්යුහාත්මක ප්රතිසංස්කරණ සඳහා බලපෑමක් ඇති වීම ඇතැම් විට මෙවැනි වැඩවලට ආශිර්වාදයකි (මන්ද දේශපාලනඥයින්ට තනිව එම තීන්දු ගැනීමට ශක්තියක් නැති බැවිනි).
ඔබ හිතන විදිහට, මේ මිලියන 1.2ක ශ්රම බලකාය වෙනත් ක්ෂේත්රවලට යොමු කිරීමට රජය විසින් දිය යුතු ප්රධානම සහනය හෝ උත්තේජනය කුමක් විය යුතුද?
ඉකොනොමැට්ටා
ReplyDeleteමේක වැරදියට තේරුම් අරගෙන මේකේ කරන්සි ඩෙත් එකක් නෑ
ඇත්තටම ඉරානයට ඩොලර් හිඟයකට වඩා පවතින්නේ ඩොලර් තහනමකි (Sanctions). ඇමරිකානු සම්බාධක නිසා ජාත්යන්තර බැංකු පද්ධතිය (SWIFT) හරහා ඩොලර් ගනුදෙනු කිරීමට ඉරානයට නොහැකියි.
ගණිතමය සත්යය තමයි කිසියම් භාණ්ඩයක් වෙළඳපොළේ ඇත්තේම නැත්නම්, එහි මිල ගණනය කළ නොහැකි තරම් ඉහළ යයි. ඩොලරයට සාපේක්ෂව රියාල් 1.5 මිලියන දක්වා යන්නේ මෙම "ප්රවේශය නොමැති වීම" නිසා මිස ඉරානයේ සියලුම සම්පත් විනාශ වූ නිසා නොවේ.
කළු කඩ මිල නිසා නිල බැංකු පද්ධතියේ ඩොලර් නැති විට, කළු කඩයේ ඩොලරයක මිල අහස උසට යන්නේ එය "දුර්ලභ වස්තුවක්" බවට පත්වන බැවිනි.
චීන යුආන් (Yuan) සහ රියාල්: සැබෑ ගනුදෙනු පදනම
ඉරානය සහ චීනය අතර පවතින්නේ ඩොලර් මත පදනම් නොවන වෙළඳාමකි. ඉරානය සිය තෙල් සඳහා ගෙවීම් ලබාගන්නේ යුආන් වලිනි.
ඇයි යුආන් වලදී රියාල් එක ශක්තිමත්?
ඉරානය සතුව චීන යුආන් සංචිත පවතින අතර ඒවා භාවිතා කර චීනයෙන් භාණ්ඩ ආනයනය කිරීමට ඔවුන්ට බාධාවක් නැත.
උදා ඩොලරයට සාපේක්ෂව රියාල් එක 40 ගුණයකින් අවප්රමාණය වී ඇතත්, යුආන් වලට සාපේක්ෂව එය එසේ වී නැත. මන්ද ඉරානයට යුආන් "භෞතිකව" පවතින බැවිනි.
තෙල් මිල සහ ගණිතමය පරස්පරය
ඉකොනෝ කියන පරිදි, ඩොලරයේ අගය මතම පදනම්ව තෙල් මිල තීරණය වුවහොත් චීනයට ඉතාම අඩු මිලකට (යුආන් 9කට වගේ) බැරලයක් ගැනීමට හැකි විය යුතුය. නමුත් එය එසේ නොවන්නේ "ද්විත්ව විනිමය අනුපාත" නිසාය.
උදා: ඉරානය තෙල් බැරලයක් යුආන් 350කට විකුණන විට, එම යුආන් භාවිතා කර ඔවුන් චීනයෙන් යන්ත්ර සූත්ර හෝ ආහාර ද්රව්ය ගෙන්වයි. මෙහිදී ඩොලරය මැදිහත් නොවන නිසා, ඩොලරයට සාපේක්ෂව රියාල් එක කඩා වැටීම මෙම සෘජු ගනුදෙනුවට බලපාන්නේ නැත.
ඉරානයේ භාණ්ඩ මිල ලංකාව සමඟ සැසඳීම
බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ මුදල් ඒකකයක් අවප්රමාණය වූ විට රටේ හැම දෙයක්ම මිල අධික වන බවයි. නමුත් ඉරානය ආහාර සහ බලශක්තිය අතින් බොහෝ ස්වයංපෝෂිත වී ඇති රටකි.
