පාඩු ලබන රාජ්‍ය ආයතන

කලින් සටහනේ කතා කළේ ලාබ ලබන රාජ්‍ය ආයතන ගැන. ලාබ ලබන රාජ්‍ය ආයතන ගැන සාමාන්‍යයෙන් කතා කෙරෙන්නේ අඩුවෙන්. වැඩියෙන් කතා කෙරෙන්නේ පාඩු ලබන රාජ්‍ය ආයතන ගැන. ලාබ ලබන රාජ්‍ය ආයතන සංවාදයට බඳුන්වන මාතෘකාවක් වී තිබෙන්නේ රජය විසින් මේ වන විටද පොදු සමාගම් බවට පත් කර තිබෙන, කොටස් වෙළඳපොළේ ලැයිස්තුගත සමාගම් කිහිපයක රජයේ කොටස් අයිතිය විකුණන්න යනවා කියන ආරංචියත් එක්ක. 

රජය සතුව හදිසියකදී ගන්න අවශ්‍ය නොවන, කාලයක් එක දිගට ආයෝජනය කර තබා ගත හැකි, ඉතිරි කිරීම් තිබෙනවානම්, ඒ ඉතිරි කිරීම් සමාගම් කොටස් වල ආයෝජනය කරන එකේ වැරැද්දක් නැහැ. එසේ කිරීමෙන් බදු ගෙවන්නන්ගේ සල්ලි වලට අවශ්‍ය පමණ ප්‍රතිලාභයක් ලැබෙනවා. මෙසේ කිරීමේදී අවශ්‍ය පමණ ප්‍රතිලාභ ලැබෙන ආයෝජන කරන එක ගැනත් සැලකිලිමත් විය යුතුයි. 

නමුත් ප්‍රශ්නය ශ්‍රී ලංකා රජය සතුව එවැනි ඉතිරි කිරීම් නැති වීමයි. සිංගප්පූරු රජය වැනි වෙනත් ඇතැම් රජයයන් සතුව එවැනි ඉතිරි කිරීම් තිබෙනවා වගේම සෑම වසරකදීම බදු ආදායම හා රජයේ වියදම් අතර වෙනස එම ඉතිරි කිරීම් වලට එකතු වෙනවා. 

මේ විදිහට රජයක් සතුව විශාල ඉතිරි කිරීම් ප්‍රමාණයක් තිබෙන විට ඒ සල්ලි ඔක්කොම හදිසියේ ගන්න පුළුවන් විදිහට ද්‍රවශීල වත්කම් ලෙසම තියා ගන්න අවශ්‍ය නැහැ. වත්කම් වලින් යම් කොටසක් හදිසියකදී ගන්න ද්‍රවශීල වත්කම් ලෙස තියාගෙන ඉතිරි කොටස වැඩි ප්‍රතිලාභයක් ලැබෙන විදිහට දිගුකාලීනව ආයෝජනය කරන්න පුළුවන්. 

ආයෝජනයකින් වැඩි ප්‍රතිලාභ ලැබෙන්නේ වැඩි අවදානමක් ගන්න තරමටයි. පොඩි වත්කම් ප්‍රමාණයක් තියාගෙන ලොකු අවදානම් ගන්න බැරි වුනත්, ලොකු වත්කම් ඇත්නම් ලොකු අවදානම් ගන්න පුළුවන්. සිංගප්පූරු රජය කරන්නේ ඒකයි. 

සිංගප්පූරු රජයේ වාර්ෂික වියදම සිංගප්පූරු ඩොලර් බිලියන 100ක් පමණ. 2023 වියදම් ඇස්තමේන්තුව සිංගප්පූරු ඩොලර් බිලියන 104ක්. සිංගප්පූරු රජයේ වත්කම් කළමනාකරණය කිරීම සඳහා පිහිටුවා තිබෙන GIC සමාගම සතුව සිංගප්පූරු ඩොලර් බිලියන 700ක පමණ වත්කම් තිබෙනවා. තවත් එවැනිම සමාගමක් වූ Temasek සමාගම සතුව සිංගප්පූරු ඩොලර් බිලියන 400 ඉක්මවන වත්කම් තිබෙනවා. විශ්‍රාම වැටුප් අරමුදල සතුව තවත් සිංගප්පූරු ඩොලර් බිලියන 550කට ආසන්න වත්කම් තිබෙනවා. මීට අමතරව සිංගප්පූරු මුදල් අධිකාරිය සතුව සිංගප්පූරු ඩොලර් බිලියන 400ක පමණ වත්කම් තිබෙනවා. ඔය ටික එකතු කළාම සිංගප්පූරු ඩොලර් බිලියන 2000 ඉක්මවන මුදලක්. රජයේ වාර්ෂික වියදම වගේ 20 ගුණයක්!

ඔය වත්කම් සියල්ල බදු ආදායම් වලින් ඉතුරු කරගත් මුදල් සහ එම ඉතිරි කරගත් බදු ආදායම් ආයෝජනය කර උපයාගත් මුදල්. හදිස්සියකට ඔය තරම් විශාල මුදලක් අවශ්‍ය වෙන්නේ නැහැ. ඒ වගේම, අවුරුදු විස්සකට සතයක්වත් බදු අය නොකර රජයේ වියදම් සියල්ල දරන්න තරම් ප්‍රමාණවත් විශාල මුදලක් අතේ තියෙද්දී එයින් පොඩි කොටසක් අඩු වුනා කියලා බදු ගෙවන්නන්ට විශාල අවදානමකට මුහුණ දෙන්න වෙන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, සිංගප්පූරු රජයට පෞද්ගලික ව්‍යවසායකයෙක් වගේ අවදානම් අරගෙන ඔය අරමුදල් දිගුකාලීනව ආයෝජනය කරන්න පුළුවන්. වැඩි අවදානමක් ගන්න තරමට ප්‍රතිලාභත් වැඩියි. 

මේ තරම් විශාල පොදු අරමුදල් ප්‍රමාණයක් කළමනාකරණය කරද්දී හොරකම්, දූෂණ, වංචා වලට කිසිදු ඉඩක් නොතැබිය යුතු බවත්, එය ඉතාම වැදගත් බවත් අමුතුවෙන් කියන්න අවශ්‍ය නැහැ. ඒක අනිවාර්යයෙන්ම අවශ්‍යයි. හොරකම්, දූෂණ, වංචා සිදු වුනානම් ඔය වත්කම් ඔය විදිහට ඉතුරු වෙන්නේ නැහැ. කොහොම වුනත් වැදගත්ම කාරණාව අවුරුදු විස්සකින්වත් වියදම් කරලා ඉවර කරන්න බැරි තරම් වත්කම් රජය සතුව තිබෙනවා කියන එකයි. ඒ බදු මුදල් වලින් ඉතිරි කරගත් කොටස.

සිංගප්පූරු ක්‍රමයත් ටික දෙනෙකු විසින් මුළු රට වෙනුවෙන්ම තීරණ ගන්න සමාජවාදී ආකෘතියේම ක්‍රමයක් තමයි. ඒ වගේම එම ක්‍රමය සාර්ථක වූ දුලබ අවස්ථාවක් (සාර්ථකත්වය කියන්නේ ආර්ථික වර්ධනය පමණක් කියා සැලකුවොත්). තනි පුද්ගලයෙක් හෝ කුඩා කණ්ඩායමක් විසින් මුළු රටක් වෙනුවෙන් තීරණ ගන්නා ක්‍රමය සමහර වෙලාවට සාර්ථක වෙන්න පුළුවන්. හැම අවස්ථාවකම අනිවාර්යයෙන් අසාර්ථක විය යුතුමයි කියලා එකක් නැහැ. නමුත්, බොහෝ විට වෙන්නේ අසාර්ථක වෙන එක. මෙය විශාල අවදානමක් ගැනීමක්. 

දැන් සිංගප්පූරුවේ තිබෙන තරම් විශාල ප්‍රමාණයක් නොවුනත් ලංකාවේ රජය සතුවත් නිදහස ලබද්දී සැලකිය යුතු වත්කම් ප්‍රමාණයක් තිබුණා. ජාතිකවාදී හා සමාජවාදී ප්‍රතිපත්ති නිසා ඒ වත්කම් අවුරුදු පහළොවක් යද්දී ඉවර වුනා. රට හිඟමනට වැටුණේ ඊට පස්සේ. 1965න් පස්සේ ලංකාවට IMF එකෙන් තොර පැවැත්මක් නැහැ. ඒ කාලයේ සිට අද දක්වාම රජය විසින් දිගින් දිගටම එකතු කරගෙන තියෙන්නේ ණය මිසක් වත්කම් නෙමෙයි. හැම අවුරුද්දකම වගේ රජයේ ආදායම් හා වියදම් අතර වෙනස ඔය ණය කන්දරාවට එකතු වෙනවා. මේ වෙද්දී ණය කන්දරාව රජයේ ආදායම වගේ දොළොස් ගුණයක් විතර.

දැන් ප්‍රශ්නය ණය ගෙවන එක නෙමෙයි. මොන තරම් හොඳ සැලසුමක් හැදුවත්, ණය ආපසු ගෙවලා නිදහස් වෙන එක කොහොමටත් අවුරුදු විසිපහකටවත් කරන්න පුළුවන් දෙයක් නෙමෙයි. දැන් ප්‍රශ්නය ණය වාරික හා පොලී ගෙවන එක. මෙතෙක් කළේ අලුතෙන් ණය අරගෙන ණය වාරික හා පොලී ගෙවන එක සහ වියදමට තවත් ණය ගන්න එක. දැන් අලුතෙන් අවශ්‍ය පමණ ණය ගන්න බැරි නිසා මොනවා හෝ තිබෙන වත්කමක් විකුණන තත්ත්වයට වැටිලා ඉවරයි. ලාබ ලබන වත්කම් විකුණන්න අවශ්‍ය වී තිබෙන ප්‍රධාන හේතුව මේකයි.

කොහොම වුනත්, ලාබ ලබන රාජ්‍ය ආයතන ගැන දමපු සටහනට ප්‍රතිචාර දමපු සමහර අය ඒ ප්‍රතිචාර දමා තිබුණේ පාඩු ලබන රාජ්‍ය ආයතන ඔලුවේ තියාගෙන. ලංකාවේ පාඩු ලබන රාජ්‍ය ආයතන ගැන කතා කරද්දී උඩින්ම ඉන්න ත්‍රිමූර්තිය ශ්‍රීලන්කන්, තෙල් සංස්ථාව සහ ලංවිමයි.

