වසර 38කට පසු ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක්!

ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව සකස් කළ ස්ථායීකරණ වැඩ පිළිවෙලේ ප්‍රධාන ඉලක්කයක් වුනේ රාජ්‍ය ආදායම දදේනියෙන් 15.3% දක්වා වැඩි කරගෙන ඒ මට්ටමේ පවත්වා ගෙන යන එක. පසුගිය (2025) අවුරුද්දේ දදේනිය තවමත් ප්‍රකාශයට පත් කරලා නැහැ. මගේ පෞද්ගලික ඇස්තමේන්තුව රුපියල් ට්‍රිලියන 32.9කට ආසන්න අගයක්. මූල්‍ය අරමුදලේ ප්‍රකාශිත අවසන් ඇස්තමේන්තුව රුපියල් බිලියන 31,819ක්. හරිම ගණන තව සති කිහිපයකින් දැන ගන්න ලැබෙයි. 

මගේ දදේනි ඇස්තමේන්තුව සහ දැනට ප්‍රකාශිත රජයේ 2025 බදු ආදායම් අනුව, මේ අවුරුද්දේ රජයේ බදු ආදායම දදේනියෙන් 15.3% මට්ටම දක්වා ඉහළ යනවා. බදු නොවන ආදායම් සහ ප්‍රදානද සමඟ මෙම අගය 16.8% වැනි ඉහළ මට්ටමකට යා හැකියි. ඒ කියන්නේ බදු ආදායම් වලින්ම පමණක්, මේ වෙද්දී ස්ථායීකරණ වැඩ පිළිවෙලේ රාජ්‍ය ආදායම් ඉලක්කයට ගිහින් තිබෙනවා. ඒ වගේම, සමස්ත රාජ්‍ය ආදායම දදේනි අනුපාතයක් ලෙස ඊට වඩා 1.5%කට ආසන්න මට්ටමකින් වැඩි වී තිබෙනවා.

මේ ආදායම් වැඩි වීම කෙරෙහි පසුගිය (2025) වසරේ ඇතැම් සුවිශේෂී තත්ත්වයන් බලපා තිබෙන නිසා මෙම (2026) වසරේදී රාජ්‍ය ආදායම් අනුපාතය තරමක් අඩු වෙන්න පුළුවන්. එසේ අඩු වුනත්, 15.3% සීමාවෙන් පහළට වැටීමේ අවදානමක් පෙනෙන්න නැහැ. 

පොලී වියදම් හැර වර්තන වියදම් දදේනියෙන් 8.4%කට සීමා වී තිබෙනවා. මෙය ඉතා අඩු මට්ටමක්. පොලී වියදම් දදේනියෙන් 7.6%ක් පමණ වෙනවා. ඔය කොටස් දෙකම එකතු කළාම මුළු වර්තන වියදම දදේනියෙන් 16.0%ක් පමණ වෙනවා. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ මෙම සමස්ත වර්තන වියදම වසර 38කට පසුව රාජ්‍ය ආදායමට වඩා අඩු මට්ටමක තිබීමයි. මේ අනුව, අපගේ දළ ඇස්තමේන්තු අනුව, පසු ගිය වසර තුළ දදේනියෙන් 0.8%කට ආසන්න ජංගම ගිණුම් අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබිය යුතුයි. 1987 වර්ෂයේ සිට 2025 වන තුරුම ලංකාවේ ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් වාර්තා වී නැහැ. 

මේ කතා කරන්නේ රාජ්‍ය අයවැයේ ජංගම ගිණුම ගැන. රටේ විදේශ අංශය හා අදාළ ජංගම ගිණුම සමඟ මෙය පටලවා ගන්න එපා. රාජ්‍ය අයවැයේ ජංගම ගිණුමේ ශේෂය කියන්නේ රාජ්‍ය ආදායම් වලින් ප්‍රාග්ධන වියදම් හැර පොලී වියදම් ඇතුළු අනෙකුත් සියලු වියදම් අඩු පසු ඉතිරිය. මෙයින් අදහස් කෙරෙන්නේ රජයේ පරිභෝජන වියදම්. 

වර්තන වියදම් වලින් වෙනස්ව රජයේ ආයෝජන වියදම් වලින් රට තුළ වත්කම් ජනනය වීමක් සිදු වෙනවා. කෙසේ වුවත්, එම වියදම්ද රජයේ වියදම් වල කොටසක්. පසුගිය වසරේ ප්‍රාග්ධන වියදම ආසන්නව දදේනියෙන් 3.1%ක් පමණ. ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තය දදේනියෙන් 0.8%ක් පමණ නිසා තවත් 2.3%ක පමණ සමස්ත අයවැය හිඟයක් ඉතිරි වෙනවා. කෙසේ වුවත්, 1956 වසරෙන් පසු කිසිම වසරක ලංකාවේ රාජ්‍ය අයවැය හිඟය 3% මට්ටමෙන් පහළට ඇවිත් නැති නිසා මේ මට්ටමේ හිඟයක් කියා කියන්නේ සුවිශේෂී තත්ත්වයක්. වසර හතරකට කලින් පැවති තත්ත්වය අනුව හිතාගන්නවත් අමාරු වූ අඩු අගයක්. 

අනෙක් පැත්තෙන් ප්‍රාථමික අතිරික්තය දෙසත් බලන්න පුළුවන්. එයින් අදහස් වන්නේ පොලී වියදම් හැර වර්තන හා ප්‍රාග්ධන වියදම් සහ රාජ්‍ය ආදායම අතර වෙනස. පොලී වියදම් හැර අනෙකුත් සියළුම වියදම් දදේනියෙන් 11.5%කට පමණ සීමා වී ඇති බවක් දැනට පෙනෙන්නට තිබෙනවා. මූල්‍ය කළමනාකරණ පණත අනුව අවශ්‍ය වුනේ මේ අගය 13%ට වඩා අඩුවෙන් තියා ගන්නයි. මේ අනුව, දැනට පෙනෙන පරිදි, ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය දදේනියෙන් 5.3%කට ආසන්න අගයක් විය හැකියි. ඒ මට්ටමේ ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් වාර්තා වනු ඇත්තේ නිදහසින් පසු ප්‍රථම වතාවටයි. 