ඉරානය මුහුණ දී සිටින්නේ "විනිමය හුදකලා වීමකට" (Exchange Isolation) මිස රටේ නිෂ්පාදන ශක්තියේ කඩා වැටීමකට නොවේ.
Deleteඩොලරය "නැති" නිසා ඩොලරය මිල අධික වුවත්, යුආන් "ඇති" නිසා යුආන් හරහා කරන ගනුදෙනු ස්ථාවරව පවතී. ලංකාව වැනි රටවල් ඩොලරය මත 100%ක් යැපෙන නිසා ඩොලරය සෙලවෙන විට මුළු ආර්ථිකයම සෙලවෙයි.
නමුත් ඉරානය ඉතාමත්ම සාර්ථකව විකල්ප මුදල් පද්ධතියක් (Alternative Currency Path) ගොඩනගා ඇති නිසා, විදේශ විනිමය හුවමාරු කළු කඩයේ රියාල් එක කොතරම් වැටුණත් රට ඇතුලේ ජනතාවට තවමත් හාල් කිලෝවක් ලාභයට ගැනීමට තවමත් හැකියාව පවතී.
වෙනත් අයෙකුට දැමූ ප්රතිචාරයක්.
Delete//ඉරානයට මේක වෙලා තියෙන්නේ dollar access නැති නිසා කියා පටු විදිහට කියන්නේ නැතිව වඩා පුළුල් ලෙස කිවුවොත් ජාත්යන්තර වෙළඳපොළට access නැති නිසා. ඒ වගේම, යුවාන් access තියෙනවා කිවුවත් චීනය එක්ක ගනුදෙනු කිරීමේ හැකියාව තියෙනවා කියන එකයි වඩා නිවැරදි. ඉරානයට ජාත්යන්තර වෙළඳපොළට access නැති වුනත් චීනයට access තිබෙන නිසා වක්ර ලෙස ඉරානයටත් ජාත්යන්තර වෙළඳපොළට යම් access එකක් තිබෙනවා. ඒ වගේම, ඔබ කියන විදිහට, dollar access නැති ලෙස සහ යුවාන් access තිබෙන සේ සැලකුවත් යුවාන් ඩොලර් වලට මාරු වෙනවා. ඒ නිසා ඩොලර් සහ යුවාන් අතර අනුපාතය ජාත්යන්තර ලෙස තීරණය වෙනවා. ඩොලර් සහ රියාල් අනුපාතය සෘජුව තීරණය වුනත් නොවුවත්, යුවාන් සහ රියාල් අතර අනුපාතය ගනුදෙනු හරහා තීරණය වෙනවානම් ඒ අනුව ඩොලර් සහ රියාල් අනුපාතයත් වක්රව හෝ තීරණය වෙනවා. ඒ නිසා ඉරානයෙන් පිටත විණිමය අනුපාත දෙකක් තියෙන්න බැහැ. නමුත් අවශ්යනම් ඉරානය ඇතුළේ නමට පමණක් වෙනම විණිමය අනුපාතයක් තියා ගන්න පුළුවන්. ලංකාවේ ඩොලරය රුපියල් 200 මට්ටමේ තියාගත්තා වගේ. ඒ වගේම, තෙල් මිල තීරණය වෙන්නේ ජාත්යන්තරව. ඒ නිසා, ඔබ නිවැරදිව කියා තිබෙනවා වගේ, චීනයට යුවාන් 9කට තෙල් බැරල් එකක් ගන්න බැහැ. සමහර විට ජාත්යන්තර මිලට වඩා පොඩ්ඩක් අඩුවෙන් ගන්න පුළුවන් වෙයි. ඉරානයෙන් පිට තෙල් බැරල් එකක් ඩොලර් 60නම්, යුවාන් වලින් 420ක් වගේ. අපි කියමු ටිකක් අඩුවෙන් යුවාන් 350 බැගින් ගත්තා කියලා. එහිදී ඉරානයට යම් යුවාන් ප්රමාණයක් ලැබෙනවා. ඒ යුවාන් වලින් චීනයෙන් ආනයන