ඉහත ආයතන තුනේ පොදු සමානකමක් වන්නේ තෙල් වලට තිබෙන සම්බන්ධයයි. සාමාන්‍යයෙන් තෙල් මිල ඉහළ යාම අඩු වැඩි වශයෙන් මේ ආයතන තුනේම පාඩු වැඩි කරන්න හේතු වෙනවා. එම සමානකම තිබුණත්, මේ ආයතන තුනේ ප්‍රශ්න බොහෝ දුරට එකිනෙකට වෙනස්. 

මේ ආයතන අතරින් තෙල් සංස්ථාවට හා ලංවිමට රට ඇතුළේ ඒකාධිකාරයක් තිබෙනවා. තෙල් සංස්ථාවේ ඒකාධිකාරය සියයට සියයක්ම කෘතීම එකක්. රජය විසින් මේ ඒකාධිකාරය හදන්නේ යල් පැන ගොස් ඇති සමාජවාදී ආර්ථික ක්‍රමය මත පදනම්වයි.

ඇමරිකාවේ හන්දියක හතර පැත්තේ ඉන්ධන පිරවුම්හල් හතරක් තිබෙන එක දුලබ දසුනක් නෙමෙයි. තරඟකාරී සමාගම් හතරකට අයත් මේ ඉන්ධන පිරවුම්හල් හතරේ මිල ගණන් එකිනෙකට සමාන නැහැ. පාරිභෝගිකයෙකුට ඒ හතර අතරින් මිල අඩු තැනකින් ඉන්ධන පුරවා ගන්න පුළුවන්.

නිදහස ලබන විට වගේම නිදහස ලබා වසර පහළොවක් පමණ යන තුරු ලංකාවේ තිබුණේත් මේ වගේම තත්ත්වයක්. මොබිල් (MOBIL), කැල්ටෙක්ස් (CALTEX), ෂෙල් (SHELL), එසෝ (ESSO), ස්ටෑන්ඩඩ් ඔයිල් (Standard Oil) ඇතුළු ලෝකය පුරා ව්‍යාපාරික කටයුතු කළ ප්‍රධාන තෙල් සමාගම් සියල්ලම වාගේ ලංකාව තුළ ඉන්ධන බෙදා හරිමින් සිටියා. එම සමාගම් විසින් ආයෝජනය කර හදා තිබුණු තෙල් නල ඇතුළු යටිතල පහසුකම් ලංකාවේ තිබුණා. සමාගම් අතර විශාල තරඟකාරීත්වයක් පැවතුණා. රටේ තෙල් හිඟයක් තිබුණේ නැහැ.

මෙසේ තිබියදී මුදල් ඇමති සේ කටයුතු කළ ඇන් ඇම් පෙරේරාගේ සහ වෙළඳ ඇමති ලෙස කටයුතු කළ ටී බී ඉලංගරත්නගේ බලපෑම මත අගමැති සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක විසින් තෙල් සමාගම් සියල්ල ජනසතු කරන්නට පෙළඹුණා. සමාජවාදී පිස්සුව සහ බටහිර විරෝධය හැර එසේ කරන්නට වෙනත් සාධාරණ හේතුවක් තිබුණේ නැහැ. මෙහි ඉලක්කය වූයේ බටහිර සමාගම් වලට ලංකාවේ වෙළඳපොළ අහිමි කර රුසියාව ඇතුළු සමාජවාදී රටවලින් ඉන්ධන ආනයනය කිරීමයි.

මේ අනුව, තෙල් සමාගම් සතු සියලු දේපොළ රජය විසින් පවරා ගැනීමෙන් පසුව තෙල් සංස්ථාව පිහිටුවා එයට නීතියෙන්ම රාජ්‍ය ඒකාධිකාරයක් හදා දුන්නා. තෙල් සංස්ථා පණත මගින් අනෙක් කිසිවෙකුට ඉන්ධන ආනයනය, බෙදා හැරීම හා විකිණීම තහනම් කෙරුණා. 1961දී පටන්ගත් මේ ක්‍රියාවලිය 1971දී එසෝ සමාගම සතු වූ ගුවන් යානා ඉන්ධන බෙදා හැරීමේ පහසුකම් පවරා ගැනීමෙන් අවසන් වුනා. අද වන විට බදු ගෙවන්නට මහත් බරක්ව තිබෙන තෙල් සංස්ථා ඒකාධිකාරය හැදුනේ ඔය විදිහටයි. 

තෙල් සංස්ථාවට සාපේක්ෂව ලංවිම හැදුණේ පෞද්ගලික අංශය විසින් නොකරන ආයෝජනයක් රජය විසින් කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් විදිහට කියා කියන්න පුළුවන්. එහිද, සමාජවාදී අදහස් වල බලපෑම තිබුණත්, එසේ නැතිව වුවත් මෙවැන්නක් සිදු විය හැකිව තිබුණා. යම් තාක් දුරකට ලංවිම කියන්නේ ස්වභාවික ඒකාධිකාරයක්.

ශ්‍රීලන්කන් ගුවන් සේවය හා එහි පූර්වගාමීන් වන එයා සිලෝන් හා එයා ලංකා හැදෙන්නේ ජාතික අභිමානය පිළිබඳ ප්‍රකාශන ලෙස කියා කියන්න පුළුවන්. තමන්ගේම ගුවන් සේවයක් හදා ගැනීම අලුතෙන් නිදහස ලැබූ බොහෝ රටවලට කරන්නට අවශ්‍ය වූ දෙයක්. මෙහිදී ලාබ ලැබීම ප්‍රමුඛ අවශ්‍යතාවය ලෙස සැලකුණේ නැහැ. ජාතික ගුවන් සේවයක් මගින් රටේ සංස්කෘතිය නිරූපණය කිරීම හා ප්‍රතිරූපය ප්‍රවර්ධනය කිරීම වැනි දෙයක්ද සිදු වුනා.

තෙල් සංස්ථාවේ හා ලංවිම පාඩු වලට විසඳුමක් ලෙස IMF එක විසින් මිල සූත්‍ර ක්‍රමය නිර්දේශ කර තිබෙනවා. එහෙත්, මේ මගින් මෙම ආයතන වල ප්‍රශ්න සියල්ල විසඳෙන්නේ නැහැ. හරියටම කියනවානම් එක් ප්‍රශ්නයක් හැර වෙනත් ප්‍රශ්න කිසිවක් විසඳෙන්නේ නැහැ. විසඳෙන එකම ප්‍රශ්නය මෙම ආයතන වල පාඩු අවසාන වශයෙන් උද්ධමන බද්දක් බවට පත් වීම වැලකීමයි. 

රාජ්‍ය ඒකාධිකාර වන තෙල් සංස්ථාවේ හා ලංවිම ප්‍රශ්නය එම ආයතන පාඩු ලැබීමම නෙමෙයි. ප්‍රශ්නය එයනම් විසඳුම සරලයි. අවශ්‍ය තරම් මිල වැඩි කිරීම මගින් පහසුවෙන්ම එම පාඩු නැති කරන්න වගේම මේ ආයතන ලාබ ලබන ආයතන බවට පත් කරන්නත් පුළුවන්. මිල වැඩි වෙද්දී ඉල්ලුම යම් තරමකින් අඩු වන නමුත් ඉන්ධන ඉල්ලුම මෙන්ම විදුලි බල ඉල්ලුමද මිල ඉහළ යද්දී විශාල ලෙස අඩු වෙන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, මිල වැඩි කිරීම ලාබ නැති වීමේ ප්‍රශ්නයට විසඳුමක්. ඒ සඳහා දූෂණ, වංචා, හොරකම්, අකාර්යක්ෂමතා කිසිවක් නැති කරන්න අවශ්‍ය නැහැ. රාජ්‍ය ආයතන වල සැබෑ ප්‍රශ්නය ඒවා පාඩු ලැබීමම නොවන බවට මේ කරුණම නිදර්ශනයක්.

කෙසේ වුවත්, ශ්‍රීලන්කන් ආයතනයට මිල සූත්‍ර ක්‍රමය හරියන්නේ නැහැ. එම ආයතනයට තරඟය තිබෙන්නේ රටෙන් බැහැරවයි. ඒ නිසා ශ්‍රී ලංකා රජයට ඒකාධිකාරයක් හදා දීම මගින් එම ආයතනයට උදවු කරන්න බැහැ. ලාබ ලබන්නනම් අනිවාර්යයෙන්ම කාර්යක්ෂම වෙන්න සිදු වෙනවා. 

ගුවන් සේවා සැපයීමේ ව්‍යාපාරය තුළ ශ්‍රී ලංකාවට අනෙකුත් රටවලට නැති විශේෂ වාසියක් නැහැ. එවැනි වාසියක් තිබෙන්නේ තෙල් නිපදවන රටවලට පමණයි. ඒ නිසා, ලංකාවට තරඟ කළ හැක්කේ කාර්යක්ෂමතාවය වැඩි කර ගැනීම මගින්ම පමණයි. වෙන පහසු ක්‍රමයක් නැහැ. සිංගප්පූරු ගුවන් සේවය මෙම කාර්යය කරන්නට සමත් වී තිබෙනවා.

ශ්‍රීලන්කන් පාඩු එහි උරුමයක්. එයා සිලෝන් කාලයේ සිටම මේ පාඩු එනවා. ලංකාවට කවදාවත් ගුවන් සේවයක් කාර්යක්ෂම සේ කළමනාකරණය කළ හැකි කුසලතා තිබී නැහැ. ඉදිරියේදී මේ තත්ත්වය වෙනස් වෙයි කියා හිතන්නත් අමාරුයි. 

බදු ගෙවන්නන්ගේ කැමැත්ත එයනම්, ජාතික අභිමානය වෙනුවෙන් පාඩු ලබමින් ගුවන් සේවයක් නඩත්තු කිරීමේ වැරැද්දක් නැහැ. එසේ කරන්නේනම් පැහැදිලි ලෙස බදු ගෙවන්නන් දැනුවත් කර ඒ සඳහාම වෙනම බද්දක් අය කළ යුතුයි. ප්‍රායෝගිකව ශ්‍රීලන්කන් ගුවන් සේවය ලාබ ලබන ආයතනයක් කළ හැක්කේ එය කළමනාකරණය කිරීම වෙනත් විශාල ගුවන් සේවයකට ලබා දීමෙන් පමණයි. අවශ්‍යනම් රජයට යම් කොටස් අයිතියක් තියා ගන්න පුළුවන්. එමිරේට්ස් එකට දුන් ආකෘතිය හොඳ ආකෘතියක්. 