මෙවැනි මට්ටමක ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් දිගටම පවත්වා ගන්න පුළුවන්නම් රජයේ ණය බර ඉතාම වේගයෙන් පහත හෙළා ගන්න පුළුවන්. ණය බර පහත වැටෙද්දී පොලී වියදමද අඩු වෙන නිසා ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය තව තවත් ඉහළ යනවා. එහි උදවුවෙන් මුලින් හිතුවාට වඩා කලින් සමස්ත අයවැය අතිරික්තයක් කරා යාමේ හැකියාවක් මේ වෙද්දී පෙනෙන්න තිබෙනවා. 

අයවැය හිඟය දදේනියෙන් 2.3% මට්ටම දක්වා අඩු වෙනවා කියන්නේ අලුතෙන් ණය එකතු වෙන්නේ ඒ ප්‍රමාණයට පමණයි කියන එක. ඊට අමතරව දදේනියෙන් 34.9% පමණ වන විදේශ ණය ප්‍රමාණයේ රුපියල් අගය ඉහළ යාම නිසා ණය ප්‍රමාණයේ රුපියල් අගය දදේනියෙන් තවත් 2.1%කින් පමණ ඉහළ යනවා. මේ කොටස් දෙක එකතු කළ විට 4.4%ක පමණ රාජ්‍ය ණය වැඩි වීමක් සිදු විය යුතු වුවත්, දදේනිය (නාමිකව) 10%කින් පමණ ඉහළ යා හැකි නිසා දදේනි අනුපාතයක් ලෙස ණය බර 5.1%කින් පමණ අඩු විය යුතුයි. ඒ අනුව, 2024 අවසානයේදී දදේනියෙන් 100.4%ක් වූ රජයේ ණය බර 2025 අවසන් වන විට 95.3% පමණ දක්වා අඩු වී තිබිය යුතුයි. මෙය ස්ථායීකරණ වැඩ පිළිවෙලේ අවසන් ඉලක්කයක් වූ දදේනියෙන් 95% දක්වා ණය බර අඩු කර ගැනීමේ ඉලක්කය ආසන්නයට කළින්ම ගමන් කිරීමක්. 

ණය බර 5.1%කින් අඩු වෙනවා කියන්නේ, පොලී අනුපාතික නොවෙනස්ව පවතින තත්ත්වයක් යටතේ, මේ වසරේ පොලී වියදම දදේනියෙන් 0.4%කින් පමණ අඩු වෙනවා කියන එක. ඒ කියන්නේ, ප්‍රාථමික අතිරික්තය 5.3% මට්ටමේ නොවෙනස්ව තිබුණොත් මේ (2026) වසරේ අයවැය හිඟය තවත් 0.4%කින් අඩු කර ගන්න ඉඩ ලැබෙනවා කියන එක. ණය බර තවත් 5.5%කින් අඩු කරගන්න පුළුවන් වෙනවා කියන එක. ඔය ක්‍රමයට අවුරුදු තුන හතරක් ඇතුළත වුනත් අයවැය තුලනය කරගන්න බැරිකමක් නැහැ. 

වර්තන ගිණුමේ හිඟයක් තිබෙනවා කියන්නේ රජය විසින් සිදු කර ඇති ආයෝජන වලට වඩා වැඩියෙන් රජය ණය අරගෙන කියන එකයි. වෙනත් විදිහකින් කිවුවොත් රජය විසින් සිදු කර ඇති සියලුම ආයෝජන සිදු වී තිබෙන්නේ ණය වල උදවුවෙන් කියන එක. ඊට අමතරව රජය විසින් පරිභෝජනය සඳහාද ණය අරගෙන තිබෙනවා. මෙවැනි තත්ත්වයක් යටතේ රජය විසින් වත්කම් ජනනය කරනවාට වඩා වැඩියෙන් ණය වැඩි කරගන්නවා කියන එක පැහැදිලි කරුණක්. 

මේ අනුව පැහැදිලි වන පරිදි, වර්තන ගිණුමේ අතිරික්තයක් තිබෙනවා කියන්නේ පැවති තත්ත්වයට සාපේක්ෂව විශාල සාධනීය වෙනසක්. සමස්ත අයවැය හිඟයක් පවතින තුරු තව දුරටත් ආයෝජන වලින් කොටසක් සිදු වන්නේ ණය ගැනීම් හරහා වුවත්, මේ තත්ත්වය යටතේ පොලී වියදම්ද ඇතුළුව, පරිභෝජනය සඳහා ණය ගැනීමක් සිදු වන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, රජය විසින් ණය එකතු කරගන්නවාට වඩා වැඩියෙන් වත්කම් එකතු වීමක් සිදු වෙනවා. තිරසාර ආර්ථික වර්ධනයක් සඳහා අවශ්‍ය වන්නේ මෙවැනි ප්‍රවේශයක්. 

මෙම සටහනේ ඉදිරිපත් කරන අනුපාත දැනට ප්‍රකාශිත තොරතුරු මත පදනම් වූ අපගේ ඇස්තමේන්තු බැවින් සුළු වශයෙන් වෙනස් විය හැකියි. එහෙත් ඉදිරිපත් කරන කරුණු වෙනස් විය හැකි තරමේ වෙනසක් සිදු වීමේ ඉඩක් නැහැ.