කරන්න පුළුවන්. චීනය යුවාන් ණයට දුන්නොත් ඒ ප්රමාණයෙනුත් ආනයන කරන්න පුළුවන්. නමුත් ඒ හැර ඉරානයට අසීමිතව යුවාන් ලැබෙන්නේ නැහැ. ඒ නිසා අසීමිතව ආනයන කරන්නත් බැහැ. එහෙම බැරි නිසාම ආනයන හිඟ වී මිල ඉහළ යනවා. ආනයන මිල ඉහළ යද්දී රට ඇතුළේ භාණ්ඩ මිලද ඉහළ ගොස් රියාල් එකට රට ඇතුළේද වටිනාකමක් නැතිව යනවා. නමුත් එය වෙන්න යම් කාලයක් යන්න පුළුවන්. එතෙක් රට ඇතුළේ කෘතීම විණිමය අනුපාතයක් තියා ගන්න පුළුවන්. ලංකාව කළා වගේ. එහෙත් එසේ කිරීමෙන් වෙන්නේ කඩා වැටීම තවත් ඉක්මන් වීම පමණයි. ඉරාන මහ බැංකුව එවැනි දෙයක් කරන බවක් මම දන්නේ නැහැ. එහි වෙබ් අඩවිය මට access කරන්න බැහැ. මම හිතන්නේ අන්තර්ජාල පහසුකම් අවහිර කර ඇති නිසා වෙන්න ඇති. නමුත් චැට්ජීපීටී එකේ පිළිතුරු අනුව, නිල විණිමය අනුපාතද පසුගිය දින කිහිපය ඇතුළත විශාල ලෙස ඉහළ ගිහිනුයි තියෙන්නේ. ඉරානය ඇතුළේ හාල් කිලෝ එකක් රුපියල් වලින් 75ක් වෙන්න පුළුවන් (මම පරීක්ෂා කළේ නැහැ). නමුත් ඉරානය ඇතුළේ රුපියල් වලින් හාල් විකුණන්නේ නැහැ. රුපියලක වටිනාකම දහ ගුණයකින් ඉහළ යද්දී හාල් කිලෝවේ මිල, ඉරානය ඇතුළේ, දහ ගුණයකින්ම ඉහළ යන්නේ නැති වෙන්න පුළුවන්. නමුත් වෙනත් දේ ආනයනය කිරීම් සඳහා ඉරානය චීනයට හාල් අපනයනය කරනවානම් මිල දහ ගුණයක් දක්වා ඉහළ යන්න පුළුවන්. අපනයනය කරන්නේ නැත්නම් මිල ඉහළ යාම එපමණ වන එකක් නැහැ. නමුත් ආනයන මිල දහ ගුණයකට වඩා වැඩියෙන් ඉහළ යනවා. එහෙම නැත්නම් වෙළඳපොළේ ආනයන නැති වෙනවා.//
@ ඉකොනොමැට්ටා
Deleteමමත් ඉහත ඇනෝ ලියා ඇති දෙයට බොහෝ දුරට එකඟ වෙනවා නමුත් ඔබගේ පිලිතුරේ කරුණු කාරණා ගැන අවධානය යොමුකරාම යම් යම් වැදගත් දේවල් ගැන ඔබ සැලකිලිමත් වී නැති බව පේනවා, මම කෙටියෙන් විස්තර කරන්නම්
ඉරානයේ රියාල් එක ඩොලරයට සාපේක්ෂව පහළ ගියාට ඇත්තටම ඉරානයේ භාණ්ඩ වල මිල වෙනසක් නොවී ඉරානයේ ආර්ථිකය සාර්ථක ලෙස පවත්වාගෙන යන විදිය සහ ඉරානයේ රෙජීමය මාරු කරන්න එක්සත් ජනපදය ඩොලර් බිලියන දහයකට වඩා වැය කර දැඩි උත්සාහයක් දැරුවත් ඉරානයේ රෙජීමය නොවැටී සාර්ථක ලෙස දිගටම පවතිනවා.
ඔයා කියන විදියට බැලූ බැල්මට ඉරාන රියාල් (Rial) අගය පහත වැටුණත්, එරට පද්ධතිය බිඳ නොවැටී පවතින්නේ ඉතා සංකීර්ණ ක්රමෝපායන් කිහිපයක් නිසායි.