එහෙත්, තෙල් සංස්ථාව මේ ආකාරයෙන් පවත්වාගෙන යාමට කිසිම තර්කානුකූල හේතුවක් නැහැ. එහි ප්‍රශ්නය පාඩු නොව රාජ්‍ය ඒකාධිකාරයයි. ඒ හේතුව නිසාම ආකෘතිය එලෙසම තිබියදී මෙම ආයතනය විකිණීමද විසඳුමක් නෙමෙයි. රාජ්‍ය ඒකාධිකාරිය පෞද්ගලික ඒකාධිකාරයක් වූ පමණින් ලොකු වෙනසක් සිදු වන්නේ නැහැ. කළ යුත්තේ කර්මාන්තය ප්‍රතිනියාමනය කර නැවත තරඟකාරිත්වය ඇති කිරීමයි.

තෙල් සංස්ථාවෙන් වෙනස්ව ලංවිම විසින් එහි නිෂ්පාදනය බොහෝ දුරට සිදු කරන්නේ රට තුළයි. ආනයනික ඉන්ධන ආදිය හරහා රටින් පිටතට විදේශ විණිමය යන නමුත් ජල විදුලියෙදී හා සූර්ය, සුළං බලය වැනි අවස්ථා වලදී අගය එකතු වීම බොහෝ දුරට සිදු වන්නේ රට තුළයි. එහෙත් ඉන්ධන කර්මාන්තය තුළ පිරිපහදු කිරීමේදී රට තුළ සිදු වන අගය එකතු කිරීම ඒ තරම්ම විශාල නැහැ. රට තුළ ඉන්ධන විකුණා එකතු කර ගන්නා මුදල් බොහෝ දුරට රටින් පිටට යනවා.

ඉහත හේතුව නිසා ඉන්ධන ආනයනය හා බෙදා හැරීම විදේශ සමාගම් වෙත ලබා දීමෙන් ලංකාවට අවාසියක් සිදු වන්නේ නැහැ. පාරිභෝගිකයින්ගේ පැත්තෙන් බැලුවත්, පොදුවේ රටේ පැත්තෙන් බැලුවත් වඩා වැදගත් වන්නේ හැකි තරම් අඩු මිලකට, බාධාවන්ගෙන් තොරව ඉන්ධන ලබා ගන්නට හැකි වීමයි. මේ ඉලක්කය කරා යා හැක්කේ තරඟකාරී සමාගම් ගණනාවකට වෙළඳපොළ විවෘත කිරීම මගිනුයි. එහිදී රටින් එළියට යන්නේ කොහොමටත් රටින් එළියට යන විදේශ විණිමයයි.

ඉලක්කය තරඟකාරිත්වය ඇති කර බාධාවකින් තොරව ඉන්ධන ලබා ගැනීමනම්, ඒ සඳහා තෙල් සංස්ථාව සතු වත්කම් විකිණීමේ අවශ්‍යතාවයක් නැහැ. එවැන්නක් සිදු වන්නේනම් එහි අරමුණ රජයේ අරමුදල් ප්‍රශ්නය විසඳා ගැනීම විය යුතුයි.

රාජ්‍ය ආයතන වල වටිනාකම්

පෙර ලිපි දෙකකින් මම පැහැදිලි කළේ තෙල් සංස්ථාව වගේම ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවයත් මේ වෙද්දී ශුද්ධ සෘණ වටිනාකම් බව. එයින් අදහස් කරන්නේ මෙම ආයතන විකිණීය නොහැකි බව නෙමෙයි. ඒ වගේම, ලිපි ලිවීමේ අරමුණ වුනේ මෙම ආයතන විකිණිය යුතු බව හෝ විකිණිය යුතු නැති බව කියන එකත් නෙමෙයි. පෙන්වන්න අවශ්‍ය වූ ප්‍රධානම කරුණ මේ වගේ ආයතනයක් විකුණලා රජයට අතට ගාණක් ගන්න පුළුවන්කමක් නැති බව. 

රාජ්‍ය ආයතන විකිණිය යුතුද නැද්ද කියන දේශපාලන ප්‍රශ්නය අපි පැත්තකින් තියමු. උපකල්පනයක් ලෙස පමණක් මේ වගේ ආයතනයක් විකුණනවා කියන එක ගැන හිතමු. තෙල් සංස්ථාව වගේම ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවයද සතුව විකිණිය හැකි භෞතික වත්කම් තිබෙනවා. ඊට අමතරව විකිණිය හැකි අස්පෘශ්‍ය වත්කම් (intangible assets) තිබෙනවා. මේ වත්කම් විකුණා රජයට ආදායමක් ලැබිය හැකියි. නමුත් ඒ විදිහට ලබා ගත හැකි ආදායමකින් මේ වෙද්දී ගොඩ ගැසී තිබෙන මේ ආයතන වල ණය ගෙවලා ඉවර කරන්න බැහැ. ඒ ණය ගෙවන්න වෙන්නේ බදු ගෙවන ජනතාවට. 

කොහොම වුනත් ලංවිම තවමත් තියෙන්නේ ඔය ගොඩේ නෙමෙයි. ලංවිමද දිගින් දිගටම පාඩු ලැබුවත් ලංවිම සතු වත්කම් වල වටිනාකම එහි බැරකම් වලට වඩා වැඩියි. ඒ නිසා, ලංවිම කියන්නේ විකුණා ආදායමක් ලැබිය හැකි ශුද්ධ වත්කමක්. නැවතත් කියන්නේ ලිපියේ අරමුණ ලංවිම විකිණිය යුතුද නැද්ද කියන එක සාකච්ඡා කරන එක නෙමෙයි. ලංවිම වගේ රාජ්‍ය ආයතන වල වත්කම් හා ලාබ ගැන පැහැදිලි කිරීමක් කරන එක.

දැන් ඔය ඉහත ආයතන තුනම පාඩු ලබන රාජ්‍ය ආයතනනේ. එහෙමනම්, ඒ අතරින් දෙකක ශුද්ධ වටිනාකම් සෘණ වෙන්නත් අනෙත් එකේ එසේ නොවෙන්නත් හේතුව කුමක්ද? ඒ ආයතනය සාපේක්ෂව කාර්යක්ෂමද?

සාපේක්ෂව කාර්යක්ෂමද කියන ප්‍රශ්නයට මට ඔව් හෝ නෑ කියා පිළිතුරක් දෙන්න බැහැ. නමුත් ලංවිම ශුද්ධ වටිනාකම සෘණ නොවී තියෙන්නේ ලංවිම වෙනුවෙන් යොදවා තිබෙන පොදු අරමුදල් ප්‍රමාණය තෙල් සංස්ථාව හා ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවය වෙනුවෙන් යොදවා තිබෙන පොදු අරමුදල් ප්‍රමාණයට වඩා ගොඩක් වැඩි නිසා. එහෙම නොවුනානම්, මේ වෙද්දී ලංවිම වටිනාකමත් සෘණ පැත්තට යා හැකිව තිබුණා. 

2021 අවසානය වන විට තෙල් සංස්ථාව තුළ ආයෝජනය කර තිබුණු පොදු අරමුදල් ප්‍රමාණය = රුපියල් බිලියන 61.5

එම ආයෝජන වලින් උපයා ඇති මුදල = රුපියල් බිලියන (-419.0)යි.

2021 අවසානය වන විට ඉතිරිව ඇති පොදු අරමුදල් ප්‍රමාණය = රුපියල් බිලියන (-357.5)යි.

2021 මාර්තු අවසාන වන විට ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවය තුළ ආයෝජනය කර තිබුණු පොදු අරමුදල් ප්‍රමාණය = රුපියල් බිලියන 82.5යි.

එම ආයෝජන වලින් උපයා ඇති මුදල = රුපියල් බිලියන (-371.7)යි.

2021 මාර්තු අවසාන වන විට ඉතිරිව ඇති පොදු අරමුදල් ප්‍රමාණය = රුපියල් බිලියන (-289.3)යි.

2022 සැප්තැම්බර් අවසාන වන විට ලංවිම තුළ ආයෝජනය කර තිබුණු පොදු අරමුදල් ප්‍රමාණය = රුපියල් බිලියන 545.3යි.

එම ආයෝජන වලින් උපයා ඇති මුදල = රුපියල් බිලියන (-309.2)යි.

2022 සැප්තැම්බර් අවසාන වන විට ඉතිරිව ඇති පොදු අරමුදල් ප්‍රමාණය = රුපියල් බිලියන 236.0යි.

පේනවනේ වෙනස. තෙල් සංස්ථාවට රුපියල් බිලියන 61.5ක් හා ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවයට රුපියල් බිලියන 82.5ක් දමද්දී ලංවීමට රුපියල් බිලියන 545.3ක් පොම්ප කරලා තියෙනවා. ඒ නිසා, රුපියල් බිලියන 309.2ක් පාඩු වුනාට පසුවත් තවත් රුපියල් බිලියන 236.0ක් ඉතිරි වෙලා තියෙනවා. 

හරියටම ගණන් හැදුවොත් ලංවිම පාඩුව තෙල් සංස්ථාවේ හා ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවයේ පාඩුවට වඩා වැඩි වෙන්න පුළුවන්. මොකද බැංකු වලින් කෙළින්ම ණය ගත්තහම ඒ ණය වල පොලිය වියදමක් විදිහට එකතු වෙලා පාඩු වලට එකතු වෙනවා. නමුත්, රජය ණය වෙලා ගන්න සල්ලි රාජ්‍ය ආයතනයක යට කළහම ඒ ණය වල පොලිය එකතු වෙන්නේ රජයේ ගිණුමක. ඒ පොලී වියදම් අදාළ රාජ්‍ය ආයතනයේ වියදමක් විදිහට ගිණුම් වල සටහන් වෙන්නේ නැහැ. තෙල් සංස්ථාවේ හා ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවයේ හිර කර තිබෙන පොදු අරමුදල් ප්‍රමාණය අඩු නිසා මේ වෙනස අඩුයි. ලංවිම මේ කොටස ඊට වඩා ගොඩක් වැඩියි. 

සෛද්ධාන්තිකව මේ මොහොතේ ලංවිම විකුණලා රජයට රුපියල් බිලියන 236.0ක ශුද්ධ ආදායමක් ලබා ගන්න පුළුවන්. නමුත්, ලංවිම තුළ ආයෝජනය කර තිබෙන රුපියල් බිලියන 545.3ක මුදල මුළුමනින්ම ලබා ගන්න බැහැ. ඒ මුදල වෙනුවෙන් දිගින් දිගටම ගෙවා තිබෙන ණය පොලී ටික හොයා ගන්නත් බැහැ. ඔය තරමේ ශුද්ධ වත්කමක් ලංවිම තුළ ඉතිරි වී තිබෙන්නේ කාලයෙන් කාලයට ලංවිම ණය ගෙවීමේ බරින් ලංවිම නිදහස් කරලා ඒ බර බදු ගෙවන්නන් මත පටවා තිබෙන නිසා. තෙල් සංස්ථාව හෝ ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවය මේ වෙලාවේ විකුණනවානම් එසේ විකුණන්න වෙන්නෙත් එම ආයතන වල ණය බර බදු ගෙවන්නන් වෙත පවරා අදාළ ආයතන ණය බරින් නිදහස් කිරීමෙන් පසුව පමණයි. 

තෙල් සංස්ථාව විකුණන්න බැරි ඇයි?

තෙල් සංස්ථාවේ 2021 වසරේ අලාභය රුපියල් බිලියන 82.2ක්. මේ විදිහට තෙල් සංස්ථාව පාඩු ලැබීම 2021 වසරේදී පමණක් වූ අහම්බයක් නෙමෙයි. බොහෝ විට සිදු වන දෙයක්. ආයතනයක් දිගින් දිගටම මේ විදිහට පාඩු ලබමින් පවත්වා ගෙන යන්නේ කොහොමද? 

කෙටි පිළිතුර ණය වලින් කියන එකයි. පහළින් තියෙන්නේ 2021 අවසානයේදී තෙල් සංස්ථාවේ වත්කම් හා බැරකම්.

වත්කම් - රුපියල් බිලියන 419.8

බැරකම් - රුපියල් බිලියන 778.3

ආයතනයක වටිනාකම කියා කියන්නේ වත්කම් හා බැරකම් අතර වෙනස. ඒ කියන්නේ වත්කම් වලින් බැරකම් සියල්ල අඩු කළාට පසු ඉතිරි වන කොටස. එහෙමනම්, තෙල් සංස්ථාවේ වටිනාකම කොපමණද?

පසුගිය වසර අවසානයේදී තෙල් සංස්ථාවේ වටිනාකම රුපියල් බිලියන සෘණ 357.5ක්!

දැන් තත්ත්වය කොහොමද?

මේ (2022) වසරේ පළමු මාස හතර තුළ තෙල් සංස්ථාවේ අලාභය රුපියල් බිලියන 628.4ක්. ඒ සමඟ සමුච්ඡිත අලාභය රුපියල් බිලියන 1,047.4ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. ඒ සමඟම, කොටස් ප්‍රාග්ධනය ලෙස පොදු අරමුදල් වලින් රුපියල් බිලියන 61.5ක් යොදවා පිහිටුවා තිබෙන මේ ආයතනයේ වටිනාකම 2022 අප්‍රේල් අවසානය වන විට රුපියල් බිලියන සෘණ 985.9 දක්වා පහත වැටී තිබෙනවා. 

තෙල් සංස්ථාව තුළ යට කර තිබෙන රුපියල් බිලියන 61.5ක පොදු අරමුදල් වෙනුවෙන් (එම මුදල ණයට ගත් සේ සලකා) රජය විසින් වසරක් පාසා ගෙවා ඇති පොලී මුදල් සහ එම පොලී මුදල් ගෙවීම සඳහා ලබාගත් ණය වෙනුවෙන් ගෙවා ඇති පොලී මුදල් ගණනය කිරීම අපි පැත්තකින්ම තියමු. ඒ සියලුම වියදම් වගේම ඉහත කී රුපියල් බිලියන 61.5ක මුදලද වතුරේ ගොස් බොහෝ කල්. ඊට අමතරව, තෙල් සංස්ථාව ශුද්ධ වශයෙන් රුපියල් බිලියන 985.9ක් ණයයි. ඒ කියන්නේ, තෙල් සංස්ථාවේ සියලු වත්කම් විකුණා එම මුදලින් ණය ගෙවූ පසුවද ඉතිරි වන ණය. 

තෙල් සංස්ථාව විසින් 2022 අප්‍රේල් අවසානය වන විට රාජ්‍ය බැංකු දෙකට ගෙවිය යුතු වූ ණය ප්‍රමාණය පමණක් රුපියල් බිලියන 1,223.6ක්. 2021 වසරේදී රජයේ සමස්ත බදු ආදායම වූයේද රුපියල් බිලියන 1,298.0ක් පමණයි. ඊට පෙර 2020 වසරේදීනම් රුපියල් බිලියන 1,216.5ක් පමණයි. ඒ කියන්නේ තෙල් සංස්ථාව විසින් රාජ්‍ය බැංකු දෙකෙන් ලබාගෙන තිබෙන ණය පියවන්නට පමණක් 2020 හෝ 2021 වැනි වසරක රජයේ මුළු බදු ආදායමම මෙන් වැය කරන්නට සිදු වෙනවා. 

තෙල් සංස්ථාව වැනි පාඩු ලබන රාජ්‍ය ආයතනයක් විකුණන්න බැරි ඇයි කියන එක මෙයින් පැහැදිලි වෙනවා ඇති. අපි හිතමු කවුරු හෝ කෙනෙක් තෙල් සංස්ථාව සල්ලි වලට ගත්තා කියලා. එහෙම අරගෙන තෙල් සංස්ථාව සතු වත්කම් සියල්ල විකුණලා තෙල් සංස්ථාවේ ණය ටික ගෙවන්නනම් අතින් තව රුපියල් බිලියන 985.9ක් දමන්න වෙනවා. එහෙම ආයතනයක් සල්ලි වලට ගන්නේ කවුද? 

සල්ලි වලට නෙමෙයි නිකම් දුන්නත් තෙල් සංස්ථාව වගේ ආයතනයක් කවුරුත් ගන්නේ නැහැ. ශුද්ධ සෘණ වටිනාකමක් තියෙන ආයතනයක් කාගේ හෝ ඇඟේ ගහන්න පුළුවන් වෙන්නේ සල්ලිත් එක්ක දුන්නොත් පමණයි. තෙල් සංස්ථාව හා අදාළවනම් රුපියල් බිලියන 985.9ක් එක්ක දුන්නොත් පමණයි. දැන් ඔය ගණන තවත් වැඩි වෙලා ඇති.

තෙල් සංස්ථාවේ වත්කම් පරීක්ෂා කළ විට තත්ත්වයේ භයානකකම තවත් පැහැදිලිව පෙනෙනවා. තෙල් සංස්ථාවේ වත්කම් ලෙස ගණන් ගෙන තිබෙන දේවල් වලින් රුපියල් බිලියන 175.9ක්ම වෙනත් රාජ්‍ය ආයතන වලින් අය කරගත යුතු මුදල්. ප්‍රධාන වශයෙන්ම ශ්‍රීලන්කන් ගුවන් සේවයෙන් සහ විදුලිබල මණ්ඩලයෙන්. ඒ, තෙල් සංස්ථාවේ ණය වලින් කොටසක් ගෙවීම සඳහා රජය විසින් පසුගිය අප්‍රේල් මාසයේදී ලංවිම වෙත පොදු අරමුදල් වලින් රුපියල් බිලියන 45ක් ලබා දීමෙන්ද පසුවයි. 

තෙල් සංස්ථාවට හෝ එය මිල දී ගන්නා අයෙකුට එකතු කර ගන්න එම ආයතන සතුව ප්‍රමාණවත් වත්කම් තිබෙනවාද? යම් හෙයකින් මේ ලැබිය යුතු මුදල් තෙල් සංස්ථාවට නොලැබී යනවා කියන්නේ තෙල් සංස්ථාවේ සෘණ වටිනාකම තවත් පහළ යනවා කියන එකයි. 

තෙල් සංස්ථාව මෙන් පාඩු නොලබන ලංකා බැංකුවේ පසුගිය 2021 වසර අවසානයේ මූල්‍ය තත්ත්වය පහත පරිදියි. 

වත්කම් - රුපියල් බිලියන 3,803.3යි 

බැරකම් - රුපියල් බිලියන 3,602.5යි 

ශුද්ධ වටිනාකම - රුපියල් බිලියන 200.8යි.

ඔය විදිහටම අපි මහජන බැංකුවේ 2021 වසර අවසානයේ මූල්‍ය තත්ත්වය දෙසත් බලමු. 

වත්කම් - රුපියල් බිලියන 2,647.6යි 

බැරකම් - රුපියල් බිලියන 2,511.6යි 

ශුද්ධ වටිනාකම - රුපියල් බිලියන 136.1යි.

මේ අනුව, රාජ්‍ය බැංකු දෙකේම ශුද්ධ වටිනාකම රුපියල් බිලියන 336.9ක් වෙනවා. නමුත්, ඉහත කී රාජ්‍ය බැංකු වල වත්කම් වලින් රුපියල් බිලියන 1,223.6ක්ම තෙල් සංස්ථාවෙන් අය කර ගත යුතු මුදල්. තවත් විශාල කොටසක් ලංවිම වැනි වෙනත් රාජ්‍ය ආයතන වලින් අය කර ගත යුතු මුදල්. තෙල් සංස්ථාවෙන් ලැබිය යුතු මුදල් වලින් 30%ක් රාජ්‍ය බැංකු වලට නොලැබී ගියොත් රාජ්‍ය බැංකු වලට වෙන්නේ කුමක්ද? ගණන් හදලා බලාගන්න.

මධ්‍යගත සැලසුමක් යටතේ රජය ව්‍යාපාර කරන්න ගියාම හැදෙන්නේ ඔය වගේ අවුල් ජාලයක්. ඔය අවුල් ජාලය අස්සේ ලාබ ලබන ආයතන කියලා ඒවා හොයන්න ලේසි නැහැ. ශ්‍රීලන්කන්, ලංවිම වගේ ආයතන පාඩු ලබද්දී ඒ පාඩුව තෙල් සංස්ථාවට බලපානවා. ඔය ආයතන තුනේම පාඩු රාජ්‍ය බැංකු දෙකට බලපානවා. ඒ නිසා, රාජ්‍ය බැංකු කඩා වැටෙන එක බේරාගන්න වුනත් ශ්‍රීලන්කන්, ලංවිම වගේ ආයතන වලට බදු මුදල් පොම්ප කරන්න වෙනවා. කොහේ තිබෙන බදු මුදල්ද?