මෙහිදී වැදගත් කරුණු කිහිපයක් පහත පරිදි සලකා බැලිය හැකියි.
ආර්ථිකය හසුරුවන ආකාරය (Resistance Economy)
ඉරානය වසර ගණනාවක සිට "ප්රතිරෝධී ආර්ථිකයක්" (Resistance Economy) ගොඩනගා තිබෙනවා. රියාල් අගය වැටුණත් භාණ්ඩ මිල පාලනය කරන්නේ මෙලෙසයි:
අත්යවශ්ය භාණ්ඩ සඳහා සහනාධාර දීම
ඉරාන රජය ඉන්ධන, විදුලිය සහ පාන් වැනි අත්යවශ්ය ආහාර ද්රව්ය සඳහා විශාල වශයෙන් සහනාධාර ලබා දෙනවා. මේ නිසා ලෝක වෙළඳපොලේ මිල වෙනස් වුවත් ජනතාවට ලැබෙන මිල පාලනය වෙනවා.
දේශීය නිෂ්පාදනය ශක්තිමත්
කලක් තිස්සේ විවිධාකාර සම්බාධක නිසා ඔවුන් බොහෝ දේ දේශීයව නිෂ්පාදනය කිරීමට පෙළඹී සිටිනවා. ආනයනය මත යැපීම සෑහෙන අඩු කිරීම නිසා ලේසියෙන් විදේශ විනිමය උච්චාවචනයන් පාලනය කර ගැනීමට ඔවුන්ට හැකියාව ලැබී තිබෙනවා.
ද්විත්ව විනිමය අනුපාත
තිබුණත් රජය විසින් අත්යවශ්ය ද්රව්ය ආනයනය කරන්නන්ට සහනදායී ස්ථාවර විනිමය අනුපාතයක් ලබා දෙනවා. වෙළඳපොලේ රියාල් අගය කීය වුවත්, බෙහෙත් සහ ආහාර ගෙන්වීමට රජය සහන ලබා දෙනවා.
සම්බාධක මඟහැරීමේ ක්රම (Sanctions Circumvention)
එක්සත් ජනපද සම්බාධක පවතිද්දීත් ඉරානය සිය ආදායම උපයා ගන්නේ මෙහෙමයි
තෙල් අලෙවි කිරීමට චීනය වැනි රටවල් තවමත් ඉරානයෙන් විශාල වශයෙන් තෙල් මිලදී ගන්නවා. නිල නොවන මාර්ග සහ "අඳුරු නැව් බලඇණි" (Dark Fleet) නෞකා මඟින් ඔවුන් තෙල් අපනයනය කරනවා.
විකල්ප බැංකු පද්ධති නීසා SWIFT පද්ධතියෙන් ඉවත් කර තිබුණත්, රුසියාව සහ චීනය සමඟ එක්ව ඔවුන් විකල්ප ගෙවීම් ක්රම සහ භාණ්ඩ හුවමාරු (Barter) ක්රම භාවිතා කරනවා.
රෙජීමය නොවැටී පවතින්නේ
ඉරාන රජය (Islamic Republic) පෙරළීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය කොතරම් ඩොලර් බිලියන ගණනක් නාස්ති කරමින් කොයිතරම් උත්සාහ කළත් එය සාර්ථක නොවීමට ප්රධාන හේතු කිහිපයක් තිබෙනවා
ආගමික සහ දෘෂ්ටිමය පදනම නිසා ඉරානයේ සැලකිය යුතු පිරිසක් එරට ඉස්ලාමීය පද්ධතියට සහ උත්තරීතර නායකත්වයට (Supreme Leader) දැඩි ලෙස පක්ෂපාතීයි. මෙය හුදෙක් දේශපාලනයක් නොව ආගමික විශ්වාසයක් ලෙස ඔවුන් දකිනවා.
විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC): ඉරානයේ හමුදාවට අමතරව පවතින IRGC බලකාය ආර්ථිකයේ සහ ආරක්ෂක අංශයේ විශාල බලයක් දරනවා. ඔවුන් රජය ආරක්ෂා කිරීමට ඕනෑම අවස්ථාවක කැපවී සිටිනවා.