රාජ්‍ය ආයතන විකිණීම ගැන ගොඩක් අය කෑ ගැහුවට මේ ආයතන බොහොමයක්ම දැනටමත් තියෙන්නේ විකුණන්නවත් පුළුවන් තත්ත්වයක නෙමෙයි. විකුණන්න හරි පුළුවන් වෙන්නේ මිල ගණන් වැඩි කිරීම මගින් පාඩු තව තව එකතු වෙන එක නවත්තලා, බදු වැඩි කරලා ගන්න සල්ලි පොම්ප කරලා ණය වලින් කොටසක් හෝ ගෙවලා, වෙනත් අවශ්‍ය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම්ද කරලා මේ ආයතන විකිණිය හැකි ආයතන බවට පත් කිරීමෙන් පසුව පමණයි. එහෙම නැතුව හදිස්සියේ විකුණන්න පුළුවන්කමක් තියෙන්නේ ටිකක් හෝ හොඳින් ක්‍රියාත්මක වන, යම් ලාබයක් ලබන, ටෙලිකොම් වගේ ආයතන පමණයි. 

ගොඩක් වෙලාවට රජය පාඩු ලබන ආයතන නොවිකුණා ලාබ ලබන ආයතන විකුණන්න යොමු වෙන්නෙත් ඔය හේතුව නිසා. හැම විටම නොවුනත්, පාඩු ලබන ආයතන වල විකිණිය හැකි ශුද්ධ වත්කම් නැහැ. එහෙම තිබුණත්, ස්වභාවය අනුවම ඒවා පොත් වල පමණක් තිබෙන, කිසිදා නොලැබෙන වත්කම්. ආර්ථික ලාබ නැතත් ගිණුම්කරණ ලාබ පමණක් හෝ ලබන රාජ්‍ය ආයතන විකුණගන්න පුළුවන් වෙලාවක විකුණ ගත්තේ නැත්නම් ඒවාට වෙන්න ඉඩ තියෙන්නෙත් ඔය සන්තෑසියම තමයි.

දර්ශනී සමන් කුමාරිට පිළිතුරු

මෙය සාමාන්‍ය සටහනක් නෙමෙයි. ප්‍රතිචාරයකට පිළිතුරක්. ෆේස්බුක් වල සීමාවන් නිසා ප්‍රතිචාර කොටසේ දිගු පිළිතුරු දමන එක කරදරකාරී වැඩක්. නැවත කියවා අඩුපාඩු සකසා නැති, තරමක් දිගු ප්‍රතිචාරයක් නිසා අත්වැරදී තිබිය හැකියි. හරියට ෆෝර්මට් කරලත් නැහැ. ඒ වගේම, ප්‍රතිචාර වෙනුවෙන් නැවතත් ඉතා ඉක්මණින් කාලය වැය කළ නොහැකියි. එය මග හැර යාමක් නෙමෙයි. මේ කාර්යය වෙනුවෙන් වැය කළ හැකි ස්වේච්ඡා කාලය දැනටමත් ගොඩක් ඉක්මවා ගිහින්. සටහන් වලට වැටී ඇති අනෙක් අයගේ ප්‍රතිචාර හා inbox ප්‍රතිචාර සියල්ල තවමත් කියවා අවසන් නැහැ. ඒවාට ඉඩ ලැබෙන පරිදි පසුව ප්‍රතිචාර සපයන්නම්. මේ සියල්ල ගැනම කණගාටුයි.

දර්ශනී සමන් කුමාරිගේ ප්‍රතිචාරය:

"ඉකොනොමැට්ටා credentialed economist කෙනෙක් විදියට ඔබ මීට වඩා (සමහර තැන් වලදී) ප්‍රවේශමින්, මීට වැඩි research rigour එකක් පෙන්නුම් කරමින් ලියනවනම් ඔබේ ෆෑන්ස්ලා වන අපි කැමතියි. ධීවර සංස්ථාව ගැන ඔබ ලියූ දේ ඔබ ලියූ දෙයක් ලෙස පිළිගන්නට සමහර ප්‍රේක්ශකයන් අකමැති වී එය ඔබේ පෝස්ටුව උපුටා දැක්වූ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙකු අතින් දැමූ click bait කැටයමක් ලෙස සිතූ අවස්ථාවක් මා දැක්කා. නමුත් එය ඔබ ලියූ එකක් තමයි- // ඔහොම කිවුවට මාළු විකුණන එකත් ලංකාවේ රජය හා එය මෙහෙයවන ආණ්ඩුව විසින් කරන එක වැඩක්. ලංකා ධීවර සංස්ථාව කියන්නේ ඔය වැඩේට හදලා තියෙන රාජ්‍ය ආයතනය.// really this is so....words fail me. ඔබ නිවැරදිව හදුනා ගෙන ඈති ලෙස state owned enterprises කියන්නේ මූල්‍යමය ලෙස ස්වාදීන ආයතන. බජට් එකෙන් මේවා සමහරකට/බොහොමයකට ප්‍රතිපාදන වෙන් කලත් ඒවා independent sources of revenue තියන self sustaining වෙන්න පුළුවන්තරම් ට්‍රයි කරන ස්වාදීන ආයතන. ඔබ නිවැරදිව කියන විදියට // එවැනි මූල්‍යමය ලෙස ස්වාධීන ආයතනයකට අරමුණු දෙකකින් එකක් තියෙන්න පුළුවන්. (1) පුළුවන් තරම් ලාබ සෙවීම (2) තිරසාර පැවැත්ම සඳහා අවශ්‍ය ලාබයක් සොයා ගනිමින් ස්ථාපනය කළ අරමුණ ඉටු කිරීම. ඔය දෙවැන්න තමයි ඕනෑම ලාබ සඳහා නොවූ ආයතනයක ආකෘතිය (NFP)// ධීවර සංස්ථාව අයිති ඔය දෙවනි කොටසට කියලා ඔබට තේරුම් ගන්නට බැරි ඇයි? එය ස්ථාපනය කරපු අරමුණු වන්නේ එහි vision statement හි තිබෙන ලෙස To be the fundamental resource of the fisheries industry and the inspiration of the local fishing community whilst striving to become the top facilitator of the region's maritime enterprise. ඉතිං එහි විශන් එකත් එක්ක අතිශය එකඟ වෙන independent source of revenue එකක් තමයි ධීවර සංස්ථා outlets. තව දෙයක් ඔබේ දෙවනි අරමුණ 2) තිරසාර පැවැත්ම සඳහා අවශ්‍ය ආදායමක් (ලාබයක් නොවේ) සොයා ගනිමින් ස්ථාපිත අරමුණු ඉටු කිරීම ලෙස වෙනස් විය යුතුයි නේද? මොකද not for profit ආකෘ තියේ මුදුන් මල් කඩක් වන oxford university එක පවා philanthropic donations හා government grants මත යැපෙනව ගාස්තු අය කිරීමෙන් ලාභ ලබා පමණක් sustainable වීම NFP ආකෘ තියේ ඇතැම් අරමුණු එක්ක compatible නොවෙන්න පුළුවන්. අනෙක් බරපතළ චෝදනාව ඔබට මම එල්ල කරන ඇයි මේ state owned enterprises සමාජවාදී/කොමියුනිස්ට් රාමුවකට කොටු කරන්නේ? ඇයි State-owned enterprises of the United States ගැන හොයන්නෙ නැත්තේ? ඇයි Export–Import Bank of the United States (EXIM), තුළින් රජය එක්ස්පෝට් facilitator කෙනෙක් වෙන්නෙ මක්කටෙයි කියල අහන්නෙ නැත්තේ? ඇයි Federal Home Loan Banks වගේ දෙයක් රජයෙන් ස්පොන්සර් කරන්නේ ඇයි කියල අහන්නෙ නැත්තේ? මම කියන්නේ ඔබ ඔබෙන්ම අහන්නෙ නැත්තෙ ඇයි? එහෙම ඇහුවොත් සමහර විට SOE ගැන වඩා BALANCED විදියට ඔබට හිතන්න පුළුවන් වෙයිද?"

(Part 1) ඔබේ විවේචනාත්මක අදහස් හා යෝජනා සහිත ප්‍රතිචාරය පිලිබඳව ස්තුතියි! එම අදහස් හා යෝජනා සැලකිල්ලට ගත් බව සඳහන් කරන අතර පිළිතුරු අවශ්‍යයැයි පෙනෙන කොටස් සඳහා පිළිතුරු සපයන්නම්.

//2) තිරසාර පැවැත්ම සඳහා අවශ්‍ය ආදායමක් (ලාබයක් නොවේ) සොයා ගනිමින් ස්ථාපිත අරමුණු ඉටු කිරීම ලෙස වෙනස් විය යුතුයි නේද?//

නැහැ. මෙය වැරදීමක් නෙමෙයි. මතක විදිහට මීට පෙර අවස්ථාවකත් මේ ගැන විස්තරාත්මක පැහැදිලි කිරීමක් සමඟ ප්‍රතිචාරයක් දැම්මා. ඔබේම උදාහරණ අනුව යමින් ඔබ අදහස් කරන්නේ ඇමරිකාව වැනි බටහිර රටක ලාබ සඳහා නොවන ආයතන (NFP) ගැන කියා හිතනවා. NFP ලාබ නොලබන බව සිතීම විශාල වැරැද්දක්. එම ආයතනද PF මෙන්ම ලාබ උපයනවා. මෙය අවධාරණය කර, වගකීමෙන් යුතුව කරන ප්‍රකාශයක්. මේවා ලාභ ඉපැයීම ප්‍රධාන අරමුණ කර නොගත් ආයතන මිස ලබා නූපයන ආයතන නෙමෙයි. වෙනස තියෙන්නේ ලාබ උපයන්නේ ඇයි කියන කරුණ තුළයි. PF එකක් ලාබ උපයන්නේ ඒ වෙනුවෙන් මුදල් යෙදවූ අය වෙනුවෙන්. NFP එකක් ලාබ උපයන්නේ ඒ වෙනුවෙන් මුදල් යෙදවූ අයගේ අරමුණ වූ වෙනත් කිසියම් කාර්යයක් වෙනුවෙන්. ඒ වෙනස හැරුණු විට ක්‍රියාකාරිත්වයේ වෙනත් විශාල වෙනසක් නැහැ.

වෙනත් අරමුණු වෙනුවෙන් වැය කරන කොටසද කොටසද ගිණුම් වාර්තා වල වියදම් සේ සටහන් වන නිසා ගිණුම් වල විශාල ලාබයක් නොපෙනෙන්න පුළුවන්. එය බදු නොගෙවා සිටීම සඳහා කරන (නීත්‍යානුකූල) වැඩක්. PF එකක ලාභාංශ ගෙවීම් ආදායම් හා වියදම් ගිනුමක වියදම් ලෙස සටහන් වන්නේ බදු ගෙවීමෙන් පසු ලාභයට පහළින්. NFP එකක ප්‍රධාන අරමුණ වෙනුවෙන් කරන වියදම් තියෙන්නේ ලාභයට ඉහළින්. එවැනි ආයතනයක ලාබ දෙස බලනවා කියන්නේ PF එකක ලාභාංශ ගෙවීම් වලින් පසු ඉතිරි වන කොටස දෙස බලනවාට සමාන දෙයක්. (ආර්ථික විද්‍යාත්මක පදනමකින්. ගිණුම්කරණ පදනමකින් බැලුවොත් සංසන්දනය නිවැරදියි).

ඇමරිකාවේ නීතිය අනුව NFP ලෙස ලියාපදිංචි වී තිබෙන ආයතනයක් එහි ප්‍රකාශිත අරමුණ නොවන වෙනත් කාර්යයක් සඳහා මුදල් වැය කර ඇත්නම් බදු ගෙවිය යුතුයි. තවත් සීමාවන් ගණනාවක් තිබෙනවා. NFP එකකට මුදල් නොගෙන ස්වේච්ඡාවෙන් වැඩ කරන අයට අමතරව වැටුපට වැඩ කරන අය බඳවාගෙන එම සේවකයින්ගේ වැටුප් ගෙවීම වෙනුවෙන් මුදල් යෙදවිය හැකි වුවත්, එසේ වැටුප් සේ ගෙවිය හැක්කේද වෙළඳපොළ පවතින තත්ත්වයන් මත අදාළ කුසලතා ඇති සේවකයින් තරඟකාරී පදනමින් බඳවා ගැනීම පිණිස ගෙවිය යුතු තරමේ වැටුප් පමණයි. මෙය වරින් වර ඇමරිකාවේ IRS එකේ විගණනයට ලක් වෙනවා. විවිධ NFP ආකෘති, නීතිය අනුව කර තිබෙන වර්ගීකරණයන්, ඒවා අතර සමානකම් හා වෙනස්කම් කතා කරන්න පුළුවන් වුනත් ඉතාම පුළුල් විෂයක් වන මේ ගැන කතා කරන්න යනවා කියන්නේ පොතක් ලියනවා වගේ වැඩක්. ඇමරිකාව ඇතුළේ වුනත් NFP ගැන දුර්මත ප්‍රචලිතයි. ඒ නිසා, වෙබ් සර්ච් කළොත් ඇතැම් විට මේ සාමාන්‍ය විස්තරය හා නොගැලපෙන කරුණුත් ඔබට හොයා ගන්න පුළුවන් වෙයි. මේ සාමාන්‍ය තත්ත්වය.

ලාබයක් ලබන්න ආදායමක් අවශ්‍ය නිසා ආදායමක් කියන එක කොහොමටත් නිවැරදියි. නමුත් NFP එකක් කවර හෝ ආදායමක් ලැබීම ප්‍රමාණවත් නැහැ. යාන්තමින් පිරිවැය ආවරණය වන ආදායමක් ලැබීමත් ප්‍රමාණවත් නැහැ. එවැනි ආදායමක් පමණක් උපයා ස්ථාපිත අරමුණු ඉටු කිරීමේ හැකියාවක් නැහැ. සාමාන්‍යයෙන් ආයතනයක් වෙනුවෙන් මුදල් වැය කරන අයට ප්‍රකාශිතව කියන කුමක් හෝ පුළුල් අරමුණක් තිබෙනවා. ඒ අරමුණ ඉටු කර ගැනීමට වියදමක් යනවා. අරමුණ වෙත යන තරමට වියදමද වැඩි වෙනවා. ඒ නිසාම, සාමාන්‍ය වියදම ඉක්මවා ආදායම් ලබන තරමට අරමුණ කරා වැඩි දුරක් යා හැකියි. මෙය PF එකක් පුළුවන් තරම් ලාබ හොයද්දී සිදු වෙන දෙයමයි. එකම වෙනස එක්රැස් කරගන්නා ලාබ ආයතනයට මුදල් යෙදවූ අය විසින් ඉවත් කර නොගෙන වෙනත් අරමුණක් වෙනුවෙන් යොදවන එක පමණයි.

(Continued…)

(Part 2)

//ඇයි State-owned enterprises of the United States ගැන හොයන්නෙ නැත්තේ? ඇයි Export–Import Bank of the United States (EXIM), තුළින් රජය එක්ස්පෝට් facilitator කෙනෙක් වෙන්නෙ මක්කටෙයි කියල අහන්නෙ නැත්තේ?...//

මේක සාමාන්‍යයෙන් මම උත්තර දෙන්න මහන්සි වෙන්නේ නැති ඉතාම සම්ප්‍රදායික විවේචනයකට බොහෝ කිට්ටු එකක්. හරියටම කිවුවොත්, ලිපියේ තිබෙන දේවල් ගැන කතා නොකර එහි නැති දෙයක් ලිපියේ වැරැද්දක් ලෙස පෙන්වීම. වහලෙ කැඩිලා කියා කිවුවහම ඇයි අල්ලපු ගෙදර වහලෙත් කැඩිලා කියල පේන්නේ නැද්ද කියා අහන එකත් ඕකෙම වර්ෂන් එකක්. මේ සටහන ලිවුවේ ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතන ගැන. ලංකාවේ රජය විසින් ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතන ලෙස හඳුනා ගන්නා ආයතන 52ක සංඛ්‍යාලේඛණ මෙහි තිබෙනවා. මට සාපේක්ෂව සහ ඇතැම් පාඨකයින්ට සාපේක්ෂව මෙහි තිබිය යුතු නැති ඒවා වුනත් ඉවත් කරලා නැහැ. මෙය ඇමරිකාවේ රාජ්‍ය ආයතන ගැන ලියපු ලිපියක් නෙමෙයි. ඒ නිසා State-owned enterprises of the United States ගැන මේ ලිපියෙහි ලියන්න කිසිම අවශ්‍යතාවයක් නැහැ. නමුත් දැන් ඔබ අසා තිබෙන නිසා සහ එහෙම අහන එක පිටුපස යම් තාර්කික හේතුවක් තිබෙන නිසා වෙනස්කම් (හා සමානකම්) පැහැදිලි කරන්නම්.

ඔව්. Export–Import Bank of the United States එක නිශ්චිත වාණිජ අරමුණක් වෙනුවෙන් ස්ථාපනය කර තිබෙන රාජ්‍ය ආයතනයක්. සාමාන්‍යයෙන් ඇමරිකාවේ මෙවැනි ආයතන ගොඩක් නැහැ. ඒ වගේම බොහෝ විට එවැනි ආයතනයක් ස්ථාපනය කරන්නේ අදාළ අරමුණ ඉටු කරගන්නා තුරු සීමිත කාලයකට. අවශ්‍යතාවය දිගටම තියෙනවානම් හරි, කිට්ටුවෙන් යන වෙනත් අවශ්‍යතාවයක් ඇත්නම් හරි කොන්ග්‍රස් එක කාලය දිගු කරනවා. නැත්නම් ආයතනය නිකම්ම අහෝසි වෙලා යනවා. ඇමරිකාවේ දැන් තිබෙන මහ බැංකුව හදන්න පෙර තිබුණු second bank එක නිකම්ම අහෝසි වී ගියෙත් ඔය ක්‍රමයට. අනෙක් රටවල් විදේශ වෙළඳාමට මැදිහත්වීම් කරද්දී ඇමරිකන් රජය එසේ නොකිරීම නිසා ඇමරිකානුවන්ට සිදුවන අවාසිය තුලනය කිරීම මේ ආයතනය පිහිටුවීමේ අරමුණයි. අනෙක් ඇතැම් රටවල් දිගින් දිගටම තමන්ගේ රටට වාසිදායක ලෙස කටයුතු කරන නිසා එහි බලපෑම නිශේධනය කර level playing field එකක් හැදීමට මෙම ආයතනය දිගින් දිගටම රීචාටර් කරන්න සිදු වී තිබෙනවා. චීන රජය විසින් ගත් ඇමරිකාවට අවාසිදායක, නිදහස් වෙළඳාමට බාධා කෙරෙන ක්‍රියාමාර්ග පදනමක් කරගනිමින් 2019දී මෙහි චාටර් එක 2026 දක්වා දිගු කළා. 2026දී නැවත කොන්ග්‍රසය නීතියක් සම්මත නොකළොත් මෙය අහෝසි වෙනවා. එහෙත් ප්‍රායෝගිකව එසේ වෙන්න ඉඩකඩ ඉතාම අඩුයි. මෙය කෙටිකාලීන ඉලක්ක ඇතිව වුනත් දීර්ඝ කාලයක් (වසර 88ක්) පවතින ආයතනයක්.

(Continued…)

(Part 3)

කෙටිකාලීන ඉලක්ක ඇති මෙම ආයතනයේ කටයුතු වෙනුවෙන් වාර්ෂිකව රජයෙන් මුදලක් වෙන් කරන නමුත් එම මුදල යොදවා ලාබ උපයා වසර අවසානයේදී ගත් මුදල හා ලාබය නැවත රජයට ආපසු ගෙවිය යුතුයි. ඇතැම් වසර වල මෙය සිදු වී නැතත් දිගුකාලීනව මෙය සිදු වෙනවා. ඒ අතරම ඒ හරහා ඇමරිකන් ජනතාවට මෙන්ම රජයටද පැහැදිලිව පෙනෙන මුදලින් ඇස්තමේන්තු කළ හැකි ලාබයක් ලැබිය යුතුයි. ඒ කියන්නේ ගිණුම්කරණ ලාබ ලැබීම ප්‍රමාණවත් නැහැ. ආර්ථික ලාභද තිබිය යුතුයි. ආර්ථික ලාබ ලැබෙන්නේ බදු ගෙවන්නට. ගිණුම්කරණ ලාබ ආයතනයට. මෙවැනි ආයතනයකින් අපේක්ෂිත ඉලක්කය ඉටු නොවේනම් කොන්ග්‍රසය විසින් එම ආයතනයේ පැවැත්ම පාදක වන නීතිය (mandate එක) අලුත් කරන්නේ (recharter කරන්නේ) නැහැ. මෙවර වසර 7කට අලුත් කළත් බොහෝ විට වසර පහකට වරක් කාර්ය සාධනය පරීක්ෂා කර බලනවා. එහිදී පළමුව ආයතනය බදු ගෙවන්නන්ට බරක් නොවන තරමට ලාභ උපයා තිබිය යුතුයි. දෙවනුව ආයතනය තිබීම නිසා බදු ගෙවන්නන්ගේ ආයෝජනයට ආර්ථික ලාභ (ROI) ලැබී තිබිය යුතුයි.