බාහිර බලපෑම්වලට එරෙහි ජාතිකවාදය සමග ඉරාන ජනතාව රජය සමඟ ගැටලු තිබුණත්, පිටස්තර රටවල් (විශේෂයෙන් ඇමරිකාව) තම රටේ පාලනය තීරණය කරනවාට කැමති නැහැ. මෙය ඔවුන් තුළ ජාතිකවාදී හැඟීමක් ඇති කරනවා.
ඇත්තටම ඉරානය තුළ උද්ධමනය සහ ආර්ථික පීඩනය පවතිනවා. නමුත් සහනාධාර ක්රමය, දේශීය නිෂ්පාදනය සහ ශක්තිමත් ආරක්ෂක ව්යුහය නිසා එම පීඩනය රජය පෙරළෙන මට්ටමකට යාම සෑහෙන දුරට හොඳින් කළමනාකරණය කරගෙන එබදු බලපෑම් වළක්වා තිබෙනවා.
++++++++++++++
ReplyDeleteමේකත් අර ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය අවුරුදු විස්සක් තිස්සේ ඩොලර් ට්රිලියන 2.3 ක් නැත්නම් ඩොලර් බිලියන 2,300 ක් නාස්ති කරලා ඇෆ්ගනිස්ථානයේ තලීබාන් වරුන්ව එලවලා අවුරුදු විස්සකට විතර පස්සේ ආයෙමත් තලේබාන්ලාටම ඇෆ්ගනිස්ථානය බාරදෙන්න නටපු ආතල් නාඩගම වගේම තවත් එක නාඩගමක් විතරයි නේද ඉකොනෝ
ReplyDeleteඅනෙක ඉරාන අන්තර්ජාල වසා දැමීම ආරම්භ වී පැය කිහිපයකට පසු, එලොන් මස්ක් නිවේදනය කළේ ඔහු ඉරානයේ ඔහුගේ ස්ටාර්ලින්ක් සක්රිය කළ බවයි.
මීට පෙර පැවති කොමේනි එලවීමේ 2022 ඉරාන අරගලයේ දී ඉරානය ද එහි ඇති ආණ්ඩු විරෝධී අරගලයට සහාය දැක්වීම සඳහා ස්ටාර්ලින්ක් සක්රිය කළ බව ඔබට මතක ඇති.
ස්ටාර්ලින්ක් එකේ ඇති විශේෂත්වය නම් ලෝකයේ කිසිවෙකුට අන්තර්ජාලය පාලනය කළ නොහැකි වීමයි!!
එය ඉතා මිල අධික වන්නේ එබැවිනි, එහි කොටස් වෙළඳපොළත් ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතී!
දැන් අපි කාරණයට යමු!
2022 දී මෙන්, එලොන් මස්ක් මෙවරත් ඉරානයට නොමිලේ ස්ටාර්ලින්ක් විවෘත කිරීමෙන් වැඩ පෙන්වීමට පටන් ගත්තේය.
ඉරානය දැනටමත් ඒ පැරණි අත්දැකීම නිසා මේ සඳහා හොඳ පාඩමක් ඉගැන්වීමට බලා සිට ඇත.
එලොන් මස්ක්ගේ නිවේදනයෙන් පැය කිහිපයක් ඇතුළත, ඉරානය 100% ක් සියලුම ස්ටාර්ලින්ක් ජැමර් වලින් අවහිර කර තිබුණි.
මේවන විට ස්ටාර්ලින්ක් පිළිගෙන ඇත්තේ ඉරානයේ ඔවුන්ගේ සේවාවෙන් 80% ක් අවහිර කර ඇති බවයි! නමුත් ඇත්තටම එය සම්පූර්ණයෙන්ම අවහිර කර ඇති බව විශේෂඥයන් තහවුරු කර ඇත
ඉරානය තම ජැමර් එක වරකට කිලෝමීටර 5,000 කට වඩා දුරින් ඇති චන්ද්රිකා වලටත් ඉතාමත්ම සාර්ථකව භාවිතා කර ඇත!
බටහිර මාධ්ය පවසන්නේ මෙය රුසියාවේ සහ චීනයේ ආධාරයෙන් සිදු කළ බවයි.., නමුත් එය ප්රතික්ෂේප කරන ඉරානය "නැහැ... මෙය අපගේ තාක්ෂණික විශේෂඥයින්ගේ කුසලතා අවමානයට ලක් කිරීමේ ක්රියාවක්" බව පැවසීමයි.
ඉරානය තුළ සිටින අය පවසන්නේ මෙය තම දේශීය නිෂ්පාදනයක් බවයි.
ලෝකයේ කිසිදු රජයක් මෙතෙක් එය අවහිර කර නොමැති බව පුරසාරම් දොඩන ඇමරිකානු නිෂ්පාදනය දැන් Starlink හි අනාගත සංවර්ධනය පිළිබඳ ප්රශ්නාර්ථයක් බවට පත්ව ඇත!
මේ කතාව ඇත්ත ද ඉකෝනෝ
//
ස්ටාර්ලින් හරහා මොසාඩ් ඔත්තුකරුවන් අත්අඩංගුවට. ..
ඉරාන රජය අන්තර්ජාලය කපා හැර තිබුණා...!!
මේ තත්ත්වය තුළ, කැරලිකරුවන්ට උදව් කිරීම සඳහා ස්ටාර්ලින් හරහා ඔත්තු බැලීමට එලොන් මස්ක් අන්තර්ජාල පහසුකම් ලබා දුන්නා...!!
ඉරානයේ අගනුවර වන ටෙහෙරානයේ පැවති විරෝධතා අතරතුර නීති විරෝධී ලෙස ස්ටාර්ලින් භාවිතා කළ මොසාඩ් ඔත්තුකරුවන් දෙසියයකට අධික පිරිසක් අත්අඩංගුවට ගෙන ප්රශ්න කරමින් සිටිති.!!
කැරලිකරුවන් සමඟ මිශ්ර වී විරෝධතාවලට සම්බන්ධ වී ඇති නිසා ඉරාන බුද්ධි සේවයට එවැනි ඔත්තුකරුවන් ඉක්මනින් අත්අඩංගුවට ගැනීමට හැකි වේ...!!
ඊට අමතරව, සමහර ඔත්තුකරුවන් නිහඬව ඉලක්ක කර වෙඩි තැබිය හැකි වන පරිදි එක්සත් ජනපද සහ ඊශ්රායලය හරහා ලබාදී තිබෙන ඉතාමත්ම සංකීර්ණ මිල අධික නිහඬ තුවක්කු සමඟ අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත...!!
//
ඇත්තටම ඉකොනෝ එක්සත් ජනපදය මේකට ඩොලර් බිලියන කීයක් විතර නාස්ති කරයිද මේ නාඩගමට? මේකත් අසාර්ථක වුණාම ඒ බර වැටෙන්නේ බදු ගෙවන ජනතාවට ද නැත්නම් වෙනත් රටවල් වලට ඒ වියදම අපනයනය කරන්න පුළුවන්ද? මේ ගැන විස්තර සහිතව පැහැදිලි කරන්න පුළුවන්ද?
ලෝකය වටේ පණ කඩාගෙන දුවන එක සතුට කියලා හිතන මේ ලෝකෙට, සල්ලි දේපල ගෝඩගහන එක, ලොකුම වත්කම තියෙන එක තමන්ගේ ලොකුකම පළකරන එක ලොකුම දේ කියන ලෝකෙක, ඒ මිත්යාව වෙනුවට එක තැනක වාඩිවෙලා සතුටින් ඉන්න පුළුවන් නම් ඔන්න හිත හදා ගත්තා කියලා තමයි කියන්න පුළුවන්. අපිත් ඉස්සර සැපයි කියලා රේස් දුවලා දුවලා දුවලා දුවලා හති වැටුනා විතරයි.
ReplyDeleteසරලව උදාහරණයකට මහා නැපෝලියන් අධිරාජයා වගේ කෙනෙක් ගැන හිතලා බලන්න අන්තිමි දී අල්ලපු රටකුත් නෑ. දියුණු කරපු රටකුත් නෑ, අන්තිමට ඉතුරු උනේ විනාස කරපු රටවල් සහ මරපු මිනිස්සු මිලියන් ගාන පමණයි.