පැහැදිලි ලෙසම Export–Import Bank of the United States යනු මූල්‍යමය ස්වාධීනත්වය සහිත ආයතනයක්. ප්‍රධාන අරමුණ ලාබ ලැබීම නොවුනත් ලාබ සොයමින් එම ලාබ අරමුණ සඳහා යොදවන ආයතනයක් ("EXIM is considered a self-financing agency, which means that EXIM collects funds from credit program customers which are used to offset, or “pay-back” the EXIM appropriation to the U.S." "When self-financing, any additional collections made in excess of the amount paid back for the appropriation are sent to Treasury to offset the federal debt."). පෞද්ගලික අංශයට කළ හැකි දේවල් කරන්න නොයන, පෞද්ගලික අංශයෙන් සිදු නොවන දේ කිරීමට පිහිටුවා තිබෙන ආයතනයක් ("When private-sector lenders are unable or unwilling to provide financing, EXIM fills in the gap for American businesses by offering financing programs." "EXIM assumes credit and country risks that the private sector is unable or unwilling to accept"). එසේ වුවද බදු මුදලින් නඩත්තු නොවන, බදු ගෙවන්නන්ට මුදල් උපයා දෙන ආයතනයක් (බදු ගෙවන්නන්ට මුදල් උපයා දෙන ආයතනයක්. (Since 1992, ... EXIM has sent a net $9.0 billion to the U.S. Treasury for repayment of U.S. debt. ).

(Continued…)

(Part 4)

//ඇයි Federal Home Loan Banks වගේ දෙයක් රජයෙන් ස්පොන්සර් කරන්නේ ඇයි කියල අහන්නෙ නැත්තේ?//

වැරදි අදහසක්. Federal Home Loan Banks ඇමරිකන් රජයෙන් ස්පොන්සර් කරන්නේ නැහැ. (නීතියෙන් නියාමනය හරහා වෙළඳපොළ ගයිඩ් කිරීමක් හැර) මෙම බැංකු පොදු සමාගම් නොවුනත්, කොටස් වෙළඳපොළ ලැයිස්තුගත කර තිබෙන සමාගම්. අයිතිය තියෙන්නේ ඇමරිකාවේ බැංකු හා අනෙකුත් මූල්‍ය ආයතන (7600ක් පමණ) සතුවයි. මෙය සමුපකාරයක හා රක්ෂණ වැඩ පිළිවෙලක මූලධර්ම මත ක්‍රියාත්මක වන ආයතනයක්. රජයෙන් ලබා දී තිබෙන සහාය බදු වලින් නිදහස් කිරීම. වෙනත් NFP වලටත් මේ බදු නිදහස ලැබෙනවා. නිවාස ණය දෙන මූල්‍ය ආයතනයක පෙර වසරේ ලාබ වලින් 10%ක් FHLB කොටස් වල ආයෝජනය කළ යුතුයි. එම මුදල් යෙදවිය හැක්කේ (ඔබ ඔබ නිවැරදිව දන්නවායැයි සිතන) නිශ්චිත අරමුණ සඳහා. එය කරන්නෙත් පාඩුවට නෙමෙයි. අදාළ ව්‍යාපාරික කටයුත්තෙන් ලාබ උපයන අතර එම ලාබ කොටස් හිමියන් අතර බෙදී යනවා.

මේ එක් එක් ආයතනය ක්‍රියාත්මක වන සාර්ථක ආකෘති දෙකක් තිබෙනවා. ඒවා වෙළඳපොළ මත පදනම් වූ ආකෘති. ඔබ ඉදිරිපත් කළ ඉහත නිදර්ශන දෙකේදීම සිදු වී තිබෙන්නේ පෞද්ගලික අංශය විසින් ගන්නට මැලිවෙන අවදාමනක් රජය විසින් ගෙන වෙළඳපොළ කාර්යක්ෂම කිරීමයි. එහෙම නැතුව පෞද්ගලික අංශයට කළ හැකි මාළු විකිණීම වැනි වැඩක් රජය විසින් කරන එක නෙමෙයි. අවදානම ගන්නේ පාඩු ලබන්න බලාගෙන නෙමෙයි. එය නීතිය තුළම පැහැදිලිව හා නිශ්චිත ලෙස සඳහන් දෙයක්. අවදානම ගන්නවා වගේම ලාබත් ලබනවා. බදු ගෙවන්නන්ට වාසියක් මිසක් බරක් නැහැ. ආකෘති දෙකම කෙටිකාලීනව tax-neutral.

Part 5

//මොකද not for profit ආකෘතියේ මුදුන් මල් කඩක් වන oxford university එක පවා philanthropic donations හා government grants මත යැපෙනව ගාස්තු අය කිරීමෙන් ලාභ ලබා පමණක් sustainable වීම NFP ආකෘතියේ ඇතැම් අරමුණු එක්ක compatible නොවෙන්න පුළුවන්.//

මේකත් ඔබ පටලවාගෙන තිබෙන දෙයක්. philanthropic donations හා government grants කියා කියන්නේ බටහිර රටක සරසවියක ව්‍යාපාරික ආකෘතියේම කොටසක්. සිසුන්ගෙන් ගාස්තු අය කරනවා වගේම මෙයත් සල්ලි හොයන ප්‍රධාන ක්‍රමයක්. philanthropic donations එකතු කිරීම සඳහා සාමාන්‍යයෙන් ඕනෑම ප්‍රධාන සරසවියක වෙනම අංශයක් තිබෙනවා. එහි වැටුප් ලබන සැලකිය යුතු තරමේ කාර්ය මණ්ඩලයක් ඉන්නවා. ඔවුන් එසේ ආධාර එකතු කිරීම පිලිබඳව විශේෂ පුහුණුවක් ලබපු අය. මේ විෂය සඳහා විශ්ව විද්‍යාල උපාධි පාඨමාලා වගේම පශ්චාත් උපාධි පාඨමාලාද තිබෙනවා. මෙය ආයතනය නඩත්තු කිරීම සඳහා පිනට සල්ලි ගැනීමක් නෙමෙයි. බදු මුදල් මෙන් බලෙන් ගන්න දෙයකුත් නෙමෙයි. මුදල දෙන කෙනාට අවශ්‍ය වැඩේ කරන්න ගන්න මුදලක්. ඒ මගින් සේවයක් සැපයීමක්. මුදල් අය කර උගන්වනවා වගේම තමයි.

දැන් ලංකාවේ ඇතැම් දුෂ්කර පාසැල් වල සිසුන්ට දිවා ආහාර සපයන වැඩ සටහන් ගණනාවක් තිබෙනවා. අප ප්‍රදේශයේ ශ්‍රී ලාංකික පවුල් ගණනාවක් මේ සඳහා මාස්පතා මුදල් යවනවා. මේ කාටවත් ලංකාවේ අදාළ පාසැලට ගිහින් දිනපතා කෑම උයා දෙන්න බැහැ. ඒ නිසා, එහෙම කරන කෙනෙකුට "තමන්ට අවශ්‍ය වැඩේ කරගන්න" සල්ලි යවනවා. එය චිත්‍රපටියක් බලද්දී මෙන් තමන්ගේ සතුට වෙනුවෙන් ගෙවන මිලක්. මෙහි අතුරු ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පාසැල් සිසුන්ට වාසියක් වෙනවා. චිත්‍රපටියක් බලද්දීත් එයින් යම් පිරිසකට වාසියක් වෙනවා. oxford university එකට philanthropic donations දෙන අය එම සරසවිය හරහා කරගන්නෙත් ඒ වගේ තමන්ට අවශ්‍ය වැඩක්. එසේ කරන්න අවශ්‍ය අය සොයා යමින් මුදල් එකතු කර ගැනීම කියන්නේ ව්‍යාපාරික කටයුත්තක්. එම සරසවිය සේවාදායකයෙක්. මෙය තරඟකාරී ව්‍යාපාරයක්. ඔය වැඩේ කරන්නේ oxford university එක පමණක් නෙමෙයි. ඒ වගේම විශ්ව විද්‍යාල පමණකුත් නෙමෙයි. එහිදී අනෙක් තරඟකරුවන් හා තරඟකරන්න වෙනවා. හැම විටම වඩා කාර්යක්ෂම වෙන්න සිදු වෙනවා.

අඩු මිලට හොඳ අධ්‍යාපනයක් ලබා දීම කාර්යක්ෂමතාවය පෙන්විය හැකි ක්‍රමයක්. වැඩි මිලක් අය කර අධ්‍යාපනයේ ගුණාත්මක භාවය පහළ දැමුවොත් එයින් ලාබයක් ලැබෙන නමුත් philanthropic donations අඩු වී ලාබ අඩු වෙනවා. ඒ නිසා අඩු මිලට හොඳ අධ්‍යාපනයක් ලබා දීමත් ලාබ වැඩි කර ගැනීම සඳහාම දායක වන කරුණක්. කවර හෝ හේතු නිසා philanthropic donations ලැබෙන ආයතන වලට මෙය සාර්ථක ව්‍යාපාරික ආකෘතියක්. (මේ හේතු විස්තර කරන්න යන්නේ නැහැ).

මෙයින් oxford university එකේ ප්‍රධාන අරමුණ අවතක්සේරු කිරීමක් කරන්නේ නැහැ. මේ කොටසෙන් විස්තර කළේ සාමාන්‍ය ව්‍යාපාරික ආකෘතියක මෙය විය හැකි ආකාරයක් පමණයි. oxford university එක ඇතුළු බොහෝ විශ්ව විද්‍යාල වල ආදායමෙන් ටියුෂන් හා පර්යේෂණ ආදායම් එක්ක බැලූ විට philanthropic donations කොටස ඒ තරම්ම විශාල කොටසක් නෙමෙයි. government research grants කියන්නෙත් philanthropic donations වගේම තමයි. පිනට දෙන සල්ලි නෙමෙයි. නිශ්චිත කාර්යයක් සඳහා තරඟකාරී පදනම මත දෙන සල්ලි. මේ research grants ගන්න ඕනෑම සරසවියක් විශාල මහන්සියක් දරනවා. ඒ වෙනුවෙන්ම ආයෝජන කරනවා. උදාහරණයක් ලෙස research grants ගැනීමට මහන්සි වෙන අයට එසේ කිරීම වෙනුවෙන් grant දෙනවා. oxford university එක පවත්වා ගෙන යන්නේ ලාබ ලැබීමේ අරමුණ පෙරදැරිව නෙමෙයි. නමුත් එම ආයතනය ලාබ ලබන ආයතනයක්. අදාළ අරමුණ ඉටුකර ගත හැක්කේ ලාබ ලබන තරමටයි. කෙසේ හෝ ලාබ ලබන එකනම් ලාබ සෙවීම ප්‍රධාන අරමුණ කරගත් ආයතනයක්වත් නොකරන දෙයක්. ඕනෑම ලාබ ලබන ආයතනයකට ආචාර ධාර්මික සීමාවන් තිබෙනවා. ඊට අමතරව business scope එකකුත් තිබෙනවා. පහත තියෙන්නේ පසුගිය වසර වල oxford university එකේ ලාබ.

2020/21: Surplus before tax - GBP 830.2 million

2019/20: Surplus before tax - GBP 295.1 million

(Continued…)

Part 6

//ධීවර සංස්ථාව අයිති ඔය දෙවනි කොටසට කියලා ඔබට තේරුම් ගන්නට බැරි ඇයි?//

ආයතනයක විෂන් මිෂන් බලා ආයතනය විග්‍රහ කරන්න යාම ගැන කණගාටු වෙනවා. පිටකවරය බලා පොතක් ගැන දැන ගැනීම මම මේ හා සසඳන්නේ නැත්තේ යම් දුරකට එය කළ හැකි නිසයි. ගොඩක් වෙලාවට විෂන් මිෂන් හදන්නේ advertising agency.

ලංකා දුම්කොළ සමාගමේ විෂන් එක "Our vision is to build A Better Tomorrow by reducing the health impact of our business through offering a greater choice of enjoyable products for our consumers." දැන් ඔබ කියන්නේ ලංකා දුම්කොළ සමාගම සිගරැට් හදා විකුණන එක අතුරු කාර්යයක් කියලද? Distilleries Company of Sri Lanka එකේ මිෂන් එකේ කොටසක් "Uplifting the quality of life of our people." ඕවායේ වැරැද්දක් නැහැ කියා පහසුවෙන් තර්ක කරන්න පුළුවන්. නමුත් මේ ආයතන කරන්නේ දුම්වැටි, මත්පැන් විකුණා ලාබ හොයන එක. ප්‍රධාන අරමුණ ඒක. ජාතික ලොතරැයි මණ්ඩලයේ විෂන් එක "The leader creating state investment through the contribution of all communities aimed at socio-economic development of the country." නමුත් ප්‍රායෝගිකව කරන්නේ ලොතරැයි විකුණා පුළුවන් තරම් ලාබ හොයන එක.

පහත තියෙන්නේ ලංකා ධීවර සංස්ථාවේ වෙබ් අඩවියේ ඇති තොරතුරු අනුව එහි කාර්යයන් (https://www.cfc.gov.lk/web/index.php?option=com_content...

.).

“Present Situation - Current Activities

Following are the main business activities being carried out by the Ceylon Fisheries Corporation at present.

Purchase of fish directly from fishermen through our regional offices.

Import of fish.

Distribute and sale of fish at a reasonable rate to the consumers through our retail fish outlets.

Sale of packet fish at a reasonable rate through State Institutions like Lak Sathosa, Co-op Cities etc. to reduce the cost of living of the consumers.

Supply of fish to all Government Hospitals.

Conducting of Mobile fish sales in rural areas.

Conducting of Fish Mela sales in popular towns.

Production and sale of fish fillet.

Production and sale of ice to fisheries sector and other traders.

Providing cold room facilities to fisheries sector and other traders.

Providing processing facilities to foreign fishing vessels.

Purchase of fish from the foreign fishing vessels.”

ඔය ලැයිස්තුව දිගට නොලියා වචන දෙකකින් ලියනවානම් මටනම් සුදුසුම වචන දෙක "මාළු විකිණීම". එයට ඔබ එකඟ නැත්නම් මම තර්ක කරන්න යන්නේ නැහැ. මෙය තර්ක කර එකඟතාවයකට පැමිණිය නොහැකි subjective කරුණක්.

(continued..)

Part 7

//ඇයි මේ state owned enterprises සමාජවාදී/කොමියුනිස්ට් රාමුවකට කොටු කරන්නේ?//

මම දන්නා තරමින් කොමියුනිස්ට් සමාජයක් කියන්නේ මනෝරාජික අදහසක්. කොමියුනිස්ට් සමාජයක රජයක් කියා එකක් නැහැ. ඒ නිසාම state owned enterprises තියෙන්න විදිහකුත් නැහැ. මම සටහනේ කිසිම තැනක ඔය වචනය පාවිච්චි කරලත් නැහැ. (එහෙම කරලනම් කියන්න) කොමියුනිස්ට් කොහොම වුනත් state owned enterprises සමාජවාදී අදහසක්. ධනවාදයට බර තියන රටක රජය විසින් පෞද්ගලික අංශයට කළ හැකි ව්‍යාපාර කිරීම ඉතා අඩුවෙන් සිදුවන දෙයක්. එහෙම සිදුවෙනවානම් බොහෝ විට ඒ වෙන්නෙත් (සමාජවාදය නොවුනත්) සමාජවාදී මූලධර්ම මත. නමුත් සමාජවාදී මූලධර්ම ක්‍රියාත්මක වෙන්නෙත් ධනවාදී රාමුවක් ඇතුළේ. සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ලෙස හඳුන්වන රටවල වෙන්නේ ඒකයි. සමාජවාදී කියන වචනය මම යොදාගත් තැන මතක නැහැ. එසේ යොදාගත්තා වෙන්න පුළුවන්. එහෙම යොදාගෙන ඇත්නම් එහි වරදක් මට පෙනෙන්නේ නැහැ.

සමාජවාදී ආර්ථික ක්‍රමයක් කියන්නේ වෙනම එකක්. ඔබ කියන (මගේ සටහනේම මුලින් විස්තර කළ) දෙවන ආකෘතිය තියෙන්නේත් ධනවාදී රාමුවක් ඇතුළේ. සමාජවාදී ආකෘතිය ඊට වඩා මුළුමනින්ම වෙනස් එකක්. ඒකේ (ආන්තීය තත්ත්වයේදී) පෞද්ගලික අංශයක් නැහැ. නිෂ්පාදනය බෙදා හැරීම ආදී සියල්ල කරන්නේ රජය. ඒ නිසාම බදු කියා දෙයකුත් නැහැ. බදු මුදලින් නඩත්තු වීම හෝ සුබසාධනය කියා එකකුත් නැහැ. ලංකාවේ සමසමාජ/කොමියුනිස්ට් පක්ෂ වල පරමාදර්ශය වුනේ ඔය ක්‍රමය. දැන් තිබෙන සමහර පක්ෂ තවමත් ඉන්නෙත් ඔතැන. පෞද්ගලික අංශය නැත්තටම නැති කළ නොහැකි වුනත් වාමාංශික සභාග ආණ්ඩු යන්න හදපු තැන ඕක. දැනට ලංකාවේ ඉතිරිව තිබෙන රාජ්‍ය ව්‍යවසාය බොහොමයක් (මම එකින් එක පරීක්ෂා කර නැහැ) ඔය සමාජවාදී පරමාදර්ශය ඇතුළේ හදපු ආයතන වල ඉතිරි වී තිබෙන නෂ්ඨාවශේෂ මිසක් මම විස්තර කළ දෙවන ආකෘතියේ ආයතන නෙමෙයි. ධීවර සංස්ථාව හැදුවේ ලංකාවේ ධීවර කර්මාන්තයට සම්බන්ධ හැම කටයුත්තක්ම රාජ්‍ය ඒකාධිකාරයක් යටතේ කරන්න. ඒ විදිහටම වැඩ සිදුවුනානම් පෞද්ගලික ධීවර කර්මාන්තයක් කියා එකක් නැහැ. ධීවර කර්මාන්තයත් විදුලි බල සැපයුම් කර්මාන්තය වගේ වෙනවා.

“The Ceylon Fisheries Corporation was established in 1964 under the State Industrial Corporations Act. No.49 of 1957 and commenced its commercial operations in 1965. At the commencement, the objectives of the Corporation covered the entire fisheries sectors. The objectives of the Corporation were given in the Extra Ordinary Gazette Notification, number 14186 01st October 1964 is mentioned below.

The Corporation should directly or through authorized agents engage in fish production using trawlers in deep sea fishing operations.

The Corporation should directly or through authorized agents engage in fish processing (canning and drying, processing) and in the production of fish by products.

The Corporation should directly or through authorized agents engage in the distribution and sale of fish on wholesale and retail basis.

The construction and maintenance of fishery harbours, anchorages inclusive of cold storage rooms.

Import and sales of fishing gear and necessary equipments to the fisheries industry.

The Corporation should act for and on behalf of the Department of Fisheries or any other Government Department for the purpose of development of the fishing industry.

The construction of boats and small ships for the fisheries industry.

To provide facilities for the repairs and maintenance of fishing boats.

Manufacture and sale of fisheries equipments.

The CFC is a Statutory Government Organization, which is fully owned by the State and has it’s unitary status as the apex body of the fisheries industry under the Ministry of Fisheries & Aquatic Resources Development.”

ඔය සමාජවාදී ආයතනික ව්‍යුහය තමයි අද තිබෙන තැන දක්වා රූපාන්තරණය වී තියෙන්නේ. වෙනත් ගොඩක් රාජ්‍ය ආයතන ගත්තත් එහෙමයි (ලංවිම, තෙල් සංස්ථාව, ශ්‍රී ලන්කන්). මේ හැම එකක්ම සමාජවාදී මූලධර්ම මත හදපු ආයතන මිසක් oxford university එක වගේ ලිබරල් ආයතන නෙමෙයි. ඉතා පැහැදිලිවම ලංකා ධීවර සංස්ථාව අද කරන මූලික හා ප්‍රධානම කාර්යය මාළු විකුණන එක. ඒක කරන්නේ ලාබ ලබන්න. එය explicitly කියපු අවස්ථා තිබෙනවා. විස්තර ලියන්න ගියොත් තවත් ගොඩක් දිගට යනවා. පහත ලිපිය කියවන්න. මම නිරවද්‍යතාවය තහවුරු කළ කරුණු තිබෙන එකක් නොවුනත්, නිවැරදියි කියා හිතන කරුණු තිබෙන ලිපියක්.

https://www.themorning.lk/first-profits-in-20-years/

(end of the